III CSK 125/11

Sygn. akt III CSK 125/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSA Roman Dziczek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. Spółki Akcyjnej z siedzibą

w K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta K.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 grudnia 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym (1.) w części

oddalającej apelację pozwanego oraz w punkcie drugim (2.)

i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 14 września 2010 r. Sąd Okręgowy w K. ustalił,

że obciążająca powódkę – D. Spółka Akcyjna z siedzibą K. opłata roczna z tytułu

użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w K. przy ul. S. […]

wynosić będzie od dnia 1 stycznia 2009 r. - 311 640 zł oraz orzekł o kosztach

postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że strona powodowa jest użytkownikiem

wieczystym nieruchomości gruntowej położonej w K., składającej się z działek nr

17/3, 18/2, 23/1 23/2, 24/1, 24/2, 256/3, 264/1 i 264/2 w obrębie 28, dla której

prowadzona jest księga wieczysta nr […] , a jej właścicielem jest Skarb Państwa.

W dniu 29 września 2008 r. Prezydent Miasta K. wypowiedział stronie powodowej

dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego tej

nieruchomości, proponując od dnia 1 stycznia 2009 r. nową jej wysokość w kwocie

391 276,74 zł, stanowiącej 3% wartości nieruchomości ustalonej przez

rzeczoznawcę majątkowego J. B. Spółka D. w dniu 29 października 2008 r. wniosła

do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. o ustalenie, że podwyższenie

opłaty rocznej było nieuzasadnione ewentualnie uzasadnione w innej, mniejszej

wysokości. Orzeczeniem z dnia 25 czerwca 2009 r. SKO w K. ustaliło, że

podwyższenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego było

nieuzasadnione, z czym nie zgodził się Skarb Państwa - Prezydent Miasta K.,

wnosząc sprzeciw.

Sąd Okręgowy w oparciu o opinię biegłego sądowego ustalił wartość

rynkową przedmiotowej nieruchomości według stanu z września 2008 r., a cen

z daty orzekania, na kwotę 10 388 000 zł. Następnie, odwołując się do art. 77 ust. 1

oraz art. 72 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm. – dalej „u.g.n.”), uznał,

że nowa opłata roczna, stanowiąca 3% ustalonej wartości nieruchomości, powinna

wynosić 311 640 zł.

Sąd Apelacyjny oddalił obie apelacje stron i zniósł wzajemnie pomiędzy

stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sąd drugiej instancji odnosząc się do

apelacji strony pozwanej, która kwestionowała przede wszystkim ustalenie nowej

3

wysokości opłaty rocznej poprzez obliczenie jej od wartości nieruchomości z daty

orzekania, a nie z daty wypowiedzenia dotychczasowej opłaty i jej aktualizacji

uznał, że na potrzeby niniejszego postępowania i w okolicznościach tej sprawy, dla

ustalenia opłaty powinna być miarodajna wartość nieruchomości ustalona na datę

orzekania przez sąd, za czym przemawiało jego zdaniem, także brzmienie art. 316

§ 1 k.p.c.

Pozwany Skarb Państwa – Prezydent Miasta K. zaskarżył skargą kasacyjną

wyrok Sądu Apelacyjnego w części oddalającej jego apelację i orzekającej o

kosztach postępowania, opierając ją na zarzutach naruszenia art. 77 ust. 1 u.g.n.

oraz art. 316 § 1 k.p.c. Wniósł o uchylenie i zmianę wyroku Sądu Apelacyjnego w

zaskarżonej części oraz zmianę wyroku Sądu Okręgowego w K. poprzez ustalenie

opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości począwszy od dnia

1 stycznia 2009 r. na kwotę 378 240 zł oraz o zasądzenie kosztów postępowania

według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

W myśl art. 77 ust. 1 zd. 2 u.g.n., zaktualizowaną opłatę roczną ustala się,

przy zastosowaniu dotychczasowej stawki procentowej, od wartości nieruchomości

określonej na dzień aktualizacji opłaty. Aktualizacja następuje natomiast, stosownie

do art. 78 ust. 1 u.g.n., poprzez wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej

przez właściwy organ na piśmie, do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego wraz

z równoczesną ofertą przyjęcia nowej wysokości i informacją o wartości

nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego (zob. art. 77 ust. 3

u.g.n.). Jeżeli nie dochodzi do zgodnych oświadczeń woli stron stosunku

użytkowania wieczystego (poprzez przyjęcie zaoferowanej nowej wysokości opłaty

lub zawarcie ugody w tym zakresie), do ustalenia dochodzi na podstawie

orzeczenia organu administracyjnego lub sądu (zob. szerzej, w szczególności

postanowienie SN z dnia 25 maja 2007 r., I CSK 30/07, OSNC – ZD nr B, poz. 33).

