III CSK 136/11

Sygn. akt III CSK 136/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. K. i A. P. – K.

przeciwko D. & K. P.K. sp.j. w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 2 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 22 października 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie A. K. i A. P.– K. w pozwie skierowanym przeciwko „D. & K. P.

K.” Spółce jawnej w K. domagali się zasądzenia kwoty 88.464 zł tytułem

wyrównania szkody jakiej doznali na skutek zachowania pozwanej polegającego na

niewydaniu w czasie właściwym lokalu, który nabyli od pozwanej. Dochodzona

kwota odzwierciedlała nieosiągnięty, w okresie od stycznia do grudnia 2007 r.

czynsz z tego lokalu. Jako podstawę prawną żądania powodowie wskazali art.

415 k.c.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że uchyliła się od

skutków oświadczenia woli dotyczącego zbycia lokalu, jako złożonego pod

wpływem błędu, że nie można jej przypisać winy za niewydanie lokalu oraz,

że powodowie nie udowodnili wysokości szkody.

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2010 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanej

na rzecz powodów 88.464 zł z ustawowymi odsetkami od 4 kwietnia 2009 r. i orzekł

o kosztach procesu należnych powodom. W motywach rozstrzygnięcia Sąd

Rejonowy ustalił, że strony w dniu 9 czerwca 2004 r. zawarły przedwstępną

umowę sprzedaży, na podstawie której pozwana zobowiązała się do wybudowania,

ustanowienia i przeniesienia na powodów własności lokalu mieszkalnego nr 6

położonego w K. przy ul. K. [...]. Integralną częścią tej umowy były tzw. ogólne

warunki sprzedaży lokali (o.w.s.l.), z których m.in. wynikało (pkt 25 ust. 1), że

powodowie wyrażają zgodę na przeniesienie praw i obowiązków pozwanej

wynikających z umowy, na podmiot powiązany osobowo bądź kapitałowo z

pozwaną Spółką. Terminy zawarcia umowy przyrzeczonej, ustalone na dzień 31

marca 2005 r., a następnie na dzień 15 czerwca 2005 r., upłynęły bezskutecznie. W

dniu 30 czerwca 2005 r. pozwana zawarła ze Spółką „D. & K. P. S.” sp. jawną w K.

umowę, mocą której, z powołaniem się na pkt 25 ust.1 o.w.s.l., przeniosła na tę

Spółkę wszystkie swoje prawa i obowiązki wynikające z umowy zawartej

z powodami i w związku z tą umową wydała tej Spółce lokal. Powodowie wytoczyli

powództwo o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli i wyrokiem

3

z dnia 12 kwietnia 2006 r. sygn. akt 1294/05 Sąd Okręgowy zobowiązał pozwaną

Spółkę do złożenia oświadczenia woli o sprzedaży powodom opisanego w wyroku

lokalu. U podstaw tego, uwzględniającego powództwo, wyroku legła ocena, że

postanowienie zawarte w pkt 25 ust. 1 o.w.s.l. było bezskuteczne, a zatem

pozwana, pozostając wwiązana w umowę przedwstępną, miała obowiązek ją

wykonać. Apelacja pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego została oddalona

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 21 września 2006 r. Powodowie pismem z

dnia 23 października 2006 r. wezwali pozwaną do wydania lokalu. W dniu 28

listopada 2006 r. pozwana złożyła przed notariuszem oświadczenie o uchyleniu się

od skutków oświadczenia woli, do którego została zobowiązana prawomocnym

wyrokiem, jako oświadczenia złożonego pod wpływem błędu co do skutecznego

przeniesienia na inny podmiot, na podstawie pkt 25 ust. 1 o.w.s.l., praw i

obowiązków wynikających z umowy. Z żądaniem wydania lokalu powodowie

wystąpili na drogę sądową; wyrokiem częściowym z dnia 12 września 2007 r.

orzeczono o obowiązku pozwanej w tym procesie spółki „D. & K. P. S.” sp. jawnej w

