I CSK 122/11

Sygn. akt I CSK 122/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. S.

przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 26 lipca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 15 marca 2010 r. oddalił powództwo

wniesione przez D. S. przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. o zapłatę

kwoty 55680 zł, z tytułu nienależnie pobranego czynszu, za okres od 1 kwietnia

1978 r. oraz kosztów koniecznych napraw wynikających z wad lokalu mieszkalnego

zajmowanego przez powódkę. Sąd ten ustalił, że na podstawie decyzji z dnia 29

marca 1978 r. powódka uzyskała przydział mieszkania służbowego przy A. [...] i

zawarła umowę najmu tego lokalu z Garnizonową Administracją Mieszkań, a

następnie z Wojskową Agencją Mieszkaniową. W mieszkaniu powódki występowały

problemy dotyczące wadliwego działania centralnego ogrzewania, piecyka

gazowego w łazience, nieprzyjemnego zapachu z rur kanalizacyjnych,

nieszczelności okien. Zgłaszane przez powódkę awarie centralnego ogrzewania

były przez stronę pozwaną usuwane. Na przełomie lat 2006 i 2007 został

wymieniony węzeł ciepłowniczy. W 2005 r. zostały wymienione okna. Sąd

Rejonowy uznał, że żądania obniżenia czynszu nie mogły uzasadniać wady

dotyczące samej substancji lokalu. Tego rodzaju żądanie na podstawie art. 664 § 1

k.c. przysługuje bowiem tylko w zakresie tych składników czynszu, które dotyczą

ściśle świadczeń związanych z bieżącą eksploatacją lokalu. Powódka nie

udowodniła zaś w jakim okresie jej mieszkanie nie było ogrzewane i że z tego

powodu nie otrzymała bonifikat w opłatach za ogrzewanie. Sąd Rejonowy oddalił

jako bezprzedmiotowy wniosek powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego

odnośnie wad lokalu. Podkreślił też, że zgodnie z art. 118 k.c. roszczenia powódki

uległy w części przedawnieniu. Sąd Rejonowy stwierdził również, że dopóki

powódka nie przeprowadziła koniecznych napraw na koszt wynajmującego nie

przysługuje jej na podstawie art. 663 k.c. roszczenie o zasądzenie kwoty potrzebnej

do pokrycia kosztów takich napraw.

Apelacja powódki została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 26

lipca 2010 r. Podzielił on ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej

instancji odnośnie wykładni i możliwości zastosowania w sprawie art. 663 i art. 664

k.c. Uznał także za nieusprawiedliwiony zarzut nieważności postępowania

związany z twierdzeniem o braku należytej reprezentacji strony powodowej.

3

Wskazał, że chociaż początkowo pełnomocnik strony powodowej działał bez

należytego umocowania, to jednak na wezwanie Sądu brak ten został uzupełniony.

Skarga kasacyjna powódki została oparta na obu podstawach określonych

w art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 663 i art. 664 § 1 k.c. przez

ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz nieważność postępowania

przed Sądem drugiej instancji spowodowaną brakiem należytego umocowania

pełnomocnika strony pozwanej i naruszenie art. 378 § 1, art. 379 pkt 2, art. 386 § 2

i art. 89 § 1 k.p.c. w wyniku nieuwzględnienia nieważności postępowania przed

Sądem pierwszej instancji, a także naruszenie art. 227 k.p.c. w zw. z art. 217 i art.

382 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. i art. 232 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. W oparciu o te

zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu , ewentualnie jego uchylenie i

orzeczenie co do istoty sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymagały rozważenia najdalej idące zarzuty

dotyczące nieważności postępowania. Nie były one uzasadnione, chociaż Sąd

Okręgowy sprzecznie ze stanem wynikającym z akt sprawy przyjął, że pełnomocnik

strony pozwanej na wezwanie sądu złożył brakujące pełnomocnictwo. Po pierwsze

odpis pełnomocnictwa złożył dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej

instancji, po kolejnym wezwaniu Sądu. Po drugie, Sąd Rejonowy stwierdził, że

odpis pełnomocnictwa nie został należycie poświadczony i odmówił

pełnomocnikowi pozwanego dopuszczenia do udziału w sprawie, doręczając odpis

apelacji powódki bezpośrednio stronie pozwanej, która nie potwierdziła czynności

dokonanych wcześniej przez pełnomocnika. Ocena w zakresie nienależytego

poświadczenia odpisu pełnomocnictwa przez radcę prawnego reprezentującego

stronę pozwaną została przez Sąd Rejonowy przeprowadzona prawidłowo.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 listopada 2011 r., III CZP 70/11 stwierdził,

że sposób sporządzenia przez radcę prawnego poświadczenia dokumentów za

zgodność z oryginałem, określony w art. 6 ust. 3 zd. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o radcach prawnych ma zastosowanie również do uwierzytelnienia odpisu

pełnomocnictwa. Pełnomocnik strony pozwanej nie złożył pełnomocnictwa także na

rozprawie przed Sądem Okręgowym. Zasadnie zatem skarżąca podnosiła,

4

że pełnomocnik strony pozwanej nie miał umocowania w toku rozpoznawania

sprawy w obu instancjach. Nie spowodowało to jednak nieważności postępowania

przed Sądem Okręgowym. Strona pozwana została bowiem bezpośrednio,

z pominięciem pełnomocnika, zawiadomiona o terminie rozprawy, a wcześniej

doręczono jej bezpośrednio także odpis apelacji.

