II CSK 721/10

Sygn. akt II CSK 721/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSA Agnieszka Piotrowska

Protokolant Anna Wasiak

w sprawie z powództwa Sławomira S.

przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 19 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 sierpnia 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięć objętych

punktami I, III i IV oraz II w odniesieniu do oddalenia w całości

apelacji powoda i przekazuje sprawę w tej części Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego z

dnia 19 lutego 2010 r., którym zasądzono na rzecz powoda Sławomira S. od

pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego /…/ kwotę 3000 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 16 czerwca 2008 r., oddalono powództwo w pozostałej części i

nie obciążono go kosztami postępowania, w ten sposób, że oddalił powództwo,

oddalił apelację powoda i nie obciążył go kosztami postępowania apelacyjnego.

Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach

i wnioskach:

W okresie od 7 listopada 2007 r. do 23 października 2008 r. powód był osadzony

w Areszcie Śledczym /…/ , przebywał w pięciu różnych celach. Cztery spośród nich

o numerach 23, 89, 106, 116 miały powierzchnię około 12 m2

i przebywało w nich

zwykle pięciu osadzonych, chociaż bywały także krótkie okresy, w których były w

nich cztery osoby. Wszystkie cele były wyposażone w wymagane przepisami

sprzęty, poza brakiem drugiego stolika, co było zgodne z wolą osadzonych, którzy

nie chcieli większego ograniczenia przestrzeni. Wobec tego posiłki musiały być

spożywane na zmianę przy stoliku, a także na łóżku albo na stołku. W oknach

założone były blendy, które zapewniały dopływ światła i wentylację.

Osadzeni narzekali zarówno na niedostatek światła, jak i niewystarczającą

wentylację. W toku kontroli stwierdzano, że w celach zapewnione są wymagania

dotyczące wentylacji jak i oświetlenia, tak dziennego, jak i sztucznego.

Po przeprowadzeniu remontu w każdej celi wydzielono kącik czystości i toaletę,

przez oddzielenie od części sypialnej płytą HDF, do wysokości 2,20 m, a drzwiczek

do wysokości 1,5m, co wynika z konieczności obserwacji cel. Spełnia to warunki

higieniczne na minimalnym poziomie, ale także warunki bezpieczeństwa.

Powód otrzymywał w przepisanej ilości środki czystości i środki higieniczne.

Z uwagi na konflikty z innymi osadzonymi przenoszono powoda do celi izolacyjnej

o mniejszej powierzchni. Dolegliwości gastryczne powoda były przyczyną

korzystania z wizyt lekarskich, otrzymywania wymaganej pomocy. Korzystał także

z usług dentystycznych, za wyjątkiem protezowania. Powód nosił posklejane

plastrami okulary. Wielokrotnie naruszał regulamin, kopał w drzwi, był agresywny

3

i wulgarny, dokonywał samookaleczeń, nie podporządkowywał się poleceniom

funkcjonariuszy, szarpał się z nimi, za co był karany. Otrzymywał należne mu

świadczenia oraz pomoc medyczną. Sąd Apelacyjny uznał, że warunki pobytu

powoda w Areszcie Śledczym były zgodne z przepisami, za wyjątkiem normy

powierzchni przypadającej na jedną osobę, a sam fakt odbywania kary izolacyjnej

w warunkach przeludnienia nie stanowi o naruszeniu jego dobra osobistego.

Powołał się na poglądy wyrażane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r., SK 25/07, jak też Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka, wskazujące, że cierpienie i upokorzenie związane

z uwięzieniem, mogą przemawiać za naruszeniem art. 3 Konwencji Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności, jeśli przekroczą nieunikniony element cierpienia

