III CZP 76/11

Uchwała z dnia 25 listopada 2011 r., III CZP 76/11

Sędzia SN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Sędzia SN Marta Romańska

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Banku Spółdzielczego w R. przy

uczestnictwie Komisji Nadzoru Finansowego w W. o zmianę wpisu, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 25 listopada 2011 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach

postanowieniem z dnia 6 września 2011 r.:

"Czy na podstawie art. 56 § 1 zdanie drugie ustawy z dnia 16 września 1982 r.

– Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.), rada

nadzorcza banku spółdzielczego może wyznaczyć jednego ze swoich członków do

czasowego pełnienia funkcji prezesa zarządu tego banku;

– w przypadku odpowiedzi pozytywnej na to pytanie, czy w banku

spółdzielczym na wyznaczenie takiej osoby do czasowego pełnienia funkcji prezesa

zarządu wymagana jest zgoda Komisji Nadzoru Finansowego przewidziana w art.

12 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych,

ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających (Dz.U. Nr 119, poz. 1252 ze zm.);

– czy członek rady nadzorczej wyznaczony do czasowego pełnienia funkcji

prezesa zarządu banku spółdzielczego może skutecznie wystąpić, w trybie art. 12

ust. 4 zdanie drugie ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków

spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających (Dz.U. Nr 119, poz.

1252 ze zm.), z wnioskiem o powołanie członków zarządu tego banku?"

podjął uchwałę:

Rada nadzorcza banku spółdzielczego może wyznaczyć jednego z jej

członków do czasowego pełnienia funkcji prezesa zarządu tego banku (art. 56

§ 1 zdanie drugie ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze,

jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) bez potrzeby uzyskania

zgody Komisji Nadzoru Finansowego przewidzianej w art. 12 ust. 3 ustawy z

dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich

zrzeszaniu się i bankach zrzeszających (Dz.U. Nr 19, poz. 1252 ze zm.).

Wyznaczony prezes zarządu nie jest uprawniony do występowania z

wnioskiem o powołanie członków zarządu banku (art. 12 ust. 4 zdanie drugie

tej ustawy).

Uzasadnienie

W postępowaniu rejestrowym o dokonanie wpisu Anny W. jako członka rady

nadzorczej wyznaczonego do czasowego pełnienia funkcji członka zarządu Banku

Spółdzielczego w R. Sąd Rejonowy uchylił orzeczenie referendarza w części

dotyczącej wpisu tego członka rady i oddalił wniosek o wpis dwóch dalszych osób

jako członków zarządu banku oraz wniosek o wpis pełnomocnika. Badając

merytoryczną zasadność załączonych do wniosku dokumentów z bezwzględnie

obowiązującymi przepisami, Sąd stwierdził, że wyznaczenie członka rady

nadzorczej banku spółdzielczego do pełnienia funkcji prezesa zarządu na

podstawie art. 56 ust. 1 zdanie trzecie ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo

spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm. – dalej:

"Pr.spółdz.") może nastąpić po uprzedniej zgodzie Komisji Nadzoru Finansowego

zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków

spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i banków zrzeszających (Dz.U. Nr 119, poz. 1252

ze zm. – dalej: "ustawa z dnia 7 grudnia 2000 r."), a ponadto tak wyznaczony

prezes nie mógłby skutecznie delegować do zarządu banku dwóch wskazanych

przez siebie osób (art. 12 ust. 4 tej ustawy). W związku z tym, że w apelacji

wnioskodawca podtrzymał stanowisko, iż wyznaczenie członka rady do pełnienia

funkcji prezesa zarządu nie wymaga zgody Komisji Nadzoru Finansowego i tak

wyznaczony prezes jest uprawniony wystąpić z wnioskiem o powołanie członków

zarządu banku (art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r.), Sąd Okręgowy

przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone na wstępie zagadnienia prawne,

zwracając uwagę na skomplikowany i niejasny stan prawny w tym zakresie, mogący

prowadzić do odmiennych interpretacji, oraz na brak jakichkolwiek wypowiedzi w

literaturze w tej materii.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 56 ust. 1 zdanie trzecie Pr.spółdz. przewiduje możliwość

wyznaczenia przez radę nadzorczą spółdzielni jednego lub kilku swoich członków

„do czasowego pełnienia funkcji członka (członków) zarządu, „nie przesądzając, czy

wyznaczenie takie odnosi się także do prezesa zarządu spółdzielni. W odniesieniu

do spółdzielni niebędącej bankiem w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. – Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm. –

dalej: "Pr.bank.") nie można negować uprawnienia rady spółdzielni w zakresie

możliwości wyznaczania we wspomnianym trybie także prezesa zarządu

spółdzielni, ponieważ przepisy Prawa spółdzielczego regulują wyraźnie skład

osobowy zarządu spółdzielni i zaliczają prezesa zarządu wprost do grona członków

zarządu (art. 49 ust. 1 i 2 Pr.spółdz., verba legis: członków zarządu, w tym prezesa i

jego zastępców). Rzecz jasna, radę spółdzielni, korzystającą z wyznaczenia, wiąże

przewidziana w statucie liczba członków zarządu (art. 49 ust. 1 Pr.spółdz.).

Szersza regulacja zasad formowania składu osobowego zarządu banku

spółdzielczego, przewidziana w art. 12 ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. i w art. 22b

Pr.bank, mogłaby jednak prowadzić do wniosku o znacznym ograniczeniu

samodzielności kompetencyjnej rady nadzorczej banku spółdzielczego w stosunku

do kompetencji rady każdej innej spółdzielni właśnie w zakresie powoływania

prezesa zarządu banku. Co więcej, u podstaw takich ograniczeń leżą nie tylko cele

zapewnienia operatywnej reprezentacji banku jako osoby prawnej, ale także

czynnik profesjonalnego zarządzania przedsiębiorstwem bankowym.