K., wydania powodom lokalu. Do wydania doszło w wyniku egzekucji, w dniu 19

grudnia 2007 r. Powodowie zamierzali lokal wynająć i w tym celu nawiązali kontakt

z włoską spółką P., z którą ustalili, że umowa najmu będzie trwać cały rok 2007, a

miesięczny czynsz będzie wynosił 1900 euro. Na skutek niewydania lokalu, ten

utracony czynsz, przeliczony według średniego w tamtym okresie kursu euro,

stanowił szkodę powodów, której zrekompensowania domagali się od pozwanej. W

tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy odniósł się do przytoczonych

wyżej zarzutów pozwanej i uznał je za chybione. W szczególności jako nietrafne

ocenił stanowisko pozwanej co do możliwości uchylenia się od skutków

oświadczenia woli, do złożenia którego strona została zobowiązana wyrokiem, przy

czym wskazał, że prezentując nawet odmienne stanowisko, nie byłoby podstaw do

przyjęcia wady oświadczenia woli w postaci błędu. Rozważając zarzut

nieudowodnienia winy w niewydaniu lokalu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że

niewydanie stanowiło nienależyte wykonanie łączącego strony zobowiązania. Taka

zaś kwalifikacja ustalonych faktów uzasadniała rozstrzygnięcie na podstawie art.

471 k.c., a nie na podstawie art. 415 k.c., którą to podstawę prawną powodowie

wskazali w pozwie. Wywiódł, że przyjęcie innej podstawy prawnej dla

4

rozstrzygnięcia o roszczeniu pozostawało bez znaczenia dla losów powództwa.

Związanie sądu obejmuje tylko podstawę faktyczną, wskazanie zaś właściwej

podstawy prawnej rozstrzygnięcia jest obowiązkiem sądu. Rozważając

odpowiedzialność pozwanej na podstawie art. 471 k.c. Sąd Rejonowy ocenił, że

pozwana Spółka winna mieć świadomość wadliwości klauzuli zezwalającej na

przeniesienie na inny podmiot jej praw i obowiązków wynikających z umowy

przedwstępnej oraz świadomość, że nie będzie mogła wydać powodom lokalu.

Niewydanie lokalu, mimo takiego obowiązku sprzedawcy wynikającego z umowy

sprzedaży, uzasadniało zarzut nienależytego wykonania umowy łączącej strony.

Poniesioną z tej przyczyny szkodę, w postaci nieuzyskanego czynszu, ocenił Sąd

jako udowodnioną przedstawionymi przez powodów dokumentami prywatnymi.

Apelacja pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego została oddalona

wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 22 października 2010 r., który podzielił

zarówno ustalenia faktyczne jak i ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej

instancji.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego, opartej na obu

podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c., w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej

pozwana Spółka zarzuciła naruszenia art. 84 § 1 zd. 1 w związku z art. 64 k.c., art.

221

, art. 354 § 2 i art. 355 § 1 i § 2, art. 3851

§ 1, art. 3853

pkt 5 i art. 471 k.c.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 321 § 1

w związku z art. 187 § 1, art. 386 i art. 379 pkt 5, art. 232, art. 322, art. 316, art. 365

§ 1 w związku z art. 361, art. 256, art. 278 § 1 k.p.c. i art. 5 § 1 ustawy z dnia

27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz art. 4 pkt 1 i art. 5 ust.

2 ustawy o języku polskim w związku z art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej, a także naruszenie art. 47912

, art. 381 i art. 47914

§ 4 k.p.c.

Zarzucając powyższe, skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania

ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia co do istoty

sprawy przez oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

Powodowie domagając się zasądzenia kwoty 88.464 zł, jako podstawę

prawną dochodzonego roszczenia wskazali art. 415 k.c. Sąd Rejonowy ocenił,

że ustalony stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję art. 471 k.c. i na tej

podstawie prawnej rozstrzygnął o żądaniu. W apelacji pozwana zarzuciła

nieważność postępowania przez sądem pierwszej instancji przez pozbawienie

możności obrony jej praw, na skutek nieuprzedzenia o możliwej zmianie kwalifikacji

prawnej roszczenia. Jak twierdziła, uniemożliwiło jej to podniesienie zarzutów

związanych z tą, inną, podstawą prawną żądania i tym samym podjęcie właściwej

obrony. Ten zarzut apelacji Sąd Okręgowy uznał za chybiony stwierdzając, że

w przepisach kodeksu postępowania cywilnego brak jest regulacji odpowiadającej

treści art. 399 k.p.k. stanowiącego, że jeżeli okaże się, iż nie wychodząc poza

granice oskarżenia, można czyn zakwalifikować według innego przepisu, sąd

uprzedza o tym obecne strony. Wskazanie właściwej podstawy prawnej jest rzeczą

sądu, stąd nieuprzedzenie o rozstrzygnięciu na innej podstawie prawnej nie

prowadzi do nieważności postępowania .