wpisanego w pozbawienie wolności. Dokonana przez powoda krytyka warunków

odbywania kary oparta jest na wyidealizowanym wzorcu, który nie występuje nawet

w warunkach wolnościowych. Ujemne doznania osadzonych, wynikające

z obcowania z toaletą muszą ustąpić przed nadrzędną wartością, jaką jest

bezpieczeństwo zdrowia i życia człowieka. W odniesieniu do tego zarzutu obalone

zostało domniemanie bezprawności działań pozwanego. Przyczyną czasowego

przeludnienia w niektórych celach były szczególne okoliczności, związane

z przeprowadzanymi remontami cel w latach od 2002 do 2007

i koniecznością dochowania zasad przewidzianych rejonizacją, a zatem

niezawinione przez pozwanego. Powód przebywał w tej jednostce penitencjarnej

przez okres niespełna roku, a w warunkach przeludnienia przez czas sześciu

miesięcy, przy czym poszczególne okresy trwały: jeden dzień, kilka dni, 23 dni,

30 dni, a najdłuższy, ciągły okres obejmował trzy miesiące. Powód nie wykazał,

że skarżył się na te warunki administracji Aresztu, czy też sędziemu

penitencjarnemu. Subiektywne odczucia powoda związane z naruszeniem jego

godności nie zostały obiektywnie zweryfikowane. Postawa powoda oraz okazywany

poziom wrażliwości dają podstawę do przyjęcia, że przejściowe niedogodności nie

naruszyły sfery jego odczuć psychicznych. Na odbywanie przez powoda kary

pozbawienia wolności nie nałożyły się, poza przeludnieniem, żadne dolegliwości,

które wykraczały poza te konieczne, łączące się z osadzeniem. Nawet jeśli do

4

naruszenia jego dóbr osobistych doszło, to w nieznacznym zakresie, który nie

uzasadnia przyznania zadośćuczynienia pieniężnego.

Powód powołał w skardze kasacyjnej obie podstawy

przewidziane w art. 3983

§ 1 k.p.c. Naruszenie prawa materialnego łączy

z niewłaściwym zastosowaniem art. 110 § 2 w związku z art. 248 § 1 k.k.w.,

polegającym na nierozważeniu, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek,

pozwalający pozwanemu na osadzenie powoda w celi, w której powierzchnia na

jednego osadzonego była mniejsza niż 3 m2

, ponieważ samo powołanie się na

występujące przeludnienie, bez wskazania jego przyczyn, nie usprawiedliwia

odstępstwa od normy powierzchniowej. Nie może stanowić takiego

usprawiedliwienia powołanie się na generalny remont, skoro powód osadzony

został w listopadzie 2007 r. Błędna wykładnia art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c.,

art. 3 Konwencji oraz art. 40 i 41 Konstytucji polega na przyjęciu, że samo

osadzenie w przeludnionych celach nie stanowi bezprawnego naruszenia dóbr

osobistych powoda w postaci godności, prawa do prywatności i nie zasługuje na

ochronę prawną przez zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego, podczas gdy już

samo niedopełnienie tego wymagania wykracza poza dolegliwość związaną

z odbywaniem kary. Ponadto przeludnienie powoduje pogorszenie pozostałych

warunków socjalno-bytowych i nie sprzyja resocjalizacji skazanego. Niewłaściwe

zastosowanie art. 110 § 2 k.k.w. w związku z art. 448 k.c., art.3 Konwencji oraz art.

40 i 41 Konstytucji polega na niedostosowaniu warunków socjalno-bytowych w celi

do nadmiernej ilości osadzonych, w sposób niewpływający na obniżenie tych

warunków. W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania skarżący

podniósł, że sprzecznie z art. 233 k.p.c. w związku z art. 6 k.c. przyjął Sąd

Apelacyjny, że szczególnymi względami sankcjonującymi stan przeludnienia był

generalny remont i brak możliwości przeniesienia osadzonych do innych jednostek

penitencjarnych, podczas gdy remont miał jedynie na celu poprawę warunków

bytowych w celach i w niewielkim jedynie zakresie mógł dotyczyć pobytu powoda.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie zasługiwał na podzielenie zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny

przepisów postępowania. Stosownie do art. 3983

§ 3 k.p.c. nie mogą być podstawą

skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a Sąd

Najwyższy, zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c., jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku. Nie zostały wymienione w art. 3983

§ 3 k.p.c. przepisy postępowania, których powołanie jest wyłączone, ale

ugruntowany został w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że należy do nich

przepis art. 233 k.p.c., który wprost odnosi się do kryteriów oceny dowodów i ich

mocy wiążącej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2009 r., III CSK

338/08; z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 372/09; z dnia 19 maja 2011 r., I PK

182/10; z dnia 24 maja 2011 r., III PK 72/10, niepubl.). Przepis art. 6 k.c. określa

negatywne konsekwencje, wynikające, w myśl prawa cywilnego, z nieudowodnienia

przez stronę faktów, z których wywodzi ona skutki prawne, traktuje zatem

o materialnoprawnym aspekcie rozkładu ciężaru dowodu. Nie jest natomiast objęty

jego zakresem regulacji aspekt procesowy, wyrażający się także w tym, czy strona

wywiązała się z obowiązku udowodnienia faktów, z których wywodzi określone

skutki prawne. Z uwagi na to zarzut naruszenia art. 6 k.c. nie może być skutecznie

uzasadniany naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, jak też uchybieniem

przez stronę obowiązkowi dowodzenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

7 listopada 2007 r., II CSK 293/07; z dnia 11 marca 2009 r., I CSK 363/08; z dnia

5 listopada 2010 r.; z dnia 10 lutego 2011 r., IV CSK 335/10, niepubl.).

