I CSK 762/10

Sygn. akt I CSK 762/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSA Marek Machnij

w sprawie z powództwa Joanny O. i Krzysztofa O.

przeciwko Bankowi Polska Kasa Opieki S.A. w W.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 26 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 sierpnia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r. Sąd Okręgowy. oddalił powództwo Joanny

O. i Krzysztofa O. przeciwko pozwanemu Bankowi Polskiej Kasie Opieki S.A. w W.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, oparte na twierdzeniu o

przedawnieniu roszczenia.

Sąd Okręgowy ustalił, że powód prowadzący działalność gospodarczą pod

nazwą Firma Handlowo-Usługowa „O.” Export – Import, zawarł z poprzednikiem

prawnym pozwanego Bankiem BPH S.A. w K. dwie umowy: z dnia 9 października

1997 r. o kredyt na działalność inwestycyjną i z dnia 1 czerwca 2001 r. o kredyt

obrotowy. W dniu 27 grudnia 2002 r. została zawarta między stronami umowa

restrukturyzacyjna określającą wysokość łącznych zobowiązań, sposób i termin

spłaty, w której wskazano, że nie stanowi ona odnowienia w rozumieniu art. 506

k.c. Powód złożył wówczas oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 97

ust. 2 ustawy Prawo bankowe (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.,

dalej – pr.bank.), udzielając zgody na wystawienie bankowego tytułu

egzekucyjnego (BTE) do dnia 30 grudnia 2008 r. W terminie tym Bank zażądał

spłaty całego zadłużenia i wystawił BTE, opatrzony następnie klauzulą

wykonalności przeciwko powodowi, a później także przeciwko powódce. W trakcie

egzekucji komorniczej nastąpiła zmiana wierzyciela.

Sąd Okręgowy ocenił, że w tak ustalonym stanie faktycznym nie zachodzą

przesłanki do uwzględnienia powództwa w oparciu o art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. Tytuł

wykonawczy został wystawiony w następstwie oświadczenia powoda o poddaniu

się egzekucji, a Bank nie był przy egzekwowaniu należności ograniczony żadnym

innym terminem poza wskazanym w oświadczeniu dłużnika terminem 30 grudnia

2008 r., który został zachowany.

W apelacji powodowie zarzucili naruszenie art. 117, 118,119 i 120 k.c. oraz

art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Apelacyjny w jej

uwzględnieniu orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

3

Sąd Apelacyjny zakwalifikował żądanie powodów jako oparte na podstawie

z art. 840 § 1 pkt 2. Wskazał, że przed zawarciem umowy restrukturyzacyjnej

wierzytelności z obu umów kredytowych były wymagalne na skutek dokonanych

przez Bank BPH wypowiedzeń pismami z dnia 26 sierpnia 2002 r. Dodatkowo

ustalił, że powodowie spłacali nieregularnie zrestrukturyzowane zadłużenie, aż do

dnia 7 marca 2003 r., kiedy dokonali ostatniej wpłaty. Bank wystawił tytuł

egzekucyjny w dniu 26 kwietnia 2006 r., a w dniu 5 maja 2006 r. skierował wniosek

o nadanie klauzuli wykonalności.

W ocenie prawnej uzupełnionych w ten sposób ustaleń faktycznych Sąd

Apelacyjny przyjął, że porozumienie w sprawie restrukturyzacji zadłużenia z dnia

27 grudnia 2002 r. stanowiło uznanie przez powodów roszczenia i zgodnie z art.

123 § 1 pkt 2 k.c. przerwało rozpoczęty już wcześniej, w związku z postawieniem

w stan wymagalności kredytów, bieg przedawnienia. Termin ten liczony według art.

118 k.c. wynosi trzy lata. Po przerwie biegu przedawnienia, stosownie do art. 124

§ 1 k.c., rozpoczęło ono bieg ponownie w dniu 28 grudnia 2002 r.

