I BU 6/11

Sygn. akt I BU 6/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania W. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 września 2011 r.,

skargi ubezpieczonego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 5 listopada 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Decyzją z 15 września 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił

odwołującemu się W. N. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 13 lipca 2009

r. do 20 lipca 2009 r. i od 23 lipca 2009 r. do 13 sierpnia 2009 r. Kolejną decyzją z 5

października 2009 r. organ rentowy odmówił mu prawa do zasiłku za okres od 21

2

sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. W odwołaniach od tych decyzji

ubezpieczony wniósł o ich zmianę i wypłatę należnych świadczeń chorobowych

wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Podniósł, że nieprawomocna decyzja

z 20 października 2008 r. o wyłączeniu go z ubezpieczenia nie mogła stanowić

podstawy do wydania zaskarżonych decyzji. Wskazał ponadto, że spełnia wszelkie

wymogi wynikające z przepisów prawa, uprawniające go do otrzymania zasiłku

chorobowego. W odpowiedzi na odwołania ubezpieczonego od ww. decyzji organ

rentowy wniósł o ich oddalenie.

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy zmienił zaskarżone

decyzje w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do zasiłków

chorobowych za okresy od 13 lipca 2009 r. do 20 lipca 2009 r., od 23 lipca 2009 r.

do 13 sierpnia 2009 r. i od 21 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że ubezpieczony dokonał wpisu do ewidencji

działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta D. Szeroko

określił przedmiot działalności gospodarczej, jednakże faktycznie zajmował się

wykonywaniem usług videofilmowania, doradztwem i obrotem nieruchomościami.

Wpis do ewidencji działalności gospodarczej nadal w niej figuruje, gdyż

ubezpieczony dotychczas nie złożył wniosku o wyrejestrowanie. Decyzją z 20

października 2008 r. organ rentowy wyłączył ubezpieczonego z obowiązkowego

ubezpieczenia emerytalnego, wypadkowego oraz dobrowolnego ubezpieczenia

chorobowego od 13 stycznia 2004 r. do nadal. Od tej decyzji ubezpieczony odwołał

się do sądu. Nieprawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 27 października

2009 r. (sygn. akt XIU …/08) oddalono odwołanie ubezpieczonego, od czego wniósł

on apelację. Sąd Rejonowy ustalił, że ubezpieczony od października 2008 r. w

okresach zdolności do pracy faktycznie prowadził działalność gospodarczą. I tak w

październiku 2008 r. przyjął zlecenie i wykonał usługę doradztwa i reportażu za

którą pobrał wynagrodzenie w kwocie 7.700 zł. W kwietniu 2009 r. wykonał

podobną usługę za wynagrodzeniem w kwocie 9.500 zł. W ramach usług

doradczych sporządzał dla jednego klienta pisma urzędowe za kwoty po 250 zł od

pisma. Ubezpieczony kupował również artykuły biurowe, sprzęt fotograficzny oraz

reklamował swoje usługi w prasie. Osiągał także przychody z odsetek kapitałowych

na rachunkach firmowych. Od października 2008 r. ubezpieczony opłacał w

3

terminie i w prawidłowej wysokości składki na ubezpieczenie społeczne, w tym

dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, również za okresy orzeczonej niezdolności

do pracy. Organ rentowy przyjmował składki wpłacane przez ubezpieczonego i

korespondował z nim, między innymi w sprawie dostarczonych zaświadczeń o

niezdolności do pracy. Ubezpieczony opłacał za te okresy składki w wysokości

minimalnej, za wyjątkiem miesięcy październik 2008 r. i kwiecień 2009 r. Organ

rentowy zarówno w niniejszej sprawie, jak i w innych sprawach dotyczących

okresów niezdolności do pracy przypadających po decyzji z 20 października 2008

r., odmawiał ubezpieczonemu wypłaty zasiłków chorobowych powołując się na

wyłączenie ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych na mocy tej decyzji.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy przyjął, że

odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Sąd uznał, że kluczowe znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy ma to, że ubezpieczony po decyzji z 20 października 2008 r.

prowadził działalność gospodarczą w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych. Sąd wskazał, że ciężar dowodu wykazania przesłanek

uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia społecznego obciąża organ

rentowy, który dowodu takiego skutecznie nie przeprowadził. Natomiast z dowodów

przedstawionych przez ubezpieczonego wynika, że w spornych okresach przerw

pomiędzy okresami zasiłkowymi ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą.

