I UK 107/11

Sygn. akt I UK 107/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania Eugeniusza G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 listopada 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 1 lutego 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych O odmówił

wnioskodawcy Eugeniuszowi G. prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na

niespełnienie warunku 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

Od powyższej decyzji organu rentowego odwołanie złożył wnioskodawca.

Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.

2

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca urodzony 3 stycznia 1950 r., z

zawodu hydraulik – instalator wodnokanalizacyjny w okresie od 15 stycznia 1974 r.

do 31 października 1986 r. był pracownikiem Przedsiębiorstwa Przemysłu Betonów

„PREFABET”. W umowie o pracę wskazano dla niego stanowisko instalator wodno-

kanalizacyjny centralnego ogrzewania w dziale głównego energetyka. Z dniem 1

lipca 1974 r. wnioskodawcy powierzono stanowisko montera - instalatora

rurociągów. W okresie 2 – 21 listopada 1979 r. wnioskodawca został skierowany do

prac przy rozruchu przesypowni cementu jako monter sprężonego powietrza. Po

zakończeniu prac rozruchowych powrócił na poprzednio zajmowane stanowisko.

Powyższe zadania wypełniał codziennie i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Wykonywał prace przy udrażnianiu rur kanalizacyjnych, zakładaniu nowych

studzienek kanalizacyjnych, układaniu rur kanalizacyjnych w budynkach nowo

wznoszonych oraz w obiektach remontowanych. Układanie rur kanalizacyjnych

odbywało się w wykopach do 1,5 m głębokości oraz na powierzchni do wysokości

półtora piętra. Wnioskodawca legitymuje się pracą w warunkach szczególnych

wynoszącą łącznie 11 lat, 2 miesiące i 28 dni, jego łączny okres składkowy i

nieskładkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. wynosił 33 lata, 1 miesiąc i 3 dni. Sąd

Okręgowy nie dał wiary świadectwu wykonywania pracy w szczególnych

warunkach za okres styczeń 1974 r. - październik 1985 r. Wbrew temu

dokumentowi – w ocenie Sądu Okręgowego – wnioskodawca w latach 1974 - 1985

nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych. Były to bowiem prace przy

zakładaniu instalacji wodnokanalizacyjnych, których nie można potraktować jako

prowadzonych w głębokich wykopach czy na wysokości, a tylko te ostatnie mogą

dawać kwalifikację pracy w szczególnych warunkach. Wnioskodawca jeżeli nie

pracował na powierzchni, to pracował na głębokości nieprzekraczającej 1, 5 metra.

Taka głębokość niższa od wzrostu dorosłego człowieka, nie jest szczególna, wobec

braku szczególnych uciążliwości w zakresie ograniczenia wentylacji, przestrzeni i

obciążenia psychofizycznego pracownika wobec ryzyka zasypania w momencie

układania na dnie wykopu instalacji. Sąd Okręgowy podobnie ocenił pracę

wnioskodawcy polegającą na układaniu instalacji w budynkach na wysokości do

półtora piętra.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją wnioskodawca.

3

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385

k.p.c. oddalił apelację.

Sąd drugiej instancji podzielając podstawę faktyczną oraz podstawę prawną

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego podkreślił, że zadania wnioskodawcy

polegały ogólnie na układaniu nowych i udrażnianiu rur kanalizacyjnych. Prace te

nie mogą być zakwalifikowane jako prace w szczególnych warunkach lub

szczególnym charakterze, o jakich mowa w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach

z FUS. Stanowisko pracy wnioskodawcy zostało określone jako instalator wodno –

kanalizacyjny i tak też przedstawiały się jego zadania. W rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej jako: „rozporządzenie z z dnia 7 lutego 1983 r.”)

wymieniono roboty wodnokanalizacyjne w głębokich wykopach (pkt 1 działu V –

prace w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych). Zdaniem Sądu drugiej

instancji układanie rur wodociągowych w wykopach do głębokości 1 - 1,3 m nie

daje się zakwalifikować jako prace w głębokich wykopach, ponieważ nie są one

związane z koniecznym obciążeniem psychofizycznym. Przyjmując nawet, że

zdarzało się, że roboty tego rodzaju miały miejsce, to jednak wnioskodawca nie

wykonywał ich stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd drugiej instancji

podzielił także ocenę zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji co do tego, że

wnioskodawca nie wykonywał pracy, o jakiej mowa w pkt 5 działu V załącznika A

do rozporządzenia – prac przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości.

Zdaniem Sądu drugiej instancji Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 233

§ 1 k.p.c., odmawiając wiary dokumentowi w postaci świadectwa pracy w

warunkach szczególnych. Dokument taki jest bowiem traktowany tak jak każdy inny

dowód dopuszczalny przez przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, a więc i

podlegający ocenie na tle innych dostępnych dowodów. Świadectwo pracy

powołuje się na dział II ust. 12 pkt 4 załącznika nr 1 do zarządzenia nr 9 z 1

sierpnia 1983 r. Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych.

