I UK 56/11

Sygn. akt I UK 56/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania Józefa G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 listopada 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 15 maja 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił

Józefowi G. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z uwagi na to, że

ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy.

Od powyższej decyzji organu rentowego odwołanie wniósł ubezpieczony.

2

Wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił odwołanie.

Sąd Okręgowy ustalił między innymi, że ubezpieczony, który ma

wykształcenie zawodowe – elektromechanik samochodowy, ostatnio pracował jako

konserwator maszyn i urządzeń przeróbczych na kopalni, w dniu 18 grudnia 2008 r.

złożył wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Orzeczeniem z dnia 27 marca

2009 r. lekarz orzecznik po rozpoznaniu u odwołującego zmian zwyrodnieniowych

kręgosłupa odcinka L-S bez dysfunkcji statyczno-dynamicznej oraz otyłości

stwierdził, że nie jest on niezdolny do pracy. Stanowisko to podzieliła komisja

lekarska w orzeczeniu z dnia 7 maja 2009 r. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS

stanowiło podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy w celu ustalenia, czy ubezpieczony jest niezdolny do pracy w

odniesieniu do jego kwalifikacji zawodowych dopuścił dowód z opinii biegłych

lekarzy sądowych: neurologa i ortopedy. W wydanej opinii biegli stwierdzili, że

ubezpieczony nie jest częściowo niezdolny do pracy z ogólnego stanu zdrowia w

odniesieniu do posiadanych kwalifikacji elektromechanika, jak i do wykonywanych

prac fizycznych.

Sąd podzielił wnioski opini biegłych, ponieważ została wydana w oparciu o

fachową wiedzę, po przeanalizowaniu historii choroby ubezpieczonego, jego

badaniu, na podstawie całokształtu zgromadzonej w sprawie dokumentacji

medycznej, jest przekonywująca i logicznie uzasadniona.

Pełnomocnik ubezpieczonego na rozprawie w dniu 30 września 2009 r.

złożył wniosek o wydanie przez biegłych opinii uzupełniającej. Sąd Okręgowy –

uwzględniając powyższy wniosek – dopuścił dowód z opinii uzupełniającej biegłych.

Biegli w opinii uzupełniającej – uwzględniając uwagi pełnomocnika ubezpieczonego

co do opinii – podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 9 marca 2010 r. pełnomocnik ubezpieczonego wniósł o

dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ortopedy z uwzględnieniem wyników badań

rezonansu magnetycznego, które ubezpieczony uzyska w kwietniu 2010 r. oraz o

dopuszczenie dowodu z opini biegłego laryngologa.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. powyższe wnioski

oddalił.

3

W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że nie uwzględnił

zastrzeżeń pełnomocnika ubezpieczonego do opinii biegłych ortopedy i neurologa,

ponieważ sprowadzały się one wyłącznie do odmiennej od biegłych oceny stanu

zdrowia ubezpieczonego, a poza ogólnym zakwestionowaniem wniosków wydanej

w sprawie opinii nie zawierały żadnych medycznych argumentów, które wnioski te

mogłyby podważyć. Tymczasem biegli w sposób kompetentny i wszechstronny

dokonali oceny stanu zdrowia ubezpieczonego a także uwzglednili posiadane przez

niego kwalifikacje zawodowe.

Odnosząc się do kwestii wyników badania rezonansu magnetycznego, które

ubezpieczony miał uzyskać w kwietniu 2010 r. Sąd Okręgowy przyjął, że wyniki te

będą mogły stanowić podstawę do oceny stanu zdrowia odwołującego jedynie w

przypadku zgłoszenia przez niego nowego wniosku o przyznanie prawa do

świadczenia, gdyż biegli orzekający w rozpoznawanej sprawie wydali opinię na

podstawie całokształtu istniejącej, dostępnej, przedłożonej przez niego

dokumentacji medycznej.

Sąd Okręgowy stwierdził, że na schorzenia narządu słuchu ubezpieczonego

powołano się dopiero na rozprawie, na której wyjaśniono, że ubezpieczony

wykonywał pracę mimo stwierdzonego niedosłuchu korzystając z aparatu

słuchowego i mając zdolność wykonywania pracy na wszystkich kolejno

zajmowanych stanowiskach – oraz że z przyczyn schorzeń narządu słuchu

ubezpieczony nie przebywał na zwolnieniach lekarskich. Sąd Okręgowy uznał, że w

tej sytuacji schorzenia o charakterze laryngologicznym (narządu słuchu) pozostają

bez znaczenia dla ustalenia niezdolności odwołującego do pracy.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją ubezpieczony.

