II KK 184/11

WYROK Z DNIA 15 GRUDNIA 2011 R.

II KK 184/11

Treść art. 244 k.k., zawierającego komplet znamion określonego w tym

przepisie czynu, m.in. polegającego na niezastosowaniu się do orzeczonego

przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów, nie wymaga wskazania w opisie

czynu, zarzucanego sprawcy, miejsca na które rozciąga się zakaz.

Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk.

Sędziowie SN: J. Matras, E. Strużyna (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking.

Sąd Najwyższy w sprawie Piotra G., oskarżonego o popełnienie

przestępstw określonych z art. 178a § 1 k.k. w zb. z art. 244 k.k. w zw. z art.

11 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 15 grudnia

2011 r., kasacji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w

W. z dnia 4 lutego 2011 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W. z

dnia 16 czerwca 2010 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę p r z e k a z a ł Sądowi Okręgowemu w

W. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

2

U Z A S A D N I E N I E

Piotr G. oskarżony został o to, że „w dniu 22 marca 2008 r. w

miejscowości Z. znajdując się w stanie nietrzeźwości, co potwierdziło badanie

na urządzeniu typu Alcosensor IV CM z wynikami o godz. 22:39 – 0,71 mg/l, o

godz. 23:04 – 0,78 mg/l, o godz. 23:21 – 0, 69 mg/l alkoholu w wydychanym

powietrzu, prowadził pojazd mechaniczny – samochód marki Polonez FSO,

przy czym nie zastosował się do orzeczonego wyrokiem Sądu Rejonowego w

W. z dnia 27 sierpnia 2007 r., zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych” – tj. o czyn z art. 178a § 1 k.k. w zb. z art. 244 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy w W., wyrokiem z dnia 16 czerwca 2010 r., uznał Piotra

G. za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa określonego w art.

178a § 1 k.k. w zb. z art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i na podstawie art.

244 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności,

której wykonanie warunkowo zawiesił na 4-letni okres próby. Ponadto na

podstawie art. 42 § 2 k.k. Sąd orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat.

Apelacja od tego wyroku została wniesiona na korzyść oskarżonego, w

której, przez podniesienie zarzutów obrazy przepisów prawa procesowego

oraz błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, obrońca

oskarżonego zakwestionował ustalenia o prowadzeniu przez oskarżonego

samochodu i w konsekwencji popełnieniu przypisanego mu przestępstwa.

Sąd Okręgowy w W., wyrokiem z dnia 4 lutego 2011 r., zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że oskarżonego uniewinnił od popełnienia

zarzucanego mu czynu.

3

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł Prokurator Okręgowy w W.

Zarzucając rażące naruszenie prawa karnego materialnego – art. 244

k.k., które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, w postaci

błędnej wykładni treści tego przepisu, poprzez wyrażenie nietrafnego poglądu

prawnego, iż czyn ustalony w wyroku nie zawiera znamion występku z art. 244

k.k. mimo, że bezspornie ze zgromadzonego materiału dowodowego, nie

kwestionowanego przez żadną ze stron wynika, iż Piotr G. prowadził pojazd

mechaniczny – samochód osobowy marki Polonez FSO jadąc ulicą Ł. w

miejscowości Z., gdzie został zatrzymany do kontroli przez funkcjonariuszy

Policji, prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. Słusznie prokurator podniósł, że nie można się

zgodzić z poglądem Sądu Okręgowego, iż w wypadku gdy opis czynu

zarzucanego sprawcy nie zawiera stwierdzenia, co do miejsca prowadzenia

pojazdu w ruchu lądowym, to zachowanie takie nie narusza orzeczonego

przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów i nie wyczerpuje znamion występku

określonego w art. 244 k.k. Ze względu na treść wymienionego przepisu,

określającego ustawowe znamiona przewidzianego w nim występku, istotnie

brak podstaw do formułowania takiego wymogu.

Nie ulega natomiast wątpliwości, że ustalenie okoliczności

niestosowania się do zakazu prowadzenia pojazdów, musi wynikać z ustalenia

w postępowaniu sądowym, że zakaz ten został naruszony w związku z

prowadzeniem pojazdu w warunkach ruchu lądowego (wodnego lub

powietrznego). W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji stwierdził w

uzasadnieniu wyroku, że oskarżony prowadził samochód „ulicą Ł. w Z.”. Tym

4

samym Sąd orzekający merytorycznie istnienie tej okoliczności ustalił. Nie

oznacza to jednak, że – jak stwierdził w kasacji prokurator – fakt ten wynika

„bezspornie ze zgromadzonego materiału dowodowego, nie kwestionowanego

przez żadną ze stron”, gdyż właśnie to ustalenie faktyczne Sądu pierwszej

instancji zostało zakwestionowane wniesioną na korzyść oskarżonego

apelacją.

