II PK 127/11

Sygn. akt II PK 127/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

Protokolant Grażyna Grabowska

w sprawie z powództwa 1) Polskiego Związku Zawodowego P., 2) Związku

Zawodowego Pracowników G. , 3) Niezależnego Samorządnego Związku

Zawodowego SOLIDARNOŚĆ Region M. przeciwko G. Poland Spółka z o.o. o

wpłacenie na rzecz Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych kwoty

uzyskanej ze sprzedaży Zakładowego Ośrodka Wypoczynkowego w Ł.,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 listopada 2010 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 3.600

(trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 25

marca 2010 r., nakazał pozwanej G. R. Poland przekazać na rzecz Zakładowego

Funduszu Świadczeń Socjalnych utworzonego w pozwanej Spółce kwotę 750.000

zł tytułem równowartości ceny uzyskanej ze sprzedaży Zakładowego Ośrodka

Wypoczynkowego w Ł. Sąd oddalił roszczenie o odsetki, a w pozostałym zakresie

postępowanie umorzył.

Trzy związki zawodowe – Polski Związek Zawodowy „P.”, Związek

Zawodowy Pracowników G., Niezależny Samorządny Związek Zawodowy

„Solidarność”– wystąpiły z pozwem o wpłacenie na rzecz Zakładowego Funduszu

Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) utworzonego w G. R. Poland Spółce z o.o. sumy

pieniężnej uzyskanej ze sprzedaży Zakładowego Ośrodka Wypoczynkowego w Ł.

(dalej: „OW Ł." lub „Ośrodek"), określonej wstępnie na kwotę 1.000.000 zł. Związki

zawodowe podały, że pismem z 22 grudnia 2005 r. zostały poinformowane przez

zarząd pozwanej Spółki o sprzedaży Zakładowego Ośrodka Wypoczynkowego;

umowa ta miała miejsce 31 sierpnia 2005 r., sprzedaż nastąpiła bez zgody

działających w pozwanej Spółce związków zawodowych, a środki uzyskane z tej

transakcji, mimo wielokrotnych próśb związków zawodowych, nie zostały

przekazane na rzecz ZFŚS. Powodowie podkreślili, że mimo wyrażenia przez

związki zawodowe zgody na wcześniejsze wydzierżawienie OW Ł., Ośrodek ten

nigdy nie utracił swojego rekreacyjno-wypoczynkowego przeznaczenia i służył aż

do chwili jego sprzedaży działalności socjalnej, której beneficjentami byli

pracownicy pozwanej, a zatem środki pochodzące z jego zbycia powinny były

zasilić ZFŚS.

Początkowo powodowie ograniczyli powództwo do kwoty 750.000 zł, w

pozostałym zakresie cofając pozew wraz ze zrzeczeniem się roszczenia, a

następnie rozszerzyli powództwo o żądanie zasądzenia odsetek od dochodzonej

kwoty za okres od 23 kwietnia 2005 r. do dnia zapłaty.

3

Pozwana Spółka w odpowiedzi na pozew podniosła, że OW Ł. w chwili

sprzedaży nie był wykorzystywany do prowadzenia działalności socjalnej ani – jako

aport wniesiony do Spółki – nie stanowił środka trwałego wchodzącego w skład

ZFŚS, co wyłącza go spod regulacji art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych. Braku wykorzystywania Ośrodka na działalność

socjalną nie przekreślają postanowienia umowy dzierżawy obiektu, które

przewidywały jedynie potencjalną możliwość jego używania dla prowadzenia

działalności socjalnej. Pozwana podkreśliła, że art. 7 ustawy o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych nie odnosi się do obiektów, które nie zostały

wybudowane ze środków ZFŚS, tylko ze środków własnych pracodawcy, i co do

których pracodawca ma pełną swobodę zmiany ich przeznaczenia i wykorzystania

według swoich potrzeb.

Sąd Okręgowy ustalił, że G. R. Poland Spółka z o.o., występująca

poprzednio pod firmami: CPN Dyrekcja /.../Spółka z o.o., D. E.C./.../ Spółka z o.o.,

wreszcie DEC Spółka z o.o., do 31 sierpnia 2005 r. była właścicielem Ośrodka

Wypoczynkowego w Ł., który nabyła na podstawie umów przeniesienia prawa

użytkowania wieczystego i własności budynków z 20 grudnia 1996 r., 19 marca

1997 r. i 15 czerwca 2000 r., stanowiących wykonanie zobowiązania jej

kontrahentów (udziałowców) do wniesienia do spółki – wówczas CPN – wkładu

niepieniężnego na pokrycie udziałów w tej spółce. Uchwałą z 23 kwietnia 2001 r.

ówczesny zarząd Dyrekcji wyraził zgodę na wydzierżawienie OW Ł., pod

warunkiem wyrażenia zgody przez związki zawodowe. Przewidziano przy tym, że

umowa dzierżawy powinna gwarantować pracownikom DEC możliwość korzystania

z Ośrodka Wypoczynkowego w pierwszej kolejności (przed innymi wczasowiczami),

jeżeli zgłoszenie zapotrzebowania miejsc zostało dokonane z odpowiednim

wyprzedzeniem.

Umową z 18 maja 2001 r., zawartą na czas określony do 31 grudnia 2005 r.,

DEC Spółka z o.o., za zgodą związków zawodowych, wydzierżawiła Ośrodek

Wypoczynkowy wspólnikom spółki cywilnej T. Service Poland z przeznaczeniem na

cele rekreacyjne. W § 6 ust. 1 umowy dzierżawy strony postanowiły, że w każdym

roku trwania umowy dzierżawca zobowiązany będzie zapewnić

wydzierżawiającemu prawo do rezerwacji 120 miejsc w obiektach wypoczynkowych

4

w okresie od 1 czerwca do 30 września. W okresie trwania opisanej umowy

dzierżawy OW Ł. był w dalszym ciągu wykorzystywany przez pozwaną Spółkę do

działalności socjalnej, gdyż pracownicy (a także ich rodziny oraz byli pracownicy –

emeryci i renciści) mieli możliwość spędzania tam urlopów. Z uwagi na sprzedanie

przez pozwaną Spółkę autokarów, które uprzednio dowoziły pracowników do

Ośrodka, także pogarszającą się jego infrastrukturę oraz niższe dofinansowanie

wczasów z ZFŚS, zainteresowanie pracowników (byłych pracowników) możliwością

korzystania z OW Ł. zaczęło spadać. Działalności tej nie zaprzestano jednak aż do

momentu sprzedaży Ośrodka.

W dniu 18 października 2004 r. DEC Spółka z o.o. rozwiązała umowę

dzierżawy z 18 maja 2001 r. bez wypowiedzenia z powodu uchybień w płatności

czynszu przez dzierżawcę. W dniu 1 grudnia 2004 r. Spółka ponownie

wydzierżawiła Ośrodek Wypoczynkowy (D. B. jako dzierżawcy), na czas określony

do 11 stycznia 2005 r., tym razem jednak bez wiedzy i zgody działających w Spółce

związków zawodowych. Umowa dzierżawy przewidywała, że 12 stycznia 2005 r.

strony zawrą warunkową umowę sprzedaży Ośrodka Wypoczynkowego na rzecz D.

B. i jej męża.

W dniu 12 tycznia 2005 r. DEC Spółka z o.o. zawarła warunkową umowę

przeniesienia użytkowania wieczystego gruntów oraz sprzedaży budynków

stanowiących odrębne nieruchomości, składających się na Ośrodek

Wypoczynkowy, na rzecz D. i M. małżonków B. Strony zobowiązały się, że 16

grudnia 2004 r. kupujący wpłacą sprzedającemu łączną kwotę 150.000 zł tytułem

zaliczki na poczet ceny. Reszta ceny w kwocie 600.000 zł miała być przez

nabywców zapłacona w przeddzień zawarcia umowy przeniesienia własności, nie

później niż do 31 maja 2005 r. Z treści umowy wynikało, że wydanie Ośrodka

Wypoczynkowego na rzecz kupujących nastąpiło 30 listopada 2004 r. Umowami

sprzedaży zawartymi 25 kwietnia 2005 r. i 31 sierpnia 2005 r. D. Spółka z o.o.

przeniosła na D. i M. małżonków B. prawo użytkowania wieczystego wraz z

własnością budynków stanowiących odrębne nieruchomości, czyli kompleks

Ośrodka Wypoczynkowego Ł., za łączną kwotę 750.000 zł.

Pismem z 22 grudnia 2005 r. pozwana G. R. Poland Spółka z o.o.

powiadomiła działające u niej związki zawodowe o dokonanej 31 sierpnia 2005 r.

5

sprzedaży Zakładowego Ośrodka Wypoczynkowego, informując jednocześnie, że

środki uzyskane z tej transakcji zasiliły kapitał własny Spółki, a nie Zakładowy

Fundusz Świadczeń Socjalnych, z uwagi na to, że Spółka zaprzestała od 18 maja

2001 r. prowadzenia działalności socjalnej w OW Ł. Związki zawodowe zwróciły się

do G. R. Poland Spółki z o.o. o przekazanie środków finansowych uzyskanych z tej

transakcji na rzecz Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Do przekazania

tych środków nigdy jednak nie doszło.

