II CSK 111/11

Sygn. akt II CSK 111/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

SSA Marek Machnij

w sprawie z powództwa Gminy Miasto S.

przeciwko Z. C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 25 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 16 listopada 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej na

rzecz strony powodowej kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset)

zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 2 czerwca 2010 r. oddalił powództwo Gminy

Miasta S. przeciwko Z. C. o zapłatę 72 240 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 19

lipca 2009 r. tytułem opartego na art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o

gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 115, poz. 741 ze zm., później jedn. tekst:

Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm. i z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm., a

obecnie jedn. tekst: Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 – dalej: „u.g.n.) zwrotu

bonifikaty udzielonej pozwanej przy nabyciu lokalu mieszkalnego.

Sąd Okręgowy po rozpoznaniu apelacji Gminy zmienił wyrok Sądu

Rejonowego i powództwo uwzględnił.

W sprawie jest bezsporne, że w dniu 30 grudnia 1998 r. między Gminą a Z.

C. została zawarta umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu, sprzedaży i

oddania w użytkowanie wieczyste. Na podstawie tej umowy Gmina sprzedała

pozwanej odrębną własność lokalu nr 2 w budynku przy al. P. [...] w S. wraz z

udziałem we współwłasności części wspólnych budynku wynoszącym 75/1000 oraz

oddała jej we współużytkowanie wieczyste w takim samym ułamku nieruchomość

gruntową. Wartość lokalu została w umowie określona na 83 228 zł, a jego cena

na 34 955,76 zł. Cenę tę ustalono, pomniejszając kwotę odpowiadającą wartości

lokalu o przyznane pozwanej ulgi (bonifikaty). W umowie, wskazującej na zawarcie

jej zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, zamieszczono

zastrzeżenie o przedłożeniu uchwały Rady Miasta S. nr […] z dnia 29 grudnia 1997

r. w sprawie prywatyzacji komunalnych lokali mieszkalnych, użytkowych, garaży i

budynków. Uchwała ta zawiera także postanowienia co do bonifikat dla nabywców.

W dniu 8 marca 1999 r. pozwana nabyła kolejną nieruchomość, tym razem

gruntową, w M., na której rozpoczęto budowę domu mieszkalnego. W dniu zaś

5 stycznia 2001 r. sprzedała niedawno nabyty od Gminy lokal za 270 000 zł obcej

osobie. Jako motyw sprzedaży wskazała ciężką chorobę matki, którą się od 2000 r.

opiekowała. Matce trudno było przystosować się do nowego mieszkania.

Środki uzyskane ze sprzedaży lokalu pozwana przeznaczyła na dokończenie

budowy domu w M.

3

W ocenie Sądu Rejonowego, przy zbyciu lokalu pozwanej nie zachowano

wymagań art. 68 ust. 1 u.g.n., dotyczących udzielenia bonifikaty. Według tego

przepisu, właściwy organ gminy w określonych przypadkach, m.in. w razie

sprzedaży przez gminę lokalu mieszkalnego, mógł za zgodą rady gminy udzielić

bonifikaty od ceny nieruchomości ustalonej zgodnie z art. 67 ust. 3 u.g.n., tj. na

podstawie wartości nieruchomości. Zdaniem Sądu Rejonowego, sprzedaż lokalu

pozwanej przy zastosowaniu bonifikaty nastąpiła bez zgody Rady Miasta S.

Wymaganej zgody Rady Miasta S. na tę sprzedaż nie można dostrzegać w

uchwale z dnia 29 grudnia 1997 r., powołanej w umowie stron. Uchwała ta w

zakresie dotyczącym bonifikat miała charakter generalny, a zgoda wymagana przez

art. 68 ust. 1 u.g.n. powinna mieć charakter indywidualny, winna dotyczyć jednej lub

wielu indywidualnie oznaczonych osób lub nieruchomości. W konsekwencji, cena

lokalu ustalona w zawartej przez Gminę z pozwaną umowie sprzedaży pozostawała

w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującą normą prawną, a to spowodowało

nieważność tej umowy z mocy art. 58 k.c. Tym samym wykluczona została

możliwość dochodzenia od pozwanej na podstawie art. 68 ust. 2 u.g.n. zwrotu

kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, konieczną bowiem

przesłanką roszczenia przewidzianego w art. 68 ust. 2 u.g.n. jest istnienie ważnej

umowy sprzedaży nieruchomości z bonifikatą dla nabywcy.

Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu Sądu Rejonowego o niemożności

dochodzenia od pozwanej roszczenia opartego na art. 68 ust. 2 u.g.n. o zwrot

kwoty równej uzyskanej bonifikacie po jej waloryzacji. Nie zgodził się

ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, że Gmina nie przedstawiła uchwały

wyrażającej wymaganą zgodę na udzielenie pozwanej bonifikaty. Stanowisku Sądu

Rejonowego przeczy powołanie w umowie stron uchwały rady Miasta S. z dnia 29

grudnia 1997 r. Poza tym gdyby nawet przyjąć, że wymagana przez art. 68 ust. 1

u.g.n. zgoda na udzielenie pozwanej bonifikaty nie została wyrażona, skutkiem

braku tej zgody nie byłaby nieważność umowy sprzedaży lokalu pozwanej, lecz -

przez analogię do art. 103 §1 i 2 k.c. - bezskuteczność zawieszona tej umowy. W

rezultacie, zdaniem Sądu Okręgowego, roszczenie Gminy znajdowało oparcie w

art. 68 ust. 2 u.g.n. w jego brzmieniu obowiązującym w dniu 5 stycznia 2001 r.,

kiedy pozwana sprzedała lokal nabyty od Gminy.

4

Według Sądu Okręgowego, w sprawie nie miał zastosowania art. 68 ust.2a

pkt 5 u.g.n. obowiązujący od dnia 22 października 2007 r., który wyklucza oparte na

art. 68 ust. 2 roszczenie o zwrot kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej

waloryzacji w przypadku sprzedaży lokalu mieszkalnego, gdy środki uzyskane ze

sprzedaży zostaną przeznaczone w ciągu 12 miesięcy na nabycie innego lokalu

mieszkalnego albo nieruchomości przeznaczonej lub wykorzystywanej na cele

mieszkaniowe. Zastosowanie art. 68 ust. 2a pkt 5 u.g.n. w sprawie sprzeciwiała się

zasada nieretroakcji nowej ustawy.

Sąd Okręgowy za przeszkodę dochodzenia od pozwanej roszczenia o zwrot

udzielonej jej bonifikaty nie uznał także braku wyraźnego zastrzeżenia w umowie

pozwanej z Gminą możliwości dochodzenia tego roszczenia przez Gminę, jak też

w ocenie tego Sądu nie było podstaw do zastosowania w sprawie art. 5 k.c.

Pozwana skarżąc w całości wyrok Sądu Okręgowego z dnia 16 listopada

2010 r. jako podstawy kasacyjne przytoczyła naruszenie art. 217 § 2 i art. 227

k.p.c., art. 68 ust. 1 i 2 i art. 68 ust. 2a pkt 5 u.g.n. oraz art. 56, 58 i 103 § 1 i 2 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obrót państwowymi nieruchomościami oraz nieruchomościami jednostek

samorządu terytorialnego podlega szczególnym regulacjom mającym na celu

ochronę interesów Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego przed

nieodpłatnymi lub ekonomicznie nieekwiwalentnymi rozporządzeniami tymi

nieruchomościami (por. np. uchwały Sądu Najwyższego z 10 listopada 1995 r.,

III CZP 158/95, OSNC 1996, nr 4, poz. 47 i z 25 listopada 2010 r., OSNC 2011,

nr 6, poz. 66 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 5 marca 2009 r., II CSK 484/08,

OSNC-ZD 2009, nr D, poz. 104 i z 23 czerwca 2010 r., II CSK 659/09, OSNC-ZD

2010, nr D, poz. 121).

