I UK 164/11

Sygn. akt I UK 164/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania S.K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 stycznia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 15 kwietnia 2010 r. odmówił

ubezpieczonemu S. K. prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.

Zdaniem organu rentowego wnioskodawca nie udowodnił na dzień 1 stycznia 1999

r. jakiegokolwiek okresu pracy w szczególnych warunkach. Do stażu pracy w

szczególnych warunkach organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonemu okresu

zatrudnienia na stanowisku kierownika warsztatu od 1 marca 1975 r. do 31 grudnia

1998 r. w „M" Spółce z o.o.

S.K. odwołał się od powyższej decyzji.

Sąd Okręgowy– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 30

września 2010 r., zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do

wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony ukończył 60 lat w dniu 13 stycznia

2010 r. Na dzień 1 stycznia 1999 r. organ rentowy wyliczył wnioskodawcy ogólny

staż ubezpieczeniowy w łącznym wymiarze 28 lat, 10 miesięcy i 11 dni. Spór

sprowadzał się do oceny czy praca wnioskodawcy w okresie od 1 marca 1975 r. do

31 grudnia 1998 r. w „M." Spółce z o.o. na stanowisku kierownika warsztatu była

pracą w szczególnych warunkach. W celu ustalenia charakteru pracy

wnioskodawcy w powyższym okresie Sąd Okręgowy dopuścił dowód z zeznań

świadków oraz z akt osobowych wnioskodawcy. Z zeznań świadków wynikało, że

ubezpieczony wykonywał bezpośredni nadzór nad brygadami remontowymi

warsztatu. Podlegało mu od 20 do 30 osób. Remonty dotyczyły maszyn

znajdujących się na terenie zakładu w B. oraz w punktach skupu w terenie i w

oddziale w B. Ponadto przeprowadzane były remonty, przeglądy, konserwacje,

demontaż maszyn, instalowanie nowych linii i maszyn oraz naprawa wózków

akumulatorowych. Zdaniem Sądu Okręgowego wnioskodawca jako osoba

sprawująca nadzór przebywał na stanowiskach pracy w tych działach, gdzie

wykonywano prace w szczególnych warunkach. Był narażony na oddziaływanie

amoniaku, kreonu, hałasu i wilgoci. Jako kierownik warsztatu sprawował

bezpośredni nadzór nad pracą podległych mu pracowników. Natomiast praca

biurowa zajmowała mu niewiele czasu. Ubezpieczony przedstawił także

świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w którym stwierdzono,

3

że w okresie od 1 marca 1975 r. do 30 czerwca 2000 r., będąc zatrudnionym na

stanowisku kierownika warsztatu w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywał

prace wymienione w pkt 24 działu XIV wykazu A stanowiącego załącznik do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych w warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zdaniem Sądu

Okręgowego, ponieważ zatrudnienie wnioskodawcy na stanowisku kierownika

warsztatu nie budziło wątpliwości, nie było potrzeby dopuszczenia dowodu z opinii

biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy na okoliczność oceny

charakteru jego pracy w spornym okresie. W świetle zeznań świadków i zakresu

czynności znajdującego się w aktach osobowych, należało uznać odwołanie od

decyzji organu rentowego za uzasadnione i przyznać S. K. prawo do emerytury.

Wykazane w zakresie czynności prace o charakterze biurowym w przeważającym

zakresie dotyczyły czynności jednorazowych.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy, zarzucając

naruszenie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 4 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze –

poprzez ustalenie, że wnioskodawca spełnia warunki do przyznania wcześniejszej

emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, podczas gdy zdaniem organu

rentowego materiał dowodowy zebrany w sprawie tego nie potwierdza.

Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 18

stycznia 2011 r., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że kwestią sporną było ustalenie charakteru pracy

wnioskodawcy od 1 marca 1975 r. do 31 grudnia 1998 r., czyli w okresie

zatrudnienia na stanowisku kierownika warsztatu w „M." Spółce z o.o. Zaliczenie

tego okresu do stażu pracy w szczególnych warunkach warunkowało przyznanie

wnioskodawcy prawa do emerytury w wieku obniżonym na podstawie art. 184

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ze świadectwa pracy wystawionego przez pracodawcę wynikało,

że wnioskodawca w powyższym okresie wykonywał prace wymienione w pkt 24

4

działu XIV wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

w szczególnych w warunkach lub w szczególnym charakterze. W punkcie 24 działu

XIV załącznika A wymieniono „kontrolę międzyoperacyjną, kontrolę jakości

produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w

których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie".

Świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest dokumentem prywatnym,

wystawionym przez pracodawcę, i podlega ocenie sądu jak każdy inny dowód.

W ocenie Sądu Apelacyjnego ze zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego nie wynika, że w spornym okresie, w czasie zatrudnienia na

stanowisku kierownika warsztatu, wnioskodawca wykonywał w pełnym wymiarze

czasu pracy nadzór, o którym mowa w punkcie 24 działu XIV załącznika A do

rozporządzenia. Z wyjaśnień ubezpieczonego wynikało, że jako kierownik warsztatu

miał za zadanie nadzorować pracę pracowników zatrudnionych w warsztacie, tj.

konserwatorów maszyn i urządzeń do przerobu mleka, pracowników montażu

urządzeń technologicznych, spawaczy, chłodniarzy, frezerów i tokarzy.

Wnioskodawcy podlegało od 30 do 40 osób. W warsztacie byli zatrudnieni

brygadziści, którzy bezpośrednio nadzorowali pracę pracowników warsztatowych, a

wnioskodawca był zwierzchnikiem brygadzistów i nadzorował także pracę

referenta. W zakresie czynności wnioskodawcy przewidziano, że do zakresu jego

obowiązków należy nadzór nad pracą brygad mechaników konserwatorów,

mechaników spawaczy i konserwatorów wózków akumulatorowych, a ponadto

czynności biurowe, instalowanie nowych maszyn, konserwacja maszyn,

prowadzenie kart ruchu maszyn i inne. Z kolei zeznający w sprawie świadkowie

potwierdzili, że wnioskodawca jako kierownik warsztatu miał za zadanie utrzymanie

w ruchu zakładu mleczarskiego. Przeprowadzane były remonty, przeglądy,

konserwacja, demontaż maszyn oraz instalowanie nowych linii i maszyn. Pod

nadzorem wnioskodawcy pracowało około 30 osób.

Sąd Apelacyjny przypomniał poglądy orzecznictwa dotyczące pracy w

szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (wyroki Sądu Najwyższego

z 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07, LEX nr 375653, z 24 września 2009 r., II UK

31/09, LEX nr 559949 oraz 4 października 2007 r., I UK 111/09, LEX nr 375689).

5

Sąd Apelacyjny stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w

sprawie wynika, iż wnioskodawca w spornym okresie nie sprawował

bezpośredniego dozoru nad procesem produkcji na kierowanym przez siebie

oddziale, dozór taki był sprawowany przez brygadzistów, których pracą skarżący

kierował i ją nadzorował, a jego obowiązki polegały także na wykonywaniu innych

licznych czynności służbowych przypisanych do zajmowanego stanowiska

kierownika warsztatu (czynności związane z montażem i demontażem maszyn,

konserwacją maszyn, nadzorowaniem referenta, sporządzaniem planu remontów,

prowadzeniem kart ruchu maszyn i inne), niebędących pracą w szczególnych

warunkach. Wnioskodawca nadzorował także pracę tych pracowników, którzy nie

wykonywali pracy w szczególnych warunkach – frezerów, tokarzy, konserwatorów,

a dodatkowo w okresie letnim szkolił z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy

uczniów szkół i przydzielał tych uczniów do brygadzistów. Taki zakres obowiązków

wnioskodawcy dowodzi, że oprócz nadzoru nad pracownikami pracującymi w

szczególnych warunkach i czynności administracyjnych z tym związanych

wykonywał on także szereg innych prac niezwiązanych z nadzorem w rozumieniu

punktu 24 dział XIV wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, w czasie zatrudnienia od 1 marca 1975 r. do

31 grudnia 1998 r. w „M." Spółce z o.o. na stanowisku kierownika warsztatu

wnioskodawca nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy czynności

określonych w pkt 24 działu XIV wykazu A stanowiącego załącznik do

rozporządzenia. Czym innym jest bowiem stałe sprawowanie dozoru polegającego

na bezpośrednim strzeżeniu prawidłowego toku produkcji i bezpieczeństwa

zatrudnionych przy niej pracowników i innych osób, a czym innym wykonywanie

zwierzchniego nadzoru kierowniczego nad prawidłową organizacją pracy i

funkcjonowaniem całego oddziału.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu

wnioskodawcy jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości. Skarga

kasacyjna została oparta na podstawach:

1) naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 184 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z

6

dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, co polegało na

nieuznaniu przez Sąd Apelacyjny spornych okresów zatrudnienia ubezpieczonego

za pracę w szczególnych warunkach, a tym samym odmowie przyznania mu

„prawa do wcześniejszej emerytury” z tego tytułu; b) § 1 ust. 2 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. wskutek pominięcia przez Sąd Apelacyjny

wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych

warunkach w spółdzielczości mleczarskiej, stanowiącego załącznik Nr 1 do uchwały

Nr 16/83 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Mleczarskiej z dnia 27

czerwca 1983 r., podjętej na podstawie przedmiotowego przepisu rozporządzenia;

2) naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie: art. 328 § 2 w związku

z art. 391 § 1 k.p.c., polegającego na braku uzasadnienia zaskarżonego wyroku

odpowiadającego wymogom procesowym w zakresie podstawowych

merytorycznych aspektów sprawy stanowiących przesłanki rozstrzygnięcia

reformatoryjnego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona, co dotyczy przede wszystkim

naruszenia § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 34 ze zm.) na skutek

pominięcia przez Sąd Apelacyjny wykazu stanowisk pracy, na których są

wykonywane prace w szczególnych warunkach w spółdzielczości mleczarskiej,

stanowiącego załącznik Nr 1 do uchwały Nr 16/83 Zarządu Centralnego Związku

Spółdzielczości Mleczarskiej z dnia 27 czerwca 1983 r. (Biuletyn CZSMl Nr 5, poz.

34). Zgodnie § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów, właściwi ministrowie,

kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w

porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i

7

nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane

prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B. Sąd Apelacyjny

nie odniósł się w swoich rozważaniach do wykazu stanowisk pracy, na których są

wykonywane prace w szczególnych warunkach w spółdzielczości mleczarskiej,

stanowiącego załącznik Nr 1 do uchwały Nr 16 Zarządu Centralnego Związku

Spółdzielczości Mleczarskiej z dnia 27 czerwca 1983 r. Co prawda, wykazy

resortowe mają charakter jedynie informacyjny, techniczno-porządkujący i

uściślający, jednakże z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego

lub centralny związek spółdzielczy w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw

Socjalnych ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane

stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć

domniemanie faktyczne (art. 231 k.p.c.), że praca na tym stanowisku w istocie

wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska

pracy w takim wykazie może – w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych –

stanowić negatywną przesłankę dowodową (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25

lutego 2010 r., II UK 218/09, LEX nr 590247). Pracodawca wydał skarżącemu

świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, co może sugerować, że

wnioskodawca faktycznie pracował w takich warunkach.

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., posiadające odpowiednie okresy

pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mogą przejść na

emeryturę w wieku obniżonym (w przypadku mężczyzn wynosi on 60 lat), co

wynika z art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Według § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

szczegółowy wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w

szczególnych warunkach wymienione w wykazach A i B rozporządzenia, zawarty

jest w zarządzeniach resortowych wydanych przez właściwych ministrów,

kierowników urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze. Na

podstawie upoważnienia normatywnego wynikającego z § 1 ust. 2 rozporządzenia

Zarząd Centralnego Związku Spółdzielni Mleczarskich uchwałą Nr 16/83 z dnia 27

czerwca 1983 r. ustalił wykaz stanowisk pracy w spółdzielczości mleczarskiej, na

8

których wykonywane są prace w szczególnych warunkach. Charakter prawny

wykazów resortowych czy branżowych (w tym wykazów ustalonych przez Centralny

Związek Spółdzielni Mleczarskich dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości

mleczarskiej) został poddany ocenie w orzecznictwie (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z 21 kwietnia 2004 r., II UK 337/03, OSNP 2004 nr 22, poz. 392, z 24

września 2009 r., II UK 31/09, LEX nr 559949 i z 25 lutego 2010 r., II UK 218/09,

LEX nr 590247). W orzecznictwie przyjmuje się, że wykazem o charakterze

branżowym, konkretyzującym rodzaje prac wykonywanych w szczególnych

warunkach w spółdzielczości mleczarskiej jest wykaz dołączony (jako załącznik) do

uchwały Nr 16/83 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Mleczarskich z 27

czerwca 1983 r. w sprawie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w

szczególnych warunkach w spółdzielczości mleczarskiej.