Pozycja tak określona nie odpowiada zadaniom wykonywanym przez

wnioskodawcę. Roboty wodnokanalizacyjne są wymienione w dziale V ust. 1,

jednakże podobnie jak w rozporządzeniu Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., mają

4

być wykonywane w głębokich wykopach, co w przypadku wnioskodawcy nie miało

miejsca. Wykaz resortowy jest zgodny z wykazem wynikającym z rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. i przez to nie wpływa na ocenę rodzaju

pracy wnioskodawcy.

Powoływana w apelacji okoliczność, że praca montera - instalatora

wodnokanalizacyjnego została wymieniona w wykazie stanowisk pracy w

szczególnych warunkach będącego załącznikiem nr 2 do zarządzenia

wewnętrznego nr 6/68 Dyrektora Przedsiębiorstwa Przemysłu Betonów

„PREFABET” z dnia 20 marca 1986 r. wydanym na podstawie zarządzenia Nr 9

Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983

r. (Dz.Urz.MB Nr 3, poz. 6), nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z

powołanego zarządzenia Dyrektora wynika bowiem, że wykaz prac wykonywanych

w szczególnych warunkach (§ 1 ust. 1) zawiera załącznik nr 1. Wykaz ten nie

obejmuje stanowiska pracy określonego jako instalator wodno-kanalizacyjny, a więc

stanowiska zajmowanego przez wnioskodawcę. O stanowisku wnioskodawcy

mowa jest natomiast w załączniku nr 2 w ust. 12 pkt 4. Zgodnie z § 1 ust. 2 tego

zarządzenia praca na stanowisku instalatora wodnokanalizacyjnego i c.o. dotyczy

wykazu stanowisk pracy kwalifikowanych wyłącznie w odniesieniu prawa do

wzrostu emerytury. Stanowisko instalatora wymienione w zarządzeniu Dyrektora

Przedsiębiorstwa nie zawiera istotnego wyróżnika stanowiska określonego w

rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r., że dotyczy wyłącznie prac w głębokich

wykopach.

W związku z powyższym Sąd drugiej instancji uznał, że wobec niemożności

zakwalifikowania okresu od 12 maja 1974 r. do 31 grudnia 1985 r. w PPB

„PREFABET” jako okresu pracy w szczególnych warunkach – wnioskodawca nie

spełnia koniecznego warunku wynikającego z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z

1983 r. (15 lat pracy w warunkach szczególnych) w związku z art. 32 i art. 184

ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a tym samym nie nabył prawa do emerytury

o jakiej mowa w powołanych przepisach.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną wnioskodawca.

Skargę oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 398 3

§

1 pkt 1 k.p.c.) i zarzucono niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 32 ust. 1 i ust.

5

4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z § 1 ust. 1, § 2 i § 4 ust. 1 pkt 3

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie weku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze oraz punktem 1 i 5 działu V wykazu A załącznika do

przedmiotowego rozporządzenia w związku z § 1, § 2, § 3, § 4 i § 5 zarządzenia nr

9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia

1983 r. oraz pkt 1 i 5 Działu V załącznika numer 1 do przedmiotowego zarządzenia

w związku z § 1 ust. 1 i § 2 zarządzenia wewnętrznego nr 6/86 Dyrektora

Przedsiębiorstwa Przemysłu Betonów „PREFABET” z dnia 20 marca 1986 r. oraz

załącznika numer 1, Wykaz II, Część II, ust. 12 pkt 4 do przedmiotowego

zarządzenia polegającym na przyjęciu przez Sądy obu instancji, że wbrew stanowi

faktycznemu i prawnemu odwołujący w okresie od 12 maja 1974 r. do 31 grudnia

1985 r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze, przez co nie legitymuje się co najmniej 15 - letnim okresem

zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

pozwalającym na przejście na emeryturę w wieku niższym niż określony w art. 27

ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także o

uchylenie w całości wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje; ewentualnie o uchylenie zaskarżonych

wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie odwołania w całości

i zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że świadectwo pracy

wykonywanej w warunkach szczególnych wydane przez pracodawcę stanowi

podstawę do przyjęcia, że okres pracy w nim wskazany jest okresem pracy w

szczególnych warunkach, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

Zarzut niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego nie może

polegać na zakwestionowaniu ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku, tych

wyjaśnionych w postępowaniu sądowym faktów, które podlegają subsumcji pod

przepisy prawa materialnego. W uzasadnieniu podstawy skargi zauważono

zależność podstawy prawnej od ustalonych okoliczności faktycznych. Pomimo to

argumentacja skargi pomija przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

istotne ustalenia faktyczne, w tym w szczególności to, że wnioskodawca

zatrudniony przy robotach wodnokanalizacyjnych, wykonywał prace w halach i na

powierzchni, a także prace pod powierzchnią – nie głębiej niż 1,5 m, przy czym te

ostatnie prace nie były wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Takie

ustalenia zaskarżonego wyroku stanowiły punkt odniesienia do niebudzącej

zastrzeżeń subsumcji przepisów prawa materialnego – art. 184, art. 32 ust. 1 i ust.

