I CSK 99/11

Sygn. akt I CSK 99/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Huty Ł. S.A. w upadłości z siedzibą w Ł.

przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki oraz

Zakładowi Elektroenergetycznemu S.A. z siedzibą w G.

z udziałem interwenienta ubocznego – nadzorca sądowy W. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 września 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powód Huta „Ł.” S.A. w upadłości z siedzibą w Ł. wniósł o zasądzenie in

solidum od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa Urzędu Regulacji

Energetyki (dalej: „Prezesa URE”) oraz Zakładu Elektroenergetycznego S.A. z

siedzibą w G. na jego rzecz kwoty 182.060.000 zł wraz z odsetkami, tytułem

odszkodowania. Szkoda obejmowała kwotę 122.840.000 zł – tytułem straty

wynikającej z różnicy wyniku na sprzedaży osiąganego przy pełnej produkcji

realizowanej przez hutę i przy cenie energii określonej w postanowieniu Prezesa

URE z dnia 12 października 2001 r., a wynikiem sprzedaży uzyskanym przez hutę

w okresie od dnia 15 listopada 2001 r. do dnia 25 lipca 2006 r. – oraz kwotę

59.220.000 zł tytułem straty wynikającej z przestoju huty w okresie od lutego do

lipca 2006 r. na skutek braku dostaw energii elektrycznej, obliczoną jako różnica

wyniku na sprzedaży realizowanej przy pełnej produkcji, przy uwzględnieniu ceny

energii elektrycznej określonej w wyżej wymienionym postanowieniu Prezesa URE

z dnia 12 października 2001 r.

Występujący w charakterze interwenienta ubocznego po stronie powodowej

nadzorca sądowy W. S. przyłączył się do stanowiska powoda.

Wyrokiem z dnia 26 października 2009 r., Sąd Okręgowy oddalił powództwo.

Ustalił, że Huta „Ł.” S.A. z siedzibą w Ł. i Zakład Elektroenergetyczny S.A. z

siedzibą w G. w dniu 30 lipca 2001 r. zawarły umowę, na mocy której Zakład

Elektroenergetyczny S.A. zobowiązał się do świadczenia usług przesyłowych

i sprzedaży energii elektrycznej, zaś Huta „Ł.” S.A. zobowiązała się do odbioru i

kupna energii elektrycznej za cenę 67 zł/MW netto, przy czym rozliczenia za usługi

przesyłowe miały być dokonywane według stawek opłat ustalonych

w zatwierdzonej przez Prezesa URE taryfie dla energii elektrycznej. Zgodnie

z umową, huta była zobowiązana do zapłaty za zużytą energię elektryczną

i świadczone usługi przesyłowe do 10-tego dnia następnego miesiąca, na

podstawie faktur rozliczeniowych. W przypadku nie uregulowania należności,

Zakład Elektroenergetyczny S.A. miał prawo, bez dodatkowego wezwania,

niezwłocznie wstrzymać dalszą sprzedaż energii elektrycznej i świadczenie usług

przesyłowych. Gdyby Huta „Ł.” S.A. nie uregulowała w całości należności

wynikających z wystawionych faktur, Zakład Elektroenergetyczny S.A. miał

możliwość rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym, co powodowało

3

natychmiastowe wstrzymanie dostaw energii elektrycznej i świadczenia usług

przesyłowych bez dodatkowego wezwania. W dniu 11 października 2001 r. Zakład

Elektroenergetyczny S.A. ograniczył dostawy energii na rzecz Huty „Ł.” S.A. do

niezbędnego minimum wynikającego z bezpieczeństwa w ruchu kolejowym,

drogowym, lotniczym i połączeń telekomunikacyjnych. Na wniosek huty zostało

wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie nieuzasadnionego wstrzymania

dostaw energii eklektycznej, przy czym spór zakończył się negatywnie dla powoda

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 25 lipca 2006 r. Skarga kasacyjna Huty „Ł.”

S.A. od tego wyroku została oddalona (sygn. III SK 18/06). Postanowieniem z dnia

12 października 2001 r., wydanym na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 10

kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54, poz. 348 ze zm., zwanej dalej:

„Pr. energetyczne”), Prezes URE nakazał Zakładowi Elektroenergetycznemu S.A.

podjęcie i kontynuowanie dostaw energii elektrycznej dla Huty „Ł.” S.A. na

warunkach określonych w umowie z dnia 30 lipca 2001 r., a w szczególności przy

uwzględnieniu cen energii elektrycznej przewidzianych w § 6 pkt 2 i 3 umowy oraz

stawek opłat za usługi przesyłowe zawartych w obowiązującej taryfie dla energii

elektrycznej Zakładu Elektroenergetycznego S.A. zatwierdzonej przez Prezesa

URE, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sporu. W wykonaniu powyższego

postanowienia Zakład Elektroenergetyczny S.A. podjął dostawy energii elektrycznej

dla huty, jednakże Huta „Ł.” S.A. nie regulowała należności za dostarczaną energię

elektryczną. Decyzją z dnia 14 listopada 2001 r., Prezes URE stwierdził, że

wstrzymanie dostaw energii elektrycznej przez Zakład Elektroenergetyczny S.A. do

Huty „Ł.” S.A. nie było nieuzasadnione i uchylił swoje postanowienie z dnia 12

października 2001 r. Sąd Okręgowy – Sąd Antymonopolowy, wyrokiem z dnia 28

października 2002 r. uchylił powyższą decyzję w całości, zaś Sąd Najwyższy,

wyrokiem z dnia 4 marca 2004 r. (sygn. III SK 8/04), uchylił wyżej wymieniony

wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Antymonopolowego w części uchylającej decyzję

Prezesa URE z dnia 14 listopada 2001 r. w jej pkt 1) i w tym zakresie przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu – Sądowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów do

ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy– Sąd

Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wyrokiem z dnia 19 października 2005 r.

oddalił odwołanie Huty „Ł.” S.A. od decyzji Prezesa URE z dnia 14 listopada 2001 r.