Sąd Okręgowy stwierdził, że dla rozstrzygnięcia sporu kwestią zasadniczą

była odpowiedź na pytanie, czy Zakładowy Ośrodek Wypoczynkowy był środkiem

trwałym służącym działalności socjalnej strony pozwanej w rozumieniu art. 7 ust. 1

pkt 7 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Ustalenie, że OW Ł. był środkiem trwałym służącym działalności socjalnej

pozwanego pracodawcy, przesądzałoby o zasadności powództwa. Sam fakt

wydzierżawienia zakładowego obiektu socjalnego nie przekreśla jego charakteru

jako „środka trwałego służącego działalności socjalnej zakładu pracy". Ustawa nie

wiąże żadnych skutków z zakresem i stopniem intensywności wykorzystania

obiektu przez pracowników, w szczególności niepełne lub niewielkie wykorzystanie

obiektu przez pracowników nie przekreśla jego charakteru jako obiektu socjalnego.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że według umowy dzierżawy z 18 maja 2001 r.

obowiązkiem dzierżawcy było użytkowanie przedmiotu dzierżawy zgodnie z jego

przeznaczeniem, co polegało na świadczeniu usług rekreacyjnych. Dzierżawca był

też zobowiązany zapewnić pracownikom strony pozwanej prawo do rezerwacji co

roku określonej ilości miejsc w obiektach wypoczynkowych w okresie wakacyjnym.

Powyższe okoliczności pozwalają stwierdzić, że OW Ł. w następstwie jego

wydzierżawienia spółce cywilnej T. Service Poland (w okresie od 18 maja 2001 r.

do 18 października 2004 r.) nie utracił charakteru zakładowego obiektu socjalnego i

nadal służył działalności socjalnej pracodawcy. Najdobitniej potwierdza to

okoliczność – niekwestionowana przez żadną ze stron – że w okresie dzierżawy

pracownicy pozwanej Spółki faktycznie spędzali wczasy w Ośrodku.

Sąd pierwszej instancji uznał, że analogicznie należy ocenić okres

dzierżawienia Ośrodka Wypoczynkowego przez D. B. Brak podstaw, aby przyjąć,

że w związku z zawarciem tej umowy dzierżawy Ośrodek utracił charakter

6

zakładowego obiektu socjalnego. Umowa dzierżawy – odmiennie niż poprzednia –

nie przewidywała, co prawda, po stronie dzierżawcy obowiązku zapewnienia

pracownikom pozwanej Spółki prawa rezerwacji określonej ilości miejsc w Ośrodku,

należy jednak podkreślić, że umowa ta została zawarta jedynie na niecałe półtora

miesiąca, a przy tym w okresie zimowym, a więc poza tradycyjnym sezonem

urlopowym. Dlatego przy rozstrzyganiu, czy pracodawca w tym czasie rzeczywiście

zmienił przeznaczenie ośrodka służącego dotąd działalności socjalnej, nie ma

znaczenia ani to, że umowa dzierżawy nie przewidywała prawa pierwszeństwa

pracowników w rezerwacji miejsc w Ośrodku, ani to, że w tym okresie żaden z

pracowników nie przebywał w Ośrodku na wczasach.

W ocenie Sądu Okręgowego, zasady doświadczenia życiowego nakazują

przyjąć, że OW Ł. utrzymał charakter zakładowego obiektu socjalnego także w

późniejszym okresie, od zakończenia dzierżawy (11 stycznia 2005 r.) aż do

sprzedaży Ośrodka na mocy umów rozporządzających zawartych w kwietniu i

sierpniu 2005 r. W powyższym okresie Ośrodek Wypoczynkowy znajdował się w

posiadaniu D. i Mirosława B., którzy w następnym dniu po zakończeniu dzierżawy,

czyli 12 stycznia 2005 r., zawarli z D. Spółką z o.o. umowy warunkowe sprzedaży

Ośrodka. Według Sądu Okręgowego, najpóźniej 12 stycznia 2005 r. D. Spółka z

o.o. podjęła ostateczną decyzję o sprzedaży Ośrodka. W praktyce zawarcie umów

warunkowych sprzedaży oznaczało, że OW Ł. zostanie sprzedany. To, że pomimo

wygaśnięcia umowy dzierżawy Ośrodek pozostał w posiadaniu D.i M. B. jako jego

przyszłych nabywców oraz że osoby te już w grudniu 2004 r. wpłaciły znaczną

zaliczkę na poczet ceny sprzedaży, dodatkowo potwierdza nieodwołalność decyzji

D. Spółki z o.o. o sprzedaży Ośrodka. Wbrew twierdzeniom pozwanej Spółki, mimo

podjęcia decyzji o sprzedaży Ośrodka, D. Spółka z o.o. nie doprowadziła do zmiany

jego przeznaczenia, którym od lat była działalność socjalna polegająca na

możliwości spędzania tam wolnego czasu i wypoczynku przez pracowników Spółki.

Pracodawca nie podjął bowiem żadnych działań – ani wprost, ani w sposób

dorozumiany – które świadczyłyby o jego woli dokonania powyższej zmiany. W

szczególności zarząd Spółki nie poinformował związków zawodowych ani samych

pracowników o tym, że nie mogą już spędzać czasu przeznaczonego na

wypoczynek w OW Ł. lub że w przypadku wyjazdu do tego Ośrodka na wczasy nie

7

uzyskają dofinansowania z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. W

Ośrodku Wypoczynkowym prowadzono działalność polegającą na świadczeniu

usług rekreacyjnych zarówno w okresie jego dzierżawy w latach 2001-2004, jak

również w roku 2005 po jego przejęciu w posiadanie przez późniejszych nabywców

Ośrodka. Tym samym nie ma podstaw do przyjęcia, że pracodawca zrezygnował z

przeznaczenia czy to Ośrodka na działalność socjalną czy to wyraźnie, czy to w

sposób dorozumiany. W Ośrodku cały czas były świadczone te same usługi i nie

było przeszkód do spędzania tam wczasów przez pracowników pozwanej. Mimo

istnienia po stronie pozwanej uprawnienia do wyłączenia OW Ł. ze środków

trwałych służących działalności socjalnej, takie wyłączenie nie miało miejsca, o

czym świadczy okoliczność, że pracodawca nigdy nie zmienił sposobu

wykorzystywania OW Ł. (zawsze były to cele rekreacyjne).

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie sposób podzielić stanowiska

pozwanej, że o zmianie przeznaczenia Ośrodka świadczy to, że pozwana nie

wystąpiła do związków zawodowych o wyrażenie opinii co do sprzedaży Ośrodka

Wypoczynkowego. Niezwrócenie się o opinię miało na celu uniknięcie

ewentualnego wyrażenia sprzeciwu przez związki zawodowe wobec planowanej

transakcji sprzedaży. Kwestia istnienia obowiązku zasięgnięcia przez stronę

pozwaną opinii czy nawet uzyskania zgody związków zawodowych na sprzedaż

Ośrodka nie miała znaczenia, ponieważ ta okoliczność nie miała wpływu na

ustawowy obowiązek zasilenia Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych

środkami pochodzącymi ze sprzedaży Ośrodka.

Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że zarówno w okresie wydzierżawiania

Ośrodka Wypoczynkowego, jak i później – aż do dnia definitywnej sprzedaży

Ośrodka, stanowił on środek trwały służący działalności socjalnej pozwanej. Tym

samym przychód uzyskany z jego sprzedaży (pomniejszony o jej koszty) powinien

powiększyć środki Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Uznaniu

Ośrodka Wypoczynkowego za środek trwały służący działalności socjalnej nie stoi

na przeszkodzie sposób jego nabycia przez D. Spółkę z o.o. Przepisy ustawy o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nie uzależniają bowiem istnienia

obowiązku przekazania na rzecz funduszu przychodów z tytułu sprzedaży środków

8

trwałych od charakteru nabycia tych środków przez pracodawcę. W szczególności

nie wymagają, aby środki te były sfinansowane z zasobów funduszu.

Sąd pierwszej instancji uznał za niezasadny podniesiony przez stronę

pozwaną zarzut przedawnienia, podzielając prezentowany w piśmiennictwie

pogląd, według którego roszczenia związku zawodowego o zwrot zakładowemu

funduszowi świadczeń socjalnych środków wydatkowanych niezgodnie z

przepisami nie ulegają przedawnieniu. Uzasadnieniem dla tego poglądu jest

publicznoprawny charakter roszczeń związku zawodowego. Zdaniem Sądu, należy

też zaakceptować pogląd, zgodnie z którym „środki funduszu, choć są dzielone i

wydatkowane w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi, pozostają w dalszym

ciągu własnością pracodawcy, nie ma więc – mimo naruszenia przepisu – podmiotu

poszkodowanego w rozumieniu prawa cywilnego, co nie pozwala pracodawcy na

skorzystanie z zarzutu przedawnienia roszczenia o zwrot tych środków”. Nawet

gdyby uznać, że do roszczenia dochodzonego w niniejszym postępowaniu ma

zastosowanie trzyletni okres przedawnienia z art. 291 § 1 k.p., to w okolicznościach

rozpoznawanej sprawy zgłoszenie zarzutu przedawnienia stanowiłoby rażące

naruszenie zasad współżycia społecznego. Zdaniem Sądu, byłoby sprzeczne z

zasadą sprawiedliwości obciążanie pracowników niekorzystnymi skutkami

zaniechania, jakiego dopuścili się przedstawiciele związków zawodowych,

wytaczając powództwo po upływie terminu przedawnienia. W razie przyjęcia

założenia, że przedmiotowe roszczenie podlega jednak przedawnieniu, należy

przypomnieć, że wniesienie powództwa nastąpiło kilka miesięcy po upływie trzech

lat od daty wymagalności roszczenia, a więc opóźnienie w dochodzeniu roszczeń

nie było nadmierne.

