SNO 44/11

WYROK Z DNIA 15 GRUDNIA 2011 R.

SNO 44/11

Przewodniczący: sędzia SN Marian Buliński (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Jacek Gudowski, Henryk Pietrzkowski.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego

Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta po

rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku

z odwołaniami obrońcy obwinionej oraz na niekorzyść obwinionej Ministra

Sprawiedliwości od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 29

lipca 2011 r., sygn. ASD (...)

u t r z y m a ł w m o c y zaskarżony wyrok.

U z a s a d n i e n i e

Sędzia Sądu Rejonowego została obwiniona o to, że

„I. w dniu 29 maja 2008 r. orzekając w Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego w

A., po rozpoznaniu dwóch spraw, samowolnie, bez zgody Przewodniczącego

Wydziału przerwała sesję i bez ważnego powodu opuściła budynek Sądu nie

rozpoznając pozostałych spraw z wokandy o sygn. akt I Ns 234/08 i I C 36/08;

II. w czasie i w miejscu jak w pkt. I przebywała w miejscu pracy pod wpływem

alkoholu;

III. w dniu 25 czerwca 2008 r. orzekając w miejscu i w warunkach jak w pkt. I

spożywała nieustaloną ilość alkoholu i będąc pod jego wpływem, po rozpoznaniu

sześciu spraw przerwała sesję odmawiając rozpoznania następnej sprawy o sygn. akt I

Ns 347/08;

IV. w okresie między 27 czerwca 2008 r. a 1 lipca 2008 r. potwierdziła

nieprawdę: w protokole ogłoszenia orzeczenia oraz w postanowieniu o odroczeniu

ogłoszenia orzeczenia z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie III Nsm 37/08, w protokole

ogłoszenia orzeczenia i w postanowieniu o odroczeniu ogłoszenia orzeczenia z dnia 26

czerwca 2008 r. w sprawie III RC 110/08, w protokole ogłoszenia orzeczenia i w

postanowieniu o odroczeniu ogłoszenia orzeczenia z dnia 26 czerwca 2008 r. w

sprawie III Nsm 126/08, poprzez podpisanie tych dokumentów, w których

stwierdzono, że w dniu 26 czerwca 2008 r. przeprowadzono w wyżej wymienionych

sprawach czynności odroczenia ogłoszenia orzeczeń na dzień 27 czerwca 2008 r., w

sytuacji kiedy w dniu 26 czerwca 2008 r. czynności takie faktycznie nie miały miejsca;

2

V. w dniu 6 lutego 2009 r. orzekając na rozprawie, w miejscu jak w pkt. I w

trakcie wyznaczonej jej sesji w Wydziale Rodzinnym spożyła nieustaloną ilość

alkoholu i będąc pod jego wpływem, po rozpoznaniu sześciu spraw przerwała sesję nie

rozpoznając pozostałych spraw z wokandy o sygn. akt: III RC 8/08, III RC 26/09, III

RC 27/09, III RC 29/09, to jest o przewinienia dyscyplinarne określone w art. 107 § 1

ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych".

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 29 lipca 2011 r., ASD

(…)

I. uznał, że obwiniona sędzia Sądu Rejonowego popełniła przewinienia

dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych

opisane w pkt. I, II, III i IV i na podstawie art. powołanego wyżej w zw. z art. 108 § 2

ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych co do czynów przypisanych w pkt. I,

II, III i IV umorzył postępowanie w zakresie wymierzenia kary dyscyplinarnej,

II. uznał obwinioną za winną popełnienia przewinienia dyscyplinarnego

określonego w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych opisanego

w pkt. V i na podstawie art. 109 § 1 pkt 4 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych wymierzył karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe

w okręgu Sądu Apelacyjnego w (...).