Sąd nie podzielił poglądu organu rentowego, że po wydaniu decyzji z 20

października 2008 r. objęcie ubezpieczonego dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym wymagało, zgodnie z art. 14 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych złożenia ponownego wniosku. Ubezpieczony wniosek taki już złożył, a

wyłączenie go z ubezpieczenia na mocy decyzji z 20 października 2008 r. nie jest

jeszcze skuteczne, skoro postępowanie nie zostało prawomocnie zakończone.

Działania ubezpieczonego, który odwołał się od tej decyzji i nadal opłacał

wymagane składki dowodzi, że jego zamiarem było podleganie ubezpieczeniom

społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu. Co więcej, przyjmowanie przez

ZUS składek wpłacanych przez ubezpieczonego powoduje w sposób dorozumiany

objęcie go ubezpieczeniem społecznym, w tym także chorobowym. Również inne

działania ZUS dają podstawy do twierdzenia, że organ rentowy traktował

odwołującego się w pewnych sytuacjach jako ubezpieczonego w rozumieniu

4

ustawy systemowej, dokonując zmian na jego koncie i korespondując z nim w

sprawie wymaganych dokumentów do wypłaty zasiłku chorobowego. W tej sytuacji,

nawet przyjęcie, że ubezpieczony został z mocy decyzji z dnia 20 października

2008 r. wyłączony z ubezpieczeń społecznych nie może rodzić skutku w postaci

nieobjęcia go ubezpieczeniem chorobowym w okresie następującym po dacie

decyzji tylko dlatego, że ubezpieczony nie złożył wymaganego wniosku. Byłoby to

zbytnie formalizowanie w sytuacji, gdy ubezpieczony nigdy nie wycofał złożonego

formalnie wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, a utracił

status ubezpieczonego wyłącznie na skutek decyzji organu rentowego, a nie z woli

przerwania ubezpieczenia społecznego. Na koniec Sąd doszedł do wniosku, że w

okresie po 20 października 2008 r. ubezpieczony nieprzerwanie był objęty

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w rozumieniu art. 6 ustawy zasiłkowej.

Nie zmienia tego nawet założenie, że ubezpieczony został wyłączony z

ubezpieczenia chorobowego decyzją z 20 października 2008 r., ponieważ i tak na

dzień powstania orzeczonej niezdolności do pracy upłynął wymagany okres

wyczekiwania z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej liczony od dnia następnego po

dacie decyzji.

W apelacji organ rentowy wniósł o zmianę wyroku Sądu Rejonowego przez

uznanie, że odwołujący się nie spełnia warunków do nabycia prawa do zasiłków

chorobowych za sporny okres i o oddalenie odwołania. W odpowiedzi na apelację

ubezpieczony wniósł jej oddalenie.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 5 listopada 2010 r., zaskarżonym

rozpoznawaną obecnie skargą, zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że

oddalił odwołanie i zasądził od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego 60 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd

Okręgowy wskazał, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia 27 października 2009 r.

(sygn. akt XIU …/08), którym oddalono odwołanie ubezpieczonego od decyzji z 20

października 2008 r., uprawomocnił się ze względu na oddalenie apelacji od niego

przez Sąd Apelacyjny wyrokiem z 24 czerwca 2010 r., apelacji ubezpieczonego. W

rezultacie decyzja ta uprawomocniła się, a z ustaleń przyjętych w podstawie

faktycznej ww. wyroku Sądu Okręgowego z 27 października 2009 r. wynika, że w

okresie objętym decyzją z dnia 20 października 2008 r. ubezpieczony faktycznie nie

5

prowadził żadnej działalności gospodarczej rodzącej obowiązek podlegania

ubezpieczeniu społecznemu z ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, a jedynie opłacał składki na ubezpieczenie społeczne w

krótkich okresach przerw między okresami pobierania zasiłków chorobowych. Sąd

Okręgowy uznał, że samo przystąpienie przez ubezpieczonego do ubezpieczenia

społecznego bez zamiaru i możliwości prowadzenia działalności gospodarczej było

czynnością prawną mającą na celu obejście ustawy, a w konsekwencji nieważną z

mocy prawa i niewywołującą żadnych skutków prawnych (art. 58 § 1 k.c.).