Orzekając o bezzasadności żądania zasądzenia odsetek, Sąd miał na

uwadze publicznoprawny charakter roszczeń związku zawodowego o przekazanie

środków do ZFŚS oraz okoliczność, że środki funduszu, choć są dzielone i

wydatkowane w uzgodnieniu ze związkami zawodowymi, pozostają w dalszym

ciągu własnością pracodawcy. Skoro roszczenie o przekazanie środków do

funduszu nie ma charakteru cywilnoprawnego, to również konsekwencji

niewywiązania się z tego obowiązku nie można rozpatrywać na płaszczyźnie

cywilnoprawnej. W tym stanie rzeczy, dla powstania roszczenia o odsetki

9

niezbędna byłaby autonomiczna regulacja prawna, przyznająca prawo domagania

się ich zasądzenia, której brak w ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych. Roszczenie o odsetki nie przysługiwało również z

tego powodu, że odsetki – zgodnie z art. 481 § 1 k.c. (w zw. z art. 300 k.p.) –

należą się wierzycielowi, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia

pieniężnego. W przypadku żądania przekazania środków do ZFŚS związek

zawodowy nie jest wierzycielem pracodawcy.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła strona pozwana.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła: 1) dokonanie błędnych ustaleń faktycznych,

nieznajdujących oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym,

wobec przyjęcia, że: a) Ośrodek Wypoczynkowy do momentu jego sprzedaży był

wykorzystywany przez G. R. Poland Spółkę z o.o. jako środek trwały służący

prowadzeniu działalności socjalnej; b) strona pozwana nie zmieniła charakteru

prawnego Ośrodka Wypoczynkowego przed jego sprzedażą; c) Ośrodek

Wypoczynkowy nie stanowił „substratu kapitału zakładowego G."; 2) naruszenie art.

233 § 1 w związku z art. 235 i art. 236 k.p.c., wobec oparcia ustaleń faktycznych na

środkach dowodowych niedopuszczonych jako dowód w sprawie; 3) naruszenie:

art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń

socjalnych w związku z art. 158 i 189 Kodeksu spółek handlowych, poprzez

przyjęcie, że art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. znajduje

zastosowanie również do środków trwałych wniesionych aportem do spółki na

pokrycie kapitału zakładowego; art. 7 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 2 pkt 1 ustawy z

dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, poprzez

przyjęcie, że ograniczenie działalności socjalnej pracodawcy wyłącznie do

dofinansowania wczasów pracowniczych nie wyłącza możliwości uznania, że

należący do pracodawcy środek trwały służy prowadzeniu działalności socjalnej w

zakresie zapewnienia pracownikom możliwości wypoczynku.

W uzasadnieniu apelacji apelujący podniósł, że sprzedaż Ośrodka

Wypoczynkowego w 2005 r. nie stanowiła zdarzenia, o którym mowa w art. 7 ust. 1

pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, ponieważ Ośrodek

Wypoczynkowy w momencie jego sprzedaży nie był już wykorzystywany przez

stronę pozwaną jako środek trwały służący prowadzeniu działalności socjalnej, a

10

ponadto sprzedaż tego Ośrodka nie mogła stanowić zdarzenia aktualizującego

obowiązek pracodawcy określony w art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy. Ośrodek

Wypoczynkowy został nabyty przez G. R. Poland Spółkę z o.o. jako wkład

niepieniężny wniesiony na pokrycie kapitału zakładowego, stąd jego sprzedaż nie

podlega ocenie przez pryzmat tego przepisu. Apelujący nie zgodził się ze

stanowiskiem Sądu Okręgowego, że strona pozwana prowadziła w OW Ł. do daty

jego sprzedaży działalność socjalną, a oddanie tej nieruchomości w dzierżawę nie

oznaczało zmiany jej przeznaczenia w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Zdaniem apelującego, nie sposób

przyjąć, że OW Ł. był środkiem trwałym służącym do prowadzenia działalności

socjalnej, jedynie na podstawie tego, że pracownicy mogli spędzać w nim urlop i

dostać dofinansowanie do poniesionych w związku z tym kosztów. Ocena taka

oznaczałaby konieczność uznania za tego typu obiekt każdego ośrodka

wypoczynkowego, w którym pracownicy spędzają refundowane przez stronę

pozwaną wczasy wypoczynkowe. Zdaniem apelującego, decydujące znaczenie dla

oceny czy OW Ł. był w dacie jego sprzedaży środkiem trwałym służącym

prowadzeniu działalności socjalnej ma to, w jaki sposób był zorganizowany w OW

Ł. wypoczynek pracowników – przez stronę pozwaną, czy też przez pracowników

we własnym zakresie. Zgromadzony materiał dowodowy dowodzi, że doszło do

zmiany przeznaczenia OW Ł. ze środka trwałego służącego prowadzeniu przez

stronę pozwaną działalności socjalnej na środek trwały nieposiadający takiego

przymiotu jeszcze przed jego sprzedażą w 2005 r. W połowie 2004 r. uległ zmianie

regulamin określający zasady gospodarowania środkami ZFŚS G. Pomimo

przedłożenia do akt sprawy stosownych środków dowodowych na powyższą

okoliczność, zostały one przez Sąd pominięte w ramach poczynionych ustaleń

faktycznych. Obowiązujący do 8 czerwca 2004 r. Regulamin gospodarowania

Zakładowym Funduszem Świadczeń Socjalnych, wprowadzony 23 stycznia 1997 r.,

zawierał w § 3 ust. 6.2 wyraźne określenie Ośrodka Wypoczynkowego o jako

składnika rocznego planu ZFŚS G. W treści Regulaminu ZFŚS z 1997 r. zawarte

zostały przepisy dotyczące przyznawania „miejsc wczasowych" (por. § 3 ust. 4, § 6

Regulaminu ZFŚS z 1997 r.), stąd działalność socjalna strony pozwanej w okresie

obowiązywania Regulaminu ZFŚS z 1997 r. (do 8 czerwca 2004 r.) mogła być

11

prowadzona również poprzez przyznawanie „miejsc wczasowych" w ośrodkach

wczasowych, w których pracodawca zapewniał miejsca pracownikom. Nowy

Regulamin Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych dla pracowników D.

Spółki z o.o., wprowadzony 8 czerwca 2004 r., nie zawierał już jednak wskazania

na OW Ł. jako źródło pozyskiwania środków dla ZFŚS. Zgodnie z postanowieniami

Regulaminu ZFŚS z 2004 r., działalność socjalna strony pozwanej w zakresie

finansowania czy współfinansowania wypoczynku pracowników była prowadzona

wyłącznie w formie dopłat do wypoczynku krajowego oraz innych świadczeń o

charakterze finansowym (pieniężnym) na określone cele, a nie w formie

udostępniania pracownikom miejsc w ośrodkach wczasowych, co wynika z treści §

6 Regulaminu ZFŚS z 2004 r. Nie zawierał on regulacji związanych z

przyznawaniem pracownikom miejsc wczasowych w jakichkolwiek ośrodkach

wypoczynkowych. Z chwilą wprowadzenia Regulaminu ZFŚS z 2004 r. doszło

zatem do zmiany przeznaczenia OW Ł., który przestał stanowić środek trwały

służący działalności socjalnej pracodawcy, a ponadto działalności tej już nie mógł

służyć w zakresie korzystania z Ośrodka przez pracowników, ponieważ

pracodawca całkowicie zaprzestał organizowania wypoczynku dla pracowników w

tym Ośrodku.

Apelujący podniósł, że Sąd Okręgowy nieprawidłowo przyjął jakoby OW

nieprzerwanie do czasu jego sprzedaży był wykorzystywany przez stronę pozwaną

do prowadzenia działalności socjalnej, jak też by strona pozwana nie

zamanifestowała zmiany charakteru OW i nie zrezygnowała z przeznaczenia go na

cele prowadzonej działalności socjalnej. Zmiana treści Regulaminu Zakładowego

Funduszu Świadczeń Socjalnych dla pracowników strony pozwanej rodziła skutek

w postaci zmiany prowadzącej do tego, że OW przestał być środkiem trwałym

służącym prowadzeniu przez G. działalności socjalnej. Nieuwzględnienie w

zakresie treści ustaleń faktycznych Regulaminu ZFŚS z 2004 r. i Regulaminu ZFŚS

z 1997 r. oraz wzajemnej relacji pomiędzy treścią tych dokumentów rodzi

konieczność uznania za błędne ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego zawartych

w zaskarżonym wyroku. Własność budynków oraz prawo użytkowania wieczystego

gruntu, które składały się na Ośrodek, zostały przeniesione na stronę pozwaną

(nabyte przez nią) w wykonaniu zobowiązania do wniesienia wkładów

12

niepieniężnych na pokrycie kapitału zakładowego G. Ośrodek Wypoczynkowy

Łapino stanowił majątek będący substratem kapitału zakładowego spółki. Skoro

zatem Sąd przyjął, że Ośrodek Wypoczynkowy stanowił wkład niepieniężny

wniesiony na pokrycie kapitału zakładowego G., nieprawidłowa jest konkluzja,

jakoby nie stanowił on pokrycia kapitału zakładowego G. Zawarte w wyroku

rozstrzygnięcie narusza art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych w powiązaniu z podstawowymi zasadami prawa spółek

wynikającymi z art. 158 oraz 189 k.s.h. Ośrodek Wypoczynkowy został nabyty

przez G. jako wkład niepieniężny na pokrycie kapitału zakładowego. Sąd

nieprawidłowo dokonał subsumpcji przedmiotowej okoliczności do przepisów

prawa, stosując art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń

socjalnych, pomimo braku ku temu podstaw. Przekazanie środków – uzyskanych w

zamian za składnik majątku stanowiący wkład niepieniężny na pokrycie kapitału

zakładowego spółki – na rzecz zakładowego funduszu świadczeń socjalnych

prowadzi do uszczuplenia majątku stanowiącego pokrycie kapitału zakładowego

spółki, a tym samym też uszczuplenie samego kapitału zakładowego spółki. Co

więcej, przekazanie środków uzyskanych ze sprzedaży wniesionego do spółki jako

aport środka trwałego powodowałoby niemożliwość realizacji przez kapitał

zakładowy spółki, w części stanowiącej równowartość przekazanych środków,

funkcji gwarancyjnej kapitału zakładowego. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 2 ustawy

o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych środki funduszu świadczeń

socjalnych nie podlegają egzekucji, z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja jest

prowadzona w związku ze zobowiązaniami funduszu świadczeń socjalnych.