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385

k.p.c. oddalił apelację. Sąd drugiej instancji podzielił podstawę faktyczną oraz

podstawę prawną zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego. Podzielił w

szczególności stanowisko zaskarżonego wyroku, że ubezpieczony nie jest

niezdolny do pracy.

Sąd drugiej instancji – podobnie jak Sąd pierwszej instancji – oparł się na

opinii biegłych ortopedy i neurologa. Zdaniem Sądu drugiej instancji o fachowości

tej opinii świadczy to, że została sporządzona przez specjalistów reprezentujących

4

gałęzie medycyny adekwatne do schorzeń, na jakie cierpi ubezpieczony i w

związku z którymi czyni starania o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności

do pracy. Za jej rzetelnością przemawia także to, że została sporządzona w oparciu

o obszerny wywiad chorobowy, analizę przedstawionej dokumentacji medycznej

oraz wyniki bezpośrednich badań przedmiotowych i dodatkowych. Biegli

szczegółowo wyjaśnili etiologię diagnozowanych dolegliwości, przebieg procesów

chorobowych oraz aktualny stopień nasilenia schorzeń i ich wpływ na zdolność do

pracy ubezpieczonego zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Dokonana

przez biegłych ocena stanu zdrowia odwołującego jest kompleksowa i pełna, a

sformułowane przez biegłych konkluzje na temat braku jego niezdolności do pracy

zostały logicznie i przekonywująco uzasadnione.

Zdaniem Sądu drugiej instancji kompetentnym, rzeczowym i należycie

umotywowanym wnioskom specjalistycznych opinii na temat zdolności do pracy,

skarżący nie przeciwstawił żadnych argumentów, zwłaszcza medycznych,

mogących podważyć ich wiarygodność, odwołując się jedynie do swoich

subiektywnych odczuć niepopartych merytorycznymi dowodami. W szczególności,

powyższego charakteru nie można przypisać zarzutom sformułowanym pod

adresem przedmiotowej opinii biegłych w piśmie procesowym pełnomocnika

odwołującego się z 16 kwietnia 2008 r., co do których biegli odnieśli się w opinii

uzupełniającej.

W konsekwencji – zdaniem Sądu drugiej instancji – prawidłowo Sąd

pierwszej instancji nie uwzględnił wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu

z opinii innych biegłych z zakresu neurologii i ortopedii. Żądanie ponowienia lub

uzupełnienia dowodu z opinii biegłych jest bowiem bezpodstawne, jeżeli sąd

uzyskał od biegłych wiadomości specjalne niezbędne do merytorycznego i

prawidłowego orzekania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1999 r.,

II UKN 69/99, OSNAPiUS 2000/23/864 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20

października 1999, II UKN 158/99, OSNAPiUS 2001/2/51). Potrzeba powołania

innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego

niezadowolenia strony z dotychczas złożonych opinii (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 sierpnia 1999, I PKN 20/99, OSNAPiUS 2000/22/807).

5

Za bezzasadny Sąd drugiej instancji uznał wniosek o przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego laryngologa. Ubezpieczony zarówno na etapie

postępowania przed organem rentowym, jak i w toku postępowania sądowego nie

dostarczył dowodów potwierdzających jego leczenie z powodu schorzeń narządu

słuchu, ograniczając się jedynie do przedłożenia niepotwierdzonej za zgodność z

oryginałem kserokopii orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny

Pracy z dnia 12 listopada 2009 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby

zawodowej w postaci obustronnego trwałego-

odbiorczego ubytku słuchu typu

ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem. Z tych samych

względów Sąd drugiej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia tożsamych

wniosków zgłoszonych w apelacji oraz powtórzonych w piśmie procesowym

skarżącego z dnia 8 listopada 2010 r. Sąd drugiej instancji za niemające znaczenia

dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy uznał także dołączone do cytowanego

pisma dokumenty związane ze staraniami odwołującego dotyczącymi stwierdzenia

u niego choroby zawodowej.

Wyrok Sądu Apelacyjnego (w całości) zaskarżył skargą kasacyjną

ubezpieczony. Skargę oparto na podstawie procesowej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) i

zarzucono naruszenie:

1. art. 286 k.p.c. przez zaniechanie dopuszczenia dowodu z opinii

uzupełniającej innych biegłych lub przesłuchania biegłych na rozprawie celem

wyjaśnienia, czy odwołujący jest niezdolny do pracy w związku z dolegającymi mu

chorobami, w tym chorobą zawodową słuchu;

2. art. 227 k.p.c. przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności

sprawy;

3. art. 233 k.p.c. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów w

odniesieniu do opinii biegłych.