Odwołujący się przez kilkanaście lat z krótkimi przerwami stale korzystał z zasiłków

chorobowych, otrzymując z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak ustalił Sąd

Okręgowy w ww. sprawie o sygn. akt XI U …/08 ponad 2 miliony zł, a działalności

gospodarczej, przynajmniej w okresie objętym decyzją z 20 października 2010 r.,

czyli od 13 stycznia 2004 r., nie prowadził (uzasadnienie ww. wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 24 czerwca 2010 r.). Powyższe przesądza o fikcyjności tytułu

ubezpieczenia społecznego co najmniej od 2004 r. W rezultacie ponowne

przystąpienie do ubezpieczeń społecznych wymagało złożenia przez

ubezpieczonego stosownego wniosku. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność

gospodarczą podlega ubezpieczeniu chorobowemu na zasadzie dobrowolności, a

objęcie tym ubezpieczeniem realizuje sie poprzez zgłoszenie stosownego wniosku.

Wymaganie to nie ma cech zbędnego formalizmu, bowiem na etapie przystąpienia

do ubezpieczeń społecznych organ rentowy jest władny do kontroli, czy osoba

przystępująca do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego ma realną zdolność

prowadzenia działalności gospodarczej. Brak wniosku po dacie wyłączenia

odwołującego się z ubezpieczeń społecznych przesądza o bezpodstawności

odwołania, albowiem dopuszczalności przystąpienia do dobrowolnego

ubezpieczenia społecznego nie można domniemywać. Sąd Okręgowy nie zgodził

się z oceną Sądu Rejonowego, że okoliczności sprawy wskazują na dorozumiane

objęcie odwołującego się ubezpieczeniem społecznym, łącznie z ubezpieczeniem

chorobowym. Okoliczności te wskazują jedynie na zamiar ubezpieczonego

otrzymania zasiłku chorobowego za okresy następujące po decyzji wyłączającej

odwołującego z ubezpieczeń społecznych. Z okoliczność naprowadzonych w

apelacji wynika, że w okresie niespełna roku od wydania wspomnianej decyzji

6

ubezpieczony przedłożył kolejne 26 zaświadczenia o czasowej niezdolności do

pracy. Poddaje to w wątpliwość, czy również w tym okresie ubezpieczony miał

możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, aczkolwiek okoliczność ta ze

względu na brak wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i

tak nie miała żadnego znaczenia.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem ubezpieczony,

reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, zaskarżył wyrok Sądu

Okręgowego w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które

miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 47714

§ 2 w związku z art. 325, art. 386 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c.,

polegające na tym, że Sąd drugiej instancji rozstrzygnął apelację wniesioną przez

ZUS bez uwzględnienia okoliczności, że okres objęty kontrolą organu rentowego

obejmuje okres od 13 stycznia 2004 r. do 18 sierpnia 2008 r.;

2) art. 365 § 1 w związku z art. 366 k.p.c., przez nieuwzględnienie kwestii o

charakterze prejudycjalnym przesądzonej w sprawie wcześniej zakończonej

prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z 2 kwietnia 2010 r., o sygn. akt V U

…/09, w którym wymieniony Sąd wskazał, że w okresie po dniu 20 października

2008 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą.

W zakresie podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucił:

1) Błędną wykładnię art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1, art. 11 ust. 2, art.

12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, polegającą na:

(-) nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że powyższe przepisy - z uwagi

na rzekomo zaistniałe w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne, a w

szczególności z uwagi na występujące w prowadzonej przez ubezpieczonego

działalności gospodarczej okresy oczekiwania na zlecenia, czy okresy niezdolności

do pracy z powodu choroby i leczenia - wykluczają możliwość podlegania przez

skarżącego od dnia 13 lipca 2009 r. ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu,

wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, pomimo, że

ubezpieczony opłacał należne za ten okres składki na te ubezpieczenia, które ZUS

przyjmował i z nich korzystał, jak również nie zaprzestał ani faktycznie, ani

formalnie prowadzenia działalności gospodarczej, a zwłaszcza, że ubezpieczony

nie zlikwidował, ani nie zawiesił prowadzonej działalności gospodarczej oraz (-)