Prawo do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych warunkach

mieści się w jednym z podstawowych dóbr osobistych, którym jest godność

człowieka. Dobro to podlega ochronie przewidzianej w art. 24 i art. 448 k.c., art. 30,

art. 40 i art. 41 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r.

(Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, dalej - Konwencja), art. 7 i 10 Międzynarodowego

Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku

w dniu 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 Nr 38, poz. 167). Uregulowania te

wskazują, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub

poniżającemu traktowaniu i karaniu, a każdy pozbawiony wolności powinien być

6

traktowany w sposób humanitarny. Legły one również u podstaw ustawy z dnia

6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) -

art.1. Warunki odbywania kary pozbawienia wolności określone zostały w art. 110

§ 2 k.k.w., który przewiduje, że powierzchnia celi mieszkalnej, przypadająca na

jednego skazanego wynosi nie mniej niż 3 m2

. Z kolei art. 248 k.k.w., obowiązujący

do czasu wejścia w życie, z dniem 6 grudnia 2009 r., ustawy z dnia 9 października

2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 190, poz. 1475)

przewidywał, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu

karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych na określony czas,

w warunkach, w których powierzchnia w celi na jednego osadzonego wynosi mniej

niż 3 m2.

Przepis ten został uznany przez Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem

z dnia 26 maja 2008 r., SK 25/07, OTK-A 2008/4/62 za niezgodny z art. 40, art. 41

ust. 4 i art. 2 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że wprowadzone powołanym

przepisem odstępstwo od zasady określającej minimum powierzchni w celi

mieszkalnej, nie wskazywało o ile ta powierzchnia może być mniejsza, nie

precyzowało czasu, na jaki może nastąpić umieszczenie w mniejszej celi,

posługując się jedynie pojęciem „określonego czasu”, jak też zawierało jedynie

ogólną formułę „szczególnie uzasadnionych wypadków”. Ustawowo dozwolone

odejście od minimalnych wymagań, dotyczących powierzchni celi, powinno być

konkretne i ściśle określone, w stopniu gwarantującym jednolitą wykładnię

i stosowanie. Nadmierne zagęszczenie w celi może samo w sobie być

kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne. W orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka, na tle wykładni art. 3 Konwencji, do warunków

odbywania kary pozbawienia wolności, które osiągnęły poziom nieludzkiego

i poniżającego traktowania zaliczano czasokres trwania takich warunków,

następstwa psychiczne i fizyczne, płeć wiek i stan zdrowia osadzonego, a skrajny

brak przestrzeni w celi zaliczany był do elementów, które zawsze należy brać pod

uwagę i który może stanowić główną przesłankę przy ocenie zgodności konkretnej

sytuacji z warunkami objętymi tym przepisem, zaś przesłankę wystarczającą

w przypadku rażącego przeludnienia. Przyjmowano, że nie można zapewnić

godnego traktowania w pomieszczeniu o powierzchni mniejszej niż 3 m2

na jednego osadzonego (por. wyroki w sprawach ze skarg: Dougoz przeciwko

7

Grecji nr 40907/98; Labzov przeciwko Rosji nr 62208/00; Cenbauer przeciwko

Chorwacji nr 73786/01; Frolov przeciwko Rosji nr 205/02; Kantyrew przeciwko Rosji

nr 37213/02; Orchowski przeciwko Polsce nr 17885/04 i Sikorski przeciwko Polsce

nr 17 599/05). Wskazuje to na dokonywanie oceny kumulatywnie, przy

uwzględnieniu wszystkich warunków odbywania kary izolacyjnej, z zastrzeżeniem,

że zasadniczym kryterium tej oceny stanowi powierzchnia celi jako silna

wskazówka do stwierdzenia naruszenia Konwencji. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego (por. wyroki z dnia 28 lutego 2007 r., VCSK 431/06, OSNC 2008/1/13

i z dnia 17 marca 2010 r., II CSK 486/09, niepubl. oraz uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11, Biul. SN