Rozważając zasadność zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów

skierowanych przeciwko stanowisku Sądu Okręgowego, uwzględnić trzeba,

że zgodnie z art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. obowiązkiem powoda jest dokładne określenie

w pozwie żądania oraz przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających

to żądanie. Przepis art. 321 k.p.c. stanowiąc, że sąd nie może wyrokować co do

przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani zasądzać ponad żądanie, pozostaje

w ścisłym związku z art. 187 k.p.c. Sąd nie może zatem orzec o czym innym

niż domagał się powód, nie może też orzec na innej podstawie faktycznej niż

wskazywana przez powoda. Z okoliczności sprawy nie wynika, aby Sąd orzekł

o czym innym i na podstawie innych okoliczności faktycznych niż wskazywane

przez powodów. Wyrokiem orzeczono o obowiązku zapłaty określonej w pozwie

kwoty stanowiącej odszkodowanie za szkodę, której powodowie doznali na skutek

niewydania im w czasie właściwym lokalu. Nie można przeto podzielić zarzutu

skarżącej, że sąd orzekł ponad żądanie, naruszając tym samym art. 321 k.p.c.

Sąd orzekł o obowiązku zapłaty oceniając, że niewydanie lokalu, skutkujące szkodą

odpowiadającą zasądzonej kwocie, było nienależytym wykonaniem umowy, a nie

naruszeniem powszechnie obowiązującego porządku prawnego bądź zasad

6

współżycia społecznego, w sposób uzasadniający przypisanie pozwanej

popełnienie czynu niedozwolonego. Dokonał zatem kwalifikacji prawnej ustalonego

stanu faktycznego z innej podstawy prawnej niż wskazywana przez powodów.

Powód nie ma obowiązku wskazywania podstawy prawnej swego żądania.

Wskazanie tej podstawy nie jest jednak, jak to już wielokrotnie podkreślano w

orzecznictwie, pozbawione doniosłości prawnej. Wybierając podstawę prawną,

powód zakreśla nie tylko granice okoliczności faktycznych istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy, ale nadto zakreśla granice obrony pozwanego. Pozwany

podejmuje bowiem tę obronę w takim zakresie jaki wynika nie tylko z faktów, ale i

ze wskazanego przepisu. Pozwany nie ma obowiązku konstruowania w taki sposób

swojej obrony, aby odeprzeć wszelkie możliwe zarzuty mogące wynikać z

wszystkich możliwych podstaw rozstrzygnięcia. Powyższe staje się istotne w

warunkach obowiązującej w procesie prekluzji dowodowej.

Jeżeli istnieje możliwość wieloznacznej kwalifikacji prawnej podanych przez

powoda faktów, to oznacza to też wielość roszczeń, pozostających w zbiegu.

Przy dopuszczalnym ustawowo zbiegu roszczeń, a w okolicznościach

sprawy roszczeń z czynu niedozwolonego i z kontraktu (art. 443 k.c.), na gruncie

prawa materialnego wybór reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej przysługuje

wyłącznie poszkodowanemu. Jeżeli wybór ten znajdzie odzwierciedlenie

w stanowisku powoda w procesie, a również i do tego jest on uprawniony

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2000 r. V CKN 21/00. niepubl.,

z dnia 10 lutego 2004 r. IV CK 459/02 niepubl., z dnia 14 lutego 2003 r. IV CKN

1768/00 niepubl.), to niewątpliwie powstaje zagadnienie w jaki sposób,

z uszanowaniem prawa wyboru powoda, ale także z obowiązkiem respektowania

prawa pozwanego do obrony, z uwzględnieniem procesowych zasad

dyspozycyjności i kontradyktoryjności, wykładać zasadę da mihi factum ego dabo

tibi ius. Jej obowiązywanie nie może być zatem traktowane jako bezwzględne,

rozumieć ją raczej wówczas należy jako powinność wydania przez sąd orzeczenia

(wymierzenie sprawiedliwości), a nie jako regułę przesądzającą o wyborze

właściwej kwalifikacji zdarzenia w ramach lex (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

16 września 2009 r. II CSK 189/09, niepubl.). Jeżeli przeto poszukujący ochrony

powód dokonał wyboru reżimu odpowiedzialności pozwanego, należy przyjąć,

7

że sąd może rozstrzygnąć na innej podstawie prawnej, a więc dokonać wyboru

w gruncie rzeczy innego reżimu odpowiedzialności, ze wszystkimi tego

konsekwencjami (m.in. w zakresie terminów przedawnienia, możliwości dokonania

potrącenia), o ile poinformuje o tym strony, umożliwiając im tym samym

wypowiedzenie się. Sąd ma obowiązek respektowania prawa strony do bycia

wysłuchanym. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoich orzeczeniach

wskazywał, że na prawo do sądu (art. 45 Konstytucji RP) składa się nie tylko

prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanego sądu, prawo do

wyroku sądowego, ale też prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury,

to jest zgodne z wymogami sprawiedliwości i jawności. Ta sprawiedliwość

proceduralna zostaje zrealizowana, jeżeli każda ze stron ma możność

przedstawienia swych racji. Strona musi zatem mieć możność bycia wysłuchaną

co do wszystkich kwestii spornych, nie tylko natury faktycznej, ale również prawnej.