4

W dniu 15 listopada 2001 r. Zakład Elektroenergetyczny S.A. zaprzestał

dostarczania energii elektrycznej do obiektów Huty „Ł.” S.A. Pismem z dnia 15

listopada 2001 r. powód wystąpił do Prezesa URE o podjęcie czynności

zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, w szczególności

wystawienia tytułu egzekucyjnego w oparciu o postanowienie z dnia 12

października 2001 r., jednakże, w ocenie Prezesa URE, w dacie złożenia wniosku

postanowienie z dnia 12 października 2001 r. było uchylone. Decyzją z dnia 24

lutego 2002 r., Prezes URE orzekł zawarcie umowy o świadczenie usług

przesyłowych pomiędzy Hutą „Ł.” S.A. a Zakładem Elektroenergetycznym S.A.,

przy czym decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Postanowieniem z dnia 28 listopada 2002 r., Prezes URE odmówił wystawienia

tytułu wykonawczego w stosunku do Zakładu Elektroenergetycznego S.A. w

związku z uchylaniem się od wykonania postanowienia z dnia 12 października 2001

r., zaś postanowieniem z dnia 23 grudnia 2002 r. nakazał podjęcie przez Zakład

Elektroenergetyczny S.A. świadczenia usług przesyłowych energii elektrycznej na

rzecz Huty „Ł.” S.A. od dnia 1 stycznia 2003 r. na warunkach określonych decyzją

Prezesa URE z dnia 24 lutego 2002 r. pod warunkiem, że powód ma dostawcę

energii elektrycznej. Decyzją z dnia 11 lutego 2003 r. Prezes URE orzekł zawarcie

umowy o świadczenie usług przesyłowych pomiędzy Hutą „Ł.” S.A. a Zakładem

Elektroenergetycznym S.A. na warunkach określonych w projekcie umowy

przedstawionym przez pozwanego, zaś postanowieniem z dnia 24 grudnia 2003 r.

nakazał kontynuowanie przez Zakład Elektroenergetyczny S.A. świadczenia usług

przesyłowych energii elektrycznej na rzecz Huty „Ł.” S.A. od dnia 1 stycznia 2004 r.

na warunkach określonych decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 11

lutego 2003 r. pod warunkiem, że Huta „Ł.” S.A. ma dostawcę energii elektrycznej.

Następnie, decyzją z dnia 19 lutego 2004 r., zmienioną decyzją z dnia 25 marca

2004 r., Prezes URE orzekł zawarcie kolejnej umowy o świadczenie usług

przesyłowych pomiędzy Hutą „Ł.” S.A. a Zakładem Elektroenergetycznym S.A.

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2004 r., wydanym w sprawie wszczęcia przez

wierzyciela Prezesa URE postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku

do Zakładu Elektroenergetycznego S.A. – wobec uchylania się od wykonania

obowiązków o charakterze niepieniężnym wynikających z postanowienia z dnia

5

12 października 2001 r. – Prezes URE odmówił wystawienia tytułu wykonawczego.

Postanowienie to zostało uchylone przez Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony

Konkurencji i Konsumentów postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2005 r. zaś

zażalenia na to postanowienie zostały oddalone postanowieniem Sądu

Apelacyjnego z dnia 29 grudnia 2005 r. Jednakże Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia

4 września 2008 r., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je

postanowienie Sądu Okręgowego i odrzucił zażalenie (sygn. III SK 1/08).

Następnie, w dniu 14 lutego 2006 r., Prezes URE wystawił tytuł wykonawczy i

skierował go do Wojewody Ś. jako organu egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia

24 lutego 2006 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

zmienił w trybie zabezpieczenia postanowienie Prezesa URE z dnia 12

października 2001 r. i określił warunki kontynuacji przez Zakład

Elektroenergetyczny S.A. sprzedaży energii elektrycznej dla Huty „Ł.” S.A. do czasu

ostatecznego rozstrzygnięcia sporu w ten sposób, że sprzedaż energii elektrycznej

dla huty miała odbywać się po cenie wynikającej z zatwierdzonej przez Prezesa

URE Taryfy Zakładu Elektroenergetycznego S.A. na rok 2006 dla grupy taryfowej A

23, ustalono przedpłatowy system rozliczeń za sprzedaną hucie energię

elektryczną z okresami rozliczeniowymi będącymi jednocześnie terminami płatności

przypadającymi na dziesiąty, dwudziesty i ostatni dzień miesiąca, nie dopuszczono

rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej poprzez potrącenie, zaś w razie

nieuzyskania od huty przedpłaty w terminie płatności, przyznano Zakładowi

Elektroenergetycznemu S.A. prawo do wstrzymania sprzedaży energii elektrycznej

dla Huty „Ł.” S.A. Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia 12 maja 2006 r., zmienił

zaskarżone postanowienie w pkt I i wniosek zainteresowanego o udzielenie

zabezpieczenia oddalił oraz uchylił zaskarżone postanowienie w pkt II w części

oddalającej wniosek zainteresowanego o uchylenie lub zmianę postanowienia

Prezesa URE z dnia 12 października 2001 r. i w tym zakresie przekazał sprawę

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Prezes URE w dniu 3 lutego

2006 r. skierował upomnienie wzywające Zakład Elektroenergetyczny S.A. do

dobrowolnego wykonania obowiązku nałożonego postanowieniem z dnia 12

października 2001 r., zaś w dniu 14 lutego 2006 r. wystąpił z pismem do Wojewody

Ś. o wszczęcie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym.

6

Wojewoda Ś., postanowieniem z dnia 22 lutego 2006 r., orzekł o nałożeniu na

Zakład Elektroenergetyczny S.A. grzywny w kwocie 25.000 zł w celu przymuszenia

do podjęcia i kontynuowania dostaw energii elektrycznej dla powoda, na warunkach

określonych w umowie sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług

przesyłowych z dnia 30 lipca 2001 r. Postanowienie to zostało zaskarżone przez

Zakład Elektroenergetyczny S.A. Postanowieniem z dnia 17 marca 2006 r.,

Wojewoda Ś. orzekł o nałożeniu na Zakład Elektroenergetyczny S.A. kolejnej

grzywny w kwocie 25.000 zł. Postanowienie to również zostało zaskarżone przez

Zakład Elektroenergetyczny S.A.

