II PK 54/11

Sygn. akt II PK 54/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSA Jolanta Frańczak

w sprawie z powództwa Mariusza G.

przeciwko Funduszowi Składkowemu Ubezpieczenia Społecznego Rolników w W.

o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie związane z wypowiedzeniem umowy o

pracę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 15 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 21 października 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz strony

pozwanej 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z 21 października 2010 r. w części uwzględnił

apelację pozwanego pracodawcy i zmienił przywracający powoda do pracy wyrok

Sądu pierwszej instancji z 19 maja 2010 r. o tyle tylko, że w miejsce wynagrodzenia

za cały czas pozostawania bez pracy zasądził je za jeden miesiąc w kwocie

12.970,84 zł. Stwierdził – inaczej niż Sąd pierwszej instancji –, że powodowi nie

przysługiwała szczególna ochrona związkowa, natomiast przyczyna wypowiedzenia

była pozorna, co uzasadniało orzeczenie o przywróceniu do pracy. Powód był

zatrudniony u pozwanego na podstawie umowy na czas nieokreślony od 15

stycznia 2008 r. do 28 lutego 2009 r. jako doradca zarządu. 10 czerwca 2008 r. na

zebraniu założycielskim „Niezależnego Samorządowego Związku Zawodowego

Pracowników Zakładów Ubezpieczenia Społecznego Rolników” ukonstytuowała się

międzyzakładowa organizacja związkowa obejmująca swoim zakresem pozwanego

i KRUS. W tym samym czasie powstał komitet założycielski organizacji związkowej,

jak też podjęto uchwałę o wyznaczeniu trzech osób objętych szczególną ochroną.

Powód był członkiem tego komitetu, jak również osobą podlegającą szczególnej

ochronie zatrudnienia z tego tytułu. Wniosek o rejestrację związku zawodowego

został złożony w czerwcu 2008 r., jednak z uwagi na braki formalne został

zwrócony. 31 lipca 2008 r. na zebraniu założycielskim ponownie założono

międzyzakładową organizację związkową. Ponownie wybrano komitet założycielski,

w skład którego wszedł powód. Podczas zebrania podjęto też uchwalę, w której

wybrano osoby objęte ochroną z art. 32 ust. 7 ustawy o związkach zawodowych, w

tym powoda. 31 lipca 2008 r. poinformowano pozwanego pracodawcę o uchwale i

kto został wskazany do ochrony prawnej. Ponownie poinformowano o tym

pracodawcę 12 listopada 2008 r. 12 sierpnia 2008 r. złożono wniosek o rejestrację

organizacji związkowej, jednak został zwrócony przez sąd w grudniu 2008 r.,

również z uwagi na braki formalne. Dopiero na skutek trzeciego wniosku

postanowieniem z 28 sierpnia 2009 r. sąd wpisał do rejestru sądowego założony

związek zawodowy z komitetem założycielskim w skład którego wszedł powód. 12

listopada 2008 r. powód otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę z likwidacją

stanowiska pracy doradcy zarządu jako przyczyną. Sąd pierwszej instancji ustalił,

że likwidacja stanowiska pracy powoda była pozorna i sprowadzała się do zmiany

3

jego nazwy; do likwidacji stanowiska pracy powoda nie doszło. Wypowiedzenie było

sprzeczce z przepisami o wypowiadaniu umów o pracę (art. 30 § 4 k.p.). Powód był

pracownikiem szczególnie chronionym. W ciągu sześciu miesięcy od uchwały o

utworzeniu związku zawodowego oraz komitetu założycielskiego (31 lipca 2008 r.)

powodowi, imiennie wskazanemu, przysługiwała ochrona z art. 32 ust. 7 ustawy o

związkach zawodowych. Sąd zwrócił drugi wniosek o rejestrację dopiero w grudniu

2008 r., zatem do tego czasu powód był pracownikiem szczególnie chronionym.

Pozwany wypowiedział umowę o pracę 12 listopada 2008 r., a więc w okresie

ochrony zatrudnienia z art. 32 ust. 7 w związku z art. 34 ustawy o związkach

zawodowych. Z tej przyczyny powód został przywrócony do pracy z prawem do

wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy (art. 47 k.p.). Apelacja

pozwanego została uwzględniona, co do zarzutu, że powód nie był pracownikiem

szczególnie chronionym na podstawie przepisów ustawy o związkach zawodowych.