7

nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że powyższe przepisy nie dają

podstaw do przyjęcia, że prowadzenie działalności pozarolniczej (gospodarczej)

obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie czynności należących do zakresu tej

działalności, lecz także wszelkie czynności pomocnicze i przygotowawcze

zmierzające do zaistnienia takich czynności gospodarczych oraz zmierzające do

stworzenia warunków dla prowadzenia działalności gospodarczej;

2) Błędną wykładnię art. 2 w związku z art. 4, art. 14 ust. 1 i art. 14a ustawy z

dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr

155, poz.1095 ze zm.), polegającą na: (-) nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd

drugiej instancji, iż dla obowiązkowego objęcia skarżącego ubezpieczeniami

emerytalnym i rentowym oraz wypadkowym, jak również dla objęcia go

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym konieczne jest uzyskiwanie przez

ubezpieczonego przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a

jeżeli takie przychody nie wystąpiły, to fakt istnienia wpisu tej osoby jako

przedsiębiorcy we właściwej ewidencji działalności gospodarczej oraz wykonywanie

innych czynności wynikających ze statusu W. N. jako przedsiębiorcy (w tym

czynności pomocniczych i przygotowawczych zmierzających do zaistnienia

czynności gospodarczych należących do zakresu tej działalności figurujących we

wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oraz zmierzających do stworzenia

warunków dla prowadzenia działalności gospodarczej) nie decyduje, w ocenie Sądu

Okręgowego, o tym, czy skarżący podlega tym ubezpieczeniom, czy też nie, w

sytuacji, gdy ubezpieczony nie zlikwidował, ani też nie zawiesił prowadzonej

działalności gospodarczej oraz (-) nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd II instancji,

że: (-) o rzekomym braku ciągłości w prowadzeniu przez ubezpieczonego

działalności gospodarczej świadczy pobieranie przez niego, w określonym czasie,

zasiłków chorobowych w określonej wysokości, a także traktowanie występujących

w prowadzeniu działalności gospodarczej okresów oczekiwania na zlecenia, czy

okresów niezdolności do pracy z powodu udokumentowanych zgodnie z przepisami

obowiązującego prawa i w żaden sposób skutecznie niezakwestionowanych przez

organ rentowy, okresów choroby i leczenia (czyli okresów, w których nie są

wykonywane zlecenia), jako przerw w wykonywaniu działalności gospodarczej

powodujących wyłączenie skarżącego z ubezpieczeń społecznych oraz (-)

8

występujące w prowadzeniu działalności gospodarczej okresy oczekiwania na

zlecenia, czy też okresy niezdolności do pracy z powodu choroby i leczenia

(udokumentowane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa i co najważniejsze

skutecznie niezakwestionowane przez ZUS) stanowią przerwy w wykonywaniu

działalności gospodarczej, które uzasadniają wyłączenie skarżącego z ubezpieczeń

społecznych;

3) Niewłaściwe zastosowanie art. 58 k.c. w związku z błędną wykładnią art.

84 ust. 1 i ust. 8c oraz art. 85 ust. 1 ustawy systemowej, na skutek dowolnego

przyjęcia przez Sąd drugiej instancji, że w odniesieniu do skarżącego „Samo

przystąpienie do ubezpieczenia społecznego bez zamiaru i możliwości

prowadzenia działalności gospodarczej jest czynnością prawną mającą na celu

obejście ustawy, a w konsekwencji nieważną z mocy prawa i nie wywołującą

żadnych skutków prawnych (art. 58 § 1 k.c.)", co, w ocenie Sądu, „przesądza o

fikcyjności tytułu ubezpieczenia społecznego co najmniej od 2004 r., świadczy

bowiem o kontynuowaniu ubezpieczenia społecznego bez możliwości prowadzenia

działalności gospodarczej z uwagi na trwającą od wielu lat niezdolność

ubezpieczonego do pracy";

