II UK 48/11

Sygn. akt II UK 48/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSA Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku W. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 października 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 13 października 2009 r.

odmówił ubezpieczonemu W. S. prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych

warunkach z powodu nie udokumentowania przez ubezpieczonego 15 lat pracy w

szczególnych warunkach, a jedynie 13 lat, 7 miesięcy i 23 dni. Organ rentowy

odmówił uznania jako okresu pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia

ubezpieczonego od 1 lutego 1994 r. do 31 grudnia 1996 r. na stanowisku

kierownika zakładu obróbki drewna w L.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. wyrokiem z

dnia 29 czerwca 2010 r., uwzględniając odwołanie ubezpieczonego, zmienił

zaskarżoną decyzję i przyznał W. S. prawo do emerytury z dniem ukończenia

sześćdziesiątego roku życia.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że ubezpieczony od 1 lutego 1994 r. do

31 grudnia 1996 r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie Usługowo - Produkcyjnym

„C.” spółce z o.o. na stanowisku kierownika zakładu obróbki drewna w L. Wcześniej

pracował u tego samego pracodawcy na stanowisku budowniczego remontów

statków a pracę wykonywał na terenie stoczni. Powyższy okres pracy organ

rentowy zaliczył ubezpieczonemu do pracy w szczególnych warunkach zgodnie z

wydanym przez Przedsiębiorstwo Usługowo - Produkcyjne „C.” spółkę z o.o.

świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Do obowiązków

ubezpieczonego jako kierownika zakładu obróbki drewna w L. należało:

zorganizowanie produkcji wyrobów drewnianych, nabór pracowników, pilnowanie

jakości wyrobów i terminowości wykonywanych zadań, załadunku towarów. Praca

w zakładzie odbywała się na dwie zmiany przez 5 dni w tygodniu, a w sobotę na

jednej zmianie. W związku z tym, że ubezpieczony miał stałe miejsce zamieszkania

w O., do pracy przyjeżdżał w poniedziałek a do domu wracał w piątek lub sobotę.

Znaczną część produktów wykonywano w zakładzie obróbki drewna na wielopile w

hali produkcyjnej, ale część produktów składana była również na wolnym powietrzu

np. huśtawki, pergole przestrzenne. Po godzinach pracy ubezpieczony remontował

narzędzia używane do produkcji, był palaczem. Ubezpieczony, jako kierownik

zakładu obróbki drewna, sprawował nadzór nad pracą około 12 pracowników

3

fizycznych, którzy produkowali galanterię ogrodową z drewna, rozliczał ich czas

pracy.

Na podstawie tak dokonanych ustaleń Sąd Okręgowy przyjął, że

ubezpieczony Witold Stryjewski spełnia przesłanki z art. 184 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) warunkujące prawo do

emerytury w wieku obniżonym. W myśl cytowanego powyżej przepisu emerytura

przysługuje ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. po osiągnięciu

wieku przewidzianego w art. 32,33,39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy

osiągnęli: okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do

emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz

okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. Emerytura przysługuje

pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego oraz

rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego

pracownikiem. Natomiast prace, które mogą być uznane za prace w warunkach

szczególnych i szczególnym charakterze określają przepisy rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr

8, poz. 43 ze zm.). Sąd Okręgowy podniósł, iż organ rentowy zaskarżoną decyzją

uznał, że ubezpieczony wykazał 13 lat, 7 miesięcy i 23 dni pracy w szczególnych

warunkach a okres od 1 lutego 1994 r. do 31 grudnia 1996 r. na stanowisku

kierownika zakładu obróbki drewna w L. podlegał uwzględnieniu jako okres pracy w

szczególnych warunkach na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach

sprawy, w tym aktach osobowych, potwierdzających, że ubezpieczony wykonywał

stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę kierownika zakładu obróbki drewna

oraz na podstawie zeznań świadków, którzy opisali charakter świadczonej przez

ubezpieczonego pracy. Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu Okręgowego, dają

podstawy do stwierdzenia, że ubezpieczony powinien mieć zaliczony okres pracy

od 1 lutego 1994 r. do 31 grudnia 1996 r. na stanowisku kierownika zakładu obróbki

drewna w L. na podstawie wykazu A, dział XIV, poz. 24 załącznika do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

4

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

szczególnym charakterze, który dotyczy kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości

i usług oraz dozoru inżynieryjno – technicznego na oddziałach i wydziałach, w

których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie.

