V CSK 387/10

Sygn. akt V CSK 387/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa I. S.A. z siedzibą w W.

przeciwko R. Inżynieria Środowiska spółka z o.o. z siedzibą

w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 2 kwietnia 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację powoda; zasądza

od powoda na rzecz pozwanego koszty postępowania

apelacyjnego w kwocie 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł oraz

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego kwotę 4.484 (cztery

tysiące czterysta osiemdziesiąt cztery) zł.

Uzasadnienie

2

Sąd Rejonowy oddalił powództwo I. S.A. z siedzibą w W. przeciwko R.

Inżynieria Środowiska Sp. z o.o. z siedzibą w W. o zasądzenie kwoty 53.860 zł.

Dochodząc jej powód twierdził, że pozwany wzbogacił się jego kosztem przez

przejęcie takiej kwoty z rachunku komornika prowadzącego na rzecz powoda

egzekucję przeciwko P. R.

Sąd Rejonowy ustalił, że z wniosku powoda toczyło się przeciwko D. S., A.

S. i P. R. postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania należności

zasądzonej wyrokiem Sądu Okręgowego z 19 czerwca 2000 r. zasądzającego

solidarnie od tych dłużników kwotę 30.561,54 zł z odsetkami i kosztami procesu.

Komornik przy Sądzie Rejonowym zajął rachunek bankowy P. R. prowadzony w

Nordea Bank Polska S.A. i znajdującą na nim kwotę 53.680 zł przekazał na swój

rachunek. Pozwany, który w tym samym czasie współpracował z P. R.

prowadzącym działalność pod firmą PPHU P. we W. przy ul. K. […] i z A. M.

prowadzącą działalność pod firmą PPHU P. we W. przy pl. Ko., w dniu 11 września

2007 r. przelał omyłkowo na rachunek P. R. tę kwotę, należną A. M. na podstawie

faktury z dnia 16 sierpnia 2007 r. P. R., nieprowadzący już wówczas działalności

gospodarczej, złożył oświadczenie, że z pozwanym nie łączą go żadne stosunku

handlowe i nie rości sobie żadnych pretensji do znajdującej się na jego rachunku

kwoty. Pozwany w obecnej sprawie – Spółka R. wniósł powództwo o zwolnienie tej

kwoty spod egzekucji, które zostało uwzględnione wyrokiem zaocznym Sądu

Rejonowego z dnia 4 grudnia 2007 r. W dniu 22 grudnia 2007 r. komornik zwrócił

pozwanemu kwotę 53.680 zł. Ówczesny pozwany I. S.A. wniósł sprzeciw od wyroku

zaocznego i na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. pełnomocnik R. spółki z o.o., w

związku dokonaniem zwrotu na jego rzecz przez komornika przedmiotowej

należności, cofnął pozew i zrzekł się roszczenia. W następstwie tego Sąd

Rejonowy uchylił wyrok zaoczny i umorzył postępowanie.

W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wprawdzie doszło do

przesunięcia środków finansowych z rachunku jednego podmiotu na rachunek

innego podmiotu, jednak nie oznacza to, że doszło do wzbogacenia pozwanego

kosztem powoda, gdyż brak jest podstaw do ustalenia, że wpłata spornej kwoty na

rzecz P. R., doprowadziłaby do wygaśnięcia zobowiązania pozwanego wobec A.

3

M., a tym samym do przyjęcia, że zwrot tej kwoty przez komornika doprowadził do

powstania realnego przysporzenia po stronie pozwanego i jego wzbogacenia. Nie

nastąpiło też zubożenie powoda. Przed przelaniem tej kwoty przez komornika

powód miał do pozwanego wierzytelność w kwocie 80.000 zł, a wobec nie

przekazania powodowi kwoty zajętej przez komornika na rachunku P. R. nie doszło

do wygaśnięcia tej wierzytelności, nie zmienił się więc – gdy chodzi o ten składnik-

majątek powoda.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Okręgowy na, skutek apelacji powoda,

zmienił wyrok Sądu Rejonowego i uwzględnił powództwo. Sąd Okręgowy podzielił

zarzut skarżącego kwestionujący wartość dowodową oświadczeń A.M. i P. R..,

którzy podali, że do przelania spornej kwoty na rachunek tego drugiego doszło na

skutek omyłki pozwanego, pozostających w sprzeczności z zasadą

bezpośredniości postępowania dowodowego. Nadto podniósł, że przepis art. 245

k.p.c. nie upoważnia do wnioskowania, że oświadczenia te mają walor

prawdziwości. Uznał że o omyłkowej wpłacie na rzecz P. R., nie świadczą zarówno

data wyrejestrowania jego dzielności gospodarczej jak i wystawienie przez A. M.