Zgodnie z art. 67 ust. 3 u.g.n., jest zasadą, że cenę nieruchomości

sprzedawanej w trybie – tak jak w przypadku objętym sprawą - bezprzetargowym

ustala się w wysokości nie niższej niż jej wartość, określona według art. 149 i nast.

u.g.n. Stąd wynika, że co do zasady cena ta może być wyższa (aczkolwiek

nie dowolnie – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2003 r., IV CKN

1637/00, LEX nr 83823) od prawidłowo ustalonej wartości nieruchomości

i że osobom uprawnionym do nabycia nieruchomości bez przetargu nie przysługuje

5

roszczenie o ustalenie ceny w wysokości równej prawidłowo ustalonej wartości

nieruchomości. Przyjmuje się, że sankcją naruszenia art. 67 ust. 3 u.g.n. jest

nieważność bezwzględna umowy sprzedaży (zob. dotyczące podobnego stanu

prawnego uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 10 listopada 1995 r., III CZP

158/95).

Tylko wyjątkowo w sytuacjach przewidzianych w art. 68 ust. 1 u.g.n.

dopuszczalne zostało ustalenie w umowie sprzedaży ceny niższej od określonej

stosownie do art. 67 ust. 3 u.g.n.

W stanie prawnym obowiązującym w chwili nabycia przez pozwaną lokalu

przy al. P. [...] właściwy w myśl art. 11 u.g.n. organ gminy mógł za zgodą rady

gminy udzielić nabywcy lokalu mieszkalnego w trybie bezprzetargowym bonifikaty,

tj. obniżyć cenę lokalu ustaloną zgodnie z art. 67 ust. 3 o pewną kwotę (art. 68

ust. 1 pkt 7 u.g.n.). Bonifikata w przypadku objętym art. 68 ust. 1 pkt 7 u.g.n. miała,

podobnie jak w innych przypadkach wskazanych w tym ustępie, charakter

fakultatywny. Właściwy organ gminy w przewidzianych w art. 68 ust. 1 u.g.n.

przypadkach sprzedaży bezprzetargowej mógł więc, ale nie musiał, udzielić

nabywcy bonifikaty. Decyzja o jej udzieleniu i wysokości pozostawała w sferze

uznania tego organu, istotnie jednak ograniczonego wymaganiem zgody ze strony

rady gminy.

Ze względu na dopuszczone przez art. 68 ust. 1 u.g.n. w objętych nim

sytuacjach preferencyjne ceny nieruchomości nabywca nieruchomości w tych

sytuacjach został poddany pewnym ograniczeniom w zakresie dysponowania

i rozporządzania nabytą nieruchomością. Mógł on wprawdzie zgodnie z art. 140 k.c.

skutecznie dysponować i rozporządzać nabytą nieruchomością, ale zbycie jej przed

upływem określonego terminu, choć skuteczne, jak i wykorzystanie jej na inne cele

niż określone w art. 68 ust. 1 u.g.n., pociągało za sobą, z pewnymi tylko wyjątkami,

statuowany w art. 68 ust. 2 u.g.n. obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej

bonifikacie po jej waloryzacji. W chwili nabycia przez pozwaną lokalu przy al. P. [...]

przepis art. 68 ust. 2 u.g.n. stanowił, że właściwy organ może żądać zwrotu kwoty

równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, jeżeli nabywca nieruchomości

przed upływem 10 lat licząc od jej nabycia zbył ją innej osobie niż osoba bliska lub

wykorzystał na inne cele niż wymienione w art. 68 ust. 1 pkt 1-3 i 7 u.g.n.

6

Należy zatem podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Rejonowego,

że nieodzowną przesłanką przewidzianego w art. 68 ust. 2 u.g.n. roszczenia

o zwrot kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji jest przede wszystkim

istnienie ważnej umowy sprzedaży nieruchomości z bonifikatą dla nabywcy.