4) Błędną wykładnię art. 36 ust. 1 i ust. 3 ustawy systemowej, przy

jednoczesnym pominięciu przez Sąd Okręgowy art. 48b ust. 1 tej ustawy, przez

przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że po wyłączeniu W. N. przez organ rentowy z

ubezpieczeń społecznych na skutek wydania przez ten organ decyzji z dnia 20

października 2008 r., skarżący był zobowiązany ponownie zgłosić się do tych

ubezpieczeń oraz 5) naruszenie art. 6 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności

gospodarczej w związku z art. 2a ust. 1 i 2 ustawy systemowej, przez brak

zastosowania tych przepisów przez Sąd Okręgowy w związku z przyjęciem przez

ten Sąd, w odniesieniu do ubezpieczonego, takich kryteriów i warunków, które nie

zostały przewidziane w obowiązujących przepisach prawa, a w szczególności w

przepisach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i ustawy systemowej, a

których zastosowanie doprowadziło do tego, że W. N. nie został potraktowany w

taki sam sposób jak inni ubezpieczeni, co jednocześnie doprowadziło do

naruszenia art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez brak

zastosowania tych przepisów.

9

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie

niezgodności zaskarżonego prawomocnego wyroku oraz o zasądzenie od organu

rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania wszczętego skargą, w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z ukształtowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia może odnieść

zamierzony skutek tylko wówczas, gdy wskazane w niej naruszenie prawa ma

charakter kwalifikowany i elementarny. Skarga nie może być rozumiana jako środek

prowadzący do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do

każdego wadliwego wyroku (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4

grudnia 2001 r., SK 18/00, Dz.U. Nr 145, poz. 1638). Gdy się zważy, że przy

wydawaniu każdego orzeczenia sądowego dokonywana jest wykładnia

stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wiele możliwych interpretacji, za

niezgodne z prawem można uznać tylko orzeczenie oczywiście sprzeczne z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku

wykładni oczywiście błędnej lub wadliwego zastosowania prawa widocznych bez

głębszej analizy prawniczej. W związku z tym nie można stwierdzić niezgodności z

prawem orzeczenia opartego na przepisie prawa, którego treść dopuszcza

możliwość różnych interpretacji i gdy za każdą z nich przemawiają uzasadnione

argumenty (por. np. wyroki SN z 9 marca 2006 r., II BP 6/2005, OSNP 2007 Nr 3-4,

poz. 42, z 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05 i z 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05,

niepublikowane; z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17 i z

dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, "Biuletyn SN" 2007, nr 4, s. 14). Z tego

względu niezgodność orzeczenia z prawem powodująca odpowiedzialność

odszkodowawczą Państwa musi polegać na oczywistej obrazie prawa; nie jest nią

natomiast wybór jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa, choćby a

posteriori okazała się nieprawidłowa (wyrok SN z 24 lipca 2006 r., I BP 1/2006,

10

niepubl.). Sąd Najwyższy stwierdził także, że niezgodność prawomocnego

orzeczenia z prawem może wynikać tylko z oczywistych błędów sądu,

spowodowanych rażącym naruszeniem zasad wykładni lub stosowania prawa

(wyroki SN: z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/2006, OSNC 2007, nr 1, poz. 17, oraz z

4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, Biul. SN 2007, nr 4).

W ocenie Sądu Najwyższego, zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego nie

może być uznany za sprzeczny z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo

wydany w wyniku wykładni oczywiście błędnej lub wadliwego zastosowania prawa

widocznych bez głębszej analizy prawniczej. Przeciwnie, zostało ono wydane w

wyniku przyjęcia interpretacji przepisów prawa, za którą przemawiają uzasadnione

argumenty przedstawione przez Sąd Okręgowy. Przede wszystkim bezpodstawne

okazały się zarzuty skarżącego oparte na twierdzeniu, że Sąd Okręgowy uznał, iż w

okresie od 13 lipca 2009 r. nie prowadził on działalności gospodarczej i w rezultacie

nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i

wypadkowemu, tj. zarzuty naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1, art. 12

ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; art. 2 w związku z

art. 4, art. 14 ust. 1 i art. 14a ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności

gospodarczej; art. 36 ust. 1 i ust. 3 i art. 48b ust. 1 ustawy systemowej; art. 6 ust. 2

o swobodzie działalności gospodarczej w związku z art. 2a ust. 1 i 2 ustawy

systemowej oraz art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Bezpodstawność tych zarzutów wynika stąd, że Sąd (wbrew twierdzeniom

przedstawionym w skardze) nie stwierdził, iż skarżący nie prowadził działalności

gospodarczej w rozważanym okresie i nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tego tytułu. Sąd wprawdzie wyraził wątpliwość, czy prowadzenie tej

działalności było możliwe wobec licznych zwolnień chorobowych, z których on

korzystał także w tym okresie, niemniej jednak ostatecznie założył, że odwołujący

się prowadził działalność gospodarczą i podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom,

skoro rozważał objęcie go dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, którego

przesłanką było w okolicznościach sprawy podleganie obowiązkowym

ubezpieczeniom z tytułu tej działalności (art. 11 ust. 2 ustawy systemowej).

