II UK 51/11

Wyrok z dnia 18 października 2011 r.

II UK 51/11

Podejmowanie czynności przygotowawczych polegających na poszuki-

waniu kontrahentów umowy obejmującej zakres działań określony we wpisie

do ewidencji oraz gotowość do podjęcia tych działań nie stanowią rozpoczęcia

wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), jeżeli nie doprowadziły do fak-

tycznego jej uruchomienia.

Przewodniczący SN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 paź-

dziernika 2011 r. sprawy z wniosku Bożeny C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w W. o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom spo-

łecznym, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyj-

nego w Warszawie z dnia 24 września 2010 r. […]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację organu rentowego od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Płocku z dnia 2 lutego

2010 r. […].

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w Płocku zmienił decyzję Za-

kładu Ubezpieczeń Społecznych- Oddziału w W. (zwanego dalej Zakładem) z dnia 18

sierpnia 2008 r. w ten sposób, że stwierdził, iż Bożena C. jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu,

rentowemu i wypadkowemu w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 kwietnia 2001 r.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następuje ustalenia.

2

Wnioskodawczyni - z uwagi na możliwość zawarcia umowy o świadczenie

usług sprzątania z firmą „S." - z dniem 1 grudnia 1998 r. zarejestrowała działalność

gospodarczą. Firma „S.” w ramach działalności gospodarczej prowadziła magazyn

produktów gotowych firmy M.P. i U.P. Współpraca między firmami miała być prowa-

dzona długofalowo i dotyczyć magazynowania w branży transportowej oraz ochrony

obiektu i jego sprzątania. W związku z tym firma „S." zamierzała zatrudnić wniosko-

dawczynię do sprzątania magazynów po założeniu przez nią działalności gospodar-

czej na prowadzenie usług w tym zakresie. Do zawarcia umowy między firmą „S." a

wnioskodawczynią nigdy nie doszło z powodu rezygnacji M.P. z możliwości prze-

chowywania produktów w magazynach firmy „S.". Wnioskodawczyni była również

zainteresowania świadczeniem usług transportowych i w związku z tym kontaktowała

się z firmą B. SA w sprawie wypożyczenia samochodów, do czego jednak nigdy nie

doszło. Wnioskodawczyni nie zawieszała działalności gospodarczej (pojęcie takie

wtedy jeszcze nie istniało) licząc, że do podpisania umowy z firmą „S." może dojść w

późniejszym czasie. Przez cały okres działalności firma wnioskodawczyni istniała, ale

nie świadczyła żadnych usług. Wnioskodawczyni nie uzyskiwała żadnych przycho-

dów i nie ponosiła żadnych kosztów. W związku z niewykonywaniem działalności nie

zgłosiła jej prowadzenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ani nie składała de-

klaracji podatkowych. Dopiero na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych złożyła

do Urzędu Skarbowego deklarację o zerowym dochodzie. Zgłoszenie wyrejestrowa-

nia firmy nastąpiło w dniu 26 stycznia 2005 r. z datą wyrejestrowania na 2 stycznia

1999 r. W okresie od 21 maja 2001 r. do 30 września 2004 r. wnioskodawczyni pod-

legała ubezpieczeniu społecznemu rolników, a od 15 czerwca 2002 r. do chwili obec-

nej prowadzi działalność gospodarczą w ramach nowej firmy transportowej. W okre-

sach od 1 października 2004 r. do 31 stycznia 2006 r., od 1 lutego 2006 r. do 29 lute-

go 2008 r., od 3 marca 2008 r. do 31 marca 2008 r. oraz od 1 stycznia 2009 r. wnio-

skodawczyni była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia na

podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem wyższym niż minimalne.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że w spornym okre-

sie od 1 stycznia 1999 r. do 30 kwietnia 2001 r. wnioskodawczyni nie rozpoczęła

prowadzenia działalności gospodarczej i faktycznie jej nie wykonywała w rozumieniu

art. 13 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 paździer-

nika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr

205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa systemowa). Założenie przez

3

nią działalności gospodarczej było jedynie formalne i stanowiło konieczny warunek

udziału w pertraktacjach mających poprzedzać umowę z firmą „S.”, do zawarcia któ-

rej nigdy nie doszło. Niezlikwidowanie działalności przez wnioskodawczynię spowo-

dowane było nadzieją na zawarcie umowy w terminie późniejszym oraz chęcią unik-

nięcia dodatkowych kosztów, a obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały

możliwości jej zawieszenia.