Oznaczałoby to, że środki uzyskane ze sprzedaży środka trwałego będącego

wkładem niepieniężnym do spółki, pomimo tego, że nadal stanowią składnik

majątku spółki, w przypadku przekazanie ich na rzecz funduszu świadczeń

socjalnych stałyby się nieosiągalne dla wierzyciela spółki, ponieważ wierzyciel nie

mógłby z nich zaspokoić swojego roszczenia. Tym bardziej, że środki składające

się na fundusz świadczeń socjalnych mogą być wydatkowane wyłącznie zgodnie z

regulaminem zakładowej działalności socjalnej. Zdaniem apelującego, nie można

art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych wykładać w

oderwaniu od pozostałych przepisów składających się na system prawa, w tym

13

także przepisów Kodeksu spółek handlowych i zawartych w nich regulacji

dotyczących ochrony kapitału zakładowego spółki. Nie jest zatem dopuszczalna

taka wykładnia art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń

socjalnych, w wyniku której naruszeniu uległyby normy wynikające z innych

przepisów prawa lub też prawa osób trzecich. Przepisy ustawy o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych mają za zadanie ochronę środków funduszu, a nie

stworzenie sytuacji, w której fundusz miałby ulec niezasadnemu wzbogaceniu, z

jednoczesnym naruszeniem praw osób trzecich, w szczególności wierzycieli spółki.

Żądanie przekazania kwoty pochodzącej ze sprzedaży wkładu niepiniężnego na

rzecz zakładowego funduszu świadczeń socjalnych jest sprzeczne z podstawowymi

zasadami prawa handlowego, w szczególności z istotną wkładu niepieniężnego na

kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, funkcją gwarancyjną

kapitału zakładowego, zasadą ochrony kapitału zakładowego oraz zasadą jego

surogacji. Wniesienie obiektów służących działalności socjalnej do spółki w formie

aportu nie podlega zatem regulacji art. 7 ust 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych. Zdaniem strony pozwanej Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że

sprzedaż Ośrodka Wypoczynkowego stanowiła zdarzenie aktualizujące roszczenie

związków zawodowych wynikające z art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych. Prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna

prowadzić do wniosku, że skoro Ośrodek Wypoczynkowy został nabyty przez

stronę pozwaną jako wkład niepieniężny wniesiony na pokrycie kapitału

zakładowego G., to art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń

socjalnych nie znajduje zastosowania.

Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 9

listopada 2010 r., oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że z dokumentów znajdujących się w aktach

sprawy wynika, iż Ośrodek Wypoczynkowy był wykorzystywany przez pracowników

pozwanego pracodawcy na cele socjalne aż do dnia jego sprzedaży. Ośrodek

Wczasowy, którym dysponowała pozwana Spółka, miał na celu, od początku jego

powstania, zaspokajanie potrzeb socjalnych pracowników przy współudziale

związków zawodowych. Konsekwencją tego było pozbawienie pracodawcy

możliwości samodzielnego podejmowania decyzji w zakresie jego wykorzystywania

14

i zmiany przeznaczenia Ośrodka bez zgody związków zawodowych. Potwierdzenie

roli związków zawodowych przy decydowaniu o wykorzystaniu OW stanowiła

uchwała z 23 kwietnia 2001 r. ówczesnego zarządu D. Spółki z o.o., która

wydzierżawienie Ośrodka uzależniła od zgody związków zawodowych, albowiem

decyzja taka mogła wpływać na uszczuplenie uprawnień pracowników

wynikających z Pakietu Socjalnego, zawartych w umowie prywatyzacyjnej z marca

2001 r. Umowa dzierżawy gwarantowała jednocześnie pracownikom D. Spółki z

o.o. możliwość korzystania z Ośrodka w pierwszej kolejności. Również w umowie

dzierżawy z 18 maja 2001 r. zawartej do 31 grudnia 2005 r. (faktycznie umowa

została rozwiązała 18 października 2004 r.) D. Spółka z o.o. za zgodą związków

zawodowych wydzierżawiła Ośrodek wspólnikom spółki cywilnej T. Service Poland,

która zgodnie z § 6 ust. 1 umowy zobowiązana była do rezerwacji każdego roku

120 miejsc dla pracowników D. Spółki z o.o. na cele rekreacyjne. Podjęcie dalszych

decyzji co do wykorzystania lub zmiany przeznaczenia Ośrodka po 18 października

2004 r. wymagało porozumienia obu stron – związków zawodowych i pracodawcy.

Strona pozwana nie dopełniła powyższych obowiązków, wydzierżawiając

początkowo Ośrodek D. B., a następnie dokonując przeniesienia prawa

wieczystego użytkowania gruntu i własności budynków za kwotę 750.000 zł na

rzecz małżonków B. bez zgody związków zawodowych. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, pozwana była obowiązana przekazać kwotę uzyskaną z tej

transakcji (pomniejszoną o koszty) na zwiększenie funduszu socjalnego na

podstawie art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Sąd Apelacyjny uznał za błędne stanowisko strony pozwanej, że obowiązek

przekazania na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych przychodów z tytułu

sprzedaży, dzierżawy i likwidacji środków trwałych, dotyczy jedynie środków, które

aktualnie służą działalności socjalnej, a nie tych, które służyły lub mogłyby jej służyć

w przyszłości. Artykuł 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń

socjalnych nie ma charakteru fakultatywnego. Wynika z niego bezwzględny

obowiązek przekazania na rzecz funduszu środków uzyskanych z tytułu sprzedaży,

dzierżawy i likwidacji środków trwałych służących działalności socjalnej.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2000

r., I PKN 538/99 (OSNPiUS 2001 nr 14, poz. 462), na który powołuje się pozwana,

15

dotyczy odmiennego stanu faktycznego niż wynikający z niniejszej sprawy.

Powyższy wyrok dotyczy sytuacji, kiedy działalność socjalna nie była prowadzona

od kilku lat i doszło do całkowitej zmiany przeznaczenia lokalu, a więc przestał on

służyć celom socjalnym, co wyłączało go z zastosowania art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy

o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. W niniejszej sprawie Ośrodek

Wypoczynkowy, mimo jego wydzierżawienia, w dalszym ciągu przeznaczony był na

cele rekreacyjne, w tym także dla pracowników pozwanego pracodawcy. Nawet

jeżeli Ośrodek był wykorzystywany na potrzeby wypoczynku pracowników w

ograniczonym zakresie, nie oznaczało to zmiany jego przeznaczenia na cele

socjalne. Podejmowane przez pozwaną decyzje z pominięciem związków

zawodowych wpływały negatywnie zarówno na ich uprawnienia wynikające z

przepisów ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych jak i na

uprawnienia pracowników.

Pozwana błędnie uznała, że Ośrodek ten w chwili sprzedaży nie był

wykorzystywany na cele socjalne, ponieważ, w jej ocenie, coraz mniej pracowników

z niego korzystało. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w wyroku z 4 września 2007 r., I PK 96/07 (OSNP 2008 nr 19-20, poz.

287), z którego wynika, że niepełne wykorzystanie przez pracowników ośrodka

wczasowo-wypoczynkowego wydzierżawionego innej osobie nie oznacza, że traci

on charakter środka trwałego służącego działalności socjalnej w rozumieniu art. 7

ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

W ocenie Sądu drugiej instancji, ośrodek wczasowy jest środkiem trwałym

służącym działalności socjalnej w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy. Sam fakt

wydzierżawienia osobie trzeciej zakładowego obiektu socjalnego nie przekreśla

jego charakteru jako środka trwałego służącego działalności socjalnej zakładu

pracy. Zachowanie tego charakteru stanowi podstawę do przekazania na rzecz

funduszu przychodów uzyskanych ze sprzedaży, dzierżawy i likwidacji środków

trwałych służących działalności socjalnej. Dysponowanie przez pracodawcę

środkami zakładowego funduszu świadczeń socjalnych bez uzgodnienia z

zakładowymi organizacjami związkowymi uprawnia te organizacje do żądania

przekazania przez pracodawcę na rzecz funduszu określonej kwoty. Bez znaczenia

jest stanowisko pozwanej, że Ośrodek Wczasowy stanowił „substrat kapitału

16

zakładowego spółki” bądź że obiekty służące działalności socjalnej spółki wniesione

w formie aportu nie podlegają regulacji art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy. Jak wynika z

aktów powołania pozwanej Spółki, a także z umów przeniesienia własności

nieruchomości oraz użytkowania wieczystego, przedmiotem aportu było

przedsiębiorstwo (art. 551

k.c.), natomiast Ośrodek Wczasowy był jedynie jego

częścią, a nie oddzielnym przedmiotem aportu. Ośrodek został od razu przekazany

na cele socjalne, bez żadnych dalszych uwarunkowań.

