I UK 140/11

Wyrok z dnia 18 listopada 2011 r.

I UK 140/11

Wypadek rezydenta biura turystycznego w miejscu długotrwałego świad-

czenia pracy za granicą nie jest wypadkiem w czasie podróży służbowej w ro-

zumieniu art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpiecze-

niu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Małgorzata Gersdorf (spra-

wozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopa-

da 2011 r. sprawy z odwołania Janusza C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziałowi w K. o odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej ubezpie-

czonego od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Krakowie z dnia 18 czerwca 2010 r. […]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną;

2. zasądził na rzecz radcy prawnego Krzysztofa G. kwotę 120 (sto dwadzie-

ścia) złotych zwiększoną o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług od

Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie) - tytułem

nieopłaconej pomocy prawnej.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 10 sierpnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w K. odmówił ubezpieczonemu Januszowi C. prawa do jednorazowego odszkodowa-

nia z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu w związku z wypadkiem przy pracy.

Odwołanie ubezpieczonego od tej decyzji rozpatrywał Sąd Rejonowy dla Kra-

kowa-Nowej Huty w Krakowie, który ustalił następujący stan faktyczny. Ubezpieczony

był pracownikiem biura podróży S.T. spółki z o.o. jako rezydent tego biura na wyspie

Muter w Chorwacji. W dniu 5 lipca 2007 r. wychodząc z wanny poślizgnął się i upadł

2

doznając uszkodzeń prawej ręki. Miało to miejsce w przydzielonym ubezpieczonemu

apartamencie mieszkalnym. W tym dniu ubezpieczony miał wykonywać pracę od

godziny 1000

do 1200

oraz od 1800

do 2000

w ramach opieki nad turystami w lokalu

biura podróży. Prawomocnym wyrokiem z 27 marca 2008 r. […] odmówiono ubez-

pieczonemu prawa do zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego z

ubezpieczenia wypadkowego.

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2009 r. […] Sąd Rejonowy oddalił odwołanie. Sąd

ocenił, że wypadek nie miał związku z pracą. Zdarzył się podczas porannej toalety, a

zatem czynności niezależnej od rodzaju wykonywanej pracy. Ubezpieczenie wypad-

kowe, jak przypomniał Sąd, ma niwelować ryzyko związane z wykonywaną pracą, a

nie ryzyka życia codziennego. Nie można także zdarzenia kwalifikować jako wypadku

w podróży służbowej - zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 października

2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-

wych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167 poz. 1322, dalej jako ustawa wypadko-

wa). Wobec powyższego Sąd odwołanie oddalił.

Apelację, wywiedzioną przez ubezpieczonego, oddalił wyrokiem z dnia 18

czerwca 2010 r. […] Sąd Okręgowy w Krakowie. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko,

że wypadek nie ma cech wypadku przy pracy ze względu na brak związku z pracą.

Nie zmienia tego okoliczność, że miał on miejsce w mieszkaniu służbowym, albo-

wiem nie pozostawał on w żadnym związku z pracą. Odnosząc się do argumentu, że

wypadek nastąpił w podróży służbowej Sąd przypomniał, że w świetle definicji podró-

ży służbowej polega ona na przemieszczeniu się pracownika poza stałe miejsce

pracy. Tymczasem w tym przypadku stałym miejscem pracy było miejsce wykonywa-

nia pracy jako rezydenta. Nie można zatem uznać, że ubezpieczony przebywał w

podróży służbowej.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiódł pełnomocnik ubezpieczonego

zarzucając naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej, przez jego błędną wy-

kładnię i przyjęcie, że wypadek ubezpieczonego nie stanowił wypadku przy pracy.

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego

dla Krakowa Nowej Huty w Krakowie z dnia 15 grudnia 2009 r., zniesienie postępo-

wania w obu instancjach i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Krakowa

Nowej Huty w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i wymaga oddalenia. Sąd

Okręgowy w Krakowie rozstrzygnął sprawę w sposób trafny. Prawidłowo wywiódł, iż

nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać wypadek, jakiemu uległ powód, za wypa-

dek w podróży służbowej. Tylko zaś taka kwalifikacja prawna pozwalała na zasądze-

nie w stanie faktycznym sprawy, na rzecz powoda, dochodzonych świadczeń.

Skarżący zarzuca Sądowi drugiej instancji naruszenie prawa materialnego, a

mianowicie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej, twierdząc iż Sąd ten wadliwie nie

dostrzegł w zdarzeniu, jakiemu uległ powód, wypadku w podróży służbowej. Jedno-

cześnie skarżący sformułował zagadnienie prawne zamykające się w pytaniu, czy

pojęcie podróży służbowej w rozumieniu powołanego przepisu jest tożsame z poję-

ciem podróży służbowej z art. 77 5

k.p.

Przypomnijmy, iż art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej na równi z wypadkiem

przy pracy traktuje wypadek, jakiemu pracownik uległ w czasie podróży służbowej w

okolicznościach innych niż oznaczone w art. 3 ust. 1, chyba że wypadek spowodo-

wany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykony-

waniem pracy. Powołany przepis nie ustala szczególnej, samodzielnej ochrony pra-

cownika wykonującego pracę w czasie podróży służbowej w rozumieniu prawa pracy,

bowiem pracownik podlega wówczas ochronie na zasadach określonych w przepisie

art. 3 ust. 1 pkt 1-3 ustawy wypadkowej. Istota ochrony pracownika na podstawie

przepisu art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej sprowadza się natomiast do rozcią-

gnięcia szczególnej ochrony ubezpieczeniowej w podróży służbowej na okoliczności

należące do sfery prywatnych spraw pracownika. W praktyce oznacza to, że w ra-

mach podróży służbowej pracownik jest objęty ochroną ubezpieczeniową nie tylko

podczas wykonywania czynności zleconych mu do załatwienia w czasie podróży oraz

w czasie drogi do miejsca docelowego i z powrotem do stałego miejsca zamieszka-

nia, lecz przez cały czas pobytu w takiej podróży.