2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz § 3 i § 4 ust.

1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze – i przyjęcia, że praca wykonywana przez wnioskodawcę

nie była pracą wykonywaną w szczególnych warunkach.

Skarga nie ma uzasadnionej podstawy, gdyż zgłoszone w niej zastrzeżenie

co do rozumienia pojęcia głębokich wykopów nie mogłoby prowadzić do wadliwości

zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezależnie bowiem od tej kwestii wystarczające dla

rozstrzygnięcia jest ustalenie, że prace poniżej powierzchni ziemi wykonywał

wnioskodawca nie stale i nie w pełnym wymiarze czasu pracy. W tej sytuacji

faktycznej nie może być mowy o spełnieniu warunku z § 2 ust. 1 rozporządzenia z 7

lutego 1983 r., stosownie do którego uznanie okresu pracy za okres pracy

wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze może

dotyczyć wyłącznie pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze.

Skarżący bezpodstawnie pomija powyższe ustalenia, ograniczając się do

prostego zaprzeczenia ustaleniom dotyczącym uznania wykopów o głębokości 1 –

1, 5 m za wykopy głębokie. Jednakże również te zarzuty są zupełnie

nieprzekonujące, skoro skarżący nie podaje powodów, dlaczego wykopy tego

rodzaju, które przecież są niższe od wzrostu pracownika, miałyby być traktowane

7

jako głębokie wykopy w rozumieniu pkt 1 działu V wykazu A załącznika do

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.

Skarżący bezzasadnie powołuje się na to, że źródłem jego prawa do

wcześniejszej emerytury (w zakresie ustalenia, że wykonywał pracę w warunkach

szczególnych) jest – wydane na podstawie zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i

Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. (Dz.Urz. Ministra

Budownictwa Nr 3, poz. 6) – zarządzenie wewnętrzne nr 6/86 Dyrektora

Przedsiębiorstwa Przemysłu Betonów „PREFABET” z dnia 20 marca 1986 r.

(załącznik numer 1, Wykaz II, Część II, ust. 12 pkt 4 do tego zarządzenia).

Tymczasem zarządzenie to określa tylko rodzaje stanowisk i uprawnienia, jakie

przysługują pracownikowi za wykonywanie pracy na danym stanowisku. Wykaz

prac wykonywanych w szczególnych warunkach uprawniających do wcześniejszej

emerytury stosownie do § 1 ust. 1 zarządzenia wewnętrznego zawiera załącznik Nr

1 do zarządzenia. W załączniku tym nie ma stanowiska pracy, na którym pracował

wnioskodawca. Stanowisko pracy wnioskodawcy (instalator wodnokanalizacyjny)

było wymienione wyłącznie w załączniku nr 2 w ust. 12 pkt 4 przedmiotowego

zarządzenia, a więc w zakresie wykazu stanowisk uprawniających jedynie do

odpowiedniego wzrostu emerytury. Systematyka stanowisk pracy i rodzaje

uprawnień związanych z wykonywaniem danej pracy przyjęta w przedmiotowym

zarządzeniu wewnętrznym Dyrektora Przedsiębiorstwa odpowiada systematyce

określonej w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r., które regulowało kwestie

wzrostu emerytury – na podstawie obowiązujących do dnia 7 czerwca 1996 r.

przepisów § 16 - § 18 tego rozporządzenia. Z dniem 7 czerwca 1996 r. przepisy

rozporządzenia dotyczące wzrostu emerytury przestały obowiązywać stosownie do

§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 maja 1996 r. zmieniającego

rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent

inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 63, poz. 292).

Bezpodstawne jest prezentowane w skardze stanowisko co do charakteru

świadectwa pracy wykonywanej w szczególnych warunkach wystawionego przez

pracodawcę. W wyroku z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09 - LEX nr 518067,

Sąd Najwyższy wyraził pogląd, zgodnie z którym świadectwo wykonywania pracy w

8

szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 §

1 i 2 k.p.c., gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym

ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Tylko

dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich

urzędowo zaświadczone. Natomiast świadectwo traktuje się w postępowaniu

sądowym jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi

dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w

dokumencie.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, uznając, że podstawa skargi jest

bezzasadna, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 398 14

k.p.c.