Ubezpieczony spełniał też pozostałe przesłanki do przyznania emerytury, albowiem

poza sporem pozostawało, że ma 28 lat, 6 miesięcy i 23 dni okresów składkowych i

nieskładkowych a 60 lat ukończył z dniem 16 października 2009 roku.

Od powyższego wyroku apelację wniósł organ rentowy zaskarżając wyrok w

całości i zarzucając naruszenie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do

emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych mimo, iż nie został rozwiązany

stosunek pracy. W uzasadnieniu wywodów apelacji organ rentowy podniósł, że

ubezpieczony W. S. nie spełniał przesłanek do nabycia prawa do emerytury w

wieku obniżonym, ponieważ nie legitymuje się wymaganym 15 letnim okresem

pracy w warunkach szczególnych a nadto w dacie złożenia wniosku o emeryturę

oraz w dacie ukończenia 60 lat życia pozostawał w stosunku pracy. Apelujący

domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia odwołania lub uchylenia

wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 29

października 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

Sąd drugiej instancji wskazał, że rację ma organ rentowy zarzucając, iż na

dzień wydania zaskarżonej decyzji ubezpieczony pozostawał w stosunku pracy, ale

do rozwiązania umowy o pracę doszło w dniu 16 października 2009 roku, a zatem

w dacie wydania wyroku przez Sąd pierwszej instancji ubezpieczony spełniał

warunek z art. 184 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227 ze zm.). Niemniej jednak ubezpieczony nie spełnił warunku posiadania na

dzień 1 stycznia 1999 r. okresu 15 lat pracy w warunkach szczególnych, albowiem

ustalenia w tym zakresie zostały dokonane przez Sąd Okręgowy z przekroczeniem

granic swobodnej oceny dowodów. Praca ubezpieczonego w zakładzie obróbki

5

drewna w L. mogłaby być zaliczona do pracy w warunkach szczególnych tylko

wówczas, gdyby stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał obowiązki

polegające na kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz

dozorze inżynieryjno – technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako

podstawowe wykonywane są prace polegające na: impregnowaniu drewna metodą

dyfuzyjną i ręczną oraz wybielaniu wikliny lub na stanowiskach pracy w klejowniach

z użyciem klejów zawierających rozpuszczalniki organiczne, ponieważ takie

stanowiska pracy zostały wymienione przez pracodawcę ubezpieczonego

Przedsiębiorstwo Usługowo– Produkcyjne „C.” spółkę z o.o. w świadectwie

wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Sąd Apelacyjny uznał, że takich

ustaleń nie można dokonać na podstawie przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy

postępowania dowodowego, ponieważ ubezpieczony zeznał, że sprawował nadzór

nad produkcją wyrobów drewnianych, ogrodowych, których produkcja odbywała się

na wielopile w hali produkcyjnej i na wolnym powietrzu, co nie jest tożsame z

nadzorowaniem pracowników zatrudnionych przy impregnowaniu drewna metodą

dyfuzyjną i ręczną oraz wybielaniu wikliny lub na stanowiskach pracy w klejowniach

z użyciem klejów zawierających rozpuszczalniki organiczne. Ponadto słuchani w

sprawie świadkowie zeznali, że w zakładzie produkowana była galanteria z drewna

a do obowiązków ubezpieczonego należało również wykonywanie prac biurowych,

organizowanie prac, planowanie zleceń co uniemożliwia wykonywanie pracy w

szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, zaś wykonywanie

pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jest przesłanką konieczną do

zaliczenia danego okresu pracy do pracy w szczególnych warunkach zgodnie z

treścią § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8,poz.43 ze zm.). Sąd Apelacyjny w swoich

rozważaniach zaakcentował, że brak jest akt osobowych ubezpieczonego a na

podstawie akt osobowych Sąd Okręgowy między innymi dokonywał ustaleń stanu

faktycznego w niniejszej sprawie. Z powyższych względów nie można zaliczyć do

okresu pracy w szczególnych warunkach, okresu zatrudnienia ubezpieczonego od

1 lutego 1994 r. do 31 grudnia 1996 r. na stanowisku kierownika zakładu obróbki

drewna w L. i tym samym ubezpieczony nie posiadał na dzień 1 stycznia 1999 r.