W związku z powyższym różnica między wypadkiem przy pracy i wypadkiem

podczas podróży służbowej dotyczy okoliczności wypadku, a w szczególności tego,

iż wypadek przy pracy powinien pozostawać w związku z pracą, natomiast wypadek

podczas podróży służbowej musi się wiązać z wykonywaniem zadań powierzonych

na czas podróży służbowej. Przy kwalifikowaniu danego zachowania jako pozostają-

cego w związku z podróżą służbową należy badać, czy w łączności z nią pozostawał

cel zachowania pracownika, czy też miało ono wyłącznie prywatny charakter. Przy

4

czym zachowaniami niepozostającymi w związku z wykonywaniem powierzonego

zadania i sprzecznymi z celem podróży służbowej są te zachowania ze sfery prywat-

nych spraw pracownika, które nie były konieczne z punktu widzenia celu i warunków

odbywania podróży służbowej, np. gdy pracownik udaje się do restauracji na kolację

z przygodnie poznanymi osobami. Jako postępowanie niepozostające w związku z

wykonywaniem powierzonych zadań należy rozumieć także podjęcie czynności

sprzecznej z samym celem wykonania danego zadania.

Powód dochodził ochrony ubezpieczeniowej z art. 3 ust. 2 pkt 1, uznając, że

był w podróży służbowej. Nota bene tylko taka subsumpcja dawałaby mu prawo do-

wodzenia, że toaleta poranna jest związana z wykonywaniem zadań w podróży. Jed-

nak, aby powód w przyjętym stanie faktycznym sprawy mógł skorzystać z ochrony

prawnej przewidzianej ustawą wypadkową, powinien przede wszystkim udowodnić,

że pozostawał w podróży służbowej. Uznanie określonego zdarzenia za wypadek

podczas podróży służbowej i przyznanie pracownikowi odpowiedniego świadczenia

uzależnione jest - powtórzmy to raz jeszcze - od ustalenia, czy pobyt pracownika

poza stałym miejscem pracy stanowił podróż służbową. Ad casum tak nie było.

Ustawa wypadkowa nie definiuje podróży służbowej, stąd trafnie Sąd Okręgo-

wy uznał, iż ważne i wiążące są tu dociekania nauki i judykatury dotyczące pojęcia

podróży służbowej ferowane na podstawie art. 77 5

k.p. Ten bowiem przepis odnosi

się wprost do pojęcia „podróż służbowa”. Powszechnie przyjmuje się, że podróż

służbowa ma charakter incydentalny. Innymi słowy podróż służbowa charakteryzuje

się tym, że w kompleksie obowiązków pracownika stanowi zjawisko nietypowe, oka-

zjonalne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2009 r., II PK 138/09, Mo-

nitor Prawa Pracy 2010 nr 6, s. 312). W żadnym razie nie może mieć charakteru ge-

neralnego i nie może polegać na wykonywaniu pracy określonego rodzaju, wynikają-

cej z charakteru zatrudnienia (uchwała Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 r., II

PZP 11/08, OSNP 2009 nr 13-14, poz. 166; wyrok Sądu Najwyższego z 16 listopada

2009, II UK 114/09). Powód był rezydentem biura podróży w Chorwacji. Jego zada-

nia wykonywane były na wyspie Muter w Chorwacji. To było jego miejsce świadcze-

nia pracy. Tam też, w trakcie rezydentury, doznał uszkodzenia ciała, jednak nie w

czasie wykonywania zajęć zawodowych, lecz w czasie porannej toalety, wychodząc z

wanny. Powód dochodził świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego z tytułu podróży

służbowej. Tylko bowiem w podróży służbowej - z uwagi na szczególne okoliczności i

warunki, w jakich znajduje się pracownik podczas tej podróży - ochrona ubezpiecze-

5

niowa obejmuje nie tylko wykonywanie poleconej pracy, lecz w pewnym stopniu rów-

nież wiele innych czynności wynikających z samego faktu opuszczenia zwykłego

środowiska, które to czynności byłyby w normalnych warunkach zaliczone do sfery

spraw prywatnych. Stan faktyczny sprawy wskazuje jednak, iż powód nie pozostawał

w podróży służbowej i nie miały do niego zastosowania normy prawne o wypadku w

podróży służbowej, lecz ewentualnie normy o wypadku przy pracy. Weryfikacja stanu

faktycznego sprawy z punktu widzenia norm o wypadku przy pracy, a w szczególno-

ści z punktu widzenia art. 3 ust 1 ustawy wypadkowej nie pozwala jednak na przy-

znanie powodowi żądanych świadczeń. Uszczerbek na zdrowiu powstał w innych

sytuacjach niż wymienione w art. 3 ust.1 ustawy wypadkowej. Trafnie przeto Sąd

Okręgowy ocenił, iż ad casum brakowało związku z pracą, o jakim mowa w art. 3 ust.

1 ustawy wypadkowej.

Na marginesie dotychczasowych wywodów wypada też nadmienić, iż zaskar-

żony wyrok skorelowany jest z wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z 28 marca

2008 r. […], w którym Sąd ten odmówił powodowi uznania wypadku za wypadek przy

pracy przy okazji orzekania o świadczeniach chorobowych. Zaskarżonym wyrokiem

Sąd Okręgowy w pełni respektuje zatem myśl wyrażoną w art. 365 § 1 k.p.c., iż orze-

czenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne

sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach

w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.

========================================