II PK 33/11

Wyrok z dnia 6 września 2011 r.

II PK 33/11

Do stosunku pracy adiunkta bez stopnia naukowego doktora habilitowa-

nego, mianowanego na czas nieokreślony, po upływie okresu zatrudnienia

przewidzianego w statucie uczelni nie ma zastosowania zakaz wypowiadania

umowy o pracę w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy z art. 41 k.p.

(art. 120 i art. 125 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyż-

szym, Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm. w związku z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 tego

Prawa).

Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie SN: Zbigniew

Myszka, Romualda Spyt (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września

2011 r. sprawy z powództwa Sylwii B. przeciwko Uniwersytetowi Z. w Z.G. o uznanie

za bezskuteczne wypowiedzenia stosunku pracy, na skutek skargi kasacyjnej po-

wódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zie-

lonej Górze z dnia 19 października 2010 r. […]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze oddalił

powództwo Sylwii B. domagającej się uznania za bezskuteczne wypowiedzenia sto-

sunku pracy dokonanego przez pozwany Uniwersytet Z. w Z.G.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka została zatrudniona w Uniwersytecie Z. na

podstawie mianowania na czas nieokreślony z dniem 2 stycznia 1991 r. Od 1 lutego

1999 r. pracowała na stanowisku adiunkta na Wydziale […], obecnie w Katedrze […].

Powódka w czasie trwania stosunku pracy korzystała z urlopu dla poratowania zdro-

wia w okresie od 1 października 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. oraz od 1 lutego 2009

r. do 30 czerwca 2009 r. W dniu 7 października 2009 r. w Dziale Osobowym Uniwer-

2

sytetu Z. powódka otrzymała zaświadczenie, że posiada uprawnienia do urlopu dla

poratowania zdrowia.

Uchwałą […] z dnia 25 listopada 2009 r. Senat Uniwersytetu Z. wyraził zgodę

na rozwiązanie z powódką stosunku pracy na podstawie art. 125 ustawy z dnia 27

lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz

§ 121 ust. 2 w związku z § 205 ust. 3 statutu Uniwersytetu Z. Uchwała Senatu

poprzedzona została uchwałą Rady Wydziału […] z dnia 27 października 2009 r.

W dniu 27 listopada 2009 r. pozwany doręczył powódce wypowiedzenie sto-

sunku pracy ze skutkiem na dzień 28 lutego 2010 r., z uwagi na upływ 9-letniego

okresu na uzyskanie stopnia doktora habilitowanego w czasie zatrudnienia na sta-

nowisku adiunkta na czas nieokreślony.

Wniosek powódki o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia od 10 listopada

2009 r. do 11 kwietnia 2010 r. wraz z orzeczeniem o potrzebie udzielenia nauczycie-

lowi urlopu dla poratowania zdrowia z dnia 9 listopada 2009 r. wpłynął do Uniwersy-

tetu Z. po dokonanym wypowiedzeniu stosunku pracy, tj. 3 grudnia 2009 r. o godz.

1230

. Rektor udzielił powódce urlopu od dnia następnego, to jest od 4 grudnia 2009 r.

do 28 lutego 2010 r. Na okres od 1 listopada 2009 r. do 4 stycznia 2010 r. powódka

uzyskała zwolnienie lekarskie od pracy, które wpłynęło do pozwanego w dniu 28

grudnia 2009 r.

W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Rejonowy uznał, że podana przyczyna

rozwiązania stosunku pracy jest prawdziwa, gdyż powódka w ciągu 9 lat zatrudnienia

na stanowisku adiunkta na Wydziale […], obecnie w Katedrze […], nie uzyskała stop-

nia doktora habilitowanego. Odnosząc się do wyliczenia terminu Sąd wskazał, że już

na dzień 31 października 2009 r. ziściły się warunki do dokonania wypowiedzenia. W

tym bowiem dniu powódka, wbrew jej twierdzeniom, nie była na urlopie zdrowotnym,

który mógłby uniemożliwiać pozwanemu złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 41 k.p., Sąd pierwszej instancji wska-

zał, że zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w sprawach

dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni nieuregulowanych w ustawie, sto-

suje się przepisy ustawy Kodeks pracy. Przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższe-

go dotyczące nieobowiązującej już ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie

wyższym oraz ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Sąd uznał, że

przepis art. 41 k.p. nie znajduje w ogóle zastosowania do nauczycieli mianowanych.