2011/10/6) za właściwy kierunek interpretacji przepisów, mających zastosowanie

przy rozpoznawaniu spraw o roszczenia wynikające z naruszenia godności

człowieka pozbawionego wolności, przyjęto wykładnię prokonstytucyjną i biorącą

pod uwagę orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ocena

zgłaszanego roszczenia dokonywana być powinna na podstawie wszystkich

okoliczności konkretnej sprawy, obejmujących ogół elementów, które tworzą

warunki odbywania kary pozbawienia wolności, jak powierzchnię pomieszczenia

przypadającego na jedną osobę, dostęp do światła i powietrza, infrastrukturę

sanitarną, warunki spania i spożywania posiłków, możliwość przebywania poza

celą, potrzebę brania pod uwagę indywidualnych cech osadzonego (wiek, stan

zdrowia) oraz czas trwania nieodpowiedniego traktowania. Nie oznacza to jednak,

że w konkretnej sprawie nie może dojść do uznania, że decydujące znaczenie ma

jeden czynnik oceniany samodzielnie, niezależnie od pozostałych, z powodu jego

wagi jako przyczyny naruszenia godności człowieka. Do takich czynników może

być zaliczone umieszczenie osadzonego w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m2

na jedną osobę, ponieważ dochodzi do ograniczenia minimalnego standardu,

co z reguły stanowi istotną przesłankę naruszenia godności osoby pozbawionej

wolności, a nawet może przybierać postać poniżającego i niehumanitarnego

traktowania. Przebywanie w celi o powierzchni mniejszej niż minimum wyznaczone

ustawowo może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr

osobistych osadzonego. Nie oznacza to jednak, że zawsze, bezwzględnie

i automatycznie należy kwalifikować je jako naruszenie tych dóbr, bo uwzględnione

8

być mogą w konkretnej sprawie także inne istotne okoliczności faktyczne,

jak chociażby czas przebywania w tych niewłaściwych warunkach (por. uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r.,

III CZP 25/11).

Każde naruszenie dóbr osobistych jest bezprawne, chyba że pozwany wykaże

istnienie okoliczności wyłączających bezprawność jego działania. Przyjmowane było

w przywołanym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz wyroku Trybunału

Konstytucyjnego, że do czasu pozostawania w porządku prawnym art. 248 k.k.w.

pozwany mógł wykazywać, że ograniczenie powierzchni celi, dopuszczalne

na podstawie tego przepisu, wywołane było „szczególnie uzasadnionym wypadkiem”,

w znaczeniu konkretnym i nadzwyczajnym, na ściśle określony i niezbyt długi okres.

Ocena przyczyn tego wypadku powinna być dokonywana ze szczególną

wnikliwością. Zmiana treści art. 110 k.k.w., polegająca na dodaniu przepisów § 2a,

§ 2b i § 2c, wprowadzona od dnia 6 grudnia 2009 r., konkretyzuje wymagania

dotyczące decyzji dyrektora jednostki penitencjarnej, dopuszczającej czasowe

ograniczenie powierzchni w celi mieszkalnej oraz tryb odwoławczy.

Podzielane w rozpoznawanej sprawie wskazówki interpretacyjne przemawiają

za zasadnością zarzutu błędnej wykładni art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. i art. 3

Konwencji oraz art. 40 i art. 41 ust. 4 Konstytucji, polegającej na przyjęciu, że nie jest

wystarczający dla stwierdzenia naruszenia godności osobistej powoda sam fakt

odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia. Umieszczenie

osadzonego w celi o powierzchni przypadającej na jedną osobę mniejszej niż 3 m2

,

a zatem poniżej minimalnego poziomu gwarantowanego przepisem art. 110 § 2

k.k.w. oraz sugerowanego w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, stanowi z reguły poważną przesłankę naruszenia godności. Niedostatek

tej powierzchni w rozpoznawanej sprawie był czynnikiem, który miał decydujące

znaczenie dla stwierdzenia naruszenia godności osobistej. Nie zostało w miarodajny

sposób rozważone przez Sąd Apelacyjny jakie są konsekwencje naruszenia

wymagania dotyczącego powierzchni cel mieszkalnych, w tym także, czy i w jaki

sposób wpłynęło ono na pozostałe warunki pobytu w nich przez powoda. Zakładając

nawet, że wymagania dotyczące oświetlenia, miejsca do jedzenia i spania, wentylacji

oraz infrastruktury sanitarnej były zgodne z założonymi parametrami, to rozpatrzenia

9

wymagało, czy we właściwym stopniu mogły być również udziałem powoda, czy

istniała możliwość swobodnego poruszania się w celach, skoro osadzeni

zrezygnowali ze stolika, z uszczerbkiem dla swobodnego spożywania posiłków, żeby

zyskać na przestrzeni. Nie ma też stanowiska Sądu Apelacyjnego dotyczącego

wpływu przebywania w warunkach przeludnienia na zachowanie powoda, możliwości

pobytu poza celą, czy i co mogło rekompensować panującą w niej ciasnotę.