Odwołanie od tego wyroku złożył obrońca obwinionej, zarzucając temuż

orzeczeniu:

„I. mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia naruszenie prawa

procesowego:

1) art. 2 § 1 pkt 1, art. 4 k.p.k. i art. 7 k.p.k. oraz art. 170 § 1 pkt. 2 i 5 poprzez:

a) pominięcie przeprowadzenia dowodów znajdujących się w aktach sprawy

Prokuratury Rejonowej oznaczonej sygn. akt 3 Ds. 250/10/S, dotyczącej czynu

przypisanego obwinionej w pkt. 4 wyroku mimo wydania postanowienia dowodowego

z dnia 1 lipca 2010 r. o dopuszczenie z urzędu dowodu z powyższych akt (k. 977) oraz

pomimo dwukrotnego wniosku obrony co w konsekwencji doprowadziło do

zaniechania konieczności sprawdzenia obrony obwinionej w szczególności nie

przyznającej się do winy i podającej okoliczności mogące świadczyć o jej niewinności

(patrz wyrok SN z dnia 20 lipca 1987 r. II KR 167/87, OSPiKA 1988, nr 3 poz. 70) i

wyrokowania bez zebrania na rozprawie głównej materiału dowodowego dotyczącego

istoty sprawy w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy,

b) zastąpienie tego obowiązku ustaleniem, że dla ustalenia winy obwinionej w

postaci istnienia nietrzeźwości w dniach jej orzekania nie były przydatne zeznania (w

części) tych świadków, którzy nie zaobserwowali owej nietrzeźwości (Przemysław M.

– co do 29 maja 2008 r., Iwona S., obecnie Sz. i Arnold A. – co do 6 lutego 2009 r.)

nie czuli woni alkoholu (Joanna S. i Halina N. co do 25 czerwca 2008 r., Iwona S.

obecnie Sz., Adam N. co do 6 lutego 2009 r.) lub też nie dostrzegli zmian w wyglądzie

3

ani w zachowaniu (Kazimierz J. – co do 29 maja 2008 r., Arnold A. – co do 6 lutego

2009 r.) (zdanie 5-11, k. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku),

2. art. 393 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. poprzez:

a) pominięcie przez Sąd w postanowieniu dowodowym z dnia 1 lipca 2011 r. (k.

977) konkretnych okoliczności, na które może być przeprowadzony dowód z urzędu

oraz

b) poprzez zaniechanie wydania kolejnego postanowienia dowodowego po

przeprowadzeniu oględzin akt sprawy Prokuratury Rejonowej oznaczonej sygn. akt 3

Ds. 250/10/S i wymienienia konkretnych kart, z których mają być przeprowadzone

dowody z urzędu, co w konsekwencji spowodowało, że ani obwiniona ani jej obrońca,

ani w piśmie procesowym z dnia 27 lipca 2011 r., ani na rozprawie poprzedzającej

wydanie wyroku nie byli w stanie skonkretyzować wniosku dowodowego w zakresie

innych dowodów, ewentualnie które mogły być pominięte przez Sąd Apelacyjny,

3. poprzez dowolne i nieoparte o żadne racjonalne przesłanki ustalenie, że:

a) „związek odmiennego niż zwykle zachowania obwinionej – czy wyglądu z

faktem zażywania leków, wynikającym z zeznań części świadków (Iwony S. obecnie

Sz., Anny 0., Haliny N., Beaty L.) nie jest możliwy do przyjęcia, jeśli w tych dniach

niedyspozycja zawodowa nie znalazła usprawiedliwienia lekarskim stwierdzeniem

niezdolności do pracy mimo, iż obwiniona zeznała, że jest po wylewie, którego

skutkiem jest niedowład lewej dłoni, brała liczne leki przeciwbólowe, nasenne i

uspokajające. Ból odczuwa do dziś, gdyż nie poddała się zabiegowi chirurgicznemu

dłoni z uwagi na rozbieżne w tej kwestii opinie lekarzy. Z uwagi na chorobę i branie

różnych leków organizm był osłabiony, więc nasiliła się parodontoza i dlatego musiała

usunąć wszystkie dolne zęby. Później chorowała też na półpasiec szyjny, grypę

jelitową, a ostatnio miała przez trzy tygodnie gorączkę, bóle zatok i opryszczkę, a

mimo osłabienia organizmu obwiniona przez kilkanaście lat nie korzystała ze

zwolnień lekarskich, co było potwierdzone zeznaniami praktycznie przez wszystkich