Jednakże już z podtrzymywanym przez pozwaną w skardze kasacyjnej

w nawiązaniu do tego stanowiska twierdzeniem o nieważności zawartej przez nią

w dniu 30 grudnia 1998 r. z Gminą umowy z powodu nieprawidłowego określenia

w tej umowie ceny i łączącymi się z tym twierdzeniem zarzutami kasacyjnymi

dotyczącymi naruszenia przepisów art. 68 ust. 1 i 2 u.g.n. oraz art. 58 i 103 § 1 i 2

k.c. nie można się zgodzić.

Niewątpliwie punktem wyjścia stron umowy z dnia 30 grudnia 1998 r.

przy ustalaniu ceny lokalu było określenie jego wartości, o której mowa w art. 67

ust. 3 u.g.n. Jednocześnie bezspornie wystąpiła przewidziana w art. 68 ust. 1 pkt 7

u.g.n. sytuacja uzasadniająca uzgodnienie przez strony ceny niższej od tej wartości

o bonifikatę udzieloną nabywcy. Bonifikaty udzielone pozwanej miały więc

bezwątpienia podstawę prawną w art. 68 ust. 1 pkt 7 u.g.n.

Ponadto wbrew twierdzeniu pozwanej przez powołanie się stron w zawartej

w dniu 30 grudnia 1998 r. umowie na uchwałę Rady Miasta S. nr […] z 29 grudnia

1997 r. w sprawie prywatyzacji komunalnych lokali mieszkalnych, użytkowych,

garaży i budynków spełniona została wymagana przez art. 68 ust. 1 u.g.n.

przesłanka zgody na udzielone pozwanej bonifikaty.

Co do wymagań, jakim powinna odpowiadać, wyrażana w postaci uchwały

zgoda rady gminy na bonifikaty udzielone nabywcy nieruchomości (zob. art. 11

ust. 2 u.g.n., który obowiązuje wprawdzie dopiero od dnia 15 lutego 2000 r.,

ale i wcześniej zgoda ta mogła mieć niewątpliwie tylko postać uchwały) przez

właściwy w myśl art. 11 u.g.n. organ gminy, zarysowała się rozbieżność stanowisk.

Rady gmin po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami

realizowały swe kompetencje do wyrażenia zgody na bonifikaty udzielone nabywcy

nieruchomości w trybie bezprzetargowym, wydając uchwały, w których w sposób

generalny wskazywały nieruchomości podlegające sprzedaży z bonifikatami oraz

wysokość tych bonifikat. Przykładem takiego właśnie sposobu realizacji tej

kompetencji jest uchwała Rady Miasta S. nr […] z dnia 29 grudnia 1997 r. w

7

sprawie prywatyzacji komunalnych lokali mieszkalnych, użytkowych, garaży i

budynków.

Ten sposób realizacji swych kompetencji przez rady gmin do wyrażenia

zgody na sprzedaż nieruchomości z bonifikatą został jednak zakwestionowany

w orzecznictwie sądów administracyjnych, aprobowanym w wielu innych

wypowiedziach. Na gruncie stanu prawnego obowiązującego do czasu nowelizacji

art. 68 u.g.n., która weszła w życie w dniu 7 stycznia 2010 r. (Dz. U. z 2009 r.

nr 206, poz. 1590), sądy te ujmowały zgodę na udzielenie bonifikaty jako akt

indywidualny, odnoszący się do oznaczonej nieruchomości lub określonego

nabywcy nieruchomości (nawet wtedy, gdy w danym przypadku chodzi o większą

liczbę zbywanych nieruchomości oraz większą liczbę nabywców nieruchomości).

Ten stan prawny w ocenie sądów administracyjnych - do której nawiązał

w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy i na którą powołuje się pozwana w skardze

kasacyjnej - nie dawał bowiem podstaw do wyrażania zgody przez rady gmin

w drodze stanowienia prawa miejscowego, a więc w sposób generalny, odnoszący

się do ogółu potencjalnych nabywców nieruchomości, o których mowa w art. 68

ust. 1 u.g.n. (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca

2008 r., I OSK 166/08, LEX nr 475243, i 6 października 2009 r., I OSK 284/09, LEX

nr 573269, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

z 30 czerwca 2010 r., II SA/Łd 407/10, LEX nr 643854, a także postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 14 października 2010 r., III CZP 60/10, LEX nr 653644).