W ocenie Sądu Okręgowego, łącząca strony umowa z dnia 30 lipca 2001 r.

wygasła w dniu 31 grudnia 2001 r. i po tej dacie nie było podstaw do dostarczania

Hucie „Ł.” S.A. przez Zakład Elektroenergetyczny S.A. energii elektrycznej na

warunkach wynikających z tej umowy w sytuacji, gdy po tej dacie warunki umowy

między stronami zostały uregulowane przez Prezesa URE. Rozstrzygnięcie sporu o

zasadność wstrzymania dostaw energii przez Zakład Elektroenergetyczny S.A. do

Huty „Ł.” S.A. nastąpiło już decyzją Prezesa URE z dnia 14 listopada 2001 r. Na

podstawie tej decyzji, którą jednocześnie uchylono postanowienie Prezesa URE z

dnia 12 października 2001 r. wobec niepłacenia przez hutę należności za

dostarczaną energię, Zakład Elektroenergetyczny S.A. w dniu 15 listopada 2001 r.

ponownie zaprzestał dostarczania energii do huty. Sąd powszechny nie jest władny

rozstrzygnąć, czy wstrzymanie w dniu 15 listopada 2001 r. dostaw energii przez

Zakład Elektroenergetyczny S.A. do Huty „Ł.” S.A. było zasadne, gdyż, zgodnie z

art. 8 ust. 1 Pr. energetycznego, należy to do właściwości Prezesa URE. Zawarte w

postanowieniu tego Prezesa z dnia 12 października 2001 r. sformułowanie „na

warunkach umowy z dnia 30 lipca 2001 r.” należy interpretować zgodnie z

brzmieniem tej umowy, która nakładała na Hutę „Ł.” S.A. obowiązek regulowania

opłat za dostarczaną energię. Ponadto, postanowienie wydane w trybie art. 8 ust 2

prawa energetycznego, nie mogło wydłużać czasu obowiązywania umowy z dnia

30 lipca 2001 r. Od chwili wejścia w życie kolejnych umów, orzeczonych kolejnymi

decyzjami Prezesa URE, stanowiły one podstawę do świadczenia przez Zakład

Elektroenergetyczny S.A. usług przesyłu. Od dnia 14 listopada 2001 r.

postanowienie Prezesa URE z dnia 12 października 2001 r. zostało wyeliminowane

7

z obrotu prawnego. Ponieważ rozstrzygnięcie, czy wstrzymanie w dniu 15 listopada

2001 r. przez Zakład Elektroenergetyczny S.A. dostaw energii do Huty „Ł.” S.A.

było zasadne należy do wyłącznej kompetencji Prezesa URE, wobec braku takiego

rozstrzygnięcia, zgłoszone przez powoda roszczenie jest przedwczesne.

Niezależnie od powyższego skoro umowa z dnia 30 lipca 2001 r. obowiązywała do

dnia 31 grudnia 2001 r. i określała preferencyjne ceny energii, zaś po tej dacie

możliwe było jedynie dostarczanie energii na normalnych zasadach i na takich

zasadach energia do Huty „Ł.” S.A. była dostarczana, nie można przyjąć, że po

dniu 1 stycznia 2002 r. u powoda mogła powstać szkoda. Ponadto Prezes URE nie

miał obowiązku monitorowania, czy postanowienie z dnia 12 października 2001 r.

jest wykonywane, zaś powód nie wskazał, jakie czynności i w jakiej dacie powinny

zostać podjęte przez Prezesa URE.

Wyrokiem z dnia 22 września 2010 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

powoda, którą zaskarżono w całości wyrok Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny

uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, nie podzielił

natomiast oceny prawnej tego Sądu. Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował art. 8

ust. 1 Pr. energetycznego, przyjmując, iż postanowienie Prezesa URE z dnia 12

października 2001 r. obowiązywało jedynie do dnia 14 listopada 2001 r., tj. do daty

wydania przez Prezesa URE decyzji stwierdzającej, że wstrzymanie w dniu 11

października 2001 r. przez Zakład Elektroenergetyczny S.A. dostaw energii do Huty

„Ł.” S.A. nie było nieuzasadnione. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu

Najwyższego, wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 marca 2004 r. (sygn. III

SK 8/04), że rozstrzygnięcie sporu w sprawie nieuzasadnionego wstrzymania

dostaw energii elektrycznej w drodze decyzji Prezesa URE nie było równoznaczne

z „ostatecznym rozstrzygnięciem sporu, o którym mowa w art. 8 ust. 2 Pr.

energetycznego, skoro od tej decyzji wniesiono odwołanie do Sądu Ochrony

Konkurencji i Konsumentów. Nawet w wypadku, gdy w sentencji postanowienia o

podjęciu i kontynuowania dostaw energii stwierdzono, że następuje ono na

warunkach określonych w umowie, to wygaśnięcie umowy, przed ostatecznym

rozstrzygnięciem przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów sporu o

nieuzasadnione wstrzymanie dostaw, nie powodowało „wygaśnięcia” tego

postanowienia. Na pozwanym Zakładzie Elektroenergetycznym S.A. spoczywał

8

więc obowiązek kontynuowania dostaw energii elektrycznej do Huty „Ł.” S.A. także

po wydaniu przez Prezesa URE decyzji administracyjnej z dnia 14 listopada 2001 r.

Niezależnie od tego nie doszło do skutecznego uchylenia postanowienia przez

Prezesa URE, wobec uchylenia punktu 2 decyzji z dnia 14 listopada 2001 r. przez

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Dopiero postanowieniem z dnia 24

lutego 2006 r. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zmienił w trybie

zabezpieczenia postanowienie Prezesa URE z dnia 12 października 2001 r.,

odmiennie określając warunki kontynuacji przez Zakład Elektroenergetyczny S.A.

sprzedaży energii elektrycznej dla Huty „Ł.” S.A. do czasu ostatecznego

rozstrzygnięcia sporu. Jednakże postanowieniem z dnia 12 maja 2006 r. Sąd

Apelacyjny częściowo zmienił powyższe postanowienie w ten sposób, że wniosek

zainteresowanego o udzielenie zabezpieczenia oddalił oraz uchylił zaskarżone

postanowienie w części oddalającej wniosek zainteresowanego o uchylenie lub

zmianę postanowienia Prezesa URE z dnia 12 października 2001 r., w tym

zakresie przekazując sprawę Sądowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów do

ponownego rozpoznania. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, także

kolejne decyzje Prezesa URE, orzekające zawarcie umów o świadczenie usług

przesyłowych pomiędzy Hutą „Ł.” S.A. a Zakładem Elektroenergetycznym S.A., nie

miały wpływu na obowiązywanie postanowienia Prezesa URE z dnia 12

października 2001 r., w części, w której zobowiązywało ono pozwanego do podjęcia

i kontynuowania dostaw energii elektrycznej dla huty.