Powódka zaskarżyła ten wyrok w całości apelacją, zarzucając mu naruszenie

3

prawa materialnego, tj. art. 41 k.p., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe za-

stosowanie, polegające na przyjęciu, iż ochrona stosunku pracy przewidziana w

omawianym przepisie nie znajduje zastosowania w odniesieniu do stosunków pracy

na podstawie mianowania zawartych na podstawie Prawa o szkolnictwie wyższym;

sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym, przejawiającą

się uznaniem, iż upływ 9-letniego terminu na uzyskanie przez powódkę stopnia dok-

tora habilitowanego mijał dnia 31 października 2009 r., podczas gdy ze zgromadzo-

nego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż termin ten minął 11 kwietnia 2010

r., a nadto sam pozwany wskazał termin późniejszy niż ten przyjęty przez Sąd, tj.

dzień 28 lutego 2010 r., w konsekwencji powyższego w dacie dokonania wypowie-

dzenia, tj. dnia 27 listopada 2009 r. nie została spełniona wyżej wymieniona prze-

słanka rozwiązania stosunku pracy oraz obrazę przepisów postępowania, tj. art. 233

§ 1 k.p.c., polegającą na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego

oraz niewłaściwej jego ocenie, poprzez uznanie za niewiarygodne twierdzeń powódki

o poinformowaniu jej przez pracowników Działu Osobowego Uniwersytetu Z. o moż-

liwości złożenia ustnego wniosku o przyznanie urlopu dla poratowania zdrowia, w

sytuacji gdy odmienny wniosek wypływa ze zgromadzonego w sprawie materiału do-

wodowego, w szczególności zeznań powódki oraz dokumentów „pisma rektora z dnia

7 października 2009 r." i „zaświadczenia o zwiększeniu liczby godzin prowadzonych

zajęć w II semestrze".

Wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przywrócenie jej do pracy na

dotychczasowych warunkach pracy i płacy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania

oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu według

norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 19 października 2010 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Zielonej Górze oddalił apelację. Sąd Okręgowy w pełni podzielił

ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji, za wyjątkiem

ustalenia daty upływu 9-letniego terminu na uzyskanie stopnia doktora habilitowane-

go. Wskazał, że ponieważ zatrudnienie na zasadzie mianowania na stanowisko ad-

iunkta powódka rozpoczęła u pozwanego z dniem 1 lutego 1999 r., to 9-letni termin

na uzyskanie stopnia doktora habilitowanego - uwzględniając okresy urlopów zdro-

wotnych - upłynął z dniem 31 lipca 2009 r.

Odnosząc się do kwestii naruszenia art. 41 k.p., Sąd drugiej instancji nawiązał

4

do stanowiska Sądu Najwyższego, wskazując, że wykładnia gramatyczna art. 41

k.p., który stanowi, iż pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie

urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracow-

nika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia, nie pozostawia wątpliwości, że przewidziane w tym prze-

pisie zakazy dotyczą wypowiadania umów o pracę, a zatem nie dotyczą wypowiada-

nia stosunków pracy opartych na innych niż umowa o pracę podstawach nawiązania i

realizowania takich stosunków prawnych. Oznacza to, że zakazy wypowiadania

umów o pracę zawarte w art. 41 k.p. nie mają waloru zasady generalnej oddziałującej

normatywnie na pozaumowne stosunki pracy.

Wyrok ten został zaskarżony przez powódkę skargą kasacyjną w całości. Za-

rzucono mu naruszenie prawa materialnego - art. 41 k.p. w związku z art. 136 ust. 1

ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r., poprzez jego błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym przyjęciu, iż

ochrona stosunku pracy polegająca na zakazie wypowiedzenia umowy o pracę w

czasie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy z powodu choroby, nie

znajduje zastosowania do stosunków pracy zawartych na podstawie mianowania

zawiązanych na podstawie Prawa o szkolnictwie wyższym.

W uzasadnieniu wskazano, że w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o

szkolnictwie wyższym ustawodawca zrezygnował z uregulowań zawartych w ustawie

poprzednio obowiązującej (z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym).

Wskazał jedynie, na jakiej podstawie i z jakich przyczyn rozwiązaniu ulec może sto-

sunek pracy zawarty na podstawie mianowania. Zaniechał przy tym wskazywania

expressis verbis uprawnień przysługujących pracownikowi w razie niesłusznego roz-

wiązania stosunku pracy, odsyłając w tym zakresie na mocy art. 136 ust. 1 ustawy z

dnia 27 lipca 2005 r. do roszczeń wynikających z Kodeksu pracy. Należy zatem

uznać, iż wskazywane odesłanie znajduje zastosowanie także w odniesieniu do

ochrony stosunku pracy przewidzianej przepisami kodeksowymi między innymi art.