W świetle wyżej wskazanych założeń oceny zasadności skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, za bezzasadny

11

należy także uznać zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy systemowej, przez

nieuznanie przez Sąd Okręgowy, że odwołujący się nawiązał (czy też kontynuował)

w sposób dorozumiany ubezpieczenie chorobowe. Zdaniem skarżącego wynika to

stąd, że odwołujący się płacił składki na ubezpieczenia obowiązkowe i dobrowolne

ubezpieczenie chorobowe, a ZUS je przyjmował i z nich korzystał. W tej kwestii

należy zgodzić się ze skarżącym, że zgodnie z orzecznictwem sądowym złożenie

wniosku nie jest warunkiem nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego,

jeżeli wola podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia

działalności gospodarczej została ujawniona w sposób wyraźny (zob. wyrok SN z

dnia 3 lutego 1989 r., II URN 299/88, niepublikowany; wyrok Sądu Apelacyjnego w

Łodzi z dnia 3 listopada 2000 r., III Aua 774/00, OSA 2001/2/5; wyrok SN z dnia 16

sierpnia 2005 r., I UK 376/04, OSNP 2006, Nr 11-12, poz. 195). Należy jednak

wziąć pod uwagę, że w wyroku z dnia 8 sierpnia 2001 r., II UKN 518/00, OSNP

2003 Nr 10, poz. 257, w stanie faktycznym, w którym dobrowolne ubezpieczenie

chorobowe ubezpieczonego ustało z mocy prawa wskutek niedotrzymania

ustawowego terminu zapłaty należnych składek na ten rodzaj ubezpieczenia, Sąd

Najwyższy stwierdził, że ponowne objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami

społecznymi wymaga złożenia nowego wniosku przez zainteresowanego. Warto też

zauważyć, że wykładnia językowa art. 11 ust. 2 i art. 14 ust. 1 i 1a ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje na konieczność złożenia przez

ubezpieczonego wniosku, jako warunku objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym. W tej sytuacji nie można stwierdzić niezgodności z prawem

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego ze względu na naruszenie wymienionego

art. 11 ust. 2, skoro możliwe są jego różne interpretacje, a na poparcie wybranej (a

kwestionowanej w rozpoznawanej skardze) wykładni Sąd ten przedstawił

racjonalne argumenty.

Bezzasadnie okazały się również zarzuty naruszenia przepisów

postępowania. W pierwszej kolejności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 47714

§ 2

w związku z art. 325, art. 386 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c., polegającego na tym, że, jak

wskazano w uzasadnieniu skargi, Sąd drugiej instancji rozciągnął działanie

prawomocnej decyzji ZUS z 20 października 2008 r. na okres następujący po 18

sierpnia 2008 r., w sytuacji, gdy z ustalonego przez Sąd Rejonowy w niniejszej

12

sprawie stanu faktycznego bezspornie wynika, że co najmniej od października 2008

r. ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą i osiągał z tego tytułu

przychody. Bezpodstawność tego zarzutu wynika stąd, że, pomimo częściowo

zbędnych dywagacji Sądu dotyczących okresu poprzedzającego wydanie

wymienionej wyżej decyzji, Sąd nie uznał okresu po jej wydaniu za objęty jej

zakresem, skoro, jak już wskazano, rozważał możliwość powstania w tym okresie

ubezpieczenia chorobowego odwołującego się, a negatywny rezultat tych rozważań

został objęty przez skarżącego opisanym wyżej zarzutem naruszenia art. 11 ust. 2

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Poza tym, co również już powyżej

wyjaśniono, Sąd nie zanegował faktu prowadzenia przez odwołującego się

działalności gospodarczej w tym czasie. Natomiast rozważania Sądu odnoszące się

do okresu poprzedzającego decyzję z 20 października 2008 r. posłużyły mu do

sformułowania tezy, zgodnie z którą wyłączenie odwołującego się z ubezpieczeń

społecznych dokonane tą decyzją i potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego z 27 października 2009 r., spowodowało konieczność ponownego