Powyższa okoliczność nie miała jednak istotnego znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy. Powód domagał się zasądzenia in solidum od pozwanych

odszkodowania z tytułu dopuszczenia się przez pozwanych czynów

niedozwolonych, z zastrzeżeniem, że podstawą faktyczną powództwa nie jest

objęta odpowiedzialność kontraktowa. Powód odpowiedzialność odszkodowawczą

pozwanego Skarbu Państwa wiązał z faktem, że Prezes URE nie doprowadził do

wyegzekwowania od Zakładu Elektroenergetycznego S.A. wykonania obowiązku

nałożonego postanowieniem Prezesa URE z dnia 12 października 2001 r. przez

okres jego obowiązywania, tj. do dnia 25 lipca 2006 r. Oznacza to, że powód

odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego Skarbu Państwa wywodził z

przewlekłości administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze

9

obowiązujący od dnia 1 września 2004 r. art. 4171

§ 3 k.c., Sąd Okręgowy przyjął,

że powód nie udowodnił, że złożył skargę na przewlekłość postępowania

egzekucyjnego – przewidzianą w art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 36,

poz. 161 ze zm., zwanej dalej: „u.p.e.a.”) – i, że skarga ta została uwzględniona.

Brak jest prejudykatu umożliwiającego przyjęcie odpowiedzialności pozwanego

Skarbu Państwa za niepodejmowanie czynności w postępowaniu egzekucyjnym w

okresie po dniu 1 września 2004 r. Powód nie udowodnił również, aby taką skargę

złożył w okresie od dnia 15 listopada 2001 r. do dnia 31 sierpnia 2004 r. W tym

okresie, obowiązujący art. 417 k.c. w zw. z art. 77 ust. 1 Konstytucji nie wymagał

istnienia prejudykatu dla przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa. Powód nie

wskazał jednak konkretnych czynności oraz podstaw prawnych obligujących organ

państwa (Prezesa URE) do ich dokonania. Tym samym brak było podstaw do

przyjęcia odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.

Odnośnie do odpowiedzialności drugiego z pozwanych obowiązek zawarcia

umowy o przyłączenie do sieci, jest obowiązkiem o charakterze cywilnoprawnym,

co do zasady realizowanym w formie umowy. Wydane w trybie art. 8

Pr. energetycznego postanowienie Prezesa URE – określające warunki podjęcia

lub kontynuowania dostaw – zastępuje oświadczenie woli stron. Postanowienie to,

mimo że przybiera postać aktu administracyjnego, w aspekcie materialnoprawnym

jest źródłem stosunku cywilnoprawnego, a nie obowiązku publicznoprawnego.

Zastępując umowę o przyłączenie do sieci, przejściowo (do czasu ostatecznego

rozstrzygnięcia sporu) reguluje wzajemne prawa i obowiązki stron, które mają

charakter cywilnoprawny. Z tej przyczyny brak było podstaw do przyjęcia, że

niewykonanie przez .Zakład Elektroenergetyczny S.A. postanowienia Prezesa URE

z dnia 12 października 2001 r. stanowiło naruszenie obowiązującego prawa, a nie

wyłącznie aktu będącego źródłem łączącego strony stosunku cywilnoprawnego,

równoważnego w skutkach z umową. Co do zasady, naruszenie zobowiązania o

charakterze cywilnoprawnym może być podstawą konstruowania odpowiedzialności

kontraktowej, a nie deliktowej. Powód nie wskazał konkretnego przepisu prawa,

który miałby naruszyć pozwany, nie realizując obowiązków o charakterze

cywilnoprawnym. Nie było również podstaw do przyjęcia odpowiedzialności

10

deliktowej pozwanego Zakładu Elekroenergetycznego S.A. na tej podstawie, że

niewykonanie obowiązku przewidzianego w postanowieniu Prezesa URE z dnia 12

października 2001 r. było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Przeszkodą do powoływania się przez powoda na naruszenie przez pozwanego

zasad współżycia społecznego była okoliczność, że sam powód naruszał te

zasady, nie płacąc za dostarczaną mu energię elektryczną.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony w całości skargą kasacyjną

przez powoda. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. powód

zarzucił naruszenie:

- art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego w zw. z art. 443 k.c. oraz art. 415 k.c. przez ich

błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że

rozstrzygnięcie wydane przez Prezesa URE na podstawie art. 8 ust. 2

Pr. energetycznego nie stanowi źródła publicznoprawnego obowiązku po stronie

dostawcy energii, którego niewykonanie może skutkować odpowiedzialnością

deliktową dostawcy energii wobec odbiorcy energii, lecz stanowi wyłącznie

źródło stosunku o charakterze cywilnoprawnym równoważnego w skutkach

z umową;

- art. 83, art. 87 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 415 k.c. przez ich

błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie i przyjęcie, że

niewykonywanie przez dostawcę energii obowiązku wynikającego

z prawomocnego postanowienia Prezesa URE nie stanowi naruszenia

przewidzianego w Konstytucji obowiązku przestrzegania prawa,

a w konsekwencji nie jest zachowaniem bezprawnym mogącym skutkować

odpowiedzialnością deliktową dostawcy energii wobec odbiorcy energii;

- art. 415 k.c. w zw. z art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego przez jego błędną

wykładnię polegającą na przyjęciu, że niewykonywanie przez dostawcę energii

obowiązku wynikającego z prawomocnego postanowienia Prezesa URE nie jest

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a mianowicie z zasadą, zgodnie

z którą obowiązki wynikające z prawomocnych rozstrzygnięć organów

administracji publicznej należy wykonywać, a w konsekwencji, że zachowanie

11

takie nie jest bezprawne i nie może stanowić podstawy odpowiedzialności

deliktowej dostawcy energii;

- art. 4171

§ 3 k.c. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten stosuje

się do szkód wyrządzonych niepodejmowaniem przez organ państwowy

czynności zmierzających do wyegzekwowania własnego prawomocnego

postanowienia, a w konsekwencji, że domaganie się odszkodowania od Skarbu

Państwa za zaniechanie organu państwowego podjęcia czynności

zmierzających do wyegzekwowania prawomocnego postanowienia tego organu

może nastąpić wyłącznie po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu

niezgodności z prawem niewydania orzeczenia przez ten organ;

- art. 1 ust. 2 oraz art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego w zw. z art. 417 § 1 k.c. przez

błędne przyjęcie, że z art. 1 ust. 2 Pr. energetycznego nie wynika prawny

obowiązek przestrzegania przez Prezesa URE interesów odbiorców energii,

w tym obowiązek podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania

postanowienia wydanego w trybie art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego w razie jego

nierespektowania przez dostawcę energii, którego niewykonanie może rodzić

odpowiedzialność deliktową Skarbu Państwa wobec odbiorcy energii;

- art. 32 ust. 1 oraz art. 32 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 417

§ 1 k.c. przez ich niezastosowanie, wobec błędnego przyjęcia, że ponad

czteroletnie zaniechanie przez Prezesa URE podjęcia czynności zmierzających

do wykonania własnego postanowienia wydanego w trybie art. 8 ust. 2

Pr. energetycznego nie narusza wyrażonego w Konstytucji obowiązku równego

traktowania wszystkich osób oraz obowiązku niedyskryminowania kogokolwiek

w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym, których niewykonanie

może rodzić odpowiedzialność deliktową Skarbu Państwa;

- art. 6 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego poprzez błędne

przyjęcie, że na Prezesie URE (wierzycielu egzekucyjnym) nie spoczywa

prawny obowiązek podjęcia działań zmierzających do wyegzekwowania

własnego postanowienia wydanego w trybie art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego,

w sytuacji w której zobowiązany (dostawca energii) odmawia wykonania

obowiązków wynikających z wyżej wymienionego postanowienia.