Pozwany pracodawca konsekwentnie podnosił, iż nie został poinformowany ile

osób założyło związek zawodowy, w skład którego wchodził powód oraz czy osoby

wpisane na liście założycieli rzeczywiście istnieją, a także czy osoby uczestniczące

w zebraniu były uprawnione do powołania związku zawodowego. Sąd Okręgowy za

trafny uznał zarzut pozwanego, iż - nie dysponując stosowną dokumentacją, w tym

informacją o osobach założycielach związku, nie mogąc nadto sprawdzić, czy

wśród założycieli nie ma osób fikcyjnych lub niemających uprawnień do założenia

wskazanego przez powoda związku zawodowego – uprawnione było

zakwestionowanie powołania wskazanego przez powoda komitetu założycielskiego

zgodnie z ustawą o związkach zawodowych. Z tych przyczyn powód nie podlegał

ochronie przewidzianej w art. 32 ust. 1 i 7 ustawy o związkach zawodowych. Sąd

Okręgowy uznał, że przyznana powodowi ochrona na tej podstawie nie mogła się

ostać w świetle materiału dowodowego. Dokumentacja nie daje podstaw do

przyjęcia, iż na zebraniu założycielskim 31 lipca 2008 r. uczestniczyły osoby, które

były uprawnione do założenia związku zawodowego (art. 2 w związku z art. 12

ustawy o związkach zawodowych). Brak jest podstaw do przyjęcia, iż komitet

założycielski został wybrany zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o związkach

zawodowych. Dokumenty – protokół z zebrania założycielskiego związku z 31 lipca

2008 r., uchwała o założeniu związku, pisma komitetu założycielskiego do

4

pracodawcy z informacją o objęciu powoda ochroną – nie dowodzą, iż komitet

założycielski został powołany przez osoby do tego uprawnione. Nie wskazują na to

w sposób jednoznaczny zeznania przesłuchanych świadków i powoda. Z uwagi na

utworzenie międzyzakładowej organizacji związkowej pozwany nie mógł

samodzielnie zweryfikować danych zawartych w pismach przedkładanych mu przez

organizację związkową. W szczególności nie miał wiedzy o wszystkich osobach,

które podjęły uchwałę o powołaniu międzyzakładowej organizacji związkowej.

Zatem nie posiadał dokumentów, potwierdzających, iż zarówno ta organizacja, jak i

komitet założycielski zostały powołane przez osoby do tego uprawnione. W takim

przypadku ciężar dowodu spoczywał na powodzie (art. 6 k.c. w związku z art. 300

k.p.), który nie przedłożył do akt sprawy żadnych dokumentów potwierdzających, iż

zarówno związek zawodowy jak i komitet założycielski został powołany 31 lipca

2008 r. zgodnie z przepisami ustawy o związkach zawodowych, tj. przez osoby do

tego prawnie umocowane. Nie ma podstaw do przyjęcia, iż 12 listopada 2008 r.

przysługiwała powodowi szczególna ochrona związkowa na podstawie art. 32 ust. 7

ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 45 § 3 k.p. Nie można było

zatem stosować art. 47 § 1 zdanie drugie k.p. i dlatego – wobec nieuzasadnionego

wypowiedzenia, ze względu na pozorną likwidację stanowiska pracy – powód miał

prawo do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, nie więcej niż za 1

miesiąc (art. 47 § 1 zdanie pierwsze k.p.). Z tej przyczyny doszło do zmiany w tym

zakresie wyroku Sądu pierwszej instancji (art. 386 § 1 k.p.c.) i oddalenia apelacji

pozwanego w dalszym zakresie.

Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie prawa materialnego: 1) § 2 ust. 1

rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 16 czerwca 2003

r. w sprawie powiadamiania przez pracodawcę zarządu zakładowej organizacji

związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie pracy oraz

wskazywania przez zarząd oraz komitet założycielski zakładkowej organizacji

związkowej pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie a także

dokonywania zmian w takim wskazaniu w związku z art. 32 ust. 10 pkt 2 ustawy z

23 maja 1991 r. o związkach zawodowych przez ich niewłaściwą wykładnię oraz

częściowe niezastosowanie sprowadzające się do przyjęcia: a) że pozwanemu

przysługiwało uprawnienie do kontroli, czy osobom, które podjęły uchwałę o

5

utworzeniu międzyzakładowej organizacji związkowej przysługiwało prawo do

tworzenia związków zawodowych, podczas gdy z przytoczonych przepisów wynika

wprost, że komitet założycielski ma obowiązek wyłącznie pisemnego

poinformowania pracodawcy, natomiast uprawnienie do kontroli w zakresie

weryfikacji pod kątem zgodności z art. 12 i art. 2 ustawy przysługuje sądowi

rejestrowemu podczas procedury rejestracji związku zawodowego; b) że komitet

założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników

Zakładów Ubezpieczenia Społecznego Rolników, oprócz pisemnej informacji

wskazanej w art. 32 ust. 7 ustawy o związkach zawodowych dla powstania

szczególnej ochrony przed rozwiązaniem bądź wypowiedzeniem stosunku pracy

wobec jego imiennie wskazanych trzech członków, w tym powoda, był obowiązany

do przedłożenia pracodawcy jeszcze innych dokumentów, w sytuacji, gdy ich

przedłożenia nie wymaga ustawa o związkach zawodowych; c) że powód, dla

uzyskania szczególnej ochrony przed rozwiązaniem bądź wypowiedzeniem

stosunku pracy był obowiązany udowodnić pozwanemu, że osobom które podjęły

uchwałę o utworzeniu Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego

Pracowników Zakładów Ubezpieczenia Społecznego Rolników, a tym samym do

wskazania pozwanemu imiennie trzech pracowników objętych ochroną,

przysługiwało prawo do tworzenia związków zawodowych, w sytuacji gdy od

powoda nie wymaga tego żaden przepis prawa i takiego obowiązku nie nadkłada;

2) art. 32 ust. 1, ust. 7 i ust. 8 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

przez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu: a) że poinformowanie

pozwanego pismem z 31 lipca 2008 r., a następnie pismem z 7 listopada 2008 r. o

podjęciu uchwały w przedmiocie utworzenia Niezależnego Samorządnego Związku

Zawodowego Pracowników Zakładów Ubezpieczenia Społecznego Rolników oraz o

utworzeniu komitetu założycielskiego w skład którego wchodził powód, nie było

warunkiem wystarczającym objęcia powoda szczególną ochroną przed

rozwiązaniem bądź wypowiedzeniem stosunku pracy; b) że szczególna ochrona

przed rozwiązaniem bądź wypowiedzeniem stosunku pracy przyznana członkom

komitetu założycielskiego związku zawodowego na mocy art. 32 ust. 1 ust. 7

ustawy jest uzależniona od zarejestrowania tego związku, podczas gdy ratio legis

takiej ochrony stanowi zapewnienie członkom komitetu ochrony i swobody działania

6

w doprowadzeniu do rejestracji związku zawodowego, a w związku z tym nie

można uzależnić jej od zarejestrowania związku; 3) art. 47 k.p. przez niewłaściwe

zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz powoda wynagrodzenia za jeden

miesiąc, w sytuacji, gdy rozwiązanie umowy o pracę z powodem podlegało

ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego, a powód był pracownikiem

uprawnionym do otrzymania wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy;

- co skutkowało nieuprawnionym przyjęciem przez Sąd drugiej instancji, że powód

w chwili złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas

nieokreślony nie wchodził w skład komitetu założycielskiego Niezależnego

Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Zakładu Ubezpieczenia

Społecznego Rolników, a tym samym nie był pracownikiem chronionym imiennie

przez okres 6 miesięcy, liczonego od dnia utworzenia tego komitetu do chwili

odrzucenia wniosku o rejestrację związku zawodowego w grudniu 2008 r. przez sąd

rejestrowy.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi nie uzasadniają jej wniosków. Bazują na tezie, że pracodawcy

nie przysługuje jakiekolwiek prawo kontroli tworzenia związku zawodowego, w tym

w szczególności czy uchwała o jego utworzeniu została podjęta przez co najmniej

10 osób uprawnionych do tworzenia związków zawodowych. W konsekwencji

także, czy osoby te mogły wybrać komitet założycielski i w efekcie, czy

pracownikowi imiennie wskazanemu uchwałą komitetu założycielskiego przysługuje

ochrona zatrudnienia (art. 12 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i ust. 7 ustawy

z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, tekst jednolity: Dz.U. z 2001 r. Nr 79,

poz. 854 ze zm. - dalej ustawa). Według skarżącego brak podstaw do takiej kontroli

oznacza, że pracodawca związany jest samą informacją o ochronie zatrudnienia

pracownika wskazanego uchwałą komitetu założycielskiego (art. 32 ust. 7 ustawy).