Taka wykładnia art. 68 ust. 1 u.g.n. w zakresie dotyczącym zgody była

podtrzymywana w orzecznictwie sądów administracyjnych nawet po dodaniu

przez ustawodawcę w intencji wyeliminowania indywidualnego charakteru zgody,

obowiązującego od 22 października 2007 r. przepisu art. 68 ust. 3a u.g.n.,

stanowiącego, że zgoda może dotyczyć więcej niż jednej nieruchomości.

Stan prawny stanowiący podstawę tej wykładni uległ jednak na pewno zmianie

z dniem 7 stycznia 2010 r. Nowelizując art. 68 u.g.n. z tym dniem, przewidziano

wyraźnie w ust. 1b, że w uchwale rady, o której mowa w ust. 1, określa się warunki

udzielania bonifikat i wysokość stawek procentowych, a w ust. 1 zastąpiono

fragment stanowiący, że właściwy organ może udzielić bonifikaty od ceny ustalonej

stosownie do art. 67 ust. 3 u.g.n. za zgodą rady, postanowieniem, iż właściwy

8

organ może udzielić bonifikaty od ceny ustalonej zgodnie z art. 67 ust. 3 u.g.n. na

podstawie uchwały rady. Jednoznacznie zatem odrzucono wymóg wyrażonej

w uchwale indywidualnej zgody rady gminy na rzecz generalnego określenia

w uchwale rady gminy warunków preferencyjnego nabycia nieruchomości.

Powołana w umowie stron z dnia 30 grudnia 1998 r. uchwała Rady Miasta S.

nr […] z dnia 29 grudnia 1997 r. w sprawie prywatyzacji komunalnych lokali

mieszkalnych, użytkowych, garaży i budynków nie mogła być jednak przedmiotem

kontroli sądów powszechnych pod kątem prawidłowości wyrażenia w niej zgody

wymaganej przez art. 68 ust. 1 u.g.n. w obowiązującym wówczas brzmieniu.

Kontrola jej zgodności z prawem mogła być przeprowadzona tylko według

przepisów o nadzorze na działalnością gminną, tj. przez organy nadzoru oraz sądy

administracyjne (art. 85 i nast. ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie

gminnym, jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.). Tylko zatem w

wyniku tej kontroli uchwała ta mogła być wyeliminowana w całości lub określonej

części z obrotu prawnego, a ponieważ to nie nastąpiło, pozostawała wiążąca dla

sądów orzekających w niniejszej sprawie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z

7 czerwca 2000 r., III CKN 949/00, OSNC 2000, nr 12, poz. 228, i III CKN 1024/00,

LEX nr 51874). Ze względu zatem na znajdujące się w uchwale Rady Miasta S. z

dnia 29 grudnia 1997 r. postanowienia co do bonifikat dla nabywców

nieruchomości, obejmujące również lokal sprzedany pozwanej, podjęcie tej

uchwały czyniło zadość przesłance zgody wymaganej przez art. 68 ust. 1 u.g.n. w

obowiązującym wówczas brzmieniu. Wiążący dla sądów powszechnych

orzekających w niniejszej sprawie charakter uchwały Rady Miasta S. z dnia 29

grudnia 1997 r. w zakresie przesłanki zgody wymaganej przez art. 68 ust. 1 u.g.n.

w obowiązującym wówczas brzmieniu zwalnia od rozważań na temat zasięgu

czasowego obowiązującego od 7 stycznia 2010 r. art. 68 ust. 1b u.g.n.: czy przepis

ten ze względu na związek z jednym z kierunków wcześniej reprezentowanej

wykładni co do sposobu wyrażenia zgody przez radę gminy ma moc wsteczną (por.

dotyczące analogicznego problemu wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia

2007 r., III CSK 360/06, OSNC-ZD 2008, nr A, poz. 16, i z dnia 21 września 2007 r.,

V CSK 141/07, OSNC 2008, nr 11, poz. 131).

