I CSK 238/11

Sygn. akt I CSK 238/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Krystyny W., Aliny W., Justyny W., Zofii G., Magdaleny G.,

Tomasza W. i Małgorzaty S.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Infrastruktury

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 lipca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 12 czerwca 2006 r. oddalił powództwo

powodów skierowane przeciwko Skarbowi Państwa o zasądzenie odszkodowania

obejmującego wartość dziesięciu lokali mieszkalnych, położonych w W. przy ul. M.

52, oraz utracone korzyści związane z utratą czynszu najmu w okresie od 17

października 1997 r. do 31 marca 2004 r. Oddalając to powództwo, Sąd Okręgowy

uwzględnił zarzut przedawnienia podniesiony przez stronę pozwaną. Sąd

Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji powodów powyższy wyrok uchylił w części

dotyczącej żądania naprawienia szkody obejmującej wartość lokali i w tym zakresie

przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w W. W jego

ocenie podniesienie zarzutu przedawnienia stanowiło nadużycie prawa.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 29

października 2009 r. uwzględnił powództwo do kwot, do których powodowie

rozszerzyli żądanie pozwu, łącznie do kwoty 4303613 zł. Sąd ten ustalił, że

poprzednicy prawni powodów byli współwłaścicielami nieruchomości położonej

w W. przy ul. M. 52. Prezydium Rady Narodowej orzeczeniem z dnia 23 marca

1953 r. odmówiło im przyznania prawa własności czasowej do gruntu. W latach

1997-2004 Skarb Państwa sprzedał dziesięć lokali znajdujących się budynku przy

ul. M. 52 ich najemcom. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z

dnia 17 marca 1999 r. stwierdził, że decyzja z dnia 23 marca 1953 r., w części

dotyczącej sprzedanych lokali, została wydana z naruszeniem prawa, a w

pozostałej części jest nieważna. W marcu 2003 r. powodowie wystąpili do Prezesa

Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Wsi o przyznanie odszkodowania za sprzedane

lokale mieszkalne. Odmówił on przyznania odszkodowania, wskazując na

uchybienie terminowi określonemu w art. 160 § 6 k.p.a.

Sąd Okręgowy uznał roszczenie powodów za uzasadnione na gruncie art.

160 k.p.c. Wskazując na związanie stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, przyjął, że

zarzut przedawnienia podniesiony przez stronę pozwaną nie zasługiwał na

uwzględnienie także w odniesieniu do rozszerzonego powództwa.

3

Apelacja strony pozwanej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 9 lipca 2010 r. Podzielił on ustalenia faktyczne i ocenę prawną, której dokonał

Sąd pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna strony pozwanej została oparta na podstawie naruszenia

prawa materialnego. Zarzucono w niej naruszenie art. 5 k.c. w zw. z art. 160 § 6

k.p.a., art. 481 § 1 k.c., art. 455 k.c. i art. 263 § 2 k.c. w wyniku ich niewłaściwego

zastosowania. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

ewentualnie jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie

powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 5 k.c. był uzasadniony. W myśl tego przepisu,

z ochrony nie korzystają prawa, których realizacja godzi w zasady współżycia

społecznego i z tego względu stanowi nadużycie prawa. W judykaturze dominuje

wyraźnie pogląd, że uznanie zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa

i uwzględnienie przez sąd przedawnionego roszczenia możliwe jest jedynie

wyjątkowo, gdy indywidualna ocena okoliczności w rozstrzyganej sprawie

wskazuje, iż opóźnienie w dochodzeniu przedawnionego roszczenia jest

spowodowane szczególnymi przesłankami uzasadniającymi to opóźnienie i nie jest

ono nadmierne. W przypadku roszczeń odszkodowawczych istotny może być także

rodzaj uszczerbku, którego doznał powód. Sąd Apelacyjny rozpoznając zarzut

naruszenia art. 5 k.c. zawarty w apelacji strony pozwanej, stwierdził, że jest z mocy

art. 386 § 6 k.p.c. związany oceną prawną wyrażoną uprzednio w uzasadnieniu

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 15 marca 2007 r., w którym przyjęto, że

podniesienie przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie

prawa. Sąd Apelacyjny przyjął wówczas, że za taką oceną przemawia niejasny tok

postępowania administracyjnego, w którym powodowie usiłowali uzyskać ochronę

dla swoich praw oraz niepouczenie ich w postępowaniu administracyjnym o trybie

dochodzenia odszkodowania. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku nie powołał innych argumentów, które uzasadniały nieuwzględnienie

zarzutu naruszenia art. 5 k.c. zawartego w apelacji strony pozwanej. Argumenty

4

wyżej przytoczone nie pozwalają zaś uznać za trafne stanowiska wyrażonego

w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 marca 2007 r. Treść decyzji Prezesa Urzędu

Mieszkalnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 marca 1999 r. i jego uzasadnienie

wskazują jednoznacznie, że odnośnie do 10-ciu lokali sprzedanych ich najemcom

w latach 1997-2004 nie było możliwe stwierdzenie nieważności orzeczenia

Prezydium Rady Narodowej z dnia 23 marca 1953 r., z uwagi na nieodwracalność

skutków prawnych związanych ze sprzedażą tych lokali. Po wydaniu tej decyzji

było zatem jasne, że powodowie mogą dochodzić wyłącznie odszkodowania za

pozbawienie ich własności tych lokali. Nieuzasadnione było również stwierdzenie,

że organ administracyjny naruszył art. 9 k.p.a. przez niepoinformowanie powodów

o możliwości zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego. Przepis ten nakłada na

organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego

informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć

wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania

administracyjnego. Należy przyjąć, że pouczenie stron dotyczy zatem okoliczności

związanych z toczącym się postępowaniem, w tym przysługujących stronom

środków odwoławczych (zob. także art. 107 § 1 k.p.a.). Z art. 9 k.p.a. nie wynika

natomiast obowiązek pouczania stron postępowania administracyjnego

o możliwości dochodzenia odszkodowania za szkody spowodowane wydaniem

wadliwych decyzji administracyjnych w innym postępowaniu administracyjnym.

Okoliczności, do których odwołał się Sąd Apelacyjny, nie uzasadniały zatem oceny,

że miały one charakter wyjątkowy i usprawiedliwiały dochodzenie przez powodów

odszkodowania po upływie terminu przedawnienia ich roszczeń.

Usprawiedliwiony był również zarzut dotyczący wadliwego zasądzenia przez

Sąd Okręgowy odsetek ustawowych. Zostały one nieprawidłowo zasądzone od

daty poprzedzającej wydanie wyroku zasądzającego odszkodowanie. Zarzut

naruszenia art. 481 § 1 k.c. i art. 455 k.c. nie miał jednak istotnego znaczenia dla

sposobu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej, wobec jej uzasadnionej podstawy

związanej z zarzutem naruszenia art. 5 k.c.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu

i zaskarżony nią wyrok został uchylony na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

5