6

wymaganego do przyznania emerytury 15 letniego okresu pracy w warunkach

szczególnych.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną przez ubezpieczonego.

Skargę oparto na podstawie naruszenia:

a) przepisu art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego

pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) przez ich niewłaściwe

zastosowanie, polegające na uznaniu, że w stanie faktycznym sprawy nie są

spełnione przez ubezpieczonego przesłanki umożliwiające nabycie prawa do

wcześniejszej emerytury określone w tych przepisach, mimo niedostatecznie

ustalonego stanu faktycznego oraz błędną wykładnię pojęcia „wykonywania

pracy stale, w pełnym wymiarze czasu pracy”, polegającą na przyjęciu, że

ubezpieczony nie mógł wykonywać pracy w szczególnych warunkach,

ponieważ oprócz bezpośredniego nadzoru wykonywał inne czynności, w tym

planowanie zadań zakładu, rozliczanie czasu pracy,

b) przepisów postępowania, a to art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c.

mających istotny wpływ na wynik sprawy, polegających na tym, że Sąd

drugiej instancji bez przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego

orzekł reformatoryjnie na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego

przez Sąd pierwszej instancji mimo, że Sąd ten nie prowadził jakichkolwiek

ustaleń na okoliczność czy ubezpieczony wykonywał obowiązki polegające

na kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz dozorze

inżynieryjno – technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako

podstawowe wykonywane są prace polegające na impregnowaniu drewna

metodą dyfuzyjną i ręczną oraz wybielaniu wikliny lub na stanowiskach pracy

w klejowniach z użyciem klejów zawierających rozpuszczalniki organiczne.

Ubezpieczony wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji i orzeczenie o kosztach postępowania według norm

7

przepisanych. W motywach skargi ubezpieczony przyznał, że sąd odwoławczy jest

uprawniony do poczynienia odmiennych od sądu pierwszej instancji ustaleń, ale w

rozpoznawanej sprawie sąd odwoławczy przeoczył, ze ustalenia faktyczne nie są

wystarczające do poczynienia ustaleń mających na celu wyjaśnienie okoliczności

istotnych dla jej rozstrzygnięcia, a zwłaszcza czy wykonywane były w zakładzie

obróbki drewna w L. prace wymienione w wykazie A dziale VI, poz. 5 i 7 załącznika

do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze. Skoro zaskarżone orzeczenie oparte jest na

niedostatecznie ustalonym stanie faktycznym sprawy, to zasadnym staje się zarzut

naruszenia prawa materialnego. Skarżący zarzucił ponadto, że z samej istoty

wykonywania nadzoru inżynieryjno - technicznego wynika możliwość wykonywania

przez pracownika również innych czynności związanych z tym dozorem, a które

sprzecznie z ugruntowanym w tej kwestii orzecznictwem zakwestionował

zaskarżonym wyrokiem Sąd drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3983

§ 1 k.p.c. skarga kasacyjna może być oparta na

zarzutach naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na zarzutach naruszenia przepisów

postępowania, jeżeli uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, pod pojęciem podstawy skargi

kasacyjnej rozumie się konkretne przepisy prawa, które zostały w niej wskazane z

jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku nastąpiło z ich obrazą. W razie

oparcia skargi kasacyjnej na podstawie art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. konieczne jest przy

tym, aby - poza naruszeniem przepisów proceduralnych – skarżący wykazał, że

konsekwencje wadliwości postępowania były tego rodzaju, iż kształtowały lub

współkształtowały treść zaskarżonego orzeczenia.

Przyjmuje się, że przepis art. 382 k.p.c. nie stanowi samodzielnej podstawy

działania sądu drugiej instancji, gdyż stanowi ogólną dyrektywę interpretacyjną,

wyrażającą istotę postępowania apelacyjnego. Zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. w

zasadzie nie może stanowić samodzielnego uzasadnienia podstawy kasacyjnej z

8

art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., lecz konieczne jest wskazanie także tych przepisów

normujących postępowanie rozpoznawcze, którym sąd drugiej instancji,

rozpoznając apelację uchybił (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 stycznia

1999 r., II CKN 102/98, LEX nr 50665; z dnia 13 czerwca 2001 r., II CKN 537/00,

LEX nr 52600; z dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 496/00, LEX nr 53130; z dnia 26

listopada 2004 r., LEX nr 520044).

