I UK 97/11

Sygn. akt I UK 97/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSA Jolanta Frańczak

w sprawie z odwołania W. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 września 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Decyzją z 12 października 2009 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w N. Inspektorat w B. odmówił W. K. prawa do renty z tytułu niezdolności

do pracy w związku z wypadkiem przy pracy.

Sąd Okręgowy w T. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 23

lutego 2010 r., oddalił odwołanie W. K. od tej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił, że W. K. urodzony 13 stycznia 1963 r. z wykształcenia

jest technikiem mechanikiem. Ostatnio wykonywał zawód operatora termoformiarki.

W dniu 10 marca 2005 r. odwołujący się uległ wypadkowi przy pracy podczas

podnoszenia ciężkiego przedmiotu (stołu). Poczuł wówczas silny ból dolnego

odcinka kręgosłupa. W okresie od dnia 6 lipca 2006 r. do 31 sierpnia 2009 r.

pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem

przy pracy. W dniu 3 sierpnia 2009 r. W. K. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa

do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy na

dalszy okres. Orzeczeniem z 27 sierpnia 2009 r. lekarz orzecznik ZUS uznał, że

ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy. W orzeczeniu z 23 września 2009 r.

komisja lekarska ZUS podtrzymała to stanowisko.

Sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z opinii ubiegłych sądowych

specjalistów z zakresu chirurgii i neurologii. W opinii sądowo - lekarskiej z

17 grudnia 2009 r. biegły specjalista chirurg zdiagnozował u odwołującego się

zwyrodnienie dolnego odcinka kręgosłupa ze średniego stopnia upośledzeniem

funkcji ruchowej oraz bez ubytkowych objawów neurologicznych, przebyty uraz

przeciążeniowy kręgosłupa lędźwiowego z kręgozmykiem L1/L2 bez objawów

korzeniowych. W oparciu o przeprowadzone badanie oraz wyniki badań

specjalistycznych biegły uznał odwołującego się za zdolnego do pracy zarobkowej.

Okresowe jedynie nasilenie dolegliwości kręgosłupa nie czyni ubezpieczonego

osobą niezdolną do pracy zarobkowej. U odwołującego się doszło bowiem do

poprawy zakresu ruchomości kręgosłupa, a tym samym i ogólnego stanu zdrowia.

W opinii sądowo - lekarskiej z 26 stycznia 2010 r. biegły specjalista neurolog

zdiagnozował u odwołującego się zespół bólowy korzeniowy dolnego odcinka

kręgosłupa w wywiadzie. W oparciu o przeprowadzone badanie oraz wyniki badań

3

specjalistycznych biegły uznał odwołującego się za zdolnego do pracy zarobkowej.

Na uzasadnienie opinii biegły podniósł, iż w przeprowadzonym badaniu

neurologicznym nie stwierdzono istotnego upośledzenia ruchomości dolnego

odcinka kręgosłupa. Widoczne w badaniach neuroobrazowych zmiany

zwyrodnieniowe kręgosłupa L-S oraz kręgozmyk tylni L1/L2 nie powodują aktualnie

przedmiotowych objawów korzeniowych. U odwołującego się nie stwierdzono

również objawów ogniskowego uszkodzenia centralnego systemu nerwowego.

Istotny zaś wpływ na poprawę jego stanu zdrowia miało systematyczne leczenie

specjalistyczne właściwe dla rodzaju rozpoznanego schorzenia.

Sąd Okręgowy w pełni podzielił ustalenia i wnioski wynikające

z dopuszczonych w sprawie opinii biegłych odnośnie do stanu zdrowia

odwołującego się. Opinie te, w ocenie Sądu, zostały sporządzone w sposób

fachowy, pełny i wyczerpujący. Zawarte w niej końcowe ustalenia i wnioski zostały

w sposób prawidłowy a przy tym jasny, logiczny i rzetelny uargumentowane, co

sprawia że przedmiotowe opinie spełniają wymagania zupełności

i komunikatywności. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie z wnioskami

wynikającymi z opinii biegłych powołanych w przedmiotowej sprawie,

u odwołującego się doszło do poprawy ogólnego stanu zdrowia polegającej na

poprawie zakresu ruchomości kręgosłupa, zaś istotny wpływ na taki stan rzeczy

miało systematyczne leczenie specjalistyczne właściwe dla rodzaju rozpoznanego

schorzenia. Sąd uznał, że odwołujący się jest osobą zdolną do pracy.