Założenie to nie jest uprawnione, gdyż prawo do ochrony zatrudnienia nie wynika z

7

samego wskazania, lecz z tego, że członek komitetu założycielskiego reprezentuje

utworzony związek zawodowy.

Skarga kasacyjna podlega rozpoznaniu tylko w granicach jej podstaw (art.

39813

§ 1 k.p.c.). Skoro zaskarżony wyrok oparto na ustaleniu faktycznym, że nie

powstał związek zawodowy z braku co najmniej 10 osób uprawnionych do

tworzenia związków zawodnych – a ustalenie to wiąże w rozpoznaniu skargi (art.

39813

§ 2 k.p.c.) – to tracą na znaczeniu jako bezprzedmiotowe zarzuty naruszenia

prawa materialnego, bowiem za podstawę przyjmują stan faktyczny, który nie został

ustalony, czyli że związek zawodowy został utworzony z mocy uchwały o jego

utworzeniu podjętej przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia

związków zawodowych.

Z założenia skargi wynika, że takie ustalenia nie miałyby znaczenia, gdyż

ochrona zatrudnienia wynika z samego wskazania członka komitetu

założycielskiego. Zarzuty materialne skargi nie są zasadne. Z przepisów prawa, na

których je oparto, nie wynika norma zakazująca pracodawcy samodzielnej oceny

czy doszło do powstania związku zawodowego (organizacji związkowej), której nie

należy mylić z prawem do formalnej kontroli warunków powstania związku

zawodowego. Taka kontrola pracodawcy hamowałaby powstawanie i rozwój

związków zawodowych. Czym innym jest jednak wolność tworzenia i działania

związków zawodowych (art. 12 Konstytucji) i czym innym jest indywidualne

zatrudnienie pracownicze, które genetycznie należy do prawa prywatnego i

jednocześnie stanowi jeden z elementów społecznej gospodarki rynkowej (art. 20

Konstytucji RP). Nie zachodzi konflikt pomiędzy tymi podstawowymi zasadami.

Wstępnie należałoby więc zwrócić uwagę, że spór nie wynika z negowania prawa

do tworzenia związku zawodowego, lecz z indywidualnego stosunku pracy, na który

ma się składać indywidualne uprawnienie do ochrony zatrudnienia, a w tym

przypadku do wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy po

przywróceniu do pracy.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi należało stwierdzić co następuje.

Ma rację skarżący, że warunkiem ochrony zatrudnienia członka komitetu

założycielskiego na podstawie art. 32 ust. 7 (w związku z ust. 1) ustawy nie jest

podanie pracodawcy nazwisk co najmniej 10 osób uprawnionych, które podjęły

8

uchwałę o utworzeniu związku zawodowego. Obowiązek taki nie wynika z ustawy i

z rozporządzenia z 16 marca 2003 r. w sprawie powiadamiana przez pracodawcę

zarządu zakładowej organizacji związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę

kierowniczą w zakładzie pracy oraz wskazywania przez zarząd oraz komitet

założycielski zakładkowej organizacji związkowej pracowników, których stosunek

pracy podlega ochronie, a także dokonywania zmian w takim wskazaniu (Dz.U. Nr

108, poz. 1013; dalej rozporządzenie). Wskazywanie pracodawcy nazwisk osób,

które podjęły uchwałę o utworzeniu związku zawodowego mogłoby wywoływać

różne obawy u założycieli związku. Wszak nie wszystkim założycielom przysługuje

ochrona zatrudnienia, lecz tylko trzem pracownikom imiennie wskazanym uchwałą

komitetu założycielskiego. Wbrew jednak zarzutom skargi, Sąd w zaskarżonym

wyroku nie stwierdził, iżby z § 2 ust. 1 rozporządzenia w związku z art. 32 ust. 10