Nie zostało rozważone, czy były warunki do elementarnej chociaż prywatności, przy

uwzględnieniu konieczności zapewnienia warunków bezpieczeństwa. Podnoszone

przez pozwanego agresywne zachowania powoda, jeśli były jedynie przejawem

sprzeciwu wobec nieuchronności odbycia kary nie mogą być łączone z następstwami

ciasnoty w celi. Nie można odmówić słuszności zarzutowi naruszenia art. 110 § 2

w związku z art. 248 k.k.w. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie,

że niezapewnienie w celi minimalnej powierzchni na jednego osadzonego, określonej

w tym przepisie, nie miało wpływu na godne realizowanie kary izolacyjnej i nie

stanowiło o naruszeniu dobra osobistego powoda. Przewidziane w art. 24 § 1 k.c.

domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych może być obalone, jeśli

zostaną wykazane przez pozwanego okoliczności wyłączające bezprawność jego

działania, nie zaś braku jego winy. Nie można podzielić stanowiska Sądu

Apelacyjnego, że pozwany wypełnił spoczywający na nim obowiązek. Powołane

przez niego przyczyny przeludnienia w postaci prowadzenia generalnego

remontu w celach w latach 2002 do 2007 i problemów z przenoszeniem

osadzonych do innych jednostek penitencjarnych nie spełniają przesłanek

„szczególnie uzasadnionego wypadku” w omówionym już rozumieniu ani

wymagań obejmujących wydanie decyzji w przedmiocie umieszczenia powoda w

celi o mniejszej powierzchni na wskazany, niezbyt długi czas. Niezależnie od

tego, że okres osadzenia powoda w zasadzie nie mógł być łączony z remontem,

to i samego remontu, prowadzonego przez długi okres, nie można traktować jako

wypadku nagłego i niemożliwego do przewidzenia. Kwestia zaś rejonizacji

i przenoszenia osadzonych należała do stałego zakresu zadań także i tej

jednostki penitencjarnej, w której przebywał powód.

W powoływanej już uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11 przyjęte zostało zapatrywanie,

10

podzielane w rozpoznawanej sprawie, że odpowiedzialność Skarbu Państwa na

podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną naruszeniem dóbr osobistych przez

umieszczenie osadzonego w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m2

na jedną osobę

nie zależy od winy pozwanego. Wynikający z art. 77 ust. 1 Konstytucji i art. 417

k.c. obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem

działanie władzy publicznej obejmuje także szkodę niemajątkową, o której mowa

w art. 448 k.c. Z uwagi na to, że źródłem odpowiedzialności pozwanego jest

szkoda, pozostająca w normalnym związku przyczynowym z wykonywaniem

władzy publicznej, to odpowiedzialność ta oparta jest na przesłance bezprawności

wskazanej w art. 77 ust. 1 Konstytucji i nie jest uzależniona od winy organu władzy

publicznej. Użyte w art. 448 k.c. sformułowanie „sąd może przyznać temu, czyje

dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę pieniężną tytułem

zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę” nie oznacza fakultatywności

przyznania tego zadośćuczynienia. Wskazać należy na przyjęte w wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2005 r., SK 49/03, OTK-A 2005/2/13

rozumienie znaczenia tego zwrotu, odnoszonego do funkcji kompensacyjnej

zadośćuczynienia. Wskazuje ono, że jeśli sąd stwierdzi, że krzywda została

wyrządzona przez naruszenie dobra osobistego, to powinien określić jej rozmiar

i skutki, ustalić, czy możliwe jest jej naprawienie w drodze niepieniężnej oraz czy

zachodzi potrzeba naprawienia jej w drodze zadośćuczynienia pieniężnego.

W takim wypadku jest obowiązany określić kwotę, która byłaby w tym zakresie

odpowiednia. Swoboda decyzyjna sądu dotyczy rozmiaru kwoty zadośćuczynienia,

w odniesieniu do którego możliwe jest rozważanie zmniejszenia go, stosownie

do ewentualnych zarzutów pozwanego, które mogłyby wpływać na zakres jego

odpowiedzialności.

Z powyższych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania.

W oparciu o art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania kasacyjnego pozostawione zostało orzeczeniu

końcowemu.

jw