Skoro w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach

wystawionym przez pracodawcę skarżącego powołano pkt 24 działu XIV wykazu A

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., w którym została

wymieniona ogólnie jako rodzaj pracy w szczególnych warunkach „kontrola

międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-

techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są

prace wymienione w wykazie", a szczegółowy wykaz tych prac (wykonywanych w

szczególnych warunkach w spółdzielczości mleczarskiej) zawierał dopiero wykaz

zamieszczony w załączniku do uchwały Nr 16/83 Zarządu Centralnego Związku

Spółdzielni Mleczarskich z dnia 27 czerwca 1983 r., to zadaniem stojącym przed

Sądem Apelacyjnym było dokonanie ocen materialnoprawnych w rozpoznawanej

sprawie nie tylko w oparciu o ramowy wykaz A stanowiący załącznik do

rozporządzenia Rady Ministrów, ale przede wszystkim w oparciu o szczegółowy

wykaz branżowy stanowiący załącznik do uchwały Zarządu Centralnego Związku

Spółdzielni Mleczarskich, ponieważ dopiero ten wykaz ukazywał specyfikę pracy w

szczególnych warunkach w zakładach branży mleczarskiej.

Jeżeli przesłanką uznania dozoru inżynieryjno-technicznego za pracę

wykonywaną w szczególnych warunkach jest to, aby był on sprawowany na

oddziałach, gdzie jako podstawowe wykonywane są prace w szczególnych

warunkach, to nie sposób jest dokonać oceny, czy w określonych oddziałach

9

zakładu mleczarskiego (w realiach rozpoznawanej sprawy - w warsztacie oraz w

oddziałach produkcyjnych, gdzie były wykonywane prace dozorowane przez

skarżącego) prace wykonywane jako podstawowe miały taki charakter bez

szczegółowego i dokładnego określenia ich (na czym polegały) oraz bez ich

odniesienia do szczegółowego wykazu branżowego. Ustalenia i oceny poczynione

przez Sąd Apelacyjny co do rodzaju i charakteru prac wykonywanych przez

wnioskodawcę i rozważania czy wykonywał on pracę w szczególnych warunkach

powinny być odniesione do objętych szczegółowym wykazem branżowym

stanowisk pracy w szczególnych warunkach w spółdzielczości mleczarskiej,

określonych w załączniku do uchwały Nr 16/83 Zarządu Centralnego Związku

Spółdzielni Mleczarskich z dnia 27 czerwca 1983 r. Opisane przez skarżącego

stanowiska pracy, które nadzorował w ramach dozoru inżynieryjno-technicznego,

podlegały ocenie w świetle wykazu branżowego. Ustalenie, że były to stanowiska

pracy (jeszcze w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej), na których wykonywano

pracę w szczególnych warunkach, dawałoby podstawę do ewentualnego ustalenia,

że praca wnioskodawcy, jeżeli polegała na dozorze sprawowanym stale, w pełnym

wymiarze czasu pracy i bezpośrednio nad stanowiskami pracy w szczególnych

warunkach, była również pracą w szczególnych warunkach.

Konieczność poczynienia w tym przedmiocie odpowiednich ustaleń

faktycznych i ocen prawnych determinowała prawidłowe zastosowanie prawa

materialnego, w szczególności art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 2

ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze. Sąd Apelacyjny nie poczynił w tej mierze rozważań i

ocen z uwzględnieniem wykazu branżowego konkretyzującego stanowiska pracy,

na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach w spółdzielczości

mleczarskiej.