Jeżeli podstawa kasacyjna z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. ogranicza się do

zarzutu naruszenia ogólnej normy procesowej art. 382 k.p.c., to może być ona

usprawiedliwiona tylko wówczas, kiedy skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji

bezpodstawnie nie uzupełnił postępowania dowodowego lub pominął część

zebranego materiału, jeżeli uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy, albo

kiedy mimo przeprowadzonego postępowania dowodowego orzekł wyłącznie na

podstawie materiału zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji lub oparł swoje

rozstrzygnięcie na własnym materiale, pomijając wyniki postępowania dowodowego

przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji (por. wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 8 grudnia 1999 r., II CKN 587/98, LEX nr 479343; z dnia 10 stycznia 2008 r.,

IV CSK 339/07, LEX nr 492178; z dnia 24 czerwca 2008 r., II PK 323/07, LEX nr

491386).

Należy mieć na względzie, że sprawę może zakończyć tylko orzeczenie,

które poprzedza postępowanie dowodowe, w zakresie koniecznym do ustalenia

podstawy rozstrzygnięcia (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., II

PK 247/10, LEX nr 829121). W tym stanie rzeczy, trafnie zarzuca skarżący, że

podjęcie przez Sąd drugiej instancji decyzji co do istoty sprawy powinno być

poprzedzone kontrolą przeprowadzoną przez ten Sąd, obejmującą zebrany materiał

dowodowy, o którym mowa w art. 382 k.p.c. Kontrola ta obejmuje zgodność

rozstrzygnięcia sądu z dokonanymi ustaleniami faktycznymi oraz powinna być

dokonana w aspekcie adekwatności ustaleń do zebranego w sprawie materiału

dowodowego. Odmienna praktyka sprowadzająca się w istocie do zastępowania

własnym orzeczeniem orzeczenia sądu pierwszej instancji koliduje z rolą

procesową sądu drugiej instancji, którego orzeczenia – ze względu na

wprowadzane coraz dalsze ograniczenia w dostępie do kolejnej instancji – w ogóle

nie podlegają sprawdzeniu. W świetle art. 382 k.p.c. dokonanie przez sąd drugiej

9

instancji odmiennej oceny dowodów, bez ponowienia lub uzupełnienia

postępowania dowodowego, jest dopuszczalne pod warunkiem ponownego i

dokładnego rozważenia dowodów zebranych we wcześniejszych stadiach

postępowania, wskazania dlaczego ich ocena przyjęta wcześniej przez sąd była

błędna oraz przekonującego wyjaśnienia motywów zmiany oceny tych dowodów i

dokonania na ich podstawie nowych ustaleń faktycznych (wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 27 października 2010 r., III PK 21/10, LEX nr 694249). Przepis art. 382

k.p.c. może być naruszany również wtedy, gdy sąd nieprawidłowo interpretuje

prawo materialne. Właściwie rozumiane prawo materialne określa, które dowody są

istotne w sprawie i jakie mają znaczenie dla jej rozstrzygnięcia (art. 227 k.p.c.).

Prawidłowe zastosowanie przepisu art. 382 k.p.c. zależy więc od prawa

materialnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2008 r., III UK 65/07, LEX

nr 459314).

Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr

153, poz. 1227 ze zm.) w związku z art. 184 tej ustawy ubezpieczonym, będącym

pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku

niższym niż określony w art. 27 pkt 1. W myśl ust. 2 powołanego artykułu, dla celów

ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o

znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub

wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na

bezpieczeństwo własne i otoczenia. Natomiast stosownie do ust. 4 art. 32, wiek

emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na

podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do

emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Za

dotychczasowe przepisy należy uważać przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze

zm.), ale wyłącznie w zakresie regulowanym przez ustawę o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a więc wieku emerytalnego, rodzaju prac

10

lub stanowisk, oraz warunków, na jakich osobom wykonującym prace określone w

ust. 2 i 3 art. 32 tej ustawy przysługuje prawo do emerytury (por. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01,

OSNAPiUS 2002 nr 10, poz. 243). W myśl § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, okresami

pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na warunkach w nim przewidzianych

są okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy,

natomiast według jego § 4 ust. 1, pracownik, który wykonywał prace w

szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury,

jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55

lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co

najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie z postanowieniami

działu XIV, pkt 24, wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia, do prac

różnych należą: kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz

dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako

podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie.