Apelację od powyższego wyroku wniósł odwołujący się.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 22

września 2010 r. oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do

ustalenia czy wnioskodawca W. K. jest niezdolny do pracy w rozumieniu art. 12

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z wypadkiem przy pracy, a tym samym czy w świetle art. 6

ust. 1 pkt 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych przysługuje mu z tego tytułu prawo do renty. Sąd drugiej

instancji podkreślił, że stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych przy ustalaniu

4

m.in. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, do ustalania wysokości tego

świadczenia oraz jego wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, ustalenia Sądu pierwszej instancji, iż

wnioskodawca jest zdolny do pracy są prawidłowe albowiem zostały dokonane

w oparciu o szczegółowe i należycie uzasadnione opinie biegłych lekarzy

o specjalnościach odpowiednich z uwagi na rodzaj schorzeń wnioskodawcy,

w których biegli wykazali dlaczego brak jest podstaw do uznania W. K. za

niezdolnego do pracy.

Sąd Apelacyjny uznał, że podniesione w apelacji zarzuty nie zawierają

żadnych argumentów, które mogłyby prowadzić do wzruszenia zaskarżonego

orzeczenia. Wyrażona w apelacji odmienna ocena stanu zdrowia wnioskodawcy ma

charakter subiektywny i nie może skutecznie podważać opinii kompetentnych

specjalistów oraz opartych na nich ustaleń. Wnioskodawca nie wskazał żadnych

argumentów natury merytorycznej, które mogłyby podważyć wartość wydanych

przez biegłych opinii. Powoływanie się przez wnioskodawcę na okoliczność

skierowania go na leczenie operacyjne kręgosłupa nie może stanowić samodzielnej

podstawy do zmiany zaskarżonego orzeczenia, zważywszy na fakt, iż sam

oświadczył na rozprawie w dniu 23 lutego 2010 r., iż stan jego zdrowia po wypadku

uległ poprawie.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną

przez W. K., w której zarzucono naruszenie przepisu postępowania - art. 278 § 1

k.p.c. w związku z 285 § 1 k.p.c., 286 k.p.c. i 290 k.p.c., które miało istotny wpływ

na wynik sprawy poprzez oparcie się na opiniach biegłych, które były niejasne i

niezrozumiałe. „Opinie biegłych nie mogły stanowić podstawy wyrokowania z uwagi

na brak ich sformułowania w sposób przystępny i zrozumiały dla osób

nieposiadających wiedzy specjalnej, a także brak uwzględnienia wszystkich

czynników wpływających na określenie okoliczności z punktu widzenia posiadanych

przez biegłego wiadomości specjalnych, które powoduje, że opinie wydane w

sprawie są niepełne i niewyczerpujące”.

Zarzucono też naruszenie przepisu postępowania - art. 67 k.p.c. w związku z

art. 379 pkt 2 k.p.c., tj. prowadzenie postępowania mimo braku należytej

5

reprezentacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. (uczestnictwo w

rozprawie apelacyjnej innego oddziału, a mianowicie Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w T., podczas gdy postępowanie dotyczyło Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N.) i wydanie przez Sąd Apelacyjny wyroku w

którym powołany jest jako strona Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

podczas gdy powinien być wydany wyrok w którym jako strona powołany byłby

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego oraz wyroku Sądu Okręgowego w T. i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu oraz o przyznanie

kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie postanowienia Sądu

Apelacyjnego z 9 listopada 2010 r., które nie zostały uiszczone ani w części ani w

całości.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 460 § 1 k.p.c w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

zdolność sądową ma organ rentowy. Kodeks postępowania cywilnego zawiera

ustawową definicję organu rentowego mającą zastosowanie w postępowaniu

odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Mianowicie w art. 476

§ 4 k.p.c. podano, że przez organy rentowe rozumie się, między innymi jednostki

organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określone w przepisach

o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do wydawania decyzji w sprawach

świadczeń. Organ rentowy jest stroną postępowania w sprawie z zakresu

ubezpieczeń społecznych (art. 47711

§ 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy z urzędu bierze

pod rozwagę nieważność postępowania (art. 39813

§ 1 k.p.c.). W rozpoznawanej

sprawie powstała wątpliwość co do ważności postępowania apelacyjnego wobec

podniesionego w skardze zarzutu rozpoznania apelacji (procedowania na rozprawie

i wydania wyroku) w odniesieniu do innego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych niż ten, który wydał zaskarżoną decyzję, brał udział w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym i był objęty wyrokiem Sądu pierwszej instancji.

