I UK 175/11

Sygn. akt I UK 175/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania Barbary S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 stycznia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11 sierpnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił Barbarze S. dalszego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w

związku z chorobą zawodową w oparciu o orzeczenia lekarza orzecznika ZUS i

Komisji Lekarskiej ZUS, uznające wnioskodawczynię za osobę zdolną do pracy.

2

W odwołaniu od tej decyzji Barbara S. wniosła o jej zmianę i przyznanie jej

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową.

Wyrokiem z dnia 29 marca 2010 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zmienił decyzję organu rentowego i przyznał Barbarze S. prawo do

renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową od

1 lipca 2009 r. na stałe.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożył organ rentowy zarzucając

naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 12 i art. 13 ustawy z

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

w związku z art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, poprzez

niewłaściwe ich zastosowanie i ustalenie, że wnioskodawczyni przysługuje renta z

tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową na stałe.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2011 Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych uznał, że ubezpieczona jest zdolna do pracy, co

skutkowało zmianą wyroku Sądu pierwszej instancji i oddaleniem odwołania

ubezpieczonej od decyzji organu rentowego z dnia 11 sierpnia 2009 r. Sąd

Apelacyjny stwierdził, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego, w tym z

dwóch opinii biegłych, zostało potwierdzone, że ubezpieczona od lat cierpi na

zawodowe uczuleniowe zapalenie skóry rąk i stóp. Choroba powstała w czasie

zatrudnienia ubezpieczonej w mleczarni na stanowisku „klasyfikator odbioru mleka”,

podczas którego ubezpieczona była narażona na związki uczulające, poprzez

kontakt z chromem i niklem. Zgodnie z opinią wydaną przez Klinikę Immunologii,

Reumatologii i Alergii, każdy kontakt z czynnikami drażniącymi i metalami może

powodować u ubezpieczonej zaostrzenie zmian. Podobną diagnozę wydała biegła

dermatolog prof. Anna W. Diagnoza medyczna w obu opiniach była właściwie taka

sama. Stanowiska biegłych różniły się w ocenie wpływu tych schorzeń na zdolność

ubezpieczonej do wykonywania pracy. Sąd drugiej instancji, uznając opinię biegłej

dermatolog za bardziej miarodajny dowód w sprawie, uznał, że ubezpieczona

Barbara S. jest zdolna do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami, a

występująca choroba o podłożu alergicznym, której objawy ujawniają się i nasilają

wskutek kontaktu z alergenami, powoduje jedynie ze względów profilaktycznych

3

przeciwskazania do wykonywania pracy w bezpośrednim kontakcie z chromem i

niklem.

Na powyższe orzeczenie ubezpieczona wniosła skargę kasacyjną

zarzucając w niej naruszenie art. 12 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia

1998 r. (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych z

dnia 30 października 2002 r. (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) poprzez ich błędną

wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że: - ubezpieczona, mimo, że

nadal cierpi na schorzenia, które stanowiły podstawę przyznania jej renty,

schorzenia te mają charakter trwały i nie rokują poprawy, oraz mimo, że schorzenia

te znacznie ograniczają możliwości pracy zgodnej z poziomem posiadanych

kwalifikacji, nie jest osobą częściowo niezdolną do pracy w związku z chorobą

zawodową, - ubezpieczona cierpiąca na chorobę o podłożu alergicznym, której

objawy ujawniają się i nasilają wskutek kontaktu z alergenami, jedynie ze względów

profilaktycznych nie powinna pracować w bezpośrednim kontakcie z chromem

i niklem. Ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji

organu rentowego oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej

kosztów postępowania przed Sądem pierwszej i drugiej instancji oraz kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. art. 12 ust. 1 i ust. 3 oraz art.

13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r. (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) w związku

z art. 17 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych z dnia 30 października 2002 r. (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze

zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy przy ustalaniu prawa do renty

z tytułu niezdolności do pracy, ustalenia wysokości tych świadczeń oraz ich wypłaty

stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, z uwzględnieniem przepisów tej ustawy. Powyższe

4

odesłanie powoduje, że ustalając niezdolność do pracy ubezpieczonego w związku

z chorobą zawodową należy uwzględnić przede wszystkim treść art. 12 i 13 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do

treści art. 12 ustawy niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo

utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu

i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy

czym częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła

zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3). Z

kolei w myśl art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, przy ocenie stopnia

i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania

zdolności do pracy uwzględnienia się: 1) stopień naruszenia sprawności organizmu

oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia

i rehabilitacji; 2) możliwość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę

rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i

predyspozycje psychofizyczne.

W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmowane jest zgodnie, że utrata

zdolności do pracy nie może być utożsamiana z niezdolnością do wykonywania

ostatniego z dotychczasowych zatrudnień, jeżeli pracownik może podjąć prace