9

Ziszczenie się przy zbyciu lokalu pozwanej przez Gminę w dniu 30 grudnia

1998 r. wszystkich przesłanek wymaganych przez art. 68 ust. 1 u.g.n.

w ówczesnym brzmieniu wykluczało więc a limine oczekiwane przez pozwaną

uznanie umowy stron za nieważną na podstawie art. 58 §1 k.c. z powodu jej

sprzeczności z którymkolwiek z przepisów art. 68 ust. 1 u.g.n. i przepisów, do

których on odsyła, i tym samym - stwierdzenie braku podstaw do zastosowania art.

68 ust. 2 u.g.n. Niezależnie od tego, spełnienie się przesłanki zgody rady gminy

uczyniło bezprzedmiotowe rozpatrywanie, branej pod uwagę przez Sąd Okręgowy

alternatywnie na wypadek uznania, że zawarcie umowy przez strony w dniu

30 grudnia 1998 r. nastąpiło bez zgody rady gminy, możliwości zastosowania

w sprawie per analogiam art. 103 § 1 i 2 k.c.

Jak już wskazano, obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej nabywcy

bonifikacie po jej waloryzacji jest konsekwencją poddania w art. 68 ust. 2 u.g.n.

nabywcy nieruchomości ze względu na zastosowane upusty cenowe pewnym

ograniczeniom w zakresie dysponowania i rozporządzania nabytą nieruchomością.

Ograniczenia te i sankcja ich naruszenia w postaci wspomnianego obowiązku są

więc skutkiem ustawowym. Inaczej zatem niż twierdzi skarżąca nie zależą one od

ich zastrzeżenia w umowie stron, mającej za przedmiot nabycie nieruchomości

na preferencyjnych warunkach cenowych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

17 września 2010 r., II CSK 146/10, LEX nr 918508, z dnia 7 lipca 2011 r., II CSK

683/10, LEX nr 951297, i z dnia 15 września 2011 r., II CSK 728/10, niepubl.).

W rezultacie, nie można się zgodzić ze skarżącą, że Sąd Okręgowy zajmując takie

stanowisko w jakikolwiek sposób naruszył art. 56 k.c.

Należy aprobować wyrażony w zaskarżonym wyroku pogląd, uznający za

podstawę rozstrzygnięcia o powstaniu obowiązku pozwanej zwrócenia kwoty

równej uzyskanej bonifikacie stan prawny z chwili zbycia przez pozwaną lokalu

nabytego od Gminy. Jeżeli bowiem powstanie obowiązku zwrotu kwoty równej

uzyskanej bonifikacie po jej waloryzacji jest sankcją naruszenia ustawowych

ograniczeń w dysponowaniu i rozporządzaniu nabytą nieruchomością, to o tym,

czy dane zdarzenie stanowi takie naruszenie i pociąga za sobą powstanie tego

obowiązku powinny rozstrzygać, zgodnie z zasadą tempus regit actum, przepisy

obowiązujące w chwili zaistnienia tego zdarzenia (por. np. uchwała Sądu

10

Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r., III CZP 112/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 75,

i wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 7 lipca 2011 r., II CSK 683/10). W czasie,

kiedy pozwana sprzedała nabyty od Gminy lokal, podobnie jak w chwili jego

nabycia przez pozwaną od Gminy, obowiązek zwrotu kwoty równej udzielonej

nabywcy bonifikacie po jej waloryzacji był uzależniony, pomijając sytuacje

nieistotne z punktu widzenia okoliczności sprawy, od zbycia nabytej nieruchomości

przed upływem 10 lat, licząc od dnia jej nabycia, osobie niebędącej osobą bliską.

W sprawie takie zdarzenie nastąpiło. W konsekwencji, z chwilą jego nastąpienia

powstało roszczenie Gminy wobec pozwanej o zwrot kwoty równej uzyskanej przez

nią bonifikacie po jej waloryzacji.