Wysłuchanie zapewnia przy tym przewidywalność przebiegu procesu, pozwala

stronom ocenić trafność podjętych decyzji i rozważyć potrzebę podjęcia

ewentualnych, dalszych czynności procesowych, czyli określić konsekwencje

własnych zachowań na gruncie obowiązującego stanu prawnego. Obowiązek sądu

podejmowania czynności, które jego działania procesowe czynią przewidywalne

wynika z art. 2 Konstytucji. Nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że sąd nie

może ujawnić swojej koncepcji prawnej, jeżeli jest ona odmienna od

przedstawionej przez powoda i może powodować niekorzystne skutki dla obu stron.

Żadna ze stron nie powinna być zaskakiwana wynikiem procesu.

Reasumując, do istoty konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1

Konstytucji) należy sprawiedliwość proceduralna; obejmuje ona prawo do

rzetelnego procesu, w którym podstawowym uprawnieniem jest możność bycia

wysłuchanym. Naruszenie przez sąd tego uprawnienia stron przez rozstrzygnięcie

o roszczeniu na innej podstawie prawnej niż wskazywana przez stronę, bez

poinformowania o takiej możliwości przed zamknięciem rozprawy, skutkuje

nieważnością postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony jej

praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

W świetle powyższego uzasadniony był zarzut naruszenia przez Sąd

Okręgowy art. 386 § 2 k.p.c., przez oddalenie apelacji w sytuacji, gdy

8

z przedstawionych przyczyn, pozwana przed Sądem pierwszej instancji została

pozbawiona możności obrony jej praw. Sąd Okręgowy obowiązany był uchylić

zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania znosząc postępowanie przed tym Sądem, czego nie uczynił.

Uchybienie temu obowiązkowi jest uchybieniem mogącym mieć istotny wpływ na

wynik postępowania zakończonego zaskarżonym wyrokiem.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów naruszenia przepisów procesowych:

nietrafny jest zarzut naruszenia art. 322 k.p.c. z uwagi na to, że Sąd zasądzając

dochodzoną pozwem kwotę, nie korzystał z uprawnienia wynikającego z tego

przepisu. Ustalenie w tej wysokości odszkodowania nastąpiło na podstawie

uznanych za wiarygodne, mające pełną moc dowodową, dokumentów prywatnych.

Prawidłowość oceny dowodów uchyla się spod kontroli kasacyjnej, a to wobec

treści art. 3983

§ 3 k.p.c.

Uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 316 i art. 365 § 1 k.p.c., przez

ich niezastosowanie, jest niejasne. Skarżąca zarzut ten powiązała

z postanowieniem Sądu Apelacyjnego oddalającym zażalenie na postanowienie

Sądu Okręgowego o przekazaniu sprawy do postępowania w sprawach

gospodarczych i wyrażoną w uzasadnieniu tego postanowienia oceną,

że powodowie są przedsiębiorcami, co, zdaniem skarżącej, przesądza taki ich

status. Sądy, wbrew temu postanowieniu przyjęły, że powodowie

są konsumentami, ponieważ tak ocenił ich status Sąd Apelacyjny w sprawie

o złożenie oświadczenia woli. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd

Okręgowy słusznie wskazał, że postanowieniem o przekazaniu sprawy

do postępowania gospodarczego sąd był związany. Uwagę zaś Sądu,

że prawomocność tego postanowienia „nie niweczy mocy merytorycznej”

prawomocnego wyroku wydanego w sprawie o złożenie oświadczenia woli

uzupełnić jednak należy w ten sposób, że zgodnie z art. 365 k.p.c. moc wiążąca

orzeczenia odnosi się do treści jego sentencji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

8 czerwca 2005 r., V CK 702/04, Lex nr 402284). Nie mają mocy wiążącej ani

poglądy prawne wyrażone w uzasadnieniu orzeczenia (wyrok SN z dnia 13 marca

2008 r., III CSK 284/07, Lex nr 380931), ani ustalenia faktyczne zawarte

w uzasadnieniu (wyrok SN z dnia 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07, Lex nr