6

W myśl art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze

zm.), do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy, między

innymi, ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (art. 68 ust.

1 pkt 1 lit. b). W skład Zakładu wchodzą: centrala i terenowe jednostki

organizacyjne. Gdy chodzi o emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, decyzje w sprawach świadczeń wydają i świadczenia te wypłacają

organy rentowe właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby

zainteresowanej (art. 115 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr

153, poz. 1227 ze zm.). W myśl § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe

i zasad wypłaty tych świadczeń Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) wydanego jeszcze na

podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, organami rentowymi są oddziały Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych.

W. K. wniósł odwołanie od decyzji wydanej w jego sprawie przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. – Inspektorat w B. Wyrok Sądu pierwszej

instancji zapadł wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w N. Odpis

apelacji został doręczony oddziałowi w N., z tym, że na adres jego Referatu do

spraw prawnych mającego siedzibę w T. W zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy

apelacyjnej wymieniono ZUS Oddział N. („ZUS O/N.”) jako stronę podlegającą

zawiadomieniu. Zawiadomienie o rozprawie wysłano do Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w T., w imieniu którego nikt nie stawił się na rozprawie. Z

protokołu rozprawy wynika, że Sąd Apelacyjny uznał organ rentowy za prawidłowo

zawiadomiony. Ten sam Oddział został wymieniony jako strona w zaskarżonym

wyroku.

W tych okolicznościach powstaje wątpliwość co do przyczyn zmiany

oznaczenia strony w toku postępowania apelacyjnego. Trzeba przy tym zaznaczyć,

że każdy Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma odrębną zdolność sądową

jako organ rentowy będący stroną postępowania. Nie można na obecnym etapie

rozważań zakładać, że doszło do nieważności postępowania z uwagi na

7

pozbawienie strony (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w N., który wydał

zaskarżoną decyzję) możności obrony jej praw w postępowaniu apelacyjnym (art.

379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 391 §1 k.p.c.). Konieczne jest wyjaśnienie

przyczyny procedowania z udziałem innego Oddziału ZUS. Sąd Najwyższy

rozważał już kwestię reprezentacji Oddziału ZUS w sytuacji, gdy na skutek

reorganizacji (zmian we właściwości oddziałów ZUS na terenie województw ś. i m.

w 1999 r.) w postępowaniu apelacyjnym występował pełnomocnik innego oddziału

niż ten, który wydawał zaskarżoną decyzję. Sąd Najwyższy nie uznał wówczas, że

doszło do nieważności postępowania (postanowienie z dnia 16 maja 2002 r. II UKN

462/02, niepublikowane, omówione przez D.E. Lacha w: „Ustawa o systemie

ubezpieczeń społecznych. Komentarz pod redakcją B. Gudowskiej i J. Strusińskiej

– Żukowskiej Warszawa 2011 s. 695). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym tę

sprawę jest zdania, że nie doszłoby do nieważności postępowania w sytuacji,

gdyby nastąpiło przekazanie części spraw do innego Oddziału ZUS czyli swoistego

rodzaju następstwa prawnego oddziałów. Z punktu widzenia prawa materialnego

uprawnione jest twierdzenie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest organem

rentowym. Z procesowego jednak punktu widzenia stroną może być tylko

prawidłowo oznaczony Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie

w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie może się toczyć przeciwko

innemu oddziałowi niż ten, który wydał zaskarżoną decyzję, chyba że doszło do

reorganizacji struktury organizacyjnej ZUS połączonej z przekazaniem spraw do

innego oddziału.

Nie można jednak uznać, że w razie występowania w postępowaniu

apelacyjnym innego Oddziału niż ten, który wydał zaskarżoną decyzję i którego

dotyczył wyrok wydany w pierwszej instancji doszło do nieważności postępowania

polegającej na nienależytej reprezentacji strony (art. 379 pkt 2 k.p.c.), jak twierdzi

skarżący. Omawiany problem dotyczy udziału strony w postępowaniu w sposób

gwarantujący możliwość obrony jej praw a nie należytej reprezentacji strony.

Rozważanie pozostałych zarzutów skargi jest przedwczesne.

Z tych przyczyn zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu a sprawa przekazaniu

do ponownego rozpoznania na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.