przystąpienia do ubezpieczeń, co wiązało się z koniecznością złożenia stosownego

wniosku, bowiem w szczególności objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym mogło w takiej sytuacji nastąpić tylko w ten sposób. Z tym nurtem

argumentacji Sądu Okręgowego wiąże się także zawarte w uzasadnieniu wyroku

twierdzenie, że przystąpienie odwołującego do ubezpieczenia społecznego

przynajmniej w okresie objętym decyzją z 20 października 2010 r. (powinno być 20

października 2008 r.) było czynnością prawną mającą na celu obejście ustawy, a w

konsekwencji nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. To stwierdzenie jest wyraźnie

błędne. Przystąpienie do ubezpieczenia społecznego nie jest bowiem czynnością

prawną prawa cywilnego, do której można stosować wymieniony przepis. Nie jest

też czynnością prawa pracy, jak np. umowa o pracę lub podwyższenie

wynagrodzenia za pracę, do której na podstawie art. 300 k.p. można stosować art.

58 § 1 k.c. i wywodzić z nieważności takiej czynności określone skutki w sferze

ubezpieczeń społecznych (por. np.: uchwała SN z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05,

OSNP 2005 nr 21, poz. 338; wyrok SN z 4 sierpnia 2005 r., II UK 16/05, OSNP

2006 nr 11-12, poz. 191; uchwała SN w składzie siedmiu sędziów z 21 kwietnia

2010 r., II UZP 1/10, OSNP 2010, Nr 21-22, poz. 267). Wobec tego zarzut

13

naruszenia rozważanego przepisu należy uznać za uzasadniony. Jego naruszenie

przez zaskarżony wyrok nie spowodowało jednak bezprawności tego orzeczenia w

świetle określonych wyżej zasad oceny zasadności skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Istotna dla rozstrzygnięcia i

decydująca o jego treści argumentacja Sądu odnosi się bowiem do oceny, czy

odwołujący się przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po 20

października 2008 r. W tej sytuacji fakt wyraźnie błędnego zastosowania art. 58 § 1

k.c. nie daje podstaw do uznania, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu - art.

39814

w związku z art. 42412

k.p.c. (zob. też wyrok SN z dnia 25 maja 2007 r., I CNP

17/07, Lex nr 286765; postanowienie SN z dnia 9 października 2006 r., II BP

8/2006 (niepubl.). Bezpodstawnie skarżący zarzucił Sądowi Okręgowemu

naruszenie art. 365 § 1 w związku z art. 366 k.p.c., przez nieuwzględnienie kwestii

o charakterze prejudycjalnym przesądzonej w sprawie wcześniej zakończonej

Rejonowego z 2 kwietnia 2010 r., o sygn. akt V U …/09, w którym wymieniony Sąd

wskazał, że w okresie po dniu 20 października 2008 r. skarżący prowadził

działalność gospodarczą. Przede wszystkim trudno mówić o naruszeniu przez

zaskarżony wyrok art. 365 § 1 k.p.c., dotyczącego w szczególności związania sądu

prawomocnym wyrokiem innego sądu, skoro Sąd Okręgowy nie dokonał odmiennej

oceny prawnej żądania odwołującego się w tamtej sprawie niż zawarta w

wymienionym prejudykacie, a co więcej nie dokonał odmiennych ustaleń

faktycznych. Przeciwnie, co kilka razy wyżej podnoszono, Sąd nie zakwestionował

ostatecznie prowadzenia przez odwołującego się działalności gospodarczej w

okresie po wydaniu decyzji z 20 października 2008 r. Sąd Okręgowy nie naruszył

też art. 366 k.p.c., dotyczącego powagi rzeczy osądzonej, bowiem wyrok Sądu

Rejonowego z 2 kwietnia 2010 r. dotyczył ubezpieczenia odwołującego się w innym

okresie niż okresy objęte decyzjami, które spowodowały złożenie przez

ubezpieczonego odwołań inicjujących postępowanie sądowe w niniejszej sprawie, a

zgodnie z tym przepisem, wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko

co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a

ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie 42411

k.p.c., orzekł jak w

sentencji.

14