IV CSK 636/10

Sygn. akt IV CSK 636/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. K.

przeciwko J. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 grudnia 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. przyznaje adwokatowi M. L. od Skarbu Państwa – Sądu

Apelacyjnego kwotę 1.800 (tysiąc osiemset) złotych

powiększoną o 23% podatku VAT tytułem kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

2

P. K. domagał się zasądzenia od J. K. kwoty 110 040 zł z ustawowymi

odsetkami i zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Sąd Okręgowy wyrokiem zaocznym z dnia 13 grudnia 2007 r. zasądził od

pozwanego na rzecz powoda kwotę 110 040 zł z ustawowymi odsetkami oraz

koszty pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu i koszty sądowe na rzecz

Skarbu Państwa. Pozwany złożył sprzeciw od wyroku zaocznego. Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 12 maja 2009 r. utrzymał w mocy wyrok zaoczny w całości. Ustalił,

że pozwany złożył dnia 27 kwietnia 2001 r. w formie aktu notarialnego powodowi

ofertę darowizny mieszkania położonego w G. przy ul. P. […] o powierzchni 26,20

m2

z udziałem w nieruchomości wspólnej. Dnia 15 czerwca 2004 r. pozwany zbył

rzeczoną nieruchomość S. S., nie powiadamiając o tym powoda. Dnia 1 marca

2007 r. powód, reprezentowany przez adwokata, przyjął ofertę darowizny i wezwał

pozwanego do stawienia się w kancelarii notarialnej w celu przekazania lokalu.

Pozwany pismem z dnia 10 kwietnia 2007 r., skierowanym do tego adwokata,

odwołał ofertę darowizny z dnia 27 kwietnia 2001 r., powołując się na rażącą

niewdzięczność powoda przejawiającą się nieutrzymywaniem kontaktu

z pozwanym.

Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie darowizny było bezzasadne, bowiem

okoliczność, że obdarowany powód nie utrzymywał z pozwanym dostatecznie

częstych kontaktów, nie mieści się w pojęciu „rażącej niewdzięczności”. Poza tym

odwołanie darowizny dopiero dnia 10 kwietnia 2007 r. nastąpiło ze znacznym

uchybieniem rocznego terminu (art. 899 § 3 k.c.). Ponadto Sąd Okręgowy przyjął,

że powód udzielił adwokatowi upoważnienia wyłącznie do zredagowania

i wystosowania w jego imieniu listu w sprawie przyjęcia oferty darowizny.

Pozwany wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 11 grudnia 2009 r. uchylił w całości

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach

postępowania. Podkreślił, że z oferty darowizny jednoznacznie wynika, iż pozwany

był związany złożoną ofertą w okresie od dnia 7 maja 2006 r. do dnia 31 grudnia

3

2007 r. Uznał ponadto, że złożenie na piśmie oświadczenia o przyjęciu oferty przez

pełnomocnika było bezskuteczne, nie doszło zatem do zawarcia umowy darowizny.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy błędnie zastosował przepisy o

odwołaniu darowizny do oceny łączącego strony stosunku prawnego. Skoro

bowiem po stronie powoda nie zachodziła rażąca niewdzięczność w rozumieniu art.

890 § 1 i 2 k.c., to brak było podstaw do odwołania darowizny. Oferta darowizny,

stosownie do art. 890 § 1 w związku z art. 66 k.c., musi być złożona w formie aktu

notarialnego. Taka sama forma jest wymagana do przyjęcia oferty darowizny, co

wynika z art. 890 § 2 w związku z art. 158 i art. 155 k.c., gdyż przedmiotem

darowizny jest nieruchomość. Przyjęcie zatem oferty darowizny nieruchomości

wymaga, zgodnie z art. 73 k.c., pod rygorem nieważności, formy aktu notarialnego

(por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1990 r., III

CZP 33/90, OSNC 1991, nr 1, poz. 3). Ponadto, nawet gdyby przyjąć, że pozwany

był związany ofertą od chwili złożenia oświadczenia woli, należało uznać, iż,

zgodnie z art. 896 k.c., miał uprawnienie do odwołania oferty darowizny, skoro

przysługiwało mu uprawnienie dalej idące do odwołania darowizny niewykonanej.

Powód w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości,

zarzucając naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 896 i 900 k.c. przez

przyjęcie, że pozwany skutecznie odwołał ofertę darowizny, niezastosowanie art. 6

w związku z art. 896 k.c. oraz niezastosowanie art. 471 i 475 k.c., a także

naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 316 § 1 k.p.c. przez

pominięcie faktu, że sprzedaż lokalu przez pozwanego uniemożliwiła przyjęcie

oferty, art. 328 § 2 k.p.c. przez niewskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia

oraz art. 108 § 1 k.p.c. w związku z § 6 i § 19 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że nie doszło do

zawarcia między stronami umowy darowizny. Sąd Apelacyjny przekonywająco

4

bowiem wyjaśnił, że przyjęcie oferty darowizny nieruchomości wymagało

zachowania formy aktu notarialnego (art. 890 § 2 w związku z art. 158 i art. 155

k.c.), co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W konsekwencji zatem

bezprzedmiotowe są podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 471

i 475 k.c. przez ich niezastosowanie.

Bezprzedmiotowe są również zarzuty dotyczące odwołania darowizny. Nie

można bowiem odwołać darowizny, jeżeli umowa darowizny nie została zawarta.

Zgodzić się jednak trzeba ze skarżącym, że z art. 896 k.c. – który zresztą

w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania – bynajmniej nie wynika

uprawnienie oferenta do odwołania oferty darowizny. Nie ma to zresztą znaczenia

w niniejszej sprawie, skoro poza sporem jest, że do dnia związania ofertą (tj. do

dnia 31 grudnia 2007 r.) nie została ona przyjęta.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c., nie można bowiem

przyjąć, że sprzedaż lokalu przez pozwanego przed nadejściem początkowego

terminu związania ofertą uniemożliwiła powodowi przyjęcie oferty.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., który może stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy uzasadnienie

zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź

zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. np.

orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98,

OSNC 1999, nr 4, poz. 83, oraz z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97,

z dnia 19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00, z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN

11862/00, z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, z dnia 22 maja 2003 r., II CKN

121/01, z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/2005). Takich zaś zarzutów z pewnością

nie można postawić zaskarżonemu wyrokowi Sądu Apelacyjnego.

Nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 108 § 1 k.p.c. w związku z § 6 i § 19

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Rozstrzygnięcie o kosztach

procesu przed Sądem pierwszej instancji, w następstwie wydania orzeczenia

reformatoryjnego, nie jest orzeczeniem co do kosztów procesu, które nie były

5

przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, a zatem – ze względu na

treść art. 3941

§ 1 pkt 2 k.p.c. – nie podlega ono kontroli Sądu Najwyższego

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2011 r., II PK 181/10, niepubl.;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CZ 103/10,

niepubl.). Niezależnie zaś od tego należy podkreślić, że postanowienie sądu drugiej

instancji w przedmiocie przyznania od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu w postępowaniu przed sądem

odwoławczym nie jest w rozumieniu art. 3941

§ 1 pkt 2 k.p.c. postanowieniem sądu

drugiej instancji co do kosztów procesu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 marca 2011 r., II CZ 208/10, niepubl.).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.