Skarżący wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku w całości i

przyznanie mu prawa do renty, lub uchylenie wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu rentowego kosztów

procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za wszystkie instancje według

norm przepisanych.

6

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że jej zasadniczy zarzut

dotyczy naruszenia art. 286 k.p.c. przez odmowę dopuszczenia dowodu z “dalszej

opinii neurologicznej i ortopedycznej”, a także dopuszczenia dowodu z opinii

biegłego laryngologa, chociaż skarżący kwestionował opinię biegłych jako

nieuwzględniającą wyników ostatnich badań odwołującego się, w tym badania

rezonansem magnetycznym. Ponadto powołano w skardze kilka wyroków Sądu

Najwyższego dotyczących zastosowania art. 286 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Chociaż w podstawie skargi kasacyjnej wskazano trzy przepisy

postępowania jako naruszone w zaskarżonym wyroku Sądu drugiej instancji, to

uzasadnienie skargi zawiera argumenty dotyczące art. 286 k.p.c., natomiast

pozostałych zarzutów dotyczą tylko ogólnikowe a nawet enigmatyczne uwagi w

rodzaju „niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy”, albo że sąd

dopuścił się „uchybień, które uniemożliwiły wyjaśnienie istoty sporu” bez

sprecyzowania o jakie uchybienie chodzi. W związku z tym Sąd Najwyższy nie

mógł rozpoznać zarzutu, który nie został dostatecznie określony oraz zarzutu – co

do „przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów” – który, nie tylko razi swą

nieokreśloną gołosłownością, ale jest także niedopuszczalny; stosownie bowiem do

art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Bezzasadnie zarzucono naruszenie art. 286 k.p.c. określającego jeden z

aspektów dowodu z opinii biegłych – ten mianowicie, że sąd może zażądać

ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, może też w razie potrzeby zażądać

dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych.

Z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy wynika, że postępowanie

dowodowe zostało przeprowadzone przed Sądem pierwszej instancji. W tym

postępowaniu przeprowadzono dowód z opinii biegłych z zakresu neurologii i

ortopedii, łącznie z uzyskaniem w trybie art. 286 k.p.c. pisemnej opinii

uzupełniającej, w której biegli ustosunkowali się do zastrzeżeń ubezpieczonego

zgłoszonych bez wniosku o ustne wyjaśnienie. Sąd drugiej instancji, rozpoznając

7

sprawę z apelacji ubezpieczonego oddalił jej zarzuty wobec ich bezzasadności,

stosownie do reguł postępowania apelacyjnego (art. 382 i art. 385 k.p.c.).

Chociaż przedmiotem rozpoznania sprawy w postępowaniu kasacyjnym jest

wyrok Sądu drugiej instancji, autor skargi kasacyjnej jej podstawy zasadniczo nie

odniósł do czynności Sądu Apelacyjnego. Jedyny w tym przedmiocie wskazany w

skardze przepis – art. 286 k.p.c. – został zastosowany w toku postępowania

pierwszoinstancyjnego. Nie budzi zastrzeżeń ocena Sądu Apelacyjnego, oparta na

stwierdzeniu, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zastosował przewidziany w art.

286 k.p.c. sposób uzupełniania opinii biegłych, jako najbardziej odpowiedni do

zarzutu ubezpieczonego, jakoby opinia nie uwzględniła jego stanu zdrowia. Analiza

zaś opinii biegłych w kontekście zebranego w sprawie materiału uzasadniała

postanowienie Sądu pierwszej instancji o oddaleniu wniosków dowodowych o

powołanie nowego zespołu biegłych.

O oddaleniu zaś zgłoszonych w toku postępowania apelacyjnego wniosków

o powołanie nowych biegłych rozstrzygnął Sąd Apelacyjny osobnym

postanowieniem wydanym w toku sprawy. Rozstrzygnięcie to ma swą podstawę w

przepisach postępowania dotyczących apelacji, w szczególności w art. 381 k.p.c.

Jednakże w podstawie rozpatrywanej skargi nie ma zarzutu naruszenia tego

przepisu, nie ma zresztą zarzutu naruszenia jakiegokolwiek innego przepisu

postępowania zastosowanego w postępowaniu apelacyjnym.

Tak więc zasadnicza według uzasadnienia skargi kwestia przeprowadzenia

dowodu z innych biegłych – w zakresie podlegającym rozpoznaniu przez Sąd

Najwyższy nie została objęta podstawą skargi. Zgodnie zaś z art. 39813

§ 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach jej podstaw.

Skarga niemająca uzasadnionej podstawy podlegała oddaleniu w myśl art.

39814

k.p.c.