faktury na tożsamą kwotę. Brak jest też dowodu na to, że pozwany tymi samymi

środkami zwróconymi przez komornika zapłacił A. M., co mogłoby świadczyć o

braku po jego stronie bezpodstawnego wzbogacenia. Przyjął, że wobec braku

inicjatywy dowodowej pozwanego twierdzenie powoda o zaistnieniu jego kosztem

bezpodstawnego wzbogacenia nie zostało przez pozwanego obalone.

W skardze kasacyjnej strona pozwana zarzuciła naruszenie: art. 405 k.c.

przez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że pozwany został

bezpodstawnie wzbogacony kosztem powoda oraz naruszenie art. 6 k.c. w zw.

z art. 405 k.c. przez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że

na pozwanym spoczywał ciężar wykazania, że nie wystąpiło po jego stronie

bezpodstawne wzbogacenie (wpłata dokonana została omyłkowo) i że obciążał go

ciężar obalenia twierdzenia powoda odnośnie do zaistnienia bezpodstawnego

wzbogacenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Zgodnie z art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która

z faktu tego wywodzi skutki prawne. Niewątpliwie więc to do powoda należało

wykazanie w sprawie faktów substancjonujacych dochodzone przez niego

roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, w tym faktu przesunięcia

korzyści majątkowej z jego majątku do majątku pozwanego, który w ten sposób

wzbogacił się jego kosztem, przez co on został zubożony. W sytuacji, gdy – jak

zasadnie zarzuca skarżący – powód obowiązkowi temu nie sprostał powództwo

powinno być oddalone, a nie uwzględnione z powodu nie wykazania przez

pozwanego przeciwnych twierdzeń i faktów.

Zdarzeniem, z którym powód wiązał wzbogacenie się pozwanego jego

kosztem było dokonanie na rzecz pozwanego zwrotu przez komornika kwoty zajętej

na rachunku bankowym P. R., zgodnie z wyrokiem wyłączającym ją spod egzekucji.

Kwota ta jednak nie weszła wcześniej do majątku powoda. W sprawie nie będzie

mieć zastosowania, przywoływany przez powoda dla uzasadnienia przeciwnego

twierdzenia, pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w innym stanie faktycznym, w

związku z kwestią dopuszczalności zgłoszenia przez dłużnika w czasie

prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego zarzutu potrącenia własnej

wierzytelności, w wyroku z dnia 8 lipca 1999 r., II CKN 394/98 (OSNC 2000, nr 2,

poz. 30). Zgodnie z jego tezą, niewątpliwie trafną w sytuacji gdy egzekucja

prowadzona z rachunku bankowego dłużnika doprowadziła do zaspokojenia

wierzyciela, spełnienie świadczenia na rzecz wierzyciela następuje z chwilą

uznania rachunku komornika. Natomiast w stanie niniejszej sprawy zajęcie spornej

kwoty na rachunku dłużnika nie zmieniło w odnośnym zakresie stanu aktywów

powoda, obejmujących nadal wierzytelność wobec dłużnika P. R. w wysokości

odpowiadającej tej kwocie, którą powód zachował zresztą także po jej zasądzeniu

od pozwanego.

Będący następstwem tego brak koniecznej pozytywnej przesłanki

bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w postaci uzyskanie korzyści

majątkowej (wzbogacenia) kosztem powoda trafnie doprowadził Sąd Rejonowy do

wniosku, że już z tej przyczyny żądnie pozwu jest bezzasadne. Leżące u podstaw

zaskarżonego wyroku, wyrażającego odmienną, lecz w świetle powyższego błędną

5

ocenę roszczenia powoda, naruszenie przytoczonych w podstawie skargi

kasacyjnej przepisów, uzasadnia jej uwzględnienie.

Kierując się tym Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił

apelację powoda od zaskarżonego nią wyroku Sądu Rejonowego oraz orzekł

o kosztach procesu stosownie do jego wyniku (art. 39816

k.p.c., art. 98 § 1 i 3 w zw.

z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).