Sąd Apelacyjny wskazał, że w przypadku zobowiązań terminowych regułą

jest początkowa zbieżność wymagalności i terminu płatności. Z powołaniem się na

stanowisko judykatury wyraził zapatrywanie, że jeżeli roszczenie nie stało się

jeszcze wymagalne, to dozwolone jest dokonanie przez strony w ramach swobody

kontraktowej przedłużenie lub skrócenie terminu płatności. Natomiast przedłużenie

lub skrócenie terminu płatności dokonane po dniu, w którym roszczenie stało się

wymagalne, nie ma żadnego wpływu na jego wymagalność. Odmienne stanowisko

prowadziłoby do obejścia zakazu wynikającego z art. 119 k.c. (wyrok SN z dnia

12 marca 2002 r., IV CKN 862/00 i SA w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2006 r.,

I ACa 757/05). W konsekwencji tego, ustalenia stron co do początku biegu terminu

wymagalności różniące się od regulacji kodeksu cywilnego są nieważne.

Sąd Apelacyjny przyjął, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy

termin przedawnienia, po wcześniejszym jego przerwaniu rozpoczął ponownie bieg

8 marca 2003 r. i upłynął 8 marca 2006 r., a więc przed wystawieniem BTE.

Zamiarem powoda, który spłacał dług po 28 grudnia 2002 r. była częściowa

realizacja roszczenia. W tych granicach, poprzez wykonanie świadczenia doszło do

4

niewłaściwego uznania roszczenia, ze skutkiem w postaci przerwania biegu

przedawnienia. Zarówno wniosek z dnia 5 maja 2006 r. o nadanie BTE klauzuli

wykonalności jak i wniosek powoda o podpisanie ugody dotyczącej zadłużenia

złożony w dniu 24 lipca 2006 r. nie mogły mieć wpływu na bieg terminu

przedawnienia, który w tych datach już upłynął. Nie wywarło jakichkolwiek skutków

w sferze wymagalności roszczenia i zarazem terminu przedawnienia oświadczenie

powoda o wyrażeniu zgody na wystawienie BTE do dnia 30 grudnia 2008 r. złożone

w zw. z dyspozycją art. 97 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpni 1997 r. Prawo

bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665). Nie mogło ono w szczególności

zniweczyć reguł dotyczących przedawnienia.

W skardze kasacyjnej pozwanego, opartej na obu ustawowych podstawach

skarżący zarzucił naruszanie:

1) art. 119 w zw. z art. 120 § 1 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 2 k.c. w zw. z art. 124

§ 1 k.c. przez błędną wykładnię polegające na przyjęciu, że porozumienie stron

z dnia 27 grudnia 2002 r. modyfikujące zobowiązanie powoda i rozkładające

świadczenie na raty nie mogło zmienić terminu wymagalności roszczenia

zgodnie z datami wymagalności poszczególnych rat, a tym samym mieć wpływ

na rozpoczęcie nowego biegu przedawnienia,

2) art. 118 k.c. w zw. z art. 120 § 1 k.c. i art. 123 pkt 2 k.c. przez niewłaściwe

zastosowanie w następstwa przyjęcia, że wystawienie BTE oraz złożenie

wniosku o nadanie mu klauzuli nastąpiło po upływie terminu przedawnienia

i udzielenie powodom ochrony prawnej,

3) art. 227, 230, 233 k.p.c. w zw. z art. 382 i 391 § 1 k.p.c. mogące mieć wpływ

na wynik sprawy przez przyjęcie, że powód dokonał w dniu 3 marca 2003 r.

ostatniej spłaty raty określonej w porozumieniu, pomimo zebrania materiału

dowodowego niekwestionowanego przez powodów wskazującego, że było to

7 lipca 2003 r., a w konsekwencji błędne uznanie, że skierowanie wniosku

o nadanie klauzuli nastąpiło po upływie terminu przedawnienia i nie mogło go

przerwać.