Obserwacje te nie mogą jednak prowadzić do wniosku, że funkcjonująca w

banku spółdzielczym rada nadzorcza nie może skutecznie wyznaczyć na podstawie

art. 56 ust. 1 Pr.spółdz. w związku z art. 20 ust. 1 Pr.bank. jednego ze swych

członków do czasowego pełnienia funkcji członka zarządu, w tym także prezesa

banku. Trzeba wyraźnie odróżnić przewidziane de lege lata dwa reżimy prawne w

zakresie kształtowania składu osobowego członków zarządu banku spółdzielczego

z udziałem rady nadzorczej, tj. reżim ogólny i reżim szczególny. Reżim ogólny

określony został w art. 12 ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. i w art. 22b Pr.bank. Ma

on zastosowanie w każdej sytuacji niezakłóconego działania zarządu banku

spółdzielczego, natomiast reżim szczególny może być zastosowany tylko wówczas,

gdy występuje sytuacja wyjątkowa, określona w art. 56 ust. 1 zadanie trzecie („w

razie konieczności”). Te szczególne kompetencje rady nadzorcze banku mogą być

wykorzystane jedynie w takiej właśnie sytuacji wyjątkowej ze skutkami prawnymi o

charakterze tymczasowym. Służą one przede wszystkim zapewnieniu bankowi w

zasadzie natychmiastowej i nieprzerwanej, choć prowizorycznej reprezentacji w

obrocie prawnym.

Duże znaczenie odgrywa w tym zakresie czynnik czasowy i w związku z tym

cele zagwarantowania profesjonalnego zarządzania przedsiębiorstwem bankowym

w postaci weryfikowania osoby wyznaczonej do pełnienia funkcji prezesa banku

przez Komisję Nadzoru Finansowego (art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r.

i art. 22b Pr.bank.) powinny schodzić na plan dalszy. Oznacza to, że wyznaczenie

przez radę nadzorczą banku z grona swoich członków osoby do czasowego

pełnienie funkcji prezesa zarządu banku spółdzielczego nie wymaga zgody Komisji

Nadzoru Finansowego ani jakiegokolwiek innego postępowania weryfikacyjnego

delegowanego prezesa zarządu banku spółdzielczego na podstawie art.56 ust. 1

zdanie trzecie Pr.spółdz. w związku z art. 20 ust. 1 Pr.bank.

Czynnik czasu czyni nieoperatywnym ewentualne ustanowienie kuratora przez

sąd, gdyż wyznaczanie prezesa zarządu przez radę nadzorczą ma właśnie także na

celu uniknięcie postępowania wszczętego na podstawie art. 42 k.c. Nie należy przy

tym zakładać, że rada nadzorcza banku, w sytuacji określonej w art. 56 ust. 1

zdanie trzecie Pr.spółdz., wyznaczy do pełnienia funkcji prezesa osobę

niekompetentną lub nieuprawnioną do tymczasowego reprezentowania banku i

zarządzania przedsiębiorstwem bankowym. W każdym razie bank spółdzielczy,

znajdujący się w sytuacji określonej w art. 56 ust. 1 zdanie trzecie Pr.spółdz., nadal

podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego (art. 131 i 138 Pr.bank.), która

może być uczestnikiem postępowania o wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym

członków zarządu banku, w tym prezesa zarządu (art. 35 Pr.bank.).

Niewątpliwie może powstać problem przy określaniu niektórych uprawnień

prezesa zarządu banku spółdzielczego wyznaczonego na podstawie art. 56 ust. 1

zdanie trzecie Pr.spółdz.; chodzi przede wszystkim o uprawnienia w zakresie

formowania personalnego składu zarządu przewidziane w art. 12 ust. 4 ustawy z

dnia 7 grudnia 2000 r., zgodnie z którym m.in. powołanie członków zarządu banku

spółdzielczego przez radę nadzorczą tego banku następuje na wniosek prezesa

zarządu banku. Należy przyjąć, że prezesowi zarządu banku spółdzielczego

wyznaczonemu do pełnienia tej funkcji na podstawie art. 56 ust. 1 zdanie trzecie

Pr.spółdz. w związku z art. 20 ust. 1 Pr.bank. nie przysługuje uprawnienie do

składania wniosku o powołanie członków zarządu. Jak wspomniano, art. 56 ust. 1

zdanie trzecie Pr.spółdz. przewiduje wyjątkowy sposób ukształtowania osobowego

składu zarządu banku spółdzielczego w sytuacji szczególnej, jeżeli zatem doszło do

powierzenia członkowi rady nadzorczej czasowo funkcji prezesa zarządu tego

banku, nie znaczy to, że ipso iure nabywa on wszystkie uprawnienia związane z

kształtowaniem składu osobowego zarządu banku znajdującego się w tej sytuacji.

Świadczy o tym ogólna treść art. 56 ust. 1 zdanie trzecie Pr.spółdz. i zasadniczy cel

tego przepisu. (...) Przewidziany w tym przepisie stan konieczności, wywołany m.in.

z uszczupleniem składu zarządu uprawnia radę nadzorczą do skorzystania z

kompetencji przewidzianych w tym przepisie w celu przywrócenia bankowi

spółdzielczemu czasowo właściwej reprezentacji w obrocie prawnym, a więc do

odpowiedniego uzupełnienia składu zarządu. Może to dotyczyć także, a nie tylko

osoby prezesa, nie mieści się zatem w celu omawianej regulacji powierzanie

wyznaczonemu przez radę prezesowi zarządu misji skompletowania – nawet

czasowo – składu zarządu.

Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przestawione zagadnienia

prawne, jak na wstępie (art. 390 k.p.c.).