W rozpoznawanej sprawie, Sąd Apelacyjny uznał odmiennie niż Sąd

pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych

warunkach, albowiem nie ma podstaw do zaliczenia pracy wykonywanej przez

skarżącego w okresie od 1 lutego 1994 r. do 31 grudnia 1996 r. na stanowisku

kierownika zakładu obróbki drewna w L. do pracy w szczególnych warunkach. Sąd

Apelacyjny na podstawie dowodów przeprowadzonych przez Sąd pierwszej

instancji ustalił, że w zakładzie obróbki drewna w L. jako podstawowe nie były

wykonywane prace wymienione w wykazie A, dziale VI, poz. 5 i 7 załącznika do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze polegające na impregnowaniu drewna metodą dyfuzyjną i

ręczną oraz wybielaniu wikliny lub na stanowiskach pracy w klejowniach z użyciem

klejów zawierających rozpuszczalniki organiczne.

W tej kwestii prawidłowo zarzuca skarżący, że na podstawie dowodów

przeprowadzonych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń takich poczynić się nie da.

Z zeznań świadków: J. D., T. M. wynika jedynie, że w zakładzie produkowana była

11

„galanteria ogrodowa z drewna”, znaczną część produktów wykonywano w

zakładzie obróbki drewna na wielopile w hali produkcyjnej, ale część produktów

składana była również z elementów na wolnym powietrzu np. huśtawki, pergole

przestrzenne. Brak jest ustaleń, które miałyby na celu wyjaśnienie, czy produkcja

galanterii ogrodowej w zakładzie obróbki drewna w L. związana była

technologicznie z pracami polegającymi na impregnowaniu drewna metodą

dyfuzyjną i ręczną oraz wybielaniu wikliny lub na stanowiskach pracy w klejowniach

z użyciem klejów zawierających rozpuszczalniki organiczne. Impregnowanie

drewna ma na celu zabezpieczenie drewna przed niszczeniem i najpopularniejsza

metoda impregnowania polega na pokryciu drewna warstwą impregnatu za pomocą

pędzla lub spryskiwacza (www.pl.wikipedia.org). Żaden ze świadków nie wyjaśnił

na czym polegała linia technologiczna produkcji galanterii ogrodowej, zaś

świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wydane skarżącemu

przez pracodawcę stwierdzało, że w okresie od 1 lutego 1994 r. do 31 grudnia 1996

r. wykonywał prace w szczególnych warunkach i była to praca określona w wykazie

A, dziale VI, poz. 5 i 7 oraz dziale XIV, poz. 24 załącznika do rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Brak dostatecznych ustaleń co do rodzaju prac wykonywanych w zakładzie

obróbki drewna w L. uniemożliwia wyjaśnienie czy czynności wykonywane przez

skarżącego sprowadzają się do kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości i usług

oraz dozoru inżynieryjno – technicznego przy pracach polegających na

impregnowaniu drewna metodą dyfuzyjną i ręczną oraz wybielaniu wikliny i na

stanowiskach pracy w klejowniach z użyciem klejów zawierających rozpuszczalniki

organiczne, a takie prace jako podstawowe zostały podane w świadectwie

wykonywania pracy w szczególnych warunkach. W judykaturze Sądu Najwyższego

podkreśla się jednolicie, że określonymi w pkt 24, działu XIV, wykazu A załącznika

do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., czynnościami ogólnie

pojętej kontroli oraz dozoru inżynieryjno-technicznego na oddziałach i wydziałach,

w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, są

wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio

narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na

12

bezpośrednim dozorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach

pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jeśli zatem czynności te

wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na

stanowisku pracy związanym z określoną w pkt 24, działu XIV, wykazu A

rozporządzenia kontrolą lub dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres

wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na

zasadach przewidzianych w rozporządzeniu, niezależnie od tego ile czasu

pracownik poświęca na bezpośredni dozór pracowników, a ile na inne czynności

ściśle związane ze sprawowanym dozorem i stanowiące jego integralną część,

takie jak sporządzanie związanej z nim dokumentacji. Nie ma bowiem żadnych

podstaw do wyłączania takiego rodzaju czynności administracyjno-biurowych z

czynności polegających na sprawowaniu dozoru i traktowania ich odrębnie (por.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07, LEX nr 375653 ; z

dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 5 maja 2009 r., I UK

4/09, LEX nr 509022; z dnia 30 stycznia 2008 r., I UK 195/07, OSNP 2009 nr 7-8,

poz. 105; z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08, LEX nr 550990). Sprawowanie w

ramach zakresu czynności dozoru również czynności nad pracami

niewymienionymi w wykazie A nie wyłącza zakwalifikowania tego dozoru jako pracy

w szczególnych warunkach. Z brzmienia pkt 24, działu XIV, wykazu A wynika

bowiem, że warunkiem zakwalifikowania określonego w nim dozoru i kontroli jako

pracy wykonywanej w warunkach szczególnych jest to, aby na oddziałach i

wydziałach, na których czynności te są wykonywane, jako podstawowe były

wykonywane prace wymienione w wykazie A. Jeżeli zatem pracownik wykonuje

bezpośrednio czynności dozoru stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, to objęcie

tym dozorem także innych prac wykonywanych na tych oddziałach i wydziałach, a

niewymienionych w wykazie A, nie pozbawia czynności dozoru inżynieryjno-

technicznego charakteru pracy w szczególnych warunkach (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 października 2007 r., I UK 111/07, LEX nr 375689). Należy

jednak mieć na względzie, że czym innym jest wykonywanie czynności

administracyjno-biurowych ściśle związanych ze sprawowaniem dozoru

inżynieryjno-technicznego, a czym innym wykonywanie w ramach zakresu

obowiązków również innych czynności, niemających związku z wykonywaniem

13

bezpośredniego dozoru nad procesem produkcji. Tylko wówczas, gdy wykonywanie

takich czynności w ramach zakresu obowiązków na danym stanowisku pracy

uniemożliwia sprawowanie dozoru stale i w pełnym wymiarze czasu pracy,

wyłączone jest zaliczenie takiego okresu zatrudnienia do pracy w szczególnych

warunkach (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2007 r., I UK 376/06,

OSNP 2008 Nr 13-14, poz. 203 oraz powołane wyżej wyroki z dnia 5 maja 2009 r., I

UK 4/09 i z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08).

W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji przyjął, że skarżący nie mógł

wykonywać pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy polegającej na dozorze

inżynieryjno – technicznym, kontroli jakości produkcji, albowiem wykonywał też

szereg innych czynności, a to: planował zadania zakładu, rozliczał czas pracy,

zajmował się zaopatrzeniem, bezpośrednio nadzorował załadunek towarów. Godzi

się jednak w tym miejscu zauważyć, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał

jednoznacznych ustaleń co do tego, jakie prace wykonywane były w zakładzie

obróbki drewna w L., czy są one zgodne z rodzajami prac podanych w świadectwie

wykonywania pracy w szczególnych warunkach i czy prace administracyjno –

biurowe, które wykonywał skarżący, tym samym stanowiły integralną część

sprawowanego nadzoru, czy też dotyczyły one zupełnie innych obowiązków

pracowniczych. Innymi słowy, nie jest wiadome czy skarżący pracując na

stanowisku kierownika zakładu obróbki drewna w L. miał wyłącznie w zakresie

obowiązków dozór nad stanowiskami pracy, na których ewentualnie wykonywana

była praca określona w wykazie A, dziale VI poz. 5 i 7, czy też zakres tych

obowiązków był szerszy i uniemożliwiał skarżącemu wykonywanie pracy w

warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W konkluzji stwierdzić należy, że co najmniej przedwczesne jest uznanie

przez Sąd drugiej instancji, że skarżący nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach

szczególnych i tym samym nie spełnia przesłanek warunkujących nabycie prawa do

emerytury.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto po myśli art. 108 § 2 k.p.c. w

związku z art. 39821

k.p.c.

14