V CSK 434/10

Sygn. akt V CSK 434/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada

SSA Roman Dziczek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Anny B. i Michała B.

przeciwko Holdingowi Węglowemu Spółce Akcyjnej w K.

o naprawienie szkody,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy uwzględniając

powództwo Anny B. i Michała B. skierowane przeciwko Holdingowi Węglowemu

S.A. w K zobowiązał pozwanego do naprawienia szkody wyrządzonej ruchem

zakładu górniczego w obiektach położonych przy ul. K. [...] w K. poprzez

przywrócenie stanu poprzedniego w budynku mieszkalnym przez wykonanie robót

przygotowawczych oraz rektyfikacji właściwej, jak również wykonanie innych prac

wymienionych w punkcie 1a sentencji oraz w garażach przez wykonanie prac

naprawczych wymienionych w punkcie 1 b sentencji. Ustalił, że na nieruchomość

powodów po wybudowaniu budynków oddziaływały wpływy eksploatacji górniczej

powodując do końca 2008 r. obniżenie terenu o 1,794 m, nachylenie terenu – 7,01

mm/m i odkształcenie poziome 1,78 mm/m, co nie odpowiadało III kategorii terenu

górniczego lecz nieznacznie przewyższało II kategorię. Łącznie eksploatacja

dokonana i projektowana w okresie od stycznia 1995 r. i docelowo wywoła

obniżenie 2,996 m i nachylenie terenu 5,97 mm/m.

Budynek powodów został wybudowany w 1998 r. w ramach zespołu 10 budynków

jednorodzinnych szeregowych składających się z dwóch ciągów budynków

w każdym i mieści się w skrajnym segmencie północnym, składającym się z dwóch

budynków: 26 D i 26 E ze wspólną ścianą pomiędzy nimi, posadowionych na

wspólnym ruszcie fundamentowym stanowiącym jedną całość konstrukcyjną.

Na skutek wpływów eksploatacji górniczej w budynku mieszkalnym występuje m.in.

wychylenie z pionu w kierunku zachodnim z nieznacznym wychyleniem w kierunku

północnym, a średnia wartość wychyleń wynosi 16,35 mm/m; występuje też szereg

uszkodzeń budynku i garaży. W ocenie tego Sądu naprawa budynku mieszkalnego

i garaży przez przywrócenie stanu poprzedniego jest możliwa i opłacalna i będzie

polegać na wykonaniu w budynku mieszkalnym robót przygotowawczych

i rektyfikacji właściwej oraz wykonaniu szeregu prac naprawczych w budynku

i garażach. Orientacyjny koszt naprawy szkód górniczych w budynku mieszkalnym

i garażach wyniesie ok. 315 000 zł. Jako podstawę prawną odpowiedzialności

3

pozwanego Sąd I instancji wskazał art. 91 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego,

a jako usprawiedliwioną podstawę prawną roszczenia – art. 94 ust. 1 tego prawa.

Odwołał się także do opinii biegłych sądowych B. i N.

Na skutek apelacji powodów od tego wyroku w części objętej punktem 1a,

Sąd Apelacyjny oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sąd II instancji podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i uznał, że

przywrócenie stanu poprzedniego budynku mieszkalnego poprzez jego rektyfikację

(prostowanie) jest możliwe i nie doprowadzi do naruszenia konstrukcji budynku.

Odnosząc się natomiast do zarzutu apelacji, że nie wskazano sposobu rektyfikacji

budynku przyznał, że istnieje wiele metod rektyfikacji budynków, a zastosowanie

odpowiedniej zależy od wielu różnorodnych czynników, w tym m.in. stopnia

wychylenia budynku, jego stanu technicznego, wielkości budynku i budowy terenu.

Okoliczności te powinny być brane pod uwagę w postępowaniu wykonawczym, a

Sąd orzekając o obowiązku naprawienia szkody powinien tylko określić sposób

naprawienia szkody (prostowanie budynku, poziomowanie i związanych z tym prac

dodatkowych). Nie ma natomiast obowiązku określenia dokładnej metody

prostowania, którą powinien określić (wybrać) przedsiębiorca górniczy, na którym

ciąży obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego, a wierzyciel może skorzystać z

uprawnień przewidzianych w art. 1049 k.p.c. w przypadku uchylania się przez

dłużnika od wypełnienia swego obowiązku.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w całości zaskarżyli skargą kasacyjną

powodowie. Zarzucili Sądowi II instancji naruszenie prawa materialnego: art. 94 ust.