świadków i danymi z akt osobowych,

b) zeznania świadków sędziów funkcyjnych zasługują na danie im wiary, bo

czynili to na podstawie własnej obserwacji obwinionej, znanej im od dłuższego czasu

mimo, że inni świadkowie w osobie sędziego A. A. czy też protokolantki, z których

np. świadek Halina N. protokołowały z obwinioną od wielu lat, notabene kilkakrotnie

dłużej niż znała ją świadek sędzia J. S.,

c) także w konkretnych dniach, w których Sąd przypisał obwinionej przebywanie

w miejscu pracy pod wpływem alkoholu świadkowie: Halina N., Iwona S. (Sz.), Adam

N. i Beata L. mieli znacznie dłuższy bezpośredni kontakt z obwinioną niż sędziowie

funkcyjni, nie mówiąc już o okoliczności, że inni świadkowie jak: sędzia A. A., M. L.

i K. J., a zwłaszcza policjant Przemysław M. mieli dostateczną ilość czasu aby z

4

własnej obserwacji ocenić czy obwiniona sędzia była czy też nie pod wpływem

alkoholu,

d) znamienna jest treść zeznania tego ostatniego świadka, który został wezwany z

alkomatem, aby sprawdzić stan trzeźwości obwinionej. Poza sporem powinna być

okoliczność, iż świadek ten był najbardziej wiarygodny do oceny stanu trzeźwości

obwinionej,

e) praktycznie jedynym dowodem, który mógłby ocenić ze znacznym

prawdopodobieństwem okoliczność, czy obwiniona była pod wpływem alkoholu czy

też nie, byłby dowód z opinii biegłego – lekarza toksykologa, który na podstawie

podanych przez wszystkich świadków zaobserwowanych zachowań obwinionej

określiłby czy takie jej zachowanie było spowodowane jej chorobą i zażywaniem

leków czy też alkoholem,

f) sama próba badania alkomatem sędziego w Sądzie słusznie została

potraktowana przez obwinioną jako czynność, która „uwłacza jej godności"; zresztą

Prezes Sądu Okręgowego w telefonicznej rozmowie z Prezesem S. M. nakazała

odstąpienie od tej czynności,

II. mający wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia błąd w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez nietrafne uznanie, że obwiniona

dopuściła się przypisanego jej czynu mimo braku dostatecznych i obiektywnych

dowodów jej winy,

III. naruszenie prawa materialnego art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych przez nietrafne uznanie, że obwiniona odstąpiła od czynności mimo, że

w rzeczywistości została odsunięta od czynności orzekania w dniach: 29 maja 2008 r.,

25 czerwca 2008 r. i 6 lutego 2009 r. zarządzeniem swojego przełożonego Prezesa

Sądu Rejonowego S. M.”

W oparciu o to, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Odwołanie od tego wyroku złożył także Minister Sprawiedliwości na niekorzyść

obwinionej, w części dotyczącej orzeczenia o karze za przypisane obwinionej w pkt. II

sentencji wyroku przewinienie, zarzucając temuż wyrokowi rażącą niewspółmierność

kary będącą wynikiem nieuwzględnienia we właściwy sposób stopnia zawinienia

obwinionej oraz wagi popełnionego przez nią czynu.

W oparciu o to, skarżący wniósł o zmianę wyroku przez wymierzenie obwinionej

za przewinienie przypisane w pkt. II wyroku na podstawie art. 109 § 1 pkt. 5 u.s.p.

kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym – Sądem Dyscyplinarnym obrońca

obwinionej poparł swoje odwołanie i wniósł o nieuwzględnienie odwołania Ministra

Sprawiedliwości, a Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o nieuwzględnienie

5

odwołania obrońcy obwinionej oraz nie przychylając się do odwołania Ministra

Sprawiedliwości wniósł o utrzymanie zaskarżonego orzeczenia w mocy.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odwołanie obrońcy obwinionej mimo formalnych zarzutów, także obrazy prawa

procesowego sprowadza się do polemiki z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów

dokonanych przez Sąd pierwszej instancji.

Zarzuty dotyczące pominięcia dowodów znajdujących się w aktach sprawy

Prokuratury Rejonowej, czy też odrzucenia wniosku o przeprowadzeniu dowodu z

opinii informatyków – wszystkie dotyczące czynu opisanego w pkt. IV wyroku –

okazały się niezasadne.

Skarżący nie zauważył, że podstawowe zagadnienie tego zarzutu nie dotyczyło

tego, kiedy obwiniona orzeczenia zapisała w komputerze, lecz tego, czy faktycznie te

orzeczenia w oznaczonych dniach ogłosiła. Sprawę tą rozstrzygnął Sąd w oparciu o

zeznania świadków, protokolantów którzy protokoły na prośbę obwinionej

podpisywali chociaż w takiej czynności nie uczestniczyli, czy strony która na takie

ogłoszenie oczekiwała i ogłoszenia orzeczenia faktycznie nie było.