9

345525). Przedmiotem prawomocności materialnej jest bowiem ostateczny rezultat

rozstrzygnięcia. Zawarte natomiast w uzasadnieniu orzeczenia motywy

rozstrzygnięcia o tyle mogą mieć znaczenie, o ile są niezbędne dla ustalenia

zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia (por. wyrok SN z dnia 15 lutego

2007 r., II CSK 452/06, OSNC-ZD 2008, nr A, poz. 20), co w okolicznościach

sprawy niniejszej, odnieść należy do przyczyny, dla której pozwana została

zobowiązana do złożenia oświadczenia woli. Związanie w sprawie treścią wyroku

wydanego w sprawie 1294/05 oznacza zatem obowiązek przyjęcia, że pozwana

została zobowiązana do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, ze skutkiem

zawarcia przez strony, z chwilą uprawomocnienia się wyroku, umowy sprzedaży

lokalu wraz z prawami związanymi z tym lokalem, oraz że zobowiązanie pozwanej

do złożenia oświadczenia woli było następstwem stwierdzenia braku zgody

powodów na przejęcie obowiązków pozwanej względem nich przez osobę trzecią,

co umowę pozwanej z osobą trzecią uczyniło bezskuteczną. Przyczyna prawna tej

bezskuteczności (naruszenie art. 519 § 1 pkt 2 k.c. jak stwierdził Sąd pierwszej

instancji, czy też art. 3853

pkt 5 k.c. jak stwierdził Sąd drugiej instancji) w sprawie

niniejszej nie ma znaczenia. Stąd też ustalenie w tamtej sprawie odnoszące się do

statusu powodów jako konsumentów, w sprawie niniejszej, w świetle art. 365 k.p.c.,

nie jest wiążące.

Zarzut naruszenia art. 256, art. 278 § 1 k.p.c. i art. 5 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz art. 4 pkt 1 i art. 5 ust.2

ustawy o języku polskim w związku z art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

jako następstwo, w ocenie skarżącej, dopuszczenia dowodów z dokumentów

w języku obcym, bez urzędowego tłumaczenia i uczynienia z nich podstawy

rozstrzygnięcia, poczytać należy za nieporozumienie. Dowody z tych dokumentów,

stanowiących korespondencję powodów z ich włoskim kontrahentem, zostały

zgłoszone w pozwie. Przepis art. 47912

§ 1 k.p.c. wymaga podania w pozwie

twierdzeń i dowodów na ich poparcie, nie wymaga zaś dołączenia dowodów,

w szczególności jeżeli są nimi dokumenty. Tłumaczenie urzędowe tej

korespondencji, dokonane przez tłumacza przysięgłego, zostało złożone przez

powodów do akt sprawy przy piśmie procesowym z dnia 19 października 2009 r.

Przy tym piśmie zostały też złożone, powołane w pozwie jako dowody, fotografie

10

lokalu, co do których skarżąca w skardze kasacyjnej również nietrafnie twierdzi,

że jako dowody były objęte prekluzją. Złożenie dowodów w terminie późniejszym,

w sytuacji gdy zostały wskazane już w pozwie, co miało miejsce w sprawie

niniejszej, czyni chybionym zarzut dokonania ustaleń faktycznych na podstawie

dowodów sprekludowanych.

Co do naruszenia art. 47912

§ 1 k.p.c. przez „wyciągnięcie z objęcia

prekluzją wniosku strony powodowej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu

z opinii biegłego negatywnych skutków procesowych dla strony pozwanej, a nie

strony powodowej” - jest to w istocie zarzut zmierzający do zakwestionowania

oceny pozostałych, przeprowadzonych w sprawie dowodów w sposób dla skarżącej

niekorzystny, a zatem zarzut uchylający się spod kontroli kasacyjnej wobec treści

art. 3983

§ 3 k.p.c.

Nie ma też racji skarżąca zarzucając naruszenie art. 381 k.p.c. przez

pominięcie przez Sąd Okręgowy jej zarzutów i wniosków zgłoszonych w apelacji.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd drugiej instancji, aczkolwiek

zarzuty przedawnienia roszczenia z umów przedwstępnej i sprzedaży istotnie

uznał za spóźnione, to jednak jednocześnie ocenił je merytorycznie, jako

nieuzasadnione. Oświadczenie o potrąceniu uznano za nie wywołujące skutków

prawnych z uwagi na niezachowanie wymogów z art. 47914

§ 4 k.p.c., czego

skarżąca w skardze kasacyjnej nie podważa. Podzielić jedynie należy stanowisko

skarżącej co do braku odniesienia się do zarzutu przyczynienia się powodów do

powstania szkody, za takie nie można bowiem uznać oceny Sądu drugiej instancji,

iż był to zarzut absurdalny.