Sąd drugiej instancji podzielił zarówno ustalenia faktyczne jak i ocenę

prawną roszczenia powodów, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Wydając

orzeczenie, Sąd oparł się na dowodach znajdujących się w aktach sprawy, które

znane były obu stronom. Błędnie został powołany przez apelującego art. 235 k.p.c.

i art. 236 k.p.c., które normują przeprowadzenie postępowania dowodowego przez

sąd wezwany lub sędziego wyznaczonego w przypadku, gdy nie może być ono

prowadzone przed sądem orzekającym, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu strony

pozwanej jej pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawach:

1) naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 7 ust. 1 pkt 7 w

związku z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

w wyniku przyjęcia, że ograniczenie działalności socjalnej pracodawcy jedynie do

dofinansowania wczasów pracowniczych nie wyłącza możliwości uznania, że

należący do pracodawcy środek trwały, z którego pracownicy nie korzystają w celu

wypoczynku i rekreacji, nadal służy prowadzeniu działalności socjalnej w zakresie

zapewnienia pracownikom możliwości wypoczynku, podczas gdy prawidłowa

wykładnia i zastosowanie wymienionych przepisów prowadzi do wniosku, że

ograniczenie działalności socjalnej pracodawcy wyłącznie do dofinansowania

wczasów pracowniczych wyłącza możliwości uznania, że należący do pracodawcy

środek trwały, z którego pracownicy korzystają nawet w zakresie wypoczynku i

rekreacji, ale bez przysługujących im z tytułu statusu pracowników przywilejów,

takich jak pierwszeństwo rezerwacji miejsc, nadal służy prowadzeniu działalności

socjalnej w zakresie zapewnienia pracownikom możliwości wypoczynku, stąd w

17

niniejszej sprawie brak było podstawy dla zastosowania art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych; b) art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych w związku z art. 158 i 189 k.s.h.,

poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na

przyjęciu, że art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń

socjalnych znajduje zastosowanie również do środków trwałych wniesionych do

spółki tytułem aportu (na pokrycie kapitału zakładowego), o ile owe środki trwałe

służyły spółce jako pracodawcy do prowadzenia działalności socjalnej, podczas gdy

prawidłowa wykładnia i zastosowanie wymienionych przepisów prowadzi do

wniosku, że art. 7 ust.1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

nie znajduje zastosowania do środków trwałych wniesionych do spółki na pokrycie

kapitału zakładowego, nawet w sytuacji, gdy owe środki trwałe służyły spółce jako

pracodawcy do prowadzenia działalności socjalnej, stąd w niniejszej sprawie brak

było podstawy dla zastosowania art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych; c) art. 291 § 1 k.p. w związku z art. 8 k.p. oraz art. 8 ust. 3 o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, poprzez jego błędną wykładnię i

niezastosowanie art. 291 § 1 k.p. do roszczenia stanowiącego podstawę

powództwa wszczynającego niniejszą sprawę, wywodzonego z art. 8 ust. 3 ustawy

o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, podczas gdy prawidłowa wykładnia

i zastosowanie tego przepisu powinny prowadzić do wniosku, że roszczenie

związków zawodowych wynikające z art. 8 ust. 3 ustawy o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych, jako roszczenie ze stosunku pracy, podlega przedawnieniu

w oparciu o art. 291 § 1 k.p., a na gruncie niniejszej sprawy zarzut przedawnienia

został podniesiony i brak było podstaw dla wyłączenia działania tego przepisu w

oparciu o art. 8 k.p.;

2) naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie: a) art. 382 k.p.c. w

związku z art. 233 k.p.c., art. 235 § 1 oraz art. 236 k.p.c. w związku z art. 391 § 1

k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Sąd Okręgowy prawidłowo przeprowadził

postępowanie dowodowe, i oparciu się w całości na faktach ustalonych w toku

postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy, podczas gdy

Sąd Okręgowy poczynił ustalenia faktyczne będące podstawą wydanego

18

orzeczenia w oparciu o środki dowodowe (dokumenty) niedopuszczone jako dowód

w sprawie, stąd brak było podstaw dla oparcia się Sądu Apelacyjnego o ustalenia

faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, a Sąd Apelacyjny powinien był w

omawianym zakresie przeprowadzić własne postępowanie dowodowe i dać wyraz

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zajętemu przez siebie stanowisku co do

wniosków dowodowych stron o przeprowadzenie dowodów z dokumentów; b) art.

328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c., poprzez

nierozważenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podniesionego przez stronę

pozwaną zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 7 ust. 1 pkt 7 w związku z

art. 2 pkt 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, poprzez jego

nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy Sąd Apelacyjny

powinien był w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zająć stanowisko odnośnie do

zasadności podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art.

7 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 2 pkt 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń

socjalnych, poprzez wskazanie, czy uznaje zarzut ten za uzasadniony lub

nieuzasadniony oraz przez przytoczenie argumentów na poparcie zajętego

stanowiska; c) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez

nieprzedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska Sądu

Apelacyjnego co do podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia

roszczenia dochodzonego w toku niniejszej sprawy, podczas gdy Sąd Apelacyjny

powinien był zająć stanowisko odnośnie do zasadności podniesionego w toku

niniejszego postępowania zarzutu przedawnienia opartego na art. 291 § 1 k.p. w

związku z art. 8 ust. 3 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu oraz

pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego,

oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego na rzecz strony pozwanej.

Konieczność przyjęcia skargi kasacyjnej strona skarżąca uzasadniła tym, że

w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, sprowadzające się do odpowiedzi

na pytania: 1) czy na gruncie art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych środki zakładowego funduszu świadczeń socjalnych

zwiększa się o przychody z tytułu sprzedaży środków trwałych służących

19

działalności socjalnej, nawet jeśli te środki trwałe zostały wniesione do będącej

pracodawcą spółki tytułem aportu, 2) czy wynikające z art. 8 ust. 3 ustawy o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych prawo wystąpienia przez związki

zawodowe do sądu pracy o przekazanie należnych środków na rzecz zakładowego

funduszu świadczeń socjalnych jest roszczeniem podlegającym przedawnieniu, a w

przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej, 3) czy przysługujące związkom

zawodowym roszczenie o przekazanie należnych środków na rzecz zakładowego

funduszu świadczeń socjalnych, wynikające z art. 8 ust. 3 ustawy o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych, jest roszczeniem ze stosunku pracy, podlegającym

przedawnieniu w oparciu o art. 291 § 1 k.p., czy też jest roszczeniem majątkowym

cywilnoprawnym innym niż roszczenia ze stosunku pracy, podlegającym

przedawnieniu w oparciu o art. 118 k.c.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona pozwana, odnosząc się do

pierwszego z przedstawionych zagadnień, podniosła, że możliwa jest taka

wykładnia art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o zakładowych funduszu świadczeń socjalnych,

według której przychody z tytułu sprzedaży, dzierżawy i likwidacji środków trwałych

służących działalności socjalnej pracodawcy bez względu na pochodzenie tychże

środków trwałych oraz funkcji, jakie pełnić one mogą w funkcjonowaniu pracodawcy

w obrocie prawnym (poza funkcją związaną z prowadzoną przez pracodawcę

działalnością gospodarczą), zawsze podlegają przekazaniu na rzecz funduszu. Na

jej podstawie uznać należałoby, że art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy znajduje zastosowanie

także do środków uzyskanych ze zbycia środków trwałych służących prowadzeniu

działalności socjalnej pracodawcy będącego spółką kapitałową (spółką z

ograniczoną odpowiedzialnością, spółką akcyjną), które weszły do majątku

pracodawcy jako wkład niepieniężny na pokrycie jego kapitału zakładowego.

Wykładnia taka znajduje swoją podstawę w dosłownym brzmieniu omawianego

przepisu, nie wprowadza on bowiem rozróżnienia na środki trwałe nabyte ze

środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i nabyte w inny sposób, co

oznaczać powinno, że każdy środek trwały służący danemu pracodawcy do

prowadzenia działalności socjalnej może stanowić potencjalne „źródło” przychodu,

który na mocy art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy zasila fundusz w przypadku sprzedaży,

likwidacji lub dzierżawy takiego środka.

20

Odnosząc się do drugiego z przedstawionych zagadnień strona skarżąca

podniosła, że należało w pierwszej kolejności rozstrzygnąć, czy uprawnienie

opisane w art. 8 ust. 3 ustawy – wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem o zwrot

funduszowi środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy lub o

przekazanie należnych środków na fundusz – ma charakter roszczenia, czy też jest

to innego rodzaju prawo podmiotowe, a także, czy jest to roszczenie o charakterze

cywilnoprawnym, czy też roszczenie, któremu przymiot taki nie przysługuje. Nie

podlegają bowiem przedawnieniu, w rozumieniu prawa cywilnego, roszczenia nie

mające charakteru cywilnoprawnego. W ocenie skarżącej na pytanie dotyczące

przedawnienia roszczenia związków zawodowych wynikającego z art. 8 ust. 3

ustawy należy odpowiedzieć twierdząco. Roszczenie to uprawnienie polegające na

możliwości domagania się od indywidualnie określonej osoby (lub grupy

indywidualnie określonych osób) jakiegoś zachowania się. Istnienie roszczenia jest

więc konsekwencją nałożenia przez normę prawną na konkretnego adresata lub

grupę konkretnych adresatów obowiązku jakiegoś postępowania względem innej

osoby (działania lub zaniechania odnoszącego się do spraw czy interesów tej

osoby). Na podstawie tego przepisu związkom zawodowym przysługuje prawo

domagania się od pracodawcy konkretnego zachowania, zatem prawo związków

zawodowych, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy, jest roszczeniem.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł w imieniu powodów ich pełnomocnik,

wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz powodów kosztów zastępstwa

procesowego.

Powodowie podnieśli, że strona pozwana posługuje się argumentami

wynikającymi z regulacji wewnętrznej - Regulaminu Zakładowego Funduszu

Świadczeń Socjalnych dla Pracowników D. Spółki z o.o. z 8 czerwca 2004 r.

Pełnomocnik powodów zwrócił uwagę, że pozwany nie zgłosił skutecznie dowodu w

tym zakresie, albowiem przedstawił Sądowi Okręgowemu jedynie kserokopie, które

nie miały charakteru dokumentu z braku jakichkolwiek cech, jakie powinien

posiadać dokument.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

21

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw a zaskarżony wyrok

odpowiada prawu.

Roszczenie zgłoszone przez związki zawodowe w rozpoznawanej sprawie

ma podstawę prawną w treści art. 8 ust. 3 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy z

dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jednolity:

Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze zm., zwanej dalej ustawą o funduszu świadczeń

socjalnych). Zgodnie z tymi przepisami, związkom zawodowym przysługuje prawo

wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem o zwrot funduszowi środków

wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy lub o przekazanie należnych

środków na fundusz (art. 8 ust. 3), przy czym środki funduszu zwiększa się, między

innymi, o przychody z tytułu sprzedaży, dzierżawy i likwidacji środków trwałych

służących działalności socjalnej, w części nieprzeznaczonej na utrzymanie lub

odtworzenie zakładowych obiektów socjalnych (art. 7 ust. 1 pkt 7). Trzy związki

zawodowe (występujące w rozpoznawanej sprawie jako powodowie) domagały się

zobowiązania strony pozwanej do przekazania na rzecz Zakładowego Funduszu

Świadczeń Socjalnych (utworzonego w pozwanej Spółce) kwoty stanowiącej

równowartości ceny uzyskanej ze sprzedaży Zakładowego Ośrodka

Wypoczynkowego.