Na powstanie tego roszczenia nie miało wpływu to, że w obowiązującym

wówczas brzmieniu art. 68 ust. 2 u.g.n. stanowił, iż „właściwy organ może żądać

zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji”. Wskazanie w tym

przepisie na możliwość, a nie obowiązek żądania zwrotu kwoty równej udzielonej

bonifikacie, mogło, jeżeli ziściły się ustawowe przesłanki roszczenia o zwrot

równowartości bonifikaty, rzutować tylko na ocenę dopuszczalności wyłączenia

tego roszczenia w umowie stron oraz rezygnacji z jego dochodzenia (por. z obecnie

obowiązującym art. 68 ust. 2c u.g.n.).

Na byt powstałego już roszczenia o zwrot kwoty równej udzielonej

bonifikacie po jej waloryzacji nie mogło mieć wpływu również wejście w życie dnia

22 października 2007 r. art. 68 ust. 2a pkt 5 u.g.n., wyłączającego zastosowanie

art. 68 ust. 2 u.g.n. w przypadku sprzedaży lokalu mieszkalnego przed upływem

określonego terminu, gdy środki uzyskane z jego sprzedaży przeznaczone zostaną

w ciągu 12 miesięcy na nabycie innego lokalu mieszkalnego albo nieruchomości

przeznaczonej lub wykorzystanej na cele mieszkaniowe. Jeżeli roszczenie o zwrot

kwoty równej udzielonej nabywcy bonifikacie już powstało na podstawie wcześniej

obowiązującego stanu prawnego, ponowne badanie przesłanek tego roszczenia

przy uwzględnieniu także tej negatywnej przesłanki, którą wprowadził art. 68 ust. 2a

pkt 5 u.g.n., oznaczałaby wsteczne stosowanie tego przepisu. Przełamanie zasady

nieretroakcji (art. 3 k.c.) jest wprawdzie w wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne

(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK 524/08,

OSNC-ZD 2009, nr D, poz. 106), ale ustawa, którą dodano 68 ust. 2a pkt 5 u.g.n.,

11

nie daje żadnych podstaw do przypisania temu przepisowi mocy wstecznej

(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r., III CZP 131/09, OSNC

2010, nr 9, poz. 118).

Chybione są też twierdzenia skarżącej, które zmierzają do wykazania

podstaw do uznania dochodzenia przez Gminę roszczenia opartego na art. 68

ust. 2 u.g.n. za nadużycie prawa.

Przede wszystkim nietrafny jest zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art.

217 §2 i art. 227 k.p.c. przez nieuwzględnienie dwóch wniosków dowodowych

zmierzających do wykazania okoliczności uzasadniających zastosowanie w sprawie

art. 5 k.c. Zeznania jednego pominiętego świadka (M. K.) miały dotyczyć polityki

Gminy w dziedzinie sprzedaży lokali komunalnych oraz treści, znajdującej się w

aktach sprawy uchwały nr […] Rady Miasta S. Okoliczności tych nie można jednak

uznać za istotne z punktu widzenia zastosowania w sprawie art. 5 k.c. Drugi zaś

pominięty świadek (I. W.) miał zeznawać na tematy związane z niekwestionowaną

w sprawie chorobą matki pozwanej. Pominięcie tych środków dowodowych było

więc w świetle art. 217 § 2 k.c. w pełni uzasadnione.

Całkowicie także przekonuje zapatrywanie Sądu Okręgowego o niemożności

postawienia powódce zarzutu nadużycia prawa (art. 5 k.c.) w ustalonych

okolicznościach sprawy. W szczególności Sąd Okręgowy trafnie przy ocenie

możliwości zastosowania w sprawie art. 5 k.c. uwzględnił, że powódka dochodziła

zwrotu pomocy publicznej wykorzystanej przez pozwaną niezgodnie z jej

przeznaczeniem.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. oddalił skargę

kasacyjną, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zgodnie z art. 98

w związku z art. 108 § 1 i art. 39821

k.p.c.