III CZP 74/11

Uchwała z dnia 30 listopada 2011 r., III CZP 74/11

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote

Sędzia SA Roman Dziczek (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku F. Bank Polska S.A. w W.

przeciwko Jackowi M. w przedmiocie skargi wierzyciela na zarządzenie komornika

sądowego przy Sądzie Rejonowym w Bochni z dnia 26 lutego 2011 r. po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 30 listopada 2011 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Tarnowie

postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2011 r.:

„Czy pełnomocnik wierzyciela składając wniosek o wszczęcie egzekucji za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne

postępowanie upominawcze zobowiązany jest do przedłożenia komornikowi

dokumentu pełnomocnictwa?"

podjął uchwałę:

Pełnomocnik wierzyciela, składający do komornika za pośrednictwem

systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne postępowanie

upominawcze wniosek o wszczęcie egzekucji na podstawie tytułu

wykonawczego, o którym mowa w art. 797 § 2 w związku z art. 783 § 4 k.p.c.,

ma obowiązek wykazać swoje umocowanie w sposób określony w art. 89 § 1 i

art. 126 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Uzasadnienie

Wierzyciel F. Bank Polska S.A. w W. reprezentowany przez pełnomocnika

złożył do komornika przy Sądzie Rejonowym w Bochni wniosek egzekucyjny za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne

postępowanie upominawcze, w którym domagał się wyegzekwowania od dłużnika

Jacka M. należności objętych nakazem zapłaty z dnia 28 października 2010 r.,

wydanym przez Sąd Rejonowy w Lublinie. Komornik wezwał pełnomocnika

wierzyciela do uzupełnienia wniosku egzekucyjnego przez przedłożenie

pełnomocnictwa udzielonego mu przez wierzyciela lub jego uwierzytelnionej kopii

oraz przedłożenie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wierzyciela, a następnie,

wobec niewykonania tego zarządzenia, zwrócił wniosek egzekucyjny. Skargę

wierzyciela na zarządzenie komornika Sąd Rejonowy w Bochni oddalił

postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2011 r.

Przy rozpoznawaniu zażalenia wierzyciela Sąd Okręgowy w Tarnowie powziął

poważną wątpliwość prawną co do tego, czy w sytuacji, w której ustawodawca w

art. 797 § 2 k.p.c. dopuścił możliwość złożenia wniosku egzekucyjnego za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pełnomocnik wierzyciela ma

obowiązek uzupełnienia braków pełnomocnictwa stosownie do art. 126 § 3 w

związku art. 89 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., czy też może znaleźć zastosowanie

szczególny przepis art. 126 § 31

w związku z art. 89 § 1 zdanie czwarte k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Elektroniczne postępowanie upominawcze (art. 50528

–art. 50537

k.p.c.) zostało

wprowadzone ustawą z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 26, poz. 156), z

dniem 17 lutego 2009 r., jako postępowanie odrębne. Powód został zobowiązany

do wnoszenia pism procesowych drogą elektroniczną w związku z czym pisma te

funkcjonują jedynie w postaci zapisów w systemie teleinformatycznym art. 50531

§ 1

k.p.c.). Również czynności sądu, referendarza i przewodniczącego nie uzyskują

postaci zmaterializowanej (papierowej), lecz utrwalane są w systemie

teleinformatycznym (art. 50530

§ 2 k.p.c.). Jak wynika z art. 50531

§ 2 k.p.c.,

możność wnoszenia pism w postaci tradycyjnej została pozostawiona jedynie

pozwanemu.

W ramach tej regulacji do art. 68 zdanie drugie, art. 89 § 1 zdanie czwarte i

art. 126 § 31

k.p.c. wprowadzono unormowanie, w myśl którego, w elektronicznym

postępowaniu upominawczym osoby dokonujące czynności procesowych jako

organy osób prawnych oraz pełnomocnicy procesowi są zwolnieni z obowiązku

wykazywania swojego umocowania dokumentem; wystarczające jest powołanie

podstawy tego umocowania, a w przypadku pełnomocnictwa – dodatkowo – jego

daty i zakresu oraz okoliczności wymienionych w art. 87 k.p.c. Jednakże w razie

przekazania sprawy sądowi według właściwości ogólnej, w braku podstaw do

wydania nakazu zapłaty, po złożeniu sprzeciwu przez pozwanego lub uchyleniu

nakazu, pełnomocnicy stron są zobowiązani do przedstawienia pełnomocnictwa na

zasadach ogólnych (art. 50537

§ 1 k.p.c.).

Ustawa z dnia 9 stycznia 2009 r. wprowadziła też regulacje związane z

nadawaniem klauzuli wykonalności nakazom zapłaty wydanym w elektronicznym

postępowaniu upominawczym (art. 783 § 4 k.p.c.) oraz z wszczynaniem

postępowania egzekucyjnego na podstawie takiego tytułu. Wierzyciel, składając

wniosek egzekucyjny w klasycznej (papierowej) postaci, zobowiązany jest dołączyć

dokument z systemu teleinformatycznego, umożliwiający komornikowi weryfikację

istnienia i treści tytułu (art. 797 § 3 k.p.c.); może też złożyć wniosek o wszczęcie

egzekucji drogą elektroniczną, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego

obsługującego elektroniczne postępowanie upominawcze (art. 797 § 2 k.p.c.).

W tym przypadku wierzyciel nie dołącza do wniosku dokumentu potwierdzającego

istnienie tytułu, lecz jedynie powołuje się na ten tytuł (art. 797 § 3 in fine k.p.c.).