1. Pierwsza zasadnicza kwestia, wymagająca rozstrzygnięcia w związku z

podnoszonym przez stronę pozwaną zarzutem przedawnienia roszczenia związków

zawodowych, dotyczyła ustalenia, czy roszczenie wywodzone z art. 8 ust. 3 ustawy

o funduszu świadczeń socjalnych podlega w ogóle przedawnieniu. W tej kwestii

należy podzielić pogląd Sądu Okręgowego (pośrednio zaakceptowany również

przez Sąd Apelacyjny), że roszczenie związku zawodowego o przekazanie

funduszowi przychodów uzyskanych z tytułu sprzedaży środków trwałych służących

działalności socjalnej, zgłoszone na podstawie art. 8 ust. 3 w związku z art. 7 ust. 1

pkt 7 ustawy, nie ulega przedawnieniu.

Reżimowi przedawnienia podlegają przede wszystkim roszczenia majątkowe

wynikające ze stosunków opartych na prawie cywilnym (prawie prywatnym) i

regulowanych przez to prawo. Przedawnienie polega na tym, że po upływie

określonego w ustawie terminu ten, przeciwko komu skierowane zostało roszczenie

majątkowe, może uchylić się od jego zaspokojenia, jeżeli zgłosi zarzut

22

przedawnienia. Źródłem tego typu uprawnienia (do zgłoszenia skutecznego zarzutu

przedawnienia) musi być przepis ustawy. W stosunkach cywilnoprawnych

przedawnienie wynika z przepisów prawa cywilnego (zwłaszcza Kodeksu cywilnego

– np. art. 117-125, art. 229, 243 i 263, art. 442 i 4421

, art. 646), w stosunkach

pracy – z przepisów prawa pracy (zwłaszcza Kodeksu pracy – art. 291-295). W

stosunkach publicznoprawnych przedawnienie istnieje tylko wtedy, gdy konkretny

przepis prawa tak stanowi (np. art. 24, art. 84 ust. 7 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 107 ustawy z dnia 6 kwietnia

1990 r. o Policji) lub odsyła w kwestiach nieuregulowanych w ustawie do

stosowania w tym zakresie przepisów prawa cywilnego. Przepisów prawa

prywatnego dotyczących przedawnienia roszczeń (np. art. 118-125 k.c., art. 291-

295 k.p.) nie stosuje się do należności (i roszczeń) regulowanych prawem

publicznym. Przedawnienie należności publicznoprawnych musi wynikać z

wyraźnego przepisu prawa. Wyposażenie związku zawodowego w prawo do

wystąpienia do sądu pracy o przekazanie na rzecz zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych należnych środków, które powinny zasilić (zwiększyć)

fundusz, nie czyni ze związku zawodowego wierzyciela pracodawcy w rozumieniu

prawa cywilnego. W ustawie o funduszu świadczeń socjalnych nie ma regulacji

prawnej dotyczącej przedawnienia roszczeń związków zawodowych opartych na

art. 8 ust. 3 ustawy. Nie ma w niej również przepisu, nakazującego do stosunków

powstałych na jej tle pomiędzy związkami zawodowymi i pracodawcą stosować

odpowiednio przepisy prawa cywilnego (Kodeksu cywilnego) lub prawa pracy

(Kodeksu pracy). Samo to, że ustawa o funduszu świadczeń socjalnych należy do

szeroko pojmowanego prawa pracy a roszczenia związków zawodowych przeciwko

pracodawcy zostały skierowane na drogę postępowania cywilnego przed sądami

pracy, nie zmienia oceny, że pomiędzy związkami zawodowymi występującymi z

roszczeniem opartym na art. 8 ust. 3 ustawy a pracodawcą nie istnieje jakakolwiek

więź prywatnoprawna, regulowana przez prawo cywilne, która pozwalałaby na

przyjęcie możliwości zastosowania do roszczeń związków zawodowych przepisów

Kodeksu cywilnego o przedawnieniu. W razie naruszenia przez pracodawcę

przepisów ustawy o funduszu świadczeń socjalnych działające na rzecz załogi

(wszystkich pracowników) związki zawodowe nie stają się poszkodowanym

23

wierzycielem pracodawcy, a pracodawca nie staje się dłużnikiem związków

zawodowych. Nie można przyjąć, że w takim przypadku pomiędzy pracodawcą i

związkami zawodowymi powstaje stosunek zobowiązaniowy a do roszczeń

związków zawodowych mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu jako instytucji

prawa prywatnego. Pomiędzy związkami zawodowymi a pracodawcą nie istnieje

również tego rodzaju więź prawna, która pozwalałaby na odpowiednie

zastosowanie przepisów Kodeksu pracy o przedawnieniu roszczeń pracownika w

stosunku do pracodawcy i roszczeń pracodawcy w stosunku do pracownika. Prawo

pracy jest rozległą dziedziną prawa, reguluje nie tylko indywidualne (prywatne,

zobowiązaniowe, wynikające z umowy o pracę) stosunki prawne między

pracodawcą i jego pracownikami, ale także stosunki prawne, które należy traktować

raczej jako publicznoprawne niż prywatnoprawne (np. spory zbiorowe, do strajku

włącznie). Rozstrzyganie sporów związanych ze stosunkami pracy przez sądy

pracy w postępowaniu cywilnym nie determinuje charakteru materialnoprawnego

tych stosunków, w szczególności nie przesądza, że mają one zawsze charakter

prywatnoprawny.

Roszczenia związku zawodowego o zwrot na rzecz zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy

oraz o przekazanie na rzecz tego funduszu przychodów uzyskanych ze sprzedaży

środka trwałego służącego działalności socjalnej mają charakter publicznoprawny,

a nie prywatny (por. M.Gersdorf: Czy roszczenia związku zawodowego o zwrot

zakładowemu funduszowi świadczeń socjalnych środków wydatkowanych

niezgodnie z przepisami przedawniają się?, Praca i Zabezpieczenie Społeczne

2001 nr 10, s. 28-29). Ze względu na brak w ustawie o funduszu świadczeń

socjalnych przepisów o przedawnieniu tych roszczeń należy przyjąć, że z woli

ustawodawcy nie podlegają one przedawnieniu.

Nie można podzielić poglądu, że za przedawnieniem roszczeń wywodzonych

przez związki zawodowe z art. 8 ust. 3 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o

funduszu świadczeń socjalnych przemawia stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w wyroku z 4 lipca 2007 r., II PK 25/07 (OSNP 2008 nr 17-18, poz. 251),

zgodnie z którym sprawa o roszczenie pracownika z zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych jest sprawą z zakresu prawa pracy, a roszczenie to podlega

24

przedawnieniu jak roszczenie ze stosunku pracy. Wyrok ten dotyczył roszczenia

pracownika skierowanego przeciwko pracodawcy o świadczenie z zakładowego

funduszu świadczeń socjalnych. Roszczenie pracownika przeciwko pracodawcy

dotyczące świadczeń związanych z zatrudnieniem musi zostać zakwalifikowane

jako roszczenie ze stosunku pracy, do którego mają bezpośrednio zastosowanie

przepisy Kodeksu pracy o przedawnieniu roszczeń ze stosunku pracy. W

uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że ustawa o

funduszu świadczeń socjalnych generalnie nie kreuje dla pracowników świadczeń o

charakterze roszczeniowym (o takim charakterze jak wynagrodzenie za pracę lub

inne świadczenia pracownicze wynikające z prawa płacowego). Wynika to ze

specyfiki tych świadczeń, które stają się wymagalne dopiero po ich przyznaniu

przez pracodawcę lub po spełnieniu warunków do ich otrzymania. Ich przyznanie

pracownikom dokonuje się według określonej kwalifikacji, która bierze pod uwagę

szereg elementów (art. 8 ust. 1 ustawy). Rzadka jest sytuacja powstania

bezpośrednio roszczenia o świadczenie z funduszu socjalnego. Jest tak w

przypadku świadczenia urlopowego w rozumieniu ustawy, o które pracownik ma

bezpośrednie roszczenie do pracodawcy, który nie tworzy funduszu i zatrudnia

mniej niż 20 pracowników (art. 3 ustawy). Świadczenia z funduszu socjalnego

stanowią więc element szerzej rozumianego zatrudnienia, którego źródłem jest

stosunek pracy. Dłużnikiem pracownika jest tu zawsze pracodawca. Do roszczeń

pracownika ma zastosowanie trzyletni termin przedawnienia z art. 291 § 1 k.p. Nie

da się przedstawionej argumentacji zastosować do roszczeń związku zawodowego

przeciwko pracodawcy.