Tymczasem Sąd Okręgowy do podniesionego w tym przedmiocie, w

apelacji, zarzutu się nie ustosunkował. Z uzasadnienia orzeczenia wydanego

w postępowaniu odwoławczym nie wynika także, aby to ustalenie faktyczne, w

wyniku rozpoznania apelacji, zakwestionował. Analiza uzasadnienia

orzeczenia Sądu Okręgowego wskazuje, że w istocie, wbrew nakazowi

wynikającemu z treści art. 433 k.p.k., nie rozpoznał on sprawy w granicach

wniesionego środka odwoławczego. Sąd ten uznał bowiem za wystarczające

dla rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności karnej oskarżonego,

zarówno za przestępstwo określone w art. 178a § 1 k.k., jak i przestępstwo

przewidziane w art. 244 k.k., oparcie się wyłącznie na konstrukcji opisu czynu.

W sprawie nie miało miejsca także zastosowanie w postępowaniu

odwoławczym instytucji przewidzianej w art. 436 k.p.k., a więc ograniczenie

rozpoznania środka odwoławczego, skoro Sąd odwoławczy nie zajął

stanowiska wobec żadnego z zarzutów podniesionych w apelacji. Orzeczenie

w postępowaniu odwoławczym wydane zostało wyłącznie w oparciu o

przekonanie Sądu Okręgowego, że niezależnie od tego, czy oskarżony

prowadził samochód czy też nie, nie może być mowy o popełnieniu

przestępstwa określonego w art. 244 k.k., skoro opis znamion zarzucanego

mu czynu jest niekompletny, gdyż brak w nim stwierdzenia co do miejsca w

jakim sprawca prowadził samochód.

5

Powyższego poglądu Sąd Najwyższy nie podziela. Ustalenie, że

sprawca swoim zachowaniem wypełnił wszystkie znamiona czynu

określonego w art. 244 k.k., niewątpliwie powinno zostać poprzedzone

ustaleniem, że orzeczony przez sąd zakaz prowadzenia pojazdów został

przez niego naruszony na skutek prowadzenia takiego pojazdu wbrew treści

orzeczonego zakazu, a więc gdy prowadził on pojazd w miejscach, na które

rozciągał się orzeczony zakaz, a więc wszystkich tych miejscach, w których

odbywa się ruch lądowy (wodny lub powietrzny).

Wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 27 sierpnia 2007 r., Piotr G.

został skazany za popełnienie przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k.

na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na 2-letni okres próby, a ponadto Sąd orzekł wobec niego środek

karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na

okres roku. W orzeczeniu tym zawarty więc został zakaz prowadzenia przez

Piotra G. pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym. W tym miejscu celowe

wydaje się przypomnienie, że ruchem lądowym jest nie tylko ruch na drogach

publicznych i w strefach zamieszkania, ale także ruch w miejscach dostępnych

dla powszechnego użytku (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11

października 2000 r., IV KKN 250/2000, OSPriPr 2001, nr 4, poz. 19; oraz z

dnia 5 maja 2009 r., IV KK 432/08, R-OSNKW 2009, poz. 1068). Do miejsc

takich zalicza się drogi wewnętrzne, wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia

21 marca 1985 r. o drogach publicznych ( Dz. U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115 ze

zm). Nie zalicza się do nich natomiast miejsc, w których dopuszczone jest do

ruchu tylko wąskie grono osób.

Reasumując należy stwierdzić, że pomimo obowiązku ustalenia w

postępowaniu karnym, że orzeczony przez sąd zakaz prowadzenia pojazdu

został naruszony w związku z prowadzeniem pojazdu w warunkach ruchu

6

lądowego, to treść art. 244 k.k., zawierającego komplet znamion określonego

w tym przepisie czynu, m.in. polegającego na niezastosowaniu się do

orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów, nie wymaga

wskazania w opisie czynu, zarzucanego sprawcy, miejsca na które rozciąga

się zakaz.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał, że opisane wyżej

rażące uchybienia miały istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia i

orzekając na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok i

sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania.

W ponownym postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcie o popełnieniu

lub niepopełnieniu przez oskarżonego czynu określonego w art. 244 k.k., Sąd

ten powinien wydać po uprzednim rozpoznaniu – w myśl wskazań

przewidzianych w art. 433 § 1 i 2 k.p.k. – wniesionej na korzyść oskarżonego

apelacji, a następnie sporządzeniu uzasadnienia wydanego orzeczenia z

uwzględnieniem wymagań określonych w art. 457 § 3 k.p.k.