Jeżeli takie ustalenie następuje wskutek rozstrzygnięcia sądu, ustalona

w prawomocnym orzeczeniu nowa opłata roczna obowiązuje począwszy od dnia

4

1 stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedziano wysokość

dotychczasowej opłaty (art. 79 ust. 5 i 8 u.g.n.).

Jak trafnie podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia

23 czerwca 2005 r. (III CZP 37/05, OSNCP 2006, nr 5, poz. 2), w przypadku

ustalenia podwyższonej opłaty rocznej przez sąd w trybie art. 80 ust. 1 i 2 w zw.

z art. 78 ust. 2 u.g.n., niezależnie od przyjętej koncepcji – deklaratywnego lub

konstytutywnego charakteru orzeczenia sądu – w każdym przypadku skuteczność

zobowiązania sięga dnia 1 stycznia roku następującego po roku dokonania

przez organ wypowiedzenia. Opowiadając się za konstytutywnym charakterem

orzeczenia sądu, Sąd Najwyższy we wskazanym orzeczeniu podkreślił,

że ustalając nową wysokość opłaty rocznej sąd daje wyraz przekonaniu, iż organ

zasadnie zażądał podwyższenia opłaty (w całości lub części), w związku z czym

zastępuje odpowiednie oświadczenie woli użytkownika wieczystego (zob. także

kontynuujące ten kierunek wykładni orzeczenia SN: z dnia 26 października 2005 r.,

V CK 276/05, LEX nr 398449, z dnia 21 marca 2006 r., V CSK 147/05, LEX nr

667526 i z dnia 8 maja 2008 r., V CSK 569/07, LEX nr 483069).

Podzielając przywołane stanowisko i odnosząc je do sprawy niniejszej,

należy podkreślić materialno – prawny charakter przesłanki zwyżkowania wartości

nieruchomości, według której organ złożył ofertę podwyżki, a sąd oceniał jej

zasadność. Ten aspekt skuteczności aktualizacji (ex tunc) pozwala w sposób nie

budzący wątpliwości wywieść, że istotny jest tu, obok samego zwyżkowania

wartości nieruchomości, dzień aktualizacji opłaty, którym jest – niezależnie od tego,

czy zmiana jest skutkiem przyjęcia wypowiedzenia przez użytkownika wieczystego,

czy też skutkiem orzeczenia organu administracyjnego lub sądu – dzień dokonania

wypowiedzenia przez właściwy organ.

Konkludując, sąd, ustalając na podstawie art. 79 ust. 5 i ust. 8 u.g.n. nową

wysokość opłaty rocznej na skutek wniosku (pozwu) użytkownika wieczystego,

o którym mowa w art. 78 ust. 2 w zw. z art. 80 ust. 1 i 2 zd. 2 u.g.n., jest

obowiązany ustalić tę opłatę od wartości nieruchomości określonej na dzień

aktualizacji tej opłaty dokonanej przez właściwy organ (art. 77 ust. 1 w zw. z art. 78

ust. 1 u.g.n.).

5

Sąd Apelacyjny, akceptując odmienne ustalenie tej zasadniczej przesłanki

materialno - prawnej, według wartości nieruchomości z daty orzekania, dopuścił się

naruszenia wskazanego w skardze kasacyjnej przepisu prawa materialnego,

wadliwie przy tym odwołując się do dyspozycji art. 316 § 1 k.p.c., który określa

zasadę aktualności orzeczenia sądowego (por. szerzej m.in., uzasadnienie wyroku

SN z dnia 8 lutego 2006 r., II CSK 153/05, LEX nr 192012) i nie warunkuje, jakie

fakty są istotne w sprawie. Te bowiem muszą być oceniane w aspekcie przepisów

prawa materialnego wyznaczających zakres koniecznych ustaleń faktycznych, które

powinny być w sprawie dokonane dla prawidłowej subsumpcji.

Z tych względów, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c.

w zw. art. 391 § 1 k.p.c. i z art. 39821

k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.