W uwzględnieniu apelacji Zakładu, wyrokiem z dnia 24 września 2010 r. Sąd

Apelacyjny w Warszawie zmienił powyższy wyrok i oddalił odwołanie. Sąd drugiej

instancji wskazał, że niesporna jest okoliczność, iż wnioskodawczyni z dniem 1

stycznia 1999 r. zarejestrowała działalność gospodarczą pod nazwą B. w celu podpi-

sania umowy z firmą „S." i „M.P." i - zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej - z

tytułu prowadzenia tej działalności podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: „eme-

rytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu” od dnia rozpoczęcia wyko-

nywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania. Sąd Apelacyjny uznał za

błędną ocenę Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawczyni w spornym okresie nie

podlegała obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności

gospodarczej z tego powodu, że skoro do podpisania umowy z firmą „S." i „M.P." nie

doszło, to nie doszło tym samym do rozpoczęcia wykonywania działalności gospo-

darczej. Tymczasem zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo

działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) w brzmieniu przed 1

stycznia 2004 r. za działalność gospodarczą uznawana była „zarobkowa działalność

wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i

eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły".

Rozpoczęcie działalności następowało po dokonaniu wpisu do ewidencji działalności

gospodarczej i kończyło się z dniem wykreślenia tej działalności, co zakreślało gra-

nice czasowe prowadzenia działalności, w którym istniał obowiązek ubezpieczenia.

Powołując się na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca

2007 r., I UK 300/06 (LEX nr 338807), zgodnie z którym działalność gospodarcza

związana jest z koniecznością ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodar-

czego, Sąd drugiej instancji zajął stanowisko, że faktyczne okresy przestoju w wyko-

nywaniu działalności z powodu np. braku płynności finansowej lub zleceń są także

traktowane jako okresy prowadzenia działalności gospodarczej i nie niweczą obo-

wiązku podlegania ubezpieczeniom. Z zeznań wnioskodawczyni jednoznacznie wy-

nika, że nie wyrejestrowała działalności licząc na obiecywane zawarcie umowy z fir-

4

mami „S.” i „M.P.” oraz z innymi kontrahentami, których poszukiwała telefonicznie, za

pośrednictwem komputera lub innych osób. Przez cały sporny okres wnioskodaw-

czyni była w gotowości do podjęcia działalności i gdyby jakaś firma się do niej zwró-

ciła, to taką współpracę by podjęła. Oczekiwanie na zawarcie umowy w ramach

działalności gospodarczej było przyczyną jej niewyrejestrowania, a zgłoszenie w tym

zakresie nastąpiło faktycznie w dniu 26 stycznia 2005 r. Do 31 grudnia 1998 r. wnio-

skodawczyni podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, natomiast w 2002 r.

podjęła inną działalność pod tą samą nazwą, opłacając składki ubezpieczeniowe i

informując organ skarbowy o osiąganych dochodach. W ocenie Sądu Apelacyjnego

oznacza to, że „sam wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi rozpoczę-

cie wykonywania działalności, która trwa do czasu zaprzestania jej wykonywania, co

faktycznie oznaczało wykreślenie jej z rejestru. Podejmowanie zatem w okresie za-

rejestrowania firmy szeregu działań przez wnioskodawczynię w celu uruchomienia

działalności należy uznać za jej wykonywanie, a sam fakt nieosiągania w tym czasie

dochodu był jedynie wynikiem braku zleceń, o które zabiegała odwołująca, z czym

musi liczyć się każdy przedsiębiorca rozpoczynający działalność”.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła: 1) naruszenie prawa mate-

rialnego przez błędną wykładnię art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy

systemowej; 2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postę-

powania, tj. art. 233 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 316 § 1 w związku z