Ustawa o funduszu świadczeń socjalnych jest ustawą, która zawiera

przepisy o różnym charakterze. Niektóre z nich regulują bezpośrednio relacje

prawne między pracodawcą i pracownikami (np. art. 3 ust. 5 dotyczący świadczenia

urlopowego), większość przepisów ma jednak charakter publicznoprawny. Cała

ustawa jest aktem prawnym, który można zaliczyć raczej do zbiorowego prawa

pracy niż do indywidualnego prawa pracy. Pomiędzy związkami zawodowymi

reprezentującymi załogę jako podmiot zbiorowego prawa pracy a pracodawcą nie

istnieje stosunek pracy ani stosunek prawny zbliżony do stosunku pracy, nie ma

zatem jakichkolwiek podstaw, aby do roszczeń związków zawodowych

25

wynikających z tej ustawy stosować art. 291 § 1 k.p., który jednoznacznie reguluje

przedawnienie roszczeń „ze stosunku pracy”, czyli w ramach indywidualnych

stosunków pracy. Sfera uprawnień socjalnych regulowanych przez ustawę o

funduszu świadczeń socjalnych nie mieści się w ramach praw i obowiązków stron

wynikających bezpośrednio ze stosunku pracy, nie mieści się w treści stosunku

pracy jako indywidualnego stosunku zobowiązaniowego. Nie ma zatem żadnych

podstaw, aby w rozpoznawanej sprawie w odniesieniu do roszczenia związków

zawodowych pozwany pracodawca mógł się powołać na przedawnienie roszczeń

wynikające z art. 291 k.p. Inaczej sytuacja się przedstawia wtedy, gdy pracodawca

przyzna konkretnemu pracownikowi określone świadczenia, przewidziane w

zakładowym regulaminie świadczeń socjalnych (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy), ale ich nie

wypłaci (albo nie zrealizuje w naturze). Wtedy po stronie pracownika powstaje

przeciwko pracodawcy roszczenie o świadczenie z zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych, do którego ma zastosowanie art. 291 § 1 k.p.

Tym bardziej do roszczeń związków zawodowych opartych na art. 8 ust. 3

ustawy nie ma zastosowania art. 118 k.c., ponieważ relacje prawne pomiędzy

związkami zawodowymi i pracodawcą dotyczące przekazania na rzecz

zakładowego funduszu świadczeń socjalnych pewnych środków w ogóle nie dają

się opisać w kategoriach prawa cywilnego. Nie byłoby także – w razie przyjęcia

ogólnego terminu przedawnienia z art. 118 k.c. – jakichkolwiek podstaw do

ograniczania go do trzech lat. Roszczenie związków zawodowych o przekazanie na

rzecz zakładowego funduszu świadczeń socjalnych określonych środków nie jest

roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, nawet jeśli

pracodawca jest przedsiębiorcą i działalność taką prowadzi.

2. Nie są uzasadnione zarzuty strony pozwanej, że środki uzyskane ze

sprzedaży Ośrodka Wypoczynkowego nie mogą być przekazane na rzecz

zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, ponieważ Ośrodek ten

(nieruchomości – grunty i budynki) stanowił wkład niepieniężny (aport) do pozwanej

Spółki.

Do pozwanej Spółki jako aport zostało wniesione całe przedsiębiorstwo w

rozumieniu art. 551

k.c., a nie tylko Ośrodek Wypoczynkowy (w postaci użytkowania

wieczystego gruntów i własności budynków). Cała argumentacja pełnomocnika

26

strony pozwanej – z odwołaniem do przepisów Kodeksu spółek handlowych (art.

158 i 189 k.s.h.) – sprowadza się do podkreślania funkcji gwarancyjnych aportu z

punktu widzenia wierzycieli spółki prawa handlowego. Tymczasem art. 7 ust. 1 pkt

7 ustawy o funduszu świadczeń socjalnych jest także przepisem gwarancyjnym –

zapewniającym ochronę praw socjalnych załogi (pracowników). W przypadku kolizji

interesów wierzycieli spółki prawa handlowego będącej pracodawcą oraz interesów

załogi (pracowników) pracodawcy będącego spółką prawa handlowego więcej

argumentów przemawia za ochroną interesów załogi. Przede wszystkim

pracownicy są zawsze traktowani przy egzekucji długów w sposób uprzywilejowany

w stosunku do innych „prywatnych” wierzycieli – ich wierzytelności wyprzedzają,

jeśli chodzi o kolejność zaspokojenia, wierzytelności innych wierzycieli, z

wyłączeniem niektórych wierzycieli publicznych (takich jak urząd skarbowy, jeśli

chodzi o podatki, albo organy rentowe, jeśli chodzi o składki na ubezpieczenia

społeczne). Także w przypadku roszczenia związków zawodowych opartego na art.

8 ust. 3 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o funduszu świadczeń socjalnych

należy przyjąć uprzywilejowanie ochrony praw socjalnych pracowników w stosunku

do ewentualnych uprawnień egzekucyjnych (gwarancji możliwości zaspokojenia)

wierzycieli spółki prawa handlowego. Ani art. 7 ust. 1 pkt 7, ani żaden inny przepis

ustawy o funduszu świadczeń socjalnych, nie wyłącza spod działania regulacji tej

ustawy składników majątku pracodawcy, które zostały wniesione jako aport (wkład

niepieniężny) do spółki, a przecież takie sytuacje faktyczne jak będąca

przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie (wyposażenie spółki prawa

handlowego w kapitał zakładowy w postaci wkładu niepieniężnego – wyrażonego w

majątku trwałym lub nieruchomościach, w tym obiektach służących działalności

socjalnej pracodawcy będącego spółką), zdarzają się stosunkowo często w

praktyce prowadzenia działalności gospodarczej i gdyby ustawodawca chciał

wyłączyć zakładowe obiekty socjalne (art. 2 pkt 4 ustawy o funduszu świadczeń

socjalnych), wniesione do spółki będącej pracodawcą jako wkład niepieniężny,

spod działania art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy, zapewne by to wyraźnie uczynił.

Należy zwrócić uwagę, że powołane w skardze kasacyjnej dwa przepisy

Kodeksu spółek handlowych (art. 158 i 189 k.s.h.) nie dotyczą bezpośrednio tej

kwestii, którą eksponuje pełnomocnik strony pozwanej w uzasadnieniu skargi

27

kasacyjnej, a mianowicie zagwarantowania skuteczności egzekucji prowadzonej

przez „prywatnych” wierzycieli spółki prawa handlowego. W szczególności z treści

art. 189 k.s.h., zgodnie z którym w czasie trwania spółki nie wolno zwracać

wspólnikom wniesionych wkładów tak w całości, jak i w części (§ 1), a wspólnicy nie

mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat z majątku spółki potrzebnego do

pełnego pokrycia kapitału zakładowego (§ 2), nie wynikają jakiekolwiek wnioski dla

stosowania art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o funduszu świadczeń socjalnych.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nie ma przekonujących

argumentów przeciwko zastosowaniu art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy do zakładowego

obiektu socjalnego (w rozpoznawanej sprawie – do Ośrodka Wypoczynkowe),

nawet jeśli obiekt socjalny został wniesiony (jako część przedsiębiorstwa w ujęciu

przedmiotowym, w rozumieniu art. 551

k.c.) do spółki jako wkład niepieniężny

(aport).

3. W skardze kasacyjnej podnosi się, że w związku z zawarciem kolejnych

umów dzierżawy Ośrodka Wypoczynkowego oraz w wyniku zmiany (wejścia w

życie nowego) Regulaminu Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych doszło

do zmiany przeznaczenia Ośrodka jeszcze przed jego sprzedażą. Skarżąca

twierdzi, że z chwilą oddania tej nieruchomości w dzierżawę doszło do zmiany jej

przeznaczenia, a strona pozwana zaprzestała prowadzenia w Ośrodku – jeszcze

przed jego sprzedażą – działalności socjalnej. Nie sposób bowiem przyjąć, że OW

Ł. był środkiem trwałym służącym do prowadzenia działalności socjalnej w

pozwanej Spółce, jedynie na podstawie tego, że pracownicy Spółki mogli spędzać

w nim urlop i dostać dofinansowanie do poniesionych w związku z tym kosztów.

Zdaniem skarżącej, doszło do formalnej zmiany przeznaczenia OW Ł. ze środka

trwałego służącego prowadzeniu przez stronę pozwaną działalności socjalnej na

środek trwały nieposiadający takiego przymiotu jeszcze przed jego sprzedażą w

2005 r. W połowie 2004 r. uległ zmianie regulamin określający zasady

gospodarowania środkami ZFŚS. Nowy Regulamin Zakładowego Funduszu

Świadczeń Socjalnych, wprowadzony 8 czerwca 2004 r., przewidywał, że

działalność socjalna strony pozwanej w zakresie finansowania czy

współfinansowania wypoczynku pracowników ma być prowadzona wyłącznie w

formie dopłat do wypoczynku krajowego oraz innych świadczeń o charakterze

28

finansowym (pieniężnym) na określone cele, a nie w formie udostępniania

pracownikom miejsc w ośrodkach wczasowych. Zdaniem skarżącej, ograniczenie

działalności socjalnej pracodawcy jedynie do dofinansowania wczasów

pracowniczych wyłącza możliwość uznania, że należący do pracodawcy środek

trwały, z którego pracownicy nie korzystają w zakresie wypoczynku i rekreacji,

nadal służy prowadzeniu działalności socjalnej w zakresie zapewnienia

pracownikom możliwości wypoczynku.

Nie można podzielić powyższej argumentacji, przedstawionej przez stronę

pozwaną. W wyroku z 4 września 2007 r., I PK 96/07 (OSNP 2008 nr 19-20, poz.

287) Sąd Najwyższy przyjął, że wydzierżawienie zakładowego obiektu socjalnego

nie przekreśla jego charakteru jako "środka trwałego służącego działalności

socjalnej". Również niepełne wykorzystanie przez pracowników ośrodka wczasowo-

wypoczynkowego wydzierżawionego przez pracodawcę innej osobie nie oznacza,

że traci on charakter środka trwałego służącego działalności socjalnej w rozumieniu

art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o funduszu świadczeń socjalnych. Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela ten pogląd.

Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń

socjalnych nie definiuje pojęcia „środków trwałych służących działalności socjalnej”

pracodawcy. W jego zakresie można wyodrębnić dwa człony. Pierwszy, to środki

trwałe, którym ustawodawca nie nadał szczególnego znaczenia, co oznacza, że

należy je rozumieć w znaczeniu używanym powszechnie jako służące działalności

gospodarczej i usługowej nieruchomości, maszyny, urządzenia itp. W pojęciu tym

mieszczą się zatem „zakładowe obiekty socjalne", pod czym ustawa rozumie (art. 2

pkt 4) między innymi ośrodki wczasowe i kolonijne oraz domy wypoczynkowe.