pkt 2 ustawy czy z art. 32 ust. 7 ustawy wynikało uprawnienie pozwanego do

kontroli czy osobom, które podjęły uchwałę o utworzeniu międzyzakładowej

organizacji związkowej przysługiwało prawo do tworzenia związków zawodowych, a

także iżby komitet założycielki był zobowiązany do przedłożenia pracodawcy także

innych dokumentów. Nie doszło więc do naruszenia tych przepisów w sposób

zarzucany w skardze. Nie stwierdził również Sąd, iżby z tych przepisów wynikał

obowiązek wykazania przez powoda, że osobom które podjęły uchwałę

przysługiwało prawo do tworzenia związków zawodowych. Wobec jasnej treści tych

przepisów nie trzeba uzasadniać, że nie wynika z nich uprawnie pracodawcy do

kontroli uchwały o utworzeniu związku zawodowego oraz iż komitet założycielski

powinien przekazać pracodawcy inne dokumenty, a tym bardziej że powód miał

wykazać pracodawcy, że osoby które podjęły uchwałę były uprawnione do

tworzenia związków zawodowych.

Nie ma jednak racji skarżący, gdy zakłada, że warunkiem wystarczającym

ochrony zatrudnienia było samo poinformowanie pracodawcy o podjęciu uchwały o

utworzeniu związku zawodowego, o wyborze komitetu założycielskiego i imienne

wskazanie skarżącego jako podlegającego ochronie. Wskazanie o którym mowa w

§ 2 ust. 1 rozporządzenia ma jedynie znaczenie informujące (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 3 października 2008 r., II PK 53/08, OSNP 2010 nr 5-6, poz. 60).

Także samodzielnego znaczenia jako źródła ochrony zatrudnienia nie ma uchwała

9

komitetu założycielskiego wskazująca nie więcej niż trzech pracowników do

ochrony zatrudnienia określonej w art. 32 ust. 1 i ust. 7 ustawy, jeżeli nie powstał

związek zawodowy, czyli gdy uchwały o jego utworzeniu nie podjęło co najmniej 10

osób uprawnionych do tworzenia związku zawodowego (art. 2 i art. 12 ustawy).

To, że sprawdzenie warunków faktycznych i prawnych powstania związku

zawodowego należy do sądu rejestrowego nie oznacza, że pracownikowi

przysługuje bezwzględna ochrona zatrudnienia przez okres 6 miesięcy od

utworzenia komitetu założycielskiego (art. 32 ust. 7 ustawy). Wszak jeżeli komitet

założycielski nie złoży w terminie 30 dni od dnia założenia związku wniosku o

rejestrację, to uchwała o utworzeniu związku traci moc (art. 14 ust. 2 ustawy). W

konsekwencji członek komitetu założycielskiego związku zawodowego traci

ochronę przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy). To samo dotyczy

sytuacji, gdy wniosek został złożony, lecz wskutek nieuzupełnienia braków

formalnych, został przez sąd rejestrowy zwrócony (zob. wyrok Sądu Najwyższego z

13 lutego 1997 r., I PKN 4/97, OSNP 1997 nr 19, poz. 375). Zestawienie zatem

regulacji z art. 14 ust. 2 i regulacji z art. 32 ust. 7 ustawy pokazuje, że ta ostatnia

nie ma samodzielnego znaczenia i musi uwzględniać kontekst pozostałych

przepisów ustawy. Rzecz więc w tym, że ochronę zatrudnienia pracownika

wskazanego imiennie uchwałą komitetu założycielskiego legitymizuje (warunkuje)

założenie związku zawodowego zgodnie z ustawą, czyli wpierw podjęcie uchwały o

utworzeniu związku zawodowego przez co najmniej 10 osób uprawnionych do

tworzenia związków zawodowych.

Pracodawca, który kwestionuje założenie związku zgodnie z ustawą, nie ma

wpływu na rejestrację związku zawodowego. Jeżeli więc odmawia pracownikowi

prawa do ochrony związkowej na tym etapie, to podejmuje określone ryzyko, gdy

nie czeka na stanowisko sądu rejestrowego. Sąd rejestrowy może nie rozpoznać

wniosku o zarejestrowanie związku zawodowego przez okres 6 miesięcy. Przy

literalnej wykładni tylko art. 32 ust. 7 ustawy mogłoby się wydawać, że ochrona

zatrudnienia członka komitetu założycielskiego przez 6 miesięcy jest bezwzględna i