art. 391 §1 k.p.c., a także art. 382 i art. 386 § 1 k.p.c., w następstwie czego doszło do

pominięcia części materiału zebranego w postępowaniu, braku wyczerpujących

ustaleń - i z obrazą przytoczonych przepisów - pominięcia odmiennych ustaleń doko-

nanych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, dokonanie własnych ustaleń, od-

miennych od ustaleń Sądu Okręgowego, przez co doszło do pozbawienia wniosko-

dawczyni możliwości obrony jej praw w drodze kontroli instancyjnej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego

wyroku i oddalenie apelacji Zakładu od wyroku Sądu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zakwestionowano dokonane przez Sąd dru-

giej instancji ustalenia w zakresie poszukiwania przez wnioskodawczynię i oczekiwa-

nie na oferty od innych zleceniodawców niż firma „S.” oraz zapis zeznań w protokole

rozprawy z dnia 24 września 2010 r. wypaczający istotę zeznań w sposób dla skarżą-

cej niekorzystny i nieodpowiadajacy prawdzie. Skarżąca wskazała, że jej wniosek o

sprostowanie w tym zakresie protokołu rozprawy nie odniósł pozytywnego skutku

5

oraz podniosła, iż uprawnienie sądu odwoławczego do swobodnej oceny dowodów

nie może prowadzić do dowolności, gdyż art. 233 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

nakłada na sąd odwoławczy obowiązek wszechstronnego rozważenia materiału do-

wodowego, a więc również argumentów, którymi kierował się przy ocenie dowodów

sąd pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niezasadne są zarzuty podniesione przez skarżącą w ramach drugiej podsta-

wy kasacyjnej. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. - jako bezpośrednio odnoszący się do

ustaleń i oceny dowodów - nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983

§ 3

k.p.c.). Z kolei art. 328 § 2 k.p.c. wymienia konstrukcyjne elementy uzasadnienia wy-

roku sądu pierwszej instancji, a zarzut jego naruszenia wymaga dla swej skuteczno-

ści po pierwsze - powiązania go z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez który jest on odpowied-

nio stosowany w postępowaniu apelacyjnym, a po drugie - wykazania, że obraza

wskazanego unormowania mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1

pkt 2 k.p.c.). W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że uzasad-

nienie wyroku wyjaśnia przyczyny, dla jakich orzeczenie zostało wydane i jest spo-

rządzane już po wydaniu wyroku. Zatem wynik sprawy z reguły nie zależy od tego,

jak napisane zostało uzasadnienie i czy zawiera ono wszystkie wymagane elementy.

W konsekwencji zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może

być usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych okolicznościach, w których treść uza-

sadnienia orzeczenia Sądu drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie

oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia lub w przypadku za-

stosowania prawa materialnego do niedostatecznie jasno ustalonego stanu faktycz-

nego, a więc w przypadku, gdy rażące naruszenie zasad sporządzenia uzasadnienia

przez sąd drugiej instancji powoduje niemożność kontroli kasacyjnej orzeczenia (por.

np. wyroki z dnia 5 listopada 2009 r., II UK 102/09, LEX nr 574539 oraz z dnia 24

listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366 i orzeczenia w nich wskazane). Tego

rodzaju wadliwości w odniesieniu do uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego skar-

żąca nie tylko nie wykazuje, ale nawet ich nie powołuje. Natomiast w płaszczyźnie

art. 328 § 2 k.p.c. nie leży prawidłowość ustaleń faktycznych i oceny dowodów, do

podważenia której zdaje się zmierzać skarga kasacyjna poprzez powiązanie wska-

zanego przepisu z art. 233 § 1 k.p.c.