1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze poprzez jego błędną wykładnię,

a w konsekwencji nakazanie pozwanemu naprawienie szkody w postaci pochylenia

budynku mieszkalnego poprzez wykonanie robót przygotowawczych oraz

rektyfikacji właściwej – prostowania, bez równoczesnego określenia sposobu tej

rektyfikacji oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 1049 § 1 k.p.c.

(w zw. z art. 804 k.p.c. i art. 758 k.p.c.). Wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Orzekając o sposobie naprawienia szkody górniczej, na podstawie art. 94

ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27,

poz. 96 ze zm. – dalej „Pr. geolog. i górnicze”) poprzez przywrócenie stanu

poprzedniego, sąd obowiązany jest szczegółowo i precyzyjnie określić nakazane

pozwanemu zachowania, które powinny zostać zamieszczone w sentencji

orzeczenia, także wówczas, gdy sformułowane żądanie nie było wystarczająco

precyzyjne i szczegółowe (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 września

1988 r., III CZP 37/88, OSNC 1989 r. Nr 3, poz. 40, postanowienie Sądu

Najwyższego z 13 września 2007 r., III CZP 80/07, Lex nr 345571 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z 9 maja 2008 r. III CSK 17/08, niepubl.). Zadaniem Sądu meriti,

w przypadku, gdy naprawienie szkody w taki sposób jest możliwe, jest dokonanie

wyboru metody przywrócenia stanu poprzedniego, wskazanie jej w sentencji

wyroku oraz szczegółowe określenie, jakie czynności i prace obowiązany jest

wykonać pozwany celem przywrócenia stanu poprzedniego (zob. m.in.

postanowienie SN z dnia 10 lutego 2010 r., V CZ 67/09, OSNC z 2010 r., Nr 9, poz.

128).

W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny wskazał ogólny sposób przywrócenia

stanu poprzedniego, tj. prostowanie budynku (rektyfikację); zaniechał natomiast

dokładnego określenia metody prostowania uznając, że takiego wyboru powinien

dokonać zobowiązany przedsiębiorca górniczy. Zarazem przyznał, że istnieje kilka

metod prostowania budynku.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Po pierwsze dlatego, że faza

postępowania wykonawczego ma zapewnić jedynie egzekucję obowiązku

nałożonego w postępowaniu rozpoznawczym. Natomiast to faza postępowania

rozpoznawczego rozstrzyga o roszczeniu uprawnionego i decyduje o obowiązkach

zobowiązanego, a prawidłowa subsumcja żądania opartego na przepisie art. 94 ust.

1 Pr. geolog. i górniczego, o ile jest usprawiedliwione (jak w sprawie niniejszej),

powinna ocenić żądanie przywrócenia stanu poprzedniego stosownie do warunków

danego przypadku i wskazanej przez biegłego, najbardziej adekwatnej metody

uczynienia temu zadość. „Zharmonizowanie” treści roszczenia z treścią wyroku jest

rzeczą sądu, który powinien zamieścić w wyroku sformułowanie zapewniające

poszkodowanemu pełna rekompensatę (por. cyt. uchwała Sądu Najwyższego

5

z 20 września 1988 r., III CZP 37/88). Zasądzenie przywrócenia stanu

poprzedniego, które zapewnia pozwanemu swobodę wyboru metody rektyfikacji

narusza przywołany w skardze kasacyjnej przepis art. 94 ust. 1 Pr. geolog.

I górniczego.

Po drugie, powołany przez Sąd II instancji przepis art. 1049 § 1 k.p.c. poza

zapewnieniem wierzycielowi prawa do zastępczego wykonania na koszt dłużnika

nałożonego nań w tytule egzekucyjnym obowiązku, którego ten nie wykonał

w wyznaczonym terminie, nie daje podstaw do kontroli wyboru przez dłużnika

metody rektyfikacji przez sąd, jako organ egzekucyjny (art. 758 k.p.c.), który

nie ocenia zasadności dokonanego w tytule egzekucyjnym, rozstrzygnięcia

(art. 804 k.p.c.). Nie można więc zasadnie wywodzić na jego podstawie, że w fazie

egzekucji zapewniona została kontrola sądowa nad prawidłowością tak ogólnie

określonego obowiązku pozwanego.

Z tych względów, wobec uznania, że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się

usprawiedliwione, na podstawie art. 39815

k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. i art. 39821

Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.