bezdyskusyjna. Jednak gdy stanowisko sądu rejestrowego jest negatywnie z

przyczyn materialnych lub proceduralnych, czyli gdy nie dochodzi do

zarejestrowania związku zawodowego, to z reguły następuje to z powodu

10

pierwotnej (uprzedniej) przyczyny, a więc braków które ab initio stanowiły

przeszkodę do zarejestrowania związku zawodowego. Wówczas ochrona

zatrudnienia nie powinna być temporalna, a więc zależeć od czasu w jakim sąd

rejestrowy rozpozna sprawę zarejestrowania związku zawodowego, gdyż jeżeli

odmówiono rejestracji, to niewątpliwe wobec wadliwości wniosku lub niespełnienia

warunków do rejestracji. W tej sprawie sąd rejestrowy nie zarejestrował związku

zawodowego, nie ustalono jednak z jakiej przyczyny (choć z zeznań skarżącego

wynika, że doszło do cofnięcia wniosku – k. 229 akt). Od razu więc widać, że

ochrona pracownika wskazanego uchwałą komitetu założycielski nie zawsze będzie

uzasadniona. Pozwany generalnie zasadnie zwracał na to uwagę, nie bez racji

argumentując, że pracownik kolejno (wielokrotnie) może uniemożliwiać rozwiązanie

zatrudnienia odwołując się do uchwał komitetu założycielskiego, w sytuacji gdy 10

osób nie było uprawnionych lub nie utworzyło związku zawodowego. Gdyby

odpowiedzieć twierdząco, że ochrona jest bezwzględna i wynika z samego

wskazania uprawnionego członka komitetu założycielskiego, to mogłoby to

prowadzić to instrumentalnego traktowania regulacji o ochronie zatrudnienia

członków komitetu założycielskiego, mimo że nie zostały spełnione podstawowe

warunki, od których zależy powstanie i zarejestrowanie związku zawodowego.

Pracodawcy przysługuje prawo (pierwotne) do wypowiedzenia stosunku

pracy. Nawet szczególna ochrona zatrudnienia nie powoduje, że wypowiedzenie

umowy o pracę jest bezwzględnie nieważne z mocy prawa. Pracodawca może

rozwiązać zatrudnienie, gdy jest przekonany, że pracownikowi nie przysługuje

szczególna ochrona stosunku pracy. W ten sposób może też zakwestionować

szczególną ochronę zatrudnienia. Dotyczy to ochrony zatrudnienia nie tylko z

ustawy o związkach zawodowych, lecz również określonej w innych szczególnych

przepisach (np. w art. 177 k.p.). W przeciwnym razie należałoby niezasadnie

przyjąć, że działacz związkowy jest w innej sytuacji niż osoby korzystające w innych

przypadkach ze szczególnej ochrony zatrudnienia, w których pracodawcy nie

odmawia się prawa kontroli podstawy tej ochrony. To, czy pracownikowi

przysługuje ochrona zatrudnienia podlega więc badaniu przez sąd, a ściślej czy

pracodawca naruszył „przepisy o wypowiadaniu umów o pracę” (art. 45 § 1 k.p.).

Jeżeli wypowiedzenie stosunku pracy jest bezprawne, to sankcjonowane jest tylko

11

w sposób określony w prawie pracy. Chodzi więc w pierwszej kolejności o normę z

art. 45 § 1 k.p., którego klauzula o naruszeniu przepisów o rozwiązywaniu umów o

pracę obejmuje również przypadki szczególnej ochrony zatrudnienia. W tej sprawie

Sąd nie stwierdził naruszenia tego przepisu i skarga nie zarzuca iżby został

naruszony.

Spór rozstrzygnął więc Sąd i stwierdził, że ochronę zatrudnienia skarżącego

warunkuje zgodne z ustawą utworzenie związku zawodowego i tu odwoływał się do

regulacji z art. 2 i art. 12 ustawy. Stanowiska takiego nie można zakwestionować,

gdyż dopiero podjęcie uchwały o utworzeniu związku zawodowego przez co

najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związków zawodowych pozwalało

uznać, że prawidłowo został wybrany komitet założycielski, a w konsekwencji, że

osoby wskazane imiennie do ochrony zatrudnienia miały do tego legitymację

materialną właśnie z tej przyczyny, a więc nie z samego wskazania (art. 2, art. 12 i