Komornik, wszczynając egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego, o którym

stanowi art. 783 § 4 k.p.c., jest zobowiązany do zweryfikowania treści

przedstawionego mu dokumentu uzyskanego z systemu teleinformatycznego oraz

zaznaczenia w tym systemie faktu prowadzenia egzekucji na podstawie tego tytułu.

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

wymaga odpowiedzi na pytanie, czy szczególna regulacja zamieszczona w art. 89 §

1 zdanie czwarte i art. 126 § 31

k.p.c. dotycząca elektronicznego postępowania

upominawczego, zwalniająca pełnomocnika procesowego z obowiązku wykazania

swego umocowania dokumentem (por. art. 89 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.), może

mieć odpowiednie zastosowanie (art. 13 § 2 k.p.c.) w postępowaniu egzekucyjnym

wszczętym na podstawie wniosku złożonego za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego obsługującego elektroniczne postępowanie upominawcze (art.

797 § 2 k.p.c.).

Należy przypomnieć ugruntowany pogląd, że w myśl art. 13 § 2 k.p.c., jeżeli

przepis szczególny nie stanowi inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają

odpowiednie zastosowanie przepisy o procesie (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 27 stycznia 1971 r., II CZ 16/71, OSNCP 1971, nr 9, poz. 162

oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 lutego 1996 r., III CZP 17/96, "Prawo

Bankowe" 1996, nr 3, s. 53, i z dnia 30 stycznia 2002 r., III CZP 84/01, OSNC 2002,

nr 10, poz. 122). Jednakże proces dzieli się na postępowanie "zwykłe" oraz

postępowania odrębne, a skoro według art. 13 § 2 k.p.c., przepisy o procesie

stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w

kodeksie, pierwszym zagadnieniem jest to, czy wskazane odesłanie odnosi się do

postępowania procesowego "zwykłego", czy obejmuje także przepisy o

postępowaniach odrębnych.

W piśmiennictwie trafnie przyjmuje się, że postępowanie procesowe „zwykłe”

w rozumieniu art. 13 § 2 k.p.c. stanowi rodzaj postępowania cywilnego, a

postępowania odrębne, także należące do trybu procesu, zaliczają się do innych –

odrębnych od procesu „zwykłego” – rodzajów postępowania. Skłania to do uznania,

że zwrot „przepisy o procesie” obejmuje zasadniczo przepisy o postępowaniu

zwykłym (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2007 r.,

III CZP 113/07, OSNC 2009, nr 1, poz. 4), a zastosowanie instytucji procesowych z

postępowań odrębnych może mieć miejsce tylko wyjątkowo, jeśli da się to pogodzić

z danym postępowaniem.

Zakres przenikania elektronicznego postępowania upominawczego do

postępowania egzekucyjnego nie pozwala na przyjęcie, że przez art. 13 § 2 k.p.c.,

można zastosować w tym postępowaniu szczególne unormowanie art. 89 § 1

zdanie czwarte i art. 126 § 31

k.p.c. De lege lata przepisy te, co wynika z ich

brzmienia, dotyczą jedynie elektronicznego postępowania upominawczego, a

postępowania egzekucyjnego, nawet jeżeli toczy się na podstawie tytułu

pochodzącego z elektronicznego postępowania upominawczego, nie można

traktować jako prawnej kontynuacji elektronicznego postępowania upominawczego.

Postępowanie egzekucyjne w sensie jurydycznym nie jest dalszym ciągiem

postępowania rozpoznawczego; przeciwnie, jest to postępowanie odmienne i

samodzielne, o różnej strukturze.

Należy zauważyć, że włączenie technik elektronicznych nastąpiło tylko w

zakresie postępowania upominawczego. Na etapie postępowania egzekucyjnego

włączenie tego modelu przybrało jedynie postać wynikającą z art. 797 § 2 i 3 oraz

art. 783 § 4 k.p.c., odnosi się zatem do szczególnej postaci tytułu wykonawczego

uzyskanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym oraz alternatywnej – w

stosunku do art. 760 § 1 k.p.c. – możności składania wniosku egzekucyjnego za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego elektroniczne

postępowanie upominawcze. Zarazem, co należy podkreślić, ustawodawca nie

stworzył w postępowaniu egzekucyjnym możności skorzystania z odstępstw

przewidzianych w art. 89 § 1 zdanie czwarte i art. 126 § 31

k.p.c.

Argumentów za odmienną wykładnią nie dostarczają także przepisy

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie

szczegółowych czynności Krajowej Rady Komorniczej oraz szczegółowych

czynności komornika związanych z egzekucją prowadzoną na podstawie

elektronicznego tytułu wykonawczego (Dz.U. Nr 224, poz. 1805 – dalej:

„rozporządzenie”). Rozporządzenie to, określające m.in. szczegółowe czynności

komornika w egzekucji prowadzonej na podstawie elektronicznego tytułu

wykonawczego (§ 1 pkt 2 rozporządzenia), nie przewiduje – w sytuacji, w której

został złożony elektroniczny wniosek o wszczęcie egzekucji – systemu

elektronicznej weryfikacji takiego wniosku, jak czyni się to w stosunku do istnienia i

treści tytułu wykonawczego (§ 7 i 8 w związku z § 2 pkt rozporządzenia).

Potwierdza to dodatkowo, że wierzyciel składający wniosek o wszczęcie egzekucji

na podstawie elektronicznego tytułu wykonawczego za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego jest zobowiązany podporządkować się zwykłej procedurze

egzekucyjnej w zakresie wykazania swego umocowania. Wymaga ona sięgnięcia,

przez art. 13 § 2 k.p.c. do ogólnych zasad wynikających z przepisów o procesie, tj.

art. 89 § 1 zdanie pierwsze i art. 126 § 3 k.p.c.

Z tych względów na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozstrzygnął

przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.