41 k.p.

Odnosząc się do przywołanego przez Sąd Okręgowy wyroku Sądu Najwyż-

szego z dnia 7 grudnia 2006., I PZP 4/06, skarżąca podkreśliła także, iż jako zapadły

na gruncie ustawy Karta Nauczyciela, nie znajduje on zastosowania w niniejszej

sprawie. Materia dotycząca stosunku pracy nauczyciela akademickiego uregulowana

została szczegółowo w ustawie odrębnej - Prawo o szkolnictwie wyższym. Nie ma

5

zatem żadnych podstaw, „by w drodze analogii legis” stosować orzecznictwo wypra-

cowane na gruncie ustawy Karta Nauczyciela.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy. Stosownie do treści art.

5 k.p., jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy

szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nieuregulowanym tymi przepi-

sami. Przepis ten określa relację między przepisami Kodeksu pracy a przepisami

pragmatyk służbowych. Powtórzenie jego treści normatywnej zawarte jest w art. 136

ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W jego myśl w sprawach dotyczących

stosunku pracy pracowników uczelni, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się prze-

pisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Wynikająca z tych norm

prawnych zasada stanowi, że jeśli istnieje „materia nieuregulowana” pragmatyką, to

w tym zakresie mają wprost zastosowanie regulacje Kodeksu pracy. W związku z

powołanymi przepisami należy rozważyć, czy regulacja dotycząca rozwiązania za

wypowiedzeniem stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego w usta-

wie Prawo o szkolnictwie wyższym ma charakter regulacji zupełnej, czy też jest to

regulacja niepełna.

W stosunku do nauczycieli akademickich w ustawie zostały zamieszczone

dwa odesłania. Pierwsze, zawarte w art. 128 ustawy dotyczy nauczycieli akademic-

kich zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, przewiduje, że „rozwiązanie lub

wygaśnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim następuje na zasadach

określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr

21, poz. 94, z późn. zm.), z tym że rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem

następuje z końcem semestru”, a zatem tej kategorii nauczycieli dotyczy bez wątpie-

nia art. 41 k.p., kreujący zakaz wypowiadania umowy o pracę podczas usprawiedli-

wionej nieobecności pracownika w pracy. Ustawodawca jednoznacznie dał w ten

sposób wyraz temu, że w stosunku do tej grupy pracowników regulacja dotycząca

ustania stosunku pracy nie jest zupełna, co zresztą nie budzi wątpliwości w świetle

treści przepisów Działu III, Rozdziału 2 ustawy (stosunek pracy pracowników

uczelni), które w zasadzie dotyczą mianowanych nauczycieli akademickich. Nato-

miast odesłanie dotyczące mianowanych nauczycieli akademickich obejmuje przyto-

czony wyżej przepis art. 136 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Z jednej

6

więc strony nie ma wyraźnego wskazania o niepełności regulacji dotyczącej ustania

stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego, co już stanowi jedną z

przesłanek prowadzących do wniosku, że ta kwestia w pragmatyce służbowej została

uregulowana w sposób kompletny. Z drugiej zaś strony szczegółowy zakres regulacji

dotyczący rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim

również stanowi podstawę do wnioskowania, że materia ta została uregulowana w

całości w pragmatyce służbowej.

Przepis art. 124 Prawa o szkolnictwie wyższym stanowi, że rektor może roz-

wiązać za wypowiedzeniem stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademic-

kim w przypadku: czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli

okres tej niezdolności przekracza okres zasiłkowy, a w przypadku stwierdzenia przez

uprawnionego lekarza poprawy stanu zdrowia i możliwości powrotu do pracy, jeżeli

okres ten przekracza dwa lata (pkt 1), wszczęcia postępowania w sprawie likwidacji

uczelni (pkt 2), otrzymania przez nauczyciela akademickiego, w okresie nie krótszym

niż rok, dwóch kolejnych ocen negatywnych, o których mowa w art. 132 ust. 1 i 2 (pkt

3), podjęcia dodatkowego zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej,

bez uzyskania zgody rektora, o której mowa w art. 129 ust. 1 (pkt 4), niezawiadomie-

nia rektora o podjęciu dodatkowego zatrudnienia lub prowadzeniu działalności go-

spodarczej, o którym mowa w art. 129 ust. 6 (pkt 5). Stosunek pracy z mianowanym

nauczycielem akademickim może być rozwiązany również z innych ważnych przy-

czyn, po uzyskaniu zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni (art.