art. 32 ust. 1 i ust. 7 ustawy). Przedmiot postępowania dowodowego wyznaczała

więc inna niż przed Sądem pierwszej instancji wykładnia prawa, której nie można

uznać za błędną. Pracownik korzystający ze szczególnej ochrony zatrudnienia,

podobnie jak w innych przypadkach szczególnej ochrony zatrudnienia, powinien

wykazać podstawy materialne swej ochrony. W tej sprawie zaś chodziło tylko o to,

czy powstał związek zawodowy w granicach podstawowego zarzutu, czyli o braku

10 osób uprawnionych do tworzenia związku zawodowego. Nie trzeba uzasadniać,

że taki zarzut dotyczy warunku podstawowego, który nie powinien być kłopotliwy w

wykazaniu w sporze sądowym. Powód jako członek komitetu założycielskiego

powinien dysponować wnioskiem do sądu rejestrowego, a jeśli nie, to

zawnioskować w postępowaniu określony dowód ze stosownych dokumentów

rejestracyjnych dla wykazania, że uchwała o zawiązaniu związku zawodnego była

prawidłowa. Tu jednak spór dotyczył tylko kwestii czy było 10 osób uprawnionych a

więc kwestii podstawowej.

Prowadzi to do tezy, że ochrona zatrudnienia członka komitetu

założycielskiego przez 6 miesięcy nie wynika z samego wskazania go pracodawcy,

lecz ze spełnienia pozostałych warunków określonych w ustawie. Innymi słowy nie

ma ochrony zatrudnienia członek komitetu, jeżeli nie doszło do utworzenia związek

zawodowy na warunkach określonych w art. 2 i art. 12 ustawy. Regulacja z art. 32

12

ust. 1 i 7 ustawy musi być ujmowana racjonalnie w kontekście celu ochrony

zatrudnienia, a więc nie zachodzi, gdy nie spełnia się warunek materialny tej

ochrony. Przykładowo w orzecznictwie stwierdzono, że sąd pracy bada, czy liczba

członków związku zawodowego uprawia do szczególnej ochrony działacza

związkowego. Mimo zarejestrowania związku zawodowego liczba członków (mniej

niż 10) nie dawała ochrony zatrudnienia przewodniczącej tego związku (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2010 r., II PK 311/09, LEX nr 602699; zob. także

wyroki z 25 stycznia 2005 r., II PK 159/04, OSNP 2005 nr 17, poz. 267; z 13

października 2004 r., II PK 41/04, OSNP 2005 nr 8, poz. 107). Sytuacja co do

badania przesłanki ochrony zatrudnienia nie powinna być zatem inna również przed

zarejestrowaniem związku zawodowego, w zakresie warunku podstawowego, czyli

w przypadku sporu z pracodawcą na tle rozwiązania stosunku pracy badaniu

podlega treść stosunku pracy w zakresie szczególnej ochrony zatrudnienia i sąd

pracy może weryfikować czy związek zawodowy został utworzony przez co

najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związku zawodowego (art. 2 i art. 12

ustawy). W zakresie, w jakim jest to konieczne do oceny podlegania pracownika

szczególnej ochronie na podstawie art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.)

oraz niesprzeczności rozwiązania umowy o pracę z przepisami, sąd jest

uprawniony do badania zgodności sposobu formowania składu organów związku

zawodowego ze statutem (wyrok Sądu Najwyższego z 3 marca 2005 r., I PK

263/04, OSNP 2005 nr 21, poz. 337). Innymi słowy uprawnione jest stwierdzenie,

że pracodawca, który zaniechał wystąpienia o zgodę na rozwiązanie stosunku

pracy z wskazanym do ochrony członkiem komitetu założycielskiego nie narusza

przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę, gdy podstawa ochrony nie ma swej

legitymacji, a zatem gdy nie było 10 osób uprawnionych do założenia związku

zawodowego. Takie ustalenia i oceny legły u podstaw zaskarżonego wyroku.

Powód nie był zatem uprawniony do uzyskania wynagrodzenia za cały czas

pozostawania bez pracy (art. 47 k.p.).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814

k.p.c.

O kosztach zastępstwa prawnego orzeczono według stawki z § 12.1. pkt 1

rozporządzenia z 28 września 2002 r., przyjmując, że przedmiot sprawy nie zmienił

13

się na etapie postępowania kasacyjnego i obejmował tylko wynagrodzenie za

pracę, lecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, które w istocie nie jest

wynagrodzeniem za pracę, lecz swoistym odszkodowaniem (w tym okresie

pracownik nie świadczy pracy) i dlatego stawka za zastępstwo procesowe wynika

tu z roszczenia głównego, czyli żądania przywrócenia do pracy.