Człon drugi tego pojęcia został zdefiniowany w art. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym

przepisem działalność socjalna oznacza usługi świadczone przez pracodawców na

rzecz różnych form krajowego wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej,

sportowo-rekreacyjnej, udzielanie pomocy materialnej – rzeczowej lub finansowej, a

także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe.

Wydzierżawienie Ośrodka Wczasowego – najpierw umową z 18 maja 2001

r., zawartą na czas określony do 31 grudnia 2005 r., wspólnikom spółki cywilnej T.

Service Poland z przeznaczeniem na cele rekreacyjne, a następnie umową z 1

29

grudnia 2004 r. D. B. – nie oznaczało zmiany przeznaczenia środka trwałego

służącego działalności socjalnej na środek trwały takiej działalności niesłużący,

skoro został zachowany charakter tego Ośrodka jako prowadzącego nadal

działalność wczasowo-wypoczynkową, rekreacyjną. Brak zagwarantowania w

umowie dzierżawy zawartej z D. B. pewnej liczby miejsc dla pracowników strony

pozwanej mógł wynikać z faktu zawarcia tej umowy w okresie zimowym, na parę

miesięcy przed przewidzianą w umowie dzierżawy jego sprzedażą. Sam fakt

wydzierżawienia zakładowego obiektu socjalnego nie mógł przekreślić jego

charakteru jako środka trwałego służącego działalności socjalnej zakładu pracy.

Ustawa o funduszu świadczeń socjalnych nie wiąże żadnych skutków z zakresem i

stopniem intensywności wykorzystania obiektu przez pracowników pracodawcy,

który zawarł umowę dzierżawy dotyczącą zakładowego obiektu socjalnego, w

szczególności niepełne, czy niewielkie wykorzystanie obiektu przez pracowników

nie przekreśla jego charakteru jako obiektu socjalnego w sytuacji, gdy nadal pełni

on funkcję rekreacyjną, wypoczynkową, wczasową. Zmiana przeznaczenia miałaby

miejsce wtedy, gdyby ośrodek wczasowy został wydzierżawiony na cele

prowadzenia przez dzierżawcę działalności produkcyjnej, handlowej albo

usługowej, jednak innej niż świadczenie usług turystycznych w postaci prowadzenia

ośrodka wczasowo-wypoczynkowego.

Decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy było zachowanie charakteru

(przeznaczenia) Ośrodka Wczasowego. Także po zawarciu kolejnych umów

dzierżawy, a nawet po zawarciu umowy sprzedaży, był to nadal ośrodek wczasowy,

o przeznaczeniu rekreacyjno-wypoczynkowym. Nie przekształcono funkcji tego

Ośrodka na działalność produkcyjną, handlową, usługową, organizacyjną,

administracyjną itd. Do chwili sprzedaży Ośrodek był obiektem służącym celom

rekreacyjno-wypoczynkowym, a nawet po sprzedaży dalej służył tym celom,

ponieważ co najmniej bezpośrednio po przejęciu w posiadanie tego obiektu jego

dzierżawcy, posiadacze, a następnie właściciele – D. i M. B. nadal prowadzili w

nim działalność szkoleniowo-wypoczynkową, nawet po remoncie był to nadal

ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy

Nie stanowiła również zmiany przeznaczenia Ośrodka Wczasowego zmiana

treści Regulaminu Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, wiązana przez

30

skarżącą z wprowadzeniem od 8 czerwca 2004 r. nowych zasad organizowania i

finansowania wypoczynku pracowników pozwanej Spółki. Należy zgodzić się z

zarzutami skargi kasacyjnej, że Sądy obydwu instancji nie rozważyły ewentualnego

wpływu zmiany treści Regulaminu ZFŚS na utratę przez Ośrodek Wczasowy

charakteru zakładowego obiektu socjalnego. Pominięcie w zaskarżonym wyroku

rozważań na temat treści Regulaminu ZFŚS z 8 czerwca 2004 r. jest niewątpliwą

usterką konstrukcyjną uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego, który powinien był

odnieść się do wszystkich zarzutów apelacji, w tym do podnoszonej w apelacji

kwestii zmiany Regulaminu ZFŚS. Uchybienie to (natury procesowej – stanowiące

naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c.) nie

miało jednak wpływu na wynik sprawy. Zmiana Regulaminu ZFŚS – a raczej

wprowadzenie od 8 czerwca 2004 r. nowego Regulaminu, przewidującego nowe

zasady organizowania i finansowania wypoczynku pracowników pozwanej Spółki –

nie mogła wpłynąć na przeznaczenie tego środka trwałego, chociaż wprowadzała

zmianę w zakresie sposobu organizowania wypoczynku pracowników.

Ograniczenie działalności socjalnej pracodawcy jedynie do finansowania wczasów

pracowniczych nie wyłączało możliwości uznania, że należący do pracodawcy

środek trwały, z którego pracownicy nie korzystali w pełnym zakresie wypoczynku i

rekreacji, nadal służy prowadzeniu działalności socjalnej w zakresie zapewnienia

pracownikom możliwości wypoczynku, skoro nie doszło do trwałej zmiany

przeznaczenia Ośrodka np. na cele produkcyjne, handlowe, organizacyjne, itd.

4. Uzasadnione są niektóre zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia

przepisów postępowania, jednak uchybienia Sądu Apelacyjnego nie miały wpływu

na wynik sprawy.

Słusznie strona skarżąca zarzuca Sądowi Apelacyjnemu błędną wykładnię

art. 235 § 1 i art. 236 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., co polegało na przyjęciu

w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego, że Sąd Okręgowy prawidłowo

przeprowadził postępowanie dowodowe, ponieważ oparł się na dowodach z

dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, które znane były obu stronom, a

ponadto przepisy te normują prowadzenie postępowania dowodowego w

przypadku, gdy nie może być ono przeprowadzone przed sądem orzekającym, co

nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie.

31

Przede wszystkim z art. 235 § 1 i art. 236 k.p.c. wynika w sposób niebudzący

wątpliwości, że sąd orzekający w sprawie powinien wydać postanowienie

dowodowe dopuszczające dowód wskazany przez stronę lub dowód

przeprowadzany z urzędu. W postanowieniu o przeprowadzeniu dowodu sąd

powinien oznaczyć fakty podlegające stwierdzeniu oraz środek dowodowy. Wbrew

stanowisku Sądu Apelacyjnego nie są to przepisy normujące wyłącznie

przeprowadzenie postępowania dowodowego przez sąd wezwany lub sędziego

wyznaczonego. Sąd to ogólne przepisy o prowadzeniu postępowania dowodowego

także przez sąd orzekający.

Rację ma strona skarżąca, że Sąd Apelacyjny oparł się na faktach

ustalonych przez Sąd Okręgowy, chociaż Sąd Okręgowy poczynił ustalenia

faktyczne, będące podstawą wydanego orzeczenia, w oparciu o środki dowodowe

(dokumenty) niedopuszczone formalnie jako dowód w sprawie. Ma rację strona

pozwana, że doszło w ten sposób do naruszenia art. 235 § 1 i art. 236 k.p.c. przez

Sąd Okręgowy w związku z niewydaniem przez ten Sąd postanowień dowodowych

o dopuszczeniu dowodu z dokumentów załączonych do akt sprawy oraz przez Sąd

Apelacyjny, który nie naprawił błędu Sądu Okręgowego i również nie wydał

postanowienia o dopuszczeniu dowodu z tych dokumentów, a oczywisty błąd Sądu

Okręgowego zbagatelizował. Skarżąca twierdzi, że brak było podstaw do oparcia

się Sądu Apelacyjnego na ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd

Okręgowy, a Sąd drugiej instancji powinien był w omawianym zakresie

przeprowadzić własne postępowanie dowodowe i dać wyraz zajętemu przez siebie

stanowisku co do wniosków dowodowych stron o przeprowadzenie dowodów z

dokumentów (dopuścić albo oddalić wnioski dowodowe o przeprowadzenie

dowodów z dokumentów).

W ocenie Sądu Najwyższego opisane powyżej błędy w sposobie

przeprowadzenia postępowania dowodowego (niewydanie koniecznych

postanowień o przeprowadzeniu dowodu, jak tego wymaga art. 236 k.p.c.), chociaż

poważne, nie miały jednak wpływu na wynik sprawy. W analizowanej sytuacji

procesowej należało przyjąć, że Sąd Okręgowy w istocie przeprowadził dowody z

dokumentów (chociaż w wadliwy sposób), opisał te dowody w uzasadnieniu

swojego wyroku, odnosząc się do nich i oceniając ich moc dowodową, a następnie

32

dokonał na ich podstawie ustaleń faktycznych, które nie zostały skutecznie

zakwestionowane w apelacji. Strona skarżąca nie twierdzi, że któryś z tych

dokumentów był nieprawdziwy (sfałszowany), albo nie miał mocy dowodowej z

innych przyczyn. Oznacza to, że błąd polegał na niewydaniu formalnych

postanowień dowodowych, chociaż dowody zostały przeprowadzone, poddane

ocenie co do wiarygodności i na ich podstawie dokonano ustaleń faktycznych.

Pozostałe zarzuty procesowe, dotyczące naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w

związku z art. 391 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozważenie w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu naruszenia

przez Sąd Okręgowy art. 7 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 2 pkt 1 ustawy o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych oraz nieprzedstawienie w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska Sądu Apelacyjnego co do

podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia

dochodzonego w toku niniejszej sprawy, nie są doniosłe, ponieważ Sąd Apelacyjny

prawidłowo zastosował prawo materialne, chociaż nie uzasadnił swojego

stanowiska w wystarczająco wyczerpujący sposób.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c.