125).

W rozpoznawanej sprawie chodzi o wypowiedzenie stosunku pracy z miano-

wania po upływie przewidzianego w statucie uczelni okresu zatrudnienia na stanowi-

sku adiunkta. Przekroczenie tego okresu nie jest w skardze kwestionowane. Powód-

ka była mianowana na czas nieokreślony, lecz jej stosunek znacznie różnił się od

typowego stosunku pracy powstałego z umowy o pracę zawartej na czas nieokreślo-

ny. Stosunek pracy powódki powinien trwać przez czas określony prawem, a okres

ten był jej znany. Rozsądnie oceniając wypowiedzenie powódce stosunku pracy, nie

powinno stanowić dla niej zaskoczenia. Jak trafnie zważył Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 10 marca 2011 r., III PK 46/10, czas trwania stosunku pracy adiunkta bez

stopnia naukowego doktora habilitowanego, mianowanego na czas nieokreślony, jest

określony dwojako: wynika on z nominacji na czas nieokreślony, ale jednocześnie

przewidziany jest w ustawie i statucie uczelni właściwy czas jego trwania. Jeśli nomi-

7

nacja jest bezterminowa, to nie wygasa on z upływem przewidzianego okresu za-

trudnienia. Upływ okresu przewidzianego na uzyskanie stopnia doktora habilitowa-

nego może natomiast z reguły stanowić ważną przyczynę uzasadniającą wypowie-

dzenie stosunku pracy na podstawie art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym. Jest to

więc stosunek pracy o charakterze mieszanym. Powstaje on wprawdzie na czas nie-

określony, ale ma silne elementy stosunku pracy na czas określony. Analizowany

stosunek pracy ma także elementy stosunku na czas wykonywania określonej pracy,

czyli uzyskania stopnia naukowego doktora habilitowanego. Osiągnięcie tego stopnia

w trakcie przewidzianego okresu zatrudnienia na stanowisku adiunkta powoduje

ustanie stosowania przepisów limitujących okres zatrudnienia na tym stanowisku (art.

120 Prawa o szkolnictwie wyższym). W tym aspekcie omawiany stosunek pracy

przypomina umowę rezultatu: pracownik zobowiązuje się do uzyskania wyższego

stopnia naukowego w określonym okresie pod rygorem rozwiązania przez praco-

dawcę stosunku pracy po upływie tego okresu. Z uwagi na szczególny charakter tego

stosunku pracy należy zatem przyjąć, że do stosunku pracy adiunkta bez stopnia

naukowego doktora habilitowanego, mianowanego na czas nieokreślony, nie ma za-

stosowania zakaz wypowiadania umowy o pracę w okresie usprawiedliwionej nieo-

becności w pracy (art. 41 k.p.) po upływie okresu zatrudnienia przewidzianego w

statucie uczelni (art. 120 i art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym w związku z art. 5

k.p. i art. 136 ust. 1 tego Prawa).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się także z

innym poglądem wyrażonym w tym wyroku, a mianowicie, że niestosowanie art. 39

k.p. (w tym wypadku art. 41 k.p.) w omawianej sytuacji nie wynika z tego, że przepis

ten dotyczy umowy o pracę, a przedmiotem rozstrzygnięcia jest stosunek pracy z

nominacji. Odesłania z art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym

trzeba rozumieć w ten sposób, że obejmują one także przepisy Kodeksu pracy

wprost dotyczące umowy o pracę, chyba że co innego wynika z ich brzmienia, celu

lub funkcji. Inne rozumienie tych odesłań oznaczałoby - w szczególności - brak moż-

liwości stosowania Kodeksu w części odnoszącej się do roszczeń pracownika z tytułu

wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z nominacji przez praco-

dawcę, gdyż w Kodeksie posługują się one pojęciem umowy o pracę (art. 45 i art.

56). W tym przypadku nie powinno budzić wątpliwości, że te roszczenia pracownika

są sprawami nieuregulowanymi w rozumieniu art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 Prawa o

szkolnictwie wyższym, albowiem bez stosowania odpowiednich przepisów Kodeksu

8

pracy brak byłoby sankcji naruszenia przez pracodawcę przepisów o wypowiedzeniu

i rozwiązaniu stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego. Taki też

pogląd przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 196/09 (OSNP

2011 nr 13-14, poz. 182).

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

========================================