6

Zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c., po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, bio-

rąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególno-

ści zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono

wymagalne w toku sprawy. W przepisie tym chodzi o zasady dotyczące czasu orze-

kania, które mają za zadanie określenie momentu właściwego dla oceny stanu

sprawy przez sąd przy wydaniu wyroku (zasada aktualności), stan sprawy może bo-

wiem w toku procesu ulegać zmianom. „Stanem rzeczy" w rozumieniu tego przepisu

są więc zarówno okoliczności faktyczne sprawy jak i przepisy prawa, na podstawie

których ma być wydane rozstrzygnięcie (ich zmiana pomiędzy wytoczeniem po-

wództwa lub złożeniem odwołania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych a

zamknięciem rozprawy). Połączenie naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. z art. 391 § 1

k.p.c. oznacza, że skarżąca obrazę pierwszego z wymienionych przepisów odnosi do

fazy postępowania apelacyjnego. Tymczasem o naruszeniu przez Sąd drugiej in-

stancji art. 316 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. można by mówić ewentualnie

wówczas, gdyby sąd ten nie uwzględnił zmian stanu faktycznego lub prawnego za-

istniałych w toku postępowania apelacyjnego. Omawiany przepis nie może natomiast

stanowić podstawy do wysuwania zarzutów dotyczących zmiany przez sąd odwoław-

czy ustaleń poczynionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym lub subsumcji

ustaleń faktycznych do normy prawnej znajdującej zastosowanie w sprawie.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 382 i art. 386 § 1 k.p.c. Zgod-

nie z pierwszym z nich sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zgroma-

dzonego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz w postępowaniu apelacyjnym,

który obejmuje twierdzenia, wnioski i zarzuty stron oraz przeprowadzone dowody.

Uregulowanie to stanowi ogólne wskazanie kompetencyjne, wyrażające istotę postę-

powania odwoławczego, a na jego naruszenie można powołać się wówczas, gdy sąd

drugiej instancji pominie część zebranego materiału dowodowego i wyda orzeczenie

wyłącznie na podstawie materiału dowodowego zebranego przez sąd pierwszej in-

stancji lub własnego materiału z pominięciem wyników postępowania przed sądem

pierwszej instancji (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r., I CSK

123/10, LEX nr 818557 i orzeczenia w nim powołane). Tymczasem skarżąca nie

wskazuje na jakikolwiek materiał dowodowy pominięty przez Sąd Apelacyjny, mimo

że powołuje się na tę okoliczność. Z kolei art. 386 § 1 k.p.c. adresowany jest do sądu

drugiej instancji i przesądza o tym, w jaki sposób ma on rozstrzygnąć sprawę, jeżeli

stwierdzi, że apelacja powinna być uwzględniona. O jego naruszeniu mogłaby być

7

zatem mowa wtedy, gdyby sąd apelacyjny stwierdził, że apelacja jest niezasadna, a

ją uwzględnił. Natomiast sąd drugiej instancji nie narusza art. 386 § 1 k.p.c., jeżeli

uwzględni apelację na podstawie oceny, że jest ona zasadna, niezależnie od twier-

dzenia strony, iż była bezzasadna (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca

2011 r., II PK 202/10, LEX nr 817516 i orzeczenia w nim powołane). Natomiast kwe-

stie związane z nieuwzględnieniem wniosku skarżącej o sprostowanie protokołu roz-

prawy apelacyjnej uchylają się spod kontroli kasacyjnej z uwagi na brak wyczerpania

trybu odwoławczego przewidzianego w art. 160 § 1 zdanie drugie k.p.c., co umożli-

wiałoby ewentualne skorzystanie przez nią z instytucji przewidzianej w art. 380 k.p.c.

Uzasadnione okazały się natomiast podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty

naruszenia prawa materialnego, upatrywanego przez skarżącą w obrazie art. 6 ust.1

pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy systemowej. Zgodnie z art. 13 pkt 4 powoła-

nej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu

podlegają osoby fizyczne prowadzące działalność pozarolniczą - w okresie od dnia

rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działal-

ności. Skoro w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 odczytywanych w związku z art.