Przypomnienia wymaga prezentowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie

z którym jeżeli czynności ogólnie pojętej kontroli oraz dozoru inżynieryjno-

technicznego wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

obowiązującym na stanowisku pracy związanym z określoną w pkt 24 działu XIV

10

wykazu A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. kontrolą lub

dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem

pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na zasadach przewidzianych w

rozporządzeniu, niezależnie od tego ile czasu pracownik poświęca na bezpośredni

dozór pracowników, a ile na inne czynności ściśle związane ze sprawowanym

dozorem i stanowiące jego integralną część, takie jak sporządzanie związanej z

nim dokumentacji. Czym innym jest wykonywanie czynności administracyjno-

biurowych ściśle związanych ze sprawowaniem dozoru inżynieryjno-technicznego,

a czym innym wykonywanie w ramach zakresu obowiązków również innych

czynności, niemających związku z wykonywaniem bezpośredniego dozoru nad

procesem produkcji. Wykonywanie takich czynności w ramach zakresu obowiązków

na danym stanowisku pracy uniemożliwia sprawowanie dozoru stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji wyłącza zaliczenie takiego okresu

zatrudnienia do pracy w szczególnych warunkach (wyrok Sądu Najwyższego z 24

września 2009 r., II UK 31/09, LEX nr 559949). Czynności obejmujące

sporządzenie dokumentacji związanej z dozorem stanowią integralną część

sprawowanego dozoru. Nie ma zatem podstaw do ich wyłączania i traktowania

odrębnie. W sytuacji, gdy dozór inżynieryjno-techniczny jest pracą w szczególnych

warunkach i praca polegająca na dozorze była wykonywana stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy, nie ma żadnej potrzeby ustalania, ile czasu pracownik

poświęcał na bezpośredni nadzór nad pracownikami, a ile na inne czynności, które

również były związane z tym dozorem (wyrok Sądu Najwyższego z 11 marca 2009

r., II UK 243/08, LEX nr 550990). Objęcie nadzorem lub kontrolą, o których mowa w

pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.,

także innych niż wymienione w wykazie A prac nie wyłącza zakwalifikowania

samego nadzoru lub kontroli jako pracy w szczególnych warunkach, jeżeli te inne

(podlegające dozorowi lub kontroli) prace nie są na danym oddziale lub wydziale

podstawowe (wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r., I UK 111/07, LEX

nr 375689).

Wykaz branżowy stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach

w spółdzielczości mleczarskiej wymienia szereg prac w ramach wykazu A

rozporządzenia Rady Ministrów, konkretyzując – stosownie do realiów

11

funkcjonowania zakładów przemysłu mleczarskiego – stanowiska pracy, które są

normatywnie traktowane jako związane z wykonywaniem pracy w szczególnych

warunkach, których nadzorowanie (dozór inżynieryjno-techniczny) może być

uznany również za pracę w szczególnych warunkach. Wymaga to starannej analizy

i oceny. Należy zgodzić się ze skarżącym, że merytoryczne rozstrzygnięcie Sądu

drugiej instancji zostało wydane przy niewystarczających ustaleniach faktycznych i

z tego punktu widzenia jest przedwczesne.

Z tego względu częściowo trafny okazał się zarzut naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. W utrwalonym orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. może mieć wpływ na

rozstrzygnięcie (a więc stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej) w

tych wyjątkowych sytuacjach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej

instancji uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do

wydania orzeczenia (wyrok z 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, LEX nr 78271; wyrok

z 18 marca 2003 r., IV CKN 1862/00, LEX nr 109420, wyrok z 4 października 2007

r., I UK 111/07, LEX nr 375689). Niezachowanie wymagań konstrukcyjnych

uzasadnienia może też uzasadniać kasacyjny zarzut naruszenia prawa

materialnego przez jego zastosowanie do niedostatecznie jasno ustalonego stanu

faktycznego (wyrok z 5 września 2001 r., I PKN 615/00, OSNAPiUS 2003 nr 15,

poz. 352). Dokonanie prawnej kwalifikacji stanu faktycznego jest bowiem

niemożliwe, gdy nie zostały poczynione ustalenia faktyczne pozwalające na ocenę

możliwości jego zastosowania (wyrok z dnia 29 listopada 2002 r., IV CKN 1532/00,

LEX nr 78323), a o prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego można mówić

dopiero wówczas, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego

wyroku pozwalają na ocenę tego zastosowania; brak stosownych ustaleń

uzasadnia zatem kasacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego przez

niewłaściwe jego zastosowanie do niewystarczająco ustalonego stanu faktycznego

(postanowienie z dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, Biuletyn SN-Izba Cywilna

2003 nr 12, s. 46). W związku z tym także zarzuty naruszenia prawa materialnego

okazały się uzasadnionymi podstawami rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Niepełne

ustalenia, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jako jego podstawa

12

faktyczna, nie pozwalają bowiem na ocenę prawidłowości zastosowania tych

przepisów.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.