5

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania lub jego uchylenie i oddalenie

apelacji powodów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podzielić należy trafny, z przyczyn wskazanych w przytoczonych motywach

zaskarżonego wyroku, pogląd Sądu Apelacyjnego, iż określony w art. 119 k.c.

zakaz umawiania się co do innego okresu przedawnienia, niż wynika to z ustawy

obejmuje także zakaz umawiania się co do wymagalności roszczenia

z terminowego zobowiązania o zapłatę, po tym jak stało się ono wymagalne. Takie

postanowienie umowy jako sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem

jest nieważne. Stanowisko to znajduje oparcie w zarówno w dotychczasowej

judykaturze (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2002 r., IV CKN 862/00

i z dnia 3 marca 2006 r., II CSK 123/05, nie publ.) jak i w przeważającej części

piśmiennictwa.

Brak jest tym samym uzasadnionej podstawy by podzielić zarzuty błędnej

wykładni przepisów art. 119 k.c. w zw. z art. 120 § 1 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 2

k.c. w zw. z art. 124 § 1 k.c. w ich ujęciu przedstawionym w skardze.

Na tle zarzutów wniesionej skargi kasacyjnej opartych na podstawie

naruszenia przepisów postępowania, powstaje podnoszona w niej w dalszej

kolejności kwestia, czy powództwo rzeczywiście powinno być uwzględnione

w sytuacji, gdy - jak twierdzi skarżący - bieg terminu przedawnia roszczeń

pozwanego Banku rozpoczął się dopiero 7 lipca 2003 r., a nie jak ustalił to Sąd

Apelacyjny w dniu 8 marca 2003 r. i biegnąc nieprzerwanie upłynąłby w dniu 7 lipca

2006 r., jednak został przerwany na skutek wcześniejszego wystąpienia przez Bank

o nadanie BTE klauzuli wykonalności.

Podstawą kwestionowanego ustalenia Sądu Apelacyjnego było twierdzenie

pozwanego zawarte w odpowiedzi na pozew (k. 35), z której niewątpliwie wynika –

niezgodnie z tym ustaleniem – że powód rzeczywiście zapłacił ostatnią ratę kredytu

w dniu 7 lipca 2003 r.

Przepis art. 3983

§ 3 k.p.c. wyłącza jednak jako podstawę kasacyjną zarzuty

dotyczące ustaleń faktycznych i oceny dowodów a więc wszystkie wypełniające

6

taką podstawę twierdzenia odnoszące się do nieprawidłowego ustalenia podstawy

faktycznej, którą Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813

§ 2, jest związany.

Wyłączenie to dotyczy przede wszystkim art. 233 § 1 (wyroki SN: z dnia

23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 76 i z dnia 26 kwietnia

2006, V CSK 11/06, nie publ.), w ramach którego skarżący sytuuje uchybienie

Sądu Apelacyjnego polegające – jak określa je – na błędnym odczytaniu treści

dowodu.

Wyłączone są również przepisy art. 228 § 1, art. 229 i 230, przewidujące,

według określenia przyjętego w doktrynie tzw. „bezdowodowe ustalanie faktów”

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2006 r., V CSK 146/06,

nie publ. i wyrok Sadu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2008 r., IV CSK 404/07,

nie publ.).

Ustalone fakty nie podlegają kontroli kasacyjnej nawet w razie rażąco

wadliwej lub oczywiście błędnej oceny dowodów sądu drugiej instancji, na których

zostały oparte, gdyż jej podważanie przez Sąd Najwyższy co do zasady nie jest

możliwe. Związanie ustaleniami faktycznymi nie wyłącza przy tym kontroli

zgodności z prawem postępowania, w którym zostały dokonane, w przeciwnym

razie wyłączona byłaby bowiem w ogóle druga podstawa kasacyjna (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2008 r. I CSK 500/05, nie publ.).

Wniesiona skarga nie podnosi jednak w ramach podstawy naruszenia

przepisów postępowania zarzutów, które pozwalały by na dokonanie przez Sąd

Najwyższy oceny postępowania przed Sądem Apelacyjnym pod tym kątem, a samo

uzasadnienie tej podstawy ogranicza się do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

Z tych względów na podstawie art. 39814

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.