8 ust. 6 pkt 1 powołanej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia podlegają osoby prowa-

dzące działalność na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, przeto cza-

sowe granice prowadzenia tej działalności oraz podlegania z tego tytułu obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego co do zasady wyznacza wpis do ewidencji działalności

gospodarczej (rejestru przedsiębiorców), dokonywany i wykreślany na zasadach

przewidzianych w przepisach obowiązujących w spornych okresach: ustawy z dnia

23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) oraz

obowiązującej od 1 stycznia 2001 r. ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo dzia-

łalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.). Z przepisów tych aktów w

brzmieniu obowiązującym w spornym okresie wynika, że podjęcie działalności go-

spodarczej mogło nastąpić po zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej lub

do rejestru przedsiębiorców (art. 8 ustawy o działalności gospodarczej i art. 7 Prawa

działalności gospodarczej). Przez podjęcie działalności gospodarczej w rozumieniu

wskazanych przepisów niewątpliwie należy rozumieć legalne rozpoczęcie jej wyko-

nywania (prowadzenia), które w rzeczywistości może, ale nie musi zbiegać się z datą

wskazaną w ewidencji (rejestrze). Ma to istotne znaczenie dla powstania obowiązku

podlegania ubezpieczeniom społecznym, gdyż art. 13 pkt 4 ustawy systemowej nie

odsyła do okresu, w którym działalność gospodarcza była zaewidencjonowana (za-

8

rejestrowana), ale posługuje się pojęciem rozpoczęcia i zaprzestania jej wykonywa-

nia. Z tego względu w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że

obowiązek ubezpieczenia wynika z faktycznego rozpoczęcia działalności i jej prowa-

dzenia na podstawie wpisu do ewidencji (rejestru), natomiast kwestie związane z jej

formalnym zarejestrowaniem i wyrejestrowaniem mają znaczenie wyłącznie w sferze

dowodowej, nie przesądzają natomiast same w sobie o podleganiu obowiązkowi

ubezpieczeń społecznych (por. np. wyroki z dnia 31 marca 2000 r., II UKN 457/99,

OSNAPiUS 2001 nr 18, poz. 564; z dnia 21 czerwca 2001 r., II UKN 428/00, OSNP

2003 nr 6, poz. 158; z dnia 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20,

poz. 309; z dnia 23 marca 2006 r., I UK 220/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 81 i orze-

czenia w nich powołane). Inaczej rzecz ujmując, wpis do ewidencji lub rejestru ma

charakter deklaratoryjny i stwarza jedynie obalalne domniemanie, że działalność go-

spodarcza była rzeczywiście podjęta i prowadzona w okresie nim objętym. Z tego

względu błędne jest stanowisko Sądu drugiej instancji, że „rozpoczęcie działalności

następowało po dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i kończyło

się z dniem wykreślenia tej działalności”, a w konsekwencji ocena tego Sądu, że

„sam wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi rozpoczęcie wykonywania

działalności, która trwa do czasu zaprzestania jej wykonywania, co faktycznie ozna-

czało wykreślenie jej z rejestru”. Przyjęcie takiej wykładni nie daje się pogodzić z

brzmieniem art. 13 pkt 4 ustawy systemowej i stwarza niebezpieczeństwo jego obej-

ścia poprzez przyznanie tytułu ubezpieczeń społecznych samemu zarejestrowaniu

działalności gospodarczej, bez rzeczywistego uczestnictwa w obrocie gospodarczym.

Sąd Apelacyjny, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca

2007 r., I UK 300/06 (LEX nr 338807), uznał również, że wykonywanie przez skar-

żącą szeregu działań w celu uruchomienia spornej działalności gospodarczej, takich

jak „oczekiwanie na podpisanie umowy z firmą ‘S.’ i ‘M.P.’ - co jej obiecywano - jak

również z innymi kontrahentami” poprzez „poszukiwanie ich telefonicznie, przez

komputer bądź za pośrednictwem innych osób” oraz „pozostawanie w gotowości do

jej podjęcia” jest równoznaczne z rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodar-

czej i jej wykonywaniem do czasu wyrejestrowania. W pierwszym rzędzie należy za-

uważyć, że powołany wyżej wyrok zapadł w zupełnie innym stanie faktycznym, w

którym wnioskodawca - w trakcie rzeczywistego wykonywania podjętej już działalno-

ści gospodarczej - na przestrzeni kilku lat zgłaszał w oddziale Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych kilkunastodniowe okresy przerwy w jej prowadzeniu a następnie nadal