12

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. zarzucono

naruszenie art. 382 k.p.c. poprzez:

- przyjęcie, że powód nie wskazał przepisów prawa, które nakładały na

pozwanych obowiązki wykonania postanowienia Prezesa URE z dnia

12 października 2001 r.;

- uznanie, iż powód nie płacił za dostarczoną mu energię elektryczną, czym

naruszył zasady współżycia społecznego, a tym samym nie może powoływać

się na naruszenie tych zasad przez Zakład Elekroenergetyczny.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. wskutek

przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, że powód nie wskazał przepisów prawa, które

nakładały na pozwanych obowiązki wykonania postanowienia Prezesa URE z dnia

12 października 2001 r. Już w uzasadnieniu pozwu powód wskazał przepisy, które,

jego zdaniem, nakładały na pozwanych obowiązki wykonania rzeczonego

postanowienia. W odniesieniu do pozwanego Skarbu Państwa – Prezesa URE

powód w uzasadnieniu pozwu wskazał na treść art. 1 ust. 2 Pr. energetycznego.

Ponadto twierdził, że obowiązek wykonania postanowienia organu administracji

publicznej wynikał z zasady przestrzegania prawa (art. 83 Konstytucji),

a zaniechanie wykonania tego obowiązku naruszał art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji

(obowiązek równego traktowania podmiotów przez władze publiczne). Natomiast

w odniesieniu do pozwanego Zakładu Elektroenergetycznego S.A. w G. powód

wskazywał, że postanowienie Prezesa URE, o którym mowa w art. 8 ust. 2 Pr.

energetycznego, rodzi po stronie adresata zobowiązanie, które polega na

znoszeniu obowiązku podjęcia i kontynuowania dostaw energii elektrycznej do

chwili ostatecznego rozstrzygnięcia sporu. Niezastosowanie się przez pozwanego

do postanowienia Prezesa URE stanowiło naruszenie art. 83 Konstytucji.

Niezależnie więc od tego, czy wskazywane przez powoda podstawy prawne

rzeczywiście stanowiły źródło obowiązku podjęcia przez pozwanych działań

zmierzających do wykonania postanowienia Prezesa URE z dnia 12 października

13

2001 r. naruszało art. 382 k.p.c. stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny, wbrew temu co

wynikało z treści pism procesowych, że powód nie wskazał przepisów prawa, które,

jego zdaniem, uzasadniały obowiązek podjęcia właściwych działań zmierzających

do wykonania postanowienia Prezesa URE. Zarzut naruszenia tego przepisu był

uzasadniony również z tego względu, że Sąd Apelacyjny bez dokonania bliższej

oceny prawnej ustalonych okoliczności przyjął za sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego zachowanie powoda polegające na niepłaceniu za energię

elektryczną. Trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że zagadnienie, z jakich

przyczyn powód nie płacił za energię elektryczną nie było przedmiotem ustaleń

Sądu Apelacyjnego, a tylko wówczas możnaby dokonać prawidłowej oceny, czy

taka postawa powoda stanowiła naruszenie zasad współżycia społecznego.

Istota skargi kasacyjnej dotyczy jednak zarzutów materialnoprawnych

dotyczących deliktowej odpowiedzialności odszkodowawczej obu pozwanych.

W odniesieniu do pozwanego Skarbu Państwa – Prezesa URE Sąd Apelacyjny

trafnie przyjął, że rozważając odpowiedzialność tego pozwanego należy rozróżnić

dwa okresy, w których obowiązywały różne reżimy prawne dotyczące

odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu czynu niedozwolonego; pierwszy, do

dnia 31 sierpnia 2004 r. oraz drugi, od dnia 1 września 2004 r. W pierwszym,

wskazanym, okresie odpowiedzialność Skarbu Państwa za czyn niedozwolony

opierała się – wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r.,

SK 18/00 (OTK 2001, nr 8, poz. 256) – na podstawie art. 417 k.c. w zw. z art. 77

ust. 1 Konstytucji. Warunkiem ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej

Skarbu Państwa na tej podstawie prawnej było uznanie, że określone działanie

bądź zaniechanie działania było niezgodne z prawem. W postępowaniu sądowym

strona dochodząca odpowiedzialności na tej podstawie prawnej nie musiała

legitymować się prejudykatem stwierdzającym, iż określone działanie bądź

zaniechanie funkcjonariusza państwowego, które, jej zdaniem spowodowało

szkodę, miało charakter bezprawny. Ocena bezprawności działania funkcjonariusza

państwowego, z którą dochodzący roszczenia odszkodowawczego wiąże

powstanie szkody należy do sądu rozstrzygającego o zgłoszonym roszczeniu

odszkodowawczym. Abstrahując w tym miejscu od zagadnienia, czy z przepisów

prawa wynikał obowiązek podjęcia przez Prezesa URE czynności zmierzających do

14

wyegzekwowania jego postanowienia z dnia 12 października 2001 r. – o czym

będzie mowa dalej – Sąd Apelacyjny uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia

odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego Skarbu Państwa – Prezesa URE

za niewykonanie tego postanowienia w okresie do dnia 31 sierpnia 2004 r. z dwóch

przyczyn, tj. niewskazania przez powoda przepisów nakładających na Prezesa

URE obowiązek podjęcia czynności zmierzających do wykonania wskazanego

postanowienia oraz niewykazania przez powoda bezczynności tego pozwanego, co

potwierdzała okoliczność, iż powód nie wniósł skargi na przewlekłość postępowania