Jak wyżej wskazano, Sąd Okręgowy ocenił błędnie, że strona pozwana była

prawidłowo reprezentowana przed Sądem pierwszej instancji i wadliwie ocenił

zarzut nieważności postępowania zawarty w apelacji, a nieważność postępowania

obowiązany był uwzględnić także z urzędu. Wadliwość postępowania Sądu

Okręgowego w tym zakresie może stanowić podstawę zarzutu naruszenia

przepisów postępowania, o której mowa w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

Tak skonstruowany zarzut - zawarty w skardze kasacyjnej powódki - podlegał

jednak ocenie także z punktu widzenia interesu prawnego skarżącej. Należało zaś

uwzględnić, że brak należytej reprezentacji dotyczył wyłącznie sytuacji jej

przeciwnika. W przypadku oddalenia powództwa w sprawie interes prawny powódki

nie uzasadniał zatem uwzględnienia zarzutu nieważności postępowania

spowodowanej brakiem należytego umocowania pełnomocnika strony pozwanej,

dla której rozstrzygnięcie było korzystne.

Nieuzasadniony był także zarzut naruszenia art. 663 k.c. Treść tego

przepisu nie uzasadnia poglądu skarżącej jakoby stanowił on podstawę do

domagania się zasądzenia od wynajmującego kwoty potrzebnej

do przeprowadzenie napraw obciążających wynajmującego. Uprawnia on jedynie

najemcę do dokonania takich napraw na koszt wynajmującego. Należy zatem

przyjąć, że na podstawie tego przepisu najemcy przysługuje roszczenie o zwrot

kosztów napraw dokonanych przez niego po upływie terminu wyznaczonego

wynajmującemu.

Uzasadniony był natomiast zarzut naruszenia art. 664 § 1 k.c. Sąd Okręgowy

dokonując wykładni tego przepisu błędnie stwierdził, że zezwala on na obniżenie

czynszu najmu jedynie w przypadku jego składników wiążących się ściśle z bieżącą

eksploatacją (np. dostarczanie wody, ogrzewanie lokalu), natomiast wady

dotyczące substancji mieszkania takiego żądania nie uzasadniają. Dla poparcia

tego stanowiska odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1979 r.,

5

IV CR 491/78 (OSNC 1979, nr 10, poz. 194). Nie uwzględnił jednak, że w tej

sprawie przedmiotem żądania było obniżenie czynszu uiszczanego przez członka

spółdzielni mieszkaniowej. Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku członka

spółdzielni mieszkaniowej art. 664 § 1 może jedynie w drodze analogii znaleźć

odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do niektórych opłat ponoszonych na

rzecz spółdzielni, mieszczących się w pojęciu „czynszu" w rozumieniu art. 144 § 3

ustawy o spółdzielniach i ich związkach, takich jak opłaty za ogrzewanie

mieszkania, dostarczenie wody, eksploatację dźwigów. Sąd Najwyższy podkreślił,

że takie roszczenie nie przysługuje członkowi spółdzielni mieszkaniowej

w przypadku wad substancji lokalu, gdyż spółdzielnia powinna usuwać je przy

wykorzystaniu innych środków. Wymaga w związku z tym odnotowania,

że członkowie spółdzielni ponosili np. odrębnie wpłaty na fundusz remontowy

służący utrzymaniu w należytym stanie budynków i innych elementów

infrastruktury, będących w zarządzie spółdzielni. Sytuacja nie wygląda tak samo

w przypadku najmu, kiedy najemca ponosi świadczenia na rzecz wynajmującego

wyłącznie w postaci czynszu. W tym przypadku wystąpienie wad w substancji

lokalu może uzasadniać żądanie obniżenia wysokości czynszu.

W związku z błędną wykładnią art. 664 § 1 k.c. Sąd Okręgowy niezasadnie

uznał za bezprzedmiotowe wnioski dowodowe powódki dotyczące istnienia wad

lokalu obniżających jego przydatność do umówionego użytku. Skarżący podniósł

również zasadnie, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał zarzutu apelacji dotyczącego

naruszenia art. 118 k.c. jako podstawy dla oceny czy roszczenia powódki uległy

przedawnieniu. Było to prawdopodobnie wynikiem oceny, że powództwo nie

znajdowało oparcia zarówno w art. 663 k.c., jak i art. 664 § 1 k.c. i podlegało

w całości oddaleniu, bez względu na ewentualne przedawnienie roszczenia.

Z uwagi na zasadność części podstaw skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok

podlegał uchyleniu na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.