9

ją prowadził, nie wykazując żadnych przyczyn tego stanu rzeczy i nie wyrejestrowu-

jąc w tych okresach działalności z ewidencji prowadzonej przez organy gminy. Przy

takich ustaleniach Sąd Najwyższy stwierdził, że po pierwsze - niedopuszczalne jest

swobodne kształtowanie przez podmiot ubezpieczeń społecznych okresów, za które

nie będzie odprowadzał składki na ubezpieczenia społeczne, po drugie - że przed-

siębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się z ryzykiem gospodarczym

obejmującym okresy faktycznego przestoju w jej wykonywaniu, czy to z powodu

braku płynności finansowej, czy z powodu choroby lub braku zleceń i w konsekwencji

po trzecie - że to wnioskodawca winien udowodnić, iż w okresach przerw rzeczywi-

ście nie prowadził działalności gospodarczej. Podobne poglądy zostały również wy-

rażone, między innymi, w wyrokach: z dnia 17 lipca 2003 r., II UK 111/03 (OSNP

2003 nr 17-wkładka, poz. 1), w którym zajęto stanowisko, że faktyczne niewykony-

wanie działalności gospodarczej w oczekiwaniu na kolejne zamówienia lub w czasie

ich poszukiwania nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności oraz z

dnia 30 listopada 2005 r., II UK 95/05 (OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311), w którym

stwierdzono, iż dla charakteru działalności gospodarczej (art. 2 Prawa działalności

gospodarczej) bez znaczenia są ewentualne przerwy w faktycznym wykonywaniu

działalności, już po jej uruchomieniu.

Zaprezentowane wyżej poglądy odnoszą się do przerw w wykonywaniu już

prowadzonej (rozpoczętej) działalności gospodarczej. Tymczasem w sprawie, w któ-

rej wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, nie chodzi o przerwy w wy-

konywaniu już uruchomionej działalności, ale o rozpoczęcie jej wykonywania w ro-

zumieniu art. 13 pkt 4 ustawy systemowej. W wyroku z dnia 21 czerwca 2001 r., II

UKN 428/00 (OSNP 2003 nr 6, poz. 158) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że rozpoczęcie

działalności gospodarczej polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określo-

nych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Z kolei w wyroku z dnia 25

listopada 2005 r., I UK 80/05 (OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309) wyrażono pogląd, że

wykonywanie działalności gospodarczej obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie w

celu zarobkowym czynności należących do zakresu tej działalności, lecz także czyn-

ności zmierzających do zaistnienia takich czynności gospodarczych (czynności przy-

gotowawcze), np. poszukiwanie nowych klientów, zamieszczanie ogłoszeń w prasie,

załatwianie spraw urzędowych; wszystkie te czynności pozostają w ścisłym związku

z działalnością usługową, zmierzają bowiem do stworzenia właściwych warunków do

jej wykonywania; w rezultacie podjęcie czynności zmierzających bezpośrednio do

10

rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej (czynności przygotowawczych)

stanowi już o jej wykonywaniu (podobnie w wyroku z dnia 23 marca 2006 r., I UK

220/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 83). Z tym ostatnim stanowiskiem należy się zgo-

dzić, jednakże niewątpliwie można je odnieść do sytuacji, w której podjęcie działań

przygotowawczych w ostateczności doprowadziło do podjęcia czynności należących

do zakresu działalności gospodarczej wynikającej z wpisu do ewidencji (rejestru), a

więc faktycznego jej uruchomienia w celach zarobkowych. W judykaturze Sądu Naj-

wyższego przyjmuje się bowiem zgodnie, że nieodzownym atrybutem działalności

gospodarczej jest jej wykonywanie w sposób zorganizowany i ciągły (por. np. wyroki

z dnia 19 marca 2007 r., III UK 133/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 114; z dnia 21 maja

2008 r., III UK 112/07, LEX nr 491466). W rezultacie podejmowanie czynności przy-

gotowawczych polegających na poszukiwaniu kontrahentów umowy obejmującej za-

kres działań określony we wpisie do ewidencji oraz gotowość do podjęcia tych dzia-

łań nie stanowią o rozpoczęciu wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu

art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, jeżeli nie doprowadziły do faktycznego jej urucho-

mienia.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art.

39816

k.p.c.

========================================