egzekucyjnego obejmującego okres przed dniem 1 września 2004 r. Oba

argumenty są błędne. Powoda nie obciążał bowiem obowiązek wskazania

konkretnej normy prawa materialnego, którą naruszyło zarzucane w pozwie

zaniechanie działania funkcjonariusza państwowego. Obowiązkiem sądu

orzekającego było bowiem stwierdzenie z urzędu niezgodności z prawem

zaniechania podjęcia działania przez funkcjonariusza Skarbu Państwa, jeżeli

z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynikało, że zaniechanie to

naruszało normę prawa, z której wynikał skonkretyzowany obowiązek podjęcia tego

działania. Ponadto – jak zasadnie wskazał Sąd Apelacyjny, ale niekonsekwentnie

zastosował w sprawie – odnośnie do stwierdzenia bezprawności polegającej na

bezczynności Prezesa URE w okresie do dnia 31 sierpnia 2004 r. nie było

wymagane w procesie odszkodowawczym legitymowanie się przez powoda

prejudykatem stwierdzającym taką bezprawność. Z tej przyczyny okoliczność, że

powód nie wniósł skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego obejmują

okres przed dniem 1 września 2004 r. nie przesądzała o tym, że nie doszło do

zarzucanej bezczynności Prezesa URE wskutek zaniechania podjęcia przez niego

czynności zmierzających do wykonania postanowienia z dnia 12 października

2001 r.

Od dnia 1 września 2004 r. obowiązywały przepisy kodeksu cywilnego

dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa za czyny niedozwolone

znowelizowane ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692), w szczególności

wskazany przez Sąd Apelacyjny art. 4171

§ 3 k.c., według którego, jeżeli szkoda

została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich

15

wydania przewiduje przepis prawa, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu

we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub

decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. W ocenie Sądu Apelacyjnego,

przepis ten miał zastosowanie do oceny zaniechania podjęcia przez pozwanego

Skarb Państwa – Prezesa URE działań zmierzających do wyegzekwowania

obowiązku nałożonego postanowieniem z dnia 12 października 2001 r. na pozwany

Zakład Elektroenergetyczny S.A. w G. Z tej przyczyny powód był zobowiązany

przedstawić prejudykat stwierdzający, że brak podjęcia działań przez Prezesa URE

po dniu 31 sierpnia 2004 r., był niezgodny z prawem. Uściślając, Sąd Apelacyjny

stwierdził, że chodzi o orzeczenie wydane w następstwie skargi na przewlekłość

postępowania egzekucyjnego, przewidzianej w art. 54 ust. 2 u.p.e.a. skoro powód

wywodził odpowiedzialność Skarbu Państwa z przewlekłości postępowania

egzekucyjnego. Przedstawiona wyżej argumentacja Sądu odwoławczego jest

błędna dlatego, że przewidziana w art. 54 ust. 2 u.p.e.a. skarga na przewlekłość

postępowania egzekucyjnego dotyczy sytuacji, gdy toczy się postępowanie

egzekucyjne, a nie wówczas – jak twierdził powód – gdy postępowanie

egzekucyjne w ogóle nie zostało wszczęte. Z art. 26 § 5 oraz art. 32 u.p.e.a.

wynika, że postępowanie egzekucyjne toczy się dopiero z chwilą doręczenia

zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i dokonania czynności egzekucyjnej.

Ponadto przewidziana w art. 54 ust. 2 u.p.e.a. skarga dotyczy opieszałości organu

egzekucyjnego. Tymczasem Sąd Apelacyjny nie ustalił, że Prezes URE pełnił

funkcję organu egzekucyjnego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym

obejmującym egzekucję obowiązku przewidzianego w postanowieniu tego organu

z dnia 12 października 2001 r. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że Prezes

URE pełnił funkcję wierzyciela w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, a

nie organu egzekucyjnego (mimo, że jest możliwe łączenie obu tych funkcji).

Badanie podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego Skarbu

Państwa – Prezesa URE wiązało się więc z zaniechaniem podjęcia przez Prezesa

URE czynności jako wierzyciela w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym

zmierzających do wykonania postanowienia z dnia 12 października 2001 r.

Przyjęcie bezprawności postępowania polegającego na zaniechaniu podjęcia

działań przez organ władzy publicznej wymagało ustalenia istnienia

16

skonkretyzowanego obowiązku działania przez przepis ustawy, którego wykonanie

wyłączyłoby powstanie szkody (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

4 grudnia 2001 r., SK 18/00, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2005 r.,

III CK 367/04, Biuletyn SN 2005, nr 7, poz. 14). Zgodnie z art. 1a) pkt 13 u.p.e.a.,

przez wierzyciela rozumie się podmiot uprawniony do wykonania obowiązku lub

jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub

zabezpieczającym. Obowiązek wierzyciela podjęcia czynności zmierzających do

zastosowania środków egzekucyjnych, w razie uchylania się zobowiązanego od

wykonania obowiązku, wynika z art. 6 § 1 u.p.e.a. Z przepisu tego wyprowadza się

zasadę prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji administracyjnej przez

wierzyciela, jeżeli zobowiązany nie wykona obowiązku dobrowolnie. W takim

przypadku, wierzyciel powinien podjąć działania przewidziane w przepisach

u.p.e.a., w szczególności powinien przesłać zobowiązanemu upomnienie (art. 15),

wystawić tytuł wykonawczy i złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji (art. 26 § 1),

wskazać środek egzekucyjny (art. 28), a następnie podjąć dalsze czynności

w postępowaniu egzekucyjnym zmierzające do zastosowania środków

egzekucyjnych wobec zobowiązanego. W odniesieniu do wierzyciela uprawnionego

do wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego nie ma

zastosowania skarga przewidziana w art. 54 ust. 2 u.p.e.a. Natomiast art. 6 § 1a

u.p.e.a. (obowiązujący od dnia 30 listopada 2001 r.) przewiduje skargę na

bezczynność wierzyciela w podejmowaniu czynności, o których mowa w § 1 tego

artykułu, którą może wnieść podmiot, którego interes prawny lub faktyczny został

naruszony w wyniku niewykonania obowiązku. Postanowienie wydane na

podstawie tego przepisu może być uznane za prejudykat, o którym mowa w art.

4171

§ 3 k.c., jedynie wówczas, gdy czynności, których nie podjął wierzyciel

egzekucyjny, powinny były przybrać postać decyzji (lub odpowiednio

postanowienia). Przepis ten ma bowiem zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy

szkoda jest następstwem niewydania decyzji (ewentualnie, odpowiednio

postanowienia), gdy obowiązek ich wydania przewiduje odpowiedni przepis prawa.

Zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a., rozstrzygnięcia i zajmowane przez wierzyciela

stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje

w formie postanowienia. Część z czynności wierzyciela, w tym przesłanie

17

pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku

z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego (art. 15

§ 1 u.p.e.a.), a następnie wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego

i skierowanie wniosku do organu egzekucyjnego o wszczęcie egzekucji

administracyjnej (art. 26 § 1 u.p.e.a.) nie przybiera formy postanowienia albo

decyzji administracyjnej. W konsekwencji podstawą prawną oceny roszczenia

odszkodowawczego wobec Skarbu Państwa z tytułu czynu niedozwolonego

polegającego na zaniechaniu podjęcia przez organ państwowy, pełniący funkcję

wierzyciela, czynności zmierzających do wszczęcia administracyjnego

postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania obowiązku wynikającego

z aktu administracyjnego jest, także po dniu 31 sierpnia 2004 r., art. 417 § 1 k.c. –

a nie art. 4171

§ 3 k.c. – jeżeli czynności te, według przepisów u.p.e.a., nie powinny

były mieć formy decyzji lub postanowienia. Z tych względów uzasadniony był zarzut

naruszenia art. 4171

§ 3 k.c. przez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że będzie on

miał zastosowanie do oceny zarzucanemu Skarbowi Państwa – Prezesowi URE

zaniechaniu podjęcia po dniu 31 sierpnia 2004 r. czynności zmierzających do

egzekucji obowiązku określonego w postanowieniu Prezesa URE z dnia

12 października 2001 r., które spowodowało, według powoda, szkodę.

Uzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 417 § 1 k.c. (w brzmieniu

obowiązującym od dnia 1 września 2004 r.) przez jego niezastosowanie do oceny

odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa – Prezesa URE za zaniechania

podjęcia tych czynności pod dniu 31 sierpnia 2004 r.. Zasadny był również zarzut

naruszenia art. 6 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 2 Pr. energetycznego wskutek

uznania, że na Prezesie URE nie spoczywał prawny obowiązek podjęcia czynności

zmierzających do egzekucji obowiązku wynikającego z jego postanowienia z dnia

12 października 2001 r. Należy jednak podkreślić, że powyższa ocena abstrahuje

od zagadnienia, które nie było przedmiotem badania przez Sąd Apelacyjny, czy

w okresie wskazanej przez powoda bezczynności Prezesa URE ziściły się warunki

określone w postanowieniu Prezesa URE z dnia 12 października 2001 r. do

wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego wobec Zakładu

Elektroenergetycznego S.A. w G. Odnoszące się do tego zagadnienia dokumenty

18

przedłożone na etapie postępowania kasacyjnego nie mogły być przedmiotem

oceny Sądu Najwyższego ze względu na treść art. 39813

§ 2 k.p.c.

Nie były natomiast uzasadnione zarzuty naruszenia art. 1 ust. 2 oraz art. 8

ust. 2 Pr. energetycznego w zw. z art. 417 § 1 k.c., z których, według powoda,

wynikał prawny obowiązek Prezesa URE podjęcia czynności zmierzających do

wyegzekwowania postanowienia wydanego w trybie art. 8 ust. 2

Pr. energetycznego w razie jego nierespektowania przez dostawcę energii. Art. 1

ust. 2 Pr. energetycznego określa jedynie ogólne cele ustawy, w tym zapewnienie

ochrony interesów odbiorców. Z tak ogólnie ujętego jednego z celów ustawy nie

można wyprowadzić skonkretyzowanego prawnego obowiązku wykonania przez

Prezesa URE wydanego przez niego, na podstawie art. 8 ust. 2

Pr. Energetycznego, postanowienia. Bezzasadny był również zarzut naruszenia

art. 32 ust. 1 oraz art. 32 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 417 § 1

k.c. uzasadniony naruszeniem przez Prezesa URE zasady równości wobec prawa,

równouprawnienia i zakazu dyskryminacji. Ustalony stan faktyczny nie dawał

podstaw do przyjęcia, że zaniechanie podjęcia przez Prezesa URE czynności

zmierzających do wyegzekwowania obowiązku przewidzianego w postanowieniu

tego organu z dnia 12 października 2001 r. było spowodowane nierównym

traktowaniem powoda, czy zamiarem jego dyskryminacji.

Odnośnie do odpowiedzialności pozwanego Zakładu Elektroenergetycznego

S.A. Sąd Apelacyjny przyjął, że niewykonanie przez tego pozwanego obowiązku

przewidzianego w postanowieniu Prezesa URE z dnia 12 października 2001 r.

mogło uzasadniać odpowiedzialność odszkodowawczą tego pozwanego na

podstawie art. 471 k.c., z wyłączeniem odpowiedzialności deliktowej na podstawie

art. 415 k.c. Stanowisko to jest błędne. Art. 8 ust. 1 w zw. z art. 23 ust. 2 pkt 5 Pr.

energetycznego przewiduje uprawnienie Prezesa URE do rozstrzygania sporów

dotyczących warunków świadczenia usług, o których mowa w art. 4 ust. 2 Pr.

energetycznego, odmowy zawarcia umowy sprzedaży m.in. energii elektrycznej

albo nieuzasadnionego wstrzymania dostaw energii elektrycznej. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 4 marca 2004 r., III SK 8/04, OSNAPiUS,

2005, nr 1, poz. 14) wyjaśniono, że chodzi o rozstrzyganie sporu cywilnego

poddanego pod rozstrzygnięcie organu administracji państwowej, zgodnie z art. 2 §

19

3 k.p.c. W wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., III SK 42/10 (Lex nr 898422) Sąd

Najwyższy przyjął w odniesieniu do określonej w art. 8 ust. 1 Pr. energetycznego

kompetencji regulatora dotyczącej rozstrzygania sporu zobowiązaniowego (co do

zasady cywilnoprawnego), że pomimo abstrakcyjnego i lapidarnego ujęcia jest

samoistnym źródłem prawa, co eliminuje potrzebę sięgania do konstrukcji

cywilistycznych (art. 64 k.c.). Decyzja Prezesa URE zastępuje oświadczenia woli

stron, w funkcjonalnym znaczeniu „zastępstwa”, natomiast według charakteru

prawnego decyzji stanowi ona podstawę samoistnego ukształtowania stosunku

zobowiązaniowego w zakresie spraw spornych między stronami. W związku z

rozpoznawaniem sporów wymienionych w art. 8 ust. 1 Pr. energetycznego

Prezesowi URE przyznano szczególną kompetencję w art. 8 ust. 2 Pr.

energetycznego polegającą na tym, że w sprawach, o których mowa w ust. 1, organ

ten może wydać postanowienie, w którym określa warunki podjęcia bądź

kontynuowania dostaw energii (bądź paliw) do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia

sporu. Wynikający z postawienia Prezesa URE, wydanego na podstawie art. 8 ust.