Nietrafny jest zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest naruszenia art.

84 § 1 w związku z art. 64 k.c. zarówno przez, jak dowodzi skarżąca, błędną

wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie. Nie odnosząc się do zagadnienia, czy

możliwe jest naruszenie przepisu jednocześnie przez błędną wykładnię jak

i niewłaściwe zastosowanie, zauważyć należy, że prawomocnym wyrokiem

wydanym w sprawie 1294/05 Sądu Okręgowego, pozwana została zobowiązana

do złożenia oświadczenia woli o sprzedaży powodom nieruchomości lokalowej

11

wraz z prawami związanymi z tą nieruchomością, w wykonaniu zawartej przez

strony w dniu 9 czerwca 2004 r. przedwstępnej umowy sprzedaży tego lokalu.

Ze złożonego przez pozwaną w dniu 28 listopada 2006 r. oświadczenia

wynika, że uchyliła się od skutków prawnych oświadczenia woli przypisanego jej

powołanym wyżej wyrokiem. Zdaniem skarżącej, Spółka działała pod wpływem

błędu co do prawidłowości stanowiącego integralną cześć umowy przedwstępnej

postanowienia punktu 25 ogólnych warunków sprzedaży lokali, dopuszczającego

przeniesienie praw i obowiązków z umowy przedwstępnej na inny podmiot,

bez zindywidualizowania tego podmiotu.

Zgodnie z treścią art. 64 k.c. prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające

obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to

oświadczenie. Stwierdzenie ustawodawcy, że orzeczenie zastępuje powinne

oświadczenie woli, należy rozumieć w ten sposób, że orzeczenie wywołuje takie

skutki, jakie wywołałoby złożenie oświadczenia przez zobowiązanego, a nie,

że wyrok, z chwilą uprawomocnienia, staje się tym oświadczeniem woli, stając się

czynnością prawną. Wyrok taki, tak jak wyrok wydany np. w sprawie o

świadczenie, czy o ustalenie, pozostaje aktem jurysdykcyjnym władzy państwowej,

a okoliczność, że w tym wypadku bezpośrednio kształtuje stosunki prawne nie

uzasadnia stosowania do niego przepisów o wadach oświadczenia woli.

Przepisy o wadach oświadczenia woli, podobnie zresztą jak i przepisy o zdolności

do czynności prawnych, mają innego adresata. Są nim podmioty stosunków

cywilnoprawnych (art. 1 k.c.). W tej kategorii nie mieści się sąd sprawujący wymiar

sprawiedliwości. Okoliczność, że wyrok, jako wynik działalności jurysdykcyjnej

sądu, wywołuje skutki w sferze stosunków cywilnoprawnych, nie jest okolicznością

szczególną, rzec można, że taka jest funkcja rozstrzygnięć sądu w sprawach

cywilnych. Wadliwość wyroku, a zatem i skutku prawnego wykreowanego treścią

takiego wyroku, eliminuje się środkami procesowymi przewidzianymi w przepisach

kodeksu postępowania cywilnego, a nie przez oświadczenia woli składane

przeciwnikowi procesowemu w trybie art. 88 k.c.

Brak było podstaw do przyjęcia, że Sąd Okręgowy naruszył art. 3851

§ 1

i art. 3853

pkt 5 k.c. w związku z art. 221

k.c. Te przepisy w sprawie niniejszej nie

12

stanowiły podstawy rozstrzygnięcia, a na zakres związania wyrokiem wydanym

w sprawie 1294/05 zwrócono uwagę wyżej.

Zarzut naruszenia art. 354 § 2 , art. 355 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 221

k.c.

skarżąca postawiła w kontekście przyjętej przez Sąd jej odpowiedzialności

kontraktowej (art. 471 k.c.), którą, wobec wyboru przez powoda reżimu

deliktowego, neguje. W związku ze skutecznym zarzutem skarżącej pozbawienia

jej możności obrony przed przypisaniem jej odpowiedzialności kontraktowej,

rozważanie przez Sąd Najwyższy zasadności naruszenia powołanych przepisów

byłoby przedwczesne.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.