Bezspornie także ustalono, że w dniach 29 maja 2009 r., 25 czerwca 2008 r. i 6

lutego 2009 r. obwiniona przerwała sesję, nie rozpoznając kolejnych spraw. Obrona

kwestionuje to, że tą przyczyną było spożycie alkoholu przez obwinioną. Podane przez

obwinioną przyczyny takiego zachowania (przerwania sesji) nie potwierdziły się.

Sąd orzekający szczegółowo analizował podane przez obwinioną wersje, a to że

rozpoznała wszystkie sprawy z sesji, a potem że wynikła potrzeba nagłego wyjazdu do

rodziców z lekarstwami (czyn z dnia 29 maja 2008 r.), że kolejna siódma sprawa z

dziesięciu spraw na wokandzie była nieprzygotowana (czyn z dnia 25 czerwca 2008

r.), że po rozpoznaniu sześciu spraw z dziesięciu na wokandzie przerwała sesję z

powodu nagłej choroby sędziego (czyn z dnia 9 lutego 2009 r.). W świetle

zgromadzonych dowodów i zeznań świadków a także zachowania obwinionej wersje

te okazały się nieprawdziwe.

Z drugiej strony Sąd dysponował zeznaniami świadków, którzy wprost twierdzili

że w tych wskazanych dniach obwiniona sędzia była po spożyciu alkoholu,

zeznaniami świadków, którzy opisywali nietypowe zachowania obwinionej chociaż

nie czuli od niej zapachu alkoholu z powodu krótkiego z nią przebywania, odległości

w jakiej od niej się znajdowali, czy też intensywności jej perfum. W tej sytuacji danie

wiary tym świadkom, którzy stwierdzali spożycie alkoholu przez obwinioną znajduje

się pod ochroną art. 7 k.p.k.

Zauważyć przy tym należy, że propozycja poddania się obwinionej badaniu

alkomatem w sytuacji zauważenia jej nietypowego zachowania przez nieokreśloną

grupę osób i wprost zarzuceniem jej spożywania alkoholu w niczym nie uchybiała jej

6

godności. Wprost przeciwnie, skorzystanie z tej propozycji dawało jej możliwość

jednoznacznego i skutecznego odparcia niesłusznych zarzutów, oczywiście pod

warunkiem, że badanie to potwierdziło by jej stan trzeźwości.

W takim stanie prawnym trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że popełniła ona

wszystkie zarzucane jej czyny i umorzył postępowanie w zakresie wymierzenia kary

dyscyplinarnej co do czynów opisanych w pkt. I, II, III i IV, gdyż od chwili ich

popełnienia upłynęły już trzy lata.

Nie jest zasadne także odwołanie Ministra Sprawiedliwości. Co prawda zgodzić

się należy ze wszystkimi podniesionymi w nim okolicznościami obciążającymi

obwinioną, jednakże odwołujący zbagatelizował występujące okoliczności łagodzące.

Zauważyć należy, że kara dyscyplinarna złożenia sędziego z urzędu jest karą

najwyższą a zatem jej wymierzenie powinno występować, gdy w sprawie nie

występują żadne okoliczności łagodzące, bądź gdy występujące okoliczności

łagodzące nie są ważkie.

Skarżący co prawda zauważa istnienie okoliczności łagodzących w postaci

dotychczasowej niekaralności dyscyplinarnej oraz złożonej sytuacji rodzinnej lecz

uznaje, że nie mogą one skutkować wymierzenia kary łagodniejszej niż złożenia

sędziego z urzędu. Podkreślić trzeba, że ta złożona sytuacja rodzinna obwinionej, to

konieczność sprawowania opieki nad starszymi, schorowanymi rodzicami. Dodać

należy, że sama obwiniona jest osobą schorowaną a mimo to dotychczas wzorowo

wypełniała swoje obowiązki zawodowe za co (za długoletnią służbę sędziowską)

została wyróżniona przez Prezesa Sądu Okręgowego. Przy uwzględnieniu takich

okoliczności łagodzących Sąd pierwszej instancji trafnie odstąpił od wymierzenia

najwyższej kary dyscyplinarnej.