2 Pr. energetycznego, obowiązek przedsiębiorstwa energetycznego dostarczania

energii, staje się elementem obowiązków cywilnoprawnych tego przedsiębiorstwa

wobec odbiorcy energii elektrycznej, którego niewykonanie uzasadnia

odpowiedzialność odszkodowawczą przedsiębiorstwa energetycznego wobec

odbiorcy na podstawie art. 471 k.c. Co do zasady, niewykonanie obowiązku o

charakterze względnym nie może być kwalifikowane jako dopuszczenie się

równocześnie czynu niedozwolonego, chyba że – jak to przyjęto w orzecznictwie

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1997 r., III CKN 202/97,

OSNC 1998, nr 3, poz. 32 oraz z dnia 16 stycznia 2008 r., IV CSK 380/07, OSNC-

ZD 2008, nr 4, poz. 102) – czyn ten narusza również normę powszechnie

obowiązującą.

Uwzględniając przedstawione wyżej stanowisko należy dostrzec, że

niewykonanie przez pozwanego Zakład Elektroenergetyczny S.A. obowiązku

dostarczania energii elektrycznej było zarazem niewykonaniem aktu

administracyjnego w postaci postanowienia Prezesa URE z dnia 12 października

2001 r. nakładającego na jego adresata określony obowiązek, którego źródłem były

nie tylko normy o charakterze cywilnym odnoszące się do stosunku obligacyjnego

20

łączącego strony, ale również normy administracyjnoprawne. Przyznanie Prezesowi

URE kompetencji do określania, w trakcie trwania sporów, warunków podjęcia bądź

kontynuowania dostaw energii (paliw) wynika m.in. z tego, że obowiązek

dostarczania energii odbiorcom przez przedsiębiorstwa energetyczne, mimo że co

do zasady ma charakter umowny (por. art. 5 ust. 1 Pr. energetycznego), poddany

jest także bezwzględnie obowiązującym regulacjom publicznoprawnym,

w szczególności zawartym w art. 4 ust. 2 Pr. energetycznego – który, w brzmieniu

obowiązującym w dniu 12 października 2001 r., przewidywał, że przedsiębiorstwa

energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją paliw i energii mają

obowiązek zapewnić wszystkim podmiotom świadczenie usług polegających na

przesyłaniu energii na warunkach uzgodnionych przez strony w drodze umowy –

oraz w art. 7 ust. 1 Pr. energetycznego, według którego przedsiębiorstwa

energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją energii elektrycznej są

obowiązane do zawarcia umowy sprzedaży energii lub umowy o świadczenie usług

przesyłowych z odbiorcami. Instytucja przewidziana w art. 8 ust. 2

Pr. energetycznego umożliwia również realizację celów określonych w art. 1 ust. 2

Pr. energetycznego, w tym ochronę interesów odbiorców w trakcie trwania sporu

z przedsiębiorstwem energetycznym. Uzasadnia to wniosek, że

materialnoprawnym podłożem postanowienia Prezesa URE, wydawanego na

podstawie art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego, są nie tylko normy o charakterze

cywilnoprawnym – odnoszące się do umowy zawieranej pomiędzy

przedsiębiorstwami energetycznymi i odbiorcami energii (paliw) – ale również

bezwzględnie obowiązujące normy prawa publicznego nakładające na

przedsiębiorstwa energetyczne obowiązek zawarcia umowy m.in. sprzedaży paliw

lub energii oraz o świadczenie usług przesyłowych i zapewnienia świadczenia usług

wynikających z tych umów wszystkim podmiotom na warunkach uzgodnionych

przez strony w umowie.

Nie ma definicji legalnej czynu niedozwolonego. Jest to pojęcie, którego

wykładnia jest dokonywana w nauce prawa i judykaturze. Przyjmuje się, że czyn

niedozwolony – w postaci działania lub zaniechania – powinien być sprzeczny

z przepisami prawa (z normami wynikającymi z konstytucyjnych źródeł prawa),

zasadami współżycia społecznego, dobrymi obyczajami, czy też nawet regułami

21

uważnego postępowania. Za czyn niedozwolony należy uznać zachowanie

sprzeczne nie tylko z określonym nakazem, czy zakazem wynikającym wprost

z norm prawa, ale również wyprowadzaną z tych norm zasadą postępowania.

Z obowiązujących przepisów wynika powszechny obowiązek dobrowolnego

wykonania nakazu, czy zakazu wynikającego z aktu administracyjnego przez jego

adresata. Akt administracyjny stanowi bowiem akt stosowania prawa, a więc norm

o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, które zostają przetworzone na normę

o charakterze indywidualnym i konkretnym, wyznaczającą obowiązek określonego

działania bądź zaniechania adresata aktu administracyjnego, który jako

zobowiązany – według terminologii u.p.e.a. – ma prawny obowiązek jego

wykonania, tj. wykonania w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub

niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.), pod rygorem przymusowego doprowadzenia

do wykonania tego obowiązku (art. 15 § 1 u.p.e.a.). Dotyczyło to również

obowiązku dostarczania energii elektrycznej wynikającego z postanowienia

Prezesa URE z dnia 12 października 2001 r. W konsekwencji – bez potrzeby

odwoływania się do zasad współżycia społecznego oraz norm konstytucyjnych

(art. 83, art. 87 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji) wskazanych w skardze

kasacyjnej – za czyn sprzeczny z prawem może być uznane zachowanie

polegające na zaniechaniu wykonania obowiązku wynikającego z aktu

administracyjnego – w ustalonym stanie faktycznym – postanowienia Prezesa URE

wydanego na podstawie art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego. Uwzględniając powyższe

za uzasadniony należy uznać również zarzut naruszenia art. 415 k.c. przez jego

niezastosowanie do oceny powództwa zgłoszonego wobec Zakładu

Elektroenergetycznego S.A. w G. oraz art. 8 ust. 2 Pr. energetycznego w zw. art.

415 i art. 443 k.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz, co do kosztów, na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art.

39821

k.p.c.

22