III KK 134/11

WYROK Z DNIA 9 LISTOPADA 2011 R.

III KK 134/11

Warunek ponownego zaniechania ścigania wymagany do

wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, nie dotyczy form

postępowania przygotowawczego (śledztwo albo dochodzenie) oraz faz

jego przebiegu („w sprawie" albo „przeciwko osobie"). Decydujące

znaczenie ma wyłącznie wymóg dwukrotnego wydania postanowienia o

umorzeniu postępowania albo o odmowie jego wszczęcia (art. 330 § 2

k.p.k.).

Przewodniczący: sędzia SN D. Świecki (sprawozdawca).

Sędziowie SN: J. Sobczak, W. Wróbel

Prokurator Prokuratury Generalnej: B. Mik.

Sąd Najwyższy w sprawie Elżbiety I., oskarżonej z art. 585 § 1

k.s.h., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 listopada

2011 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na

niekorzyść od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 26 października

2010 r., uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 5 maja 2010

r.,

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w L.

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 5 maja 2010 r. oskarżona

Elżbieta I. została uniewinniona od popełnienia zarzucanych jej w

subsydiarnym akcie oskarżenia przestępstw z art. 585 § 1 k.s.h.

Apelację od tego wyroku wniósł pełnomocnik subsydiarnego

oskarżyciela posiłkowego, zarzucając obrazę przepisu prawa

materialnego, tj. art. 585 § 1 k.s.h. oraz błąd w ustaleniach faktycznych,

będący wynikiem obrazy przepisów postępowania. W konkluzji domagał

się uchylenia wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 26 października 2010 r., na

podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. uchylił

zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie w sprawie.

Od tego wyroku kasację na niekorzyść oskarżonej wniósł Rzecznik

Praw Obywatelskich, zaskarżając go w całości i zarzucił rażące i mające

istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa karnego

procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 330 § 2

k.p.k., polegające na wyrażeniu przez Sąd odwoławczy błędnego

poglądu prawnego, że warunkiem koniecznym do wniesienia przez

pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia jest wykorzystanie

przez niego uprawnienia przewidzianego w art. 306 § 1 k.p.k. również w

stosunku do ponownego postanowienia prokuratora o odmowie

wszczęcia postępowania przygotowawczego lub ponownego

postanowienia o umorzeniu tego postępowania, wydane w warunkach, o

których mowa w art. 330 § 2 k.p.k., podczas gdy prawidłowa analiza tego

przepisu prowadzi do wniosku, iż wymóg taki nie wynika z jego treści. W

konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. W orzecznictwie Sądu Najwyższego, po

nowelizacji przepisów dotyczących subsydiarnego oskarżenia,

dokonanych ustawą z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o

prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432), wyrażono pogląd, że na ponowne

postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania

przygotowawczego, wydane w warunkach określonych w art. 330 § 2

k.p.k., pokrzywdzonemu, który uprzednio wykorzystał uprawnienia

przewidziane w art. 306 § 1 k.p.k., nie przysługuje zażalenie. Natomiast

ma on prawo wniesienia aktu oskarżenia, określonego w art. 55 § 1

k.p.k., w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o

postanowieniu prokuratora o umorzeniu postępowania

przygotowawczego (por. uchwałę z dnia 20 marca 2008 r., I KZP 39/07,

OSNKW 2008, z. 5, poz. 32). Podobnie w doktrynie stwierdzono, że

użycie w art. 330 § 2 zd. 2 k.p.k. zwrotu „pokrzywdzony, który

wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1", nie dotyczy

korzystania z zażalenia teraz, lecz skorzystania z niego uprzednio, a

więc o osobę, której zażalenie doprowadziło do uchylenia pierwszego

postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania, co

oznacza, że przepis ten eliminuje ponowną zaskarżalność wskazanych

postanowień (por. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego oraz

ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 725;

Hofmański, Sadzik, Zgryzek: KPK. Komentarz, t. II, Warszawa 2011, s.

273).

Pogląd ten należy zaakceptować, choć w doktrynie prezentowane

jest także odmienne stanowisko, że ponowna decyzja o zaniechaniu

ścigania musi być jeszcze zaskarżona przez pokrzywdzonego znów do

sądu, jeżeli chce skorzystać z uprawnień z art. 55 § 1 k.p.k. (por. W.

Grzeszczyk: Nowela do Kodeksu postępowania karnego z dnia 29 marca

2007 r., Prok. i Pr. 2007, nr 7-8, s. 105-106; R.A. Stefański: Aktualny

model zaskarżania postanowień o zaniechaniu ścigania karnego, Prok. i

Pr. 2007, nr 12, s. 10).

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku nie odwołał się jednak do

tych poglądów, zaś prezentując własne stanowisko nie przedstawił

argumentacji odnoszącej się do normatywnej zawartości art. 330 § 2

k.p.k. Trudno więc ustalić, jakimi względami kierował się ten Sąd

wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. Można też wnioskować, że Sąd

Okręgowy uznał, że skoro początkowo postępowanie przygotowawcze

prowadzone było w formie dochodzenia, a następnie w związku z

uchyleniem zaskarżonego przez pokrzywdzonego postanowienia o

umorzeniu dochodzenia, prowadzono postępowanie w formie śledztwa,

które następnie też umorzono, to wymóg „ponownego umorzenia

postępowania" odnieść należy także do jego formy. Jednakże w tej

kwestii trzeba wyrazić pogląd, że warunek ponownego zaniechania

ścigania wymagany do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, nie

dotyczy form postępowania przygotowawczego (śledztwo albo

dochodzenie) oraz faz jego przebiegu („w sprawie" albo „przeciwko

osobie"). Decydujące znaczenie ma wyłącznie wymóg dwukrotnego

wydania postanowienia o umorzeniu postępowania albo o odmowie jego

wszczęcia (art. 330 § 2 k.p.k.).

Z powyżej wskazanych względów zaskarżony wyrok został

uchylony, a sprawa przekazana Sądowi Okręgowemu w L. do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W tym

postępowaniu, Sąd ten będąc związany przedstawionym zapatrywaniem

prawnym (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.), dokonana

merytorycznej kontroli zaskarżonego wyroku pamiętając o tym, że

ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 133, poz. 767), uchylono art. 585

k.s.h. oraz znowelizowano art. 296 k.k.

Na marginesie trzeba także wskazać, że Sąd Okręgowy

rozpoznając apelację wniesioną na niekorzyść oskarżonej od wyroku

uniewinniającego i stwierdzając z urzędu zaistnienie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt

9 k.p.k., co doprowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia

postępowania, nie rozważył treści art. 439 § 2 k.p.k. Przepis ten zezwala

sądowi odwoławczemu na uchylenie orzeczenia z przyczyn

wymienionych w art. 439 § 1 pkt 9-11 k.p.k., tylko na korzyść

oskarżonego. Kwestia ta nie była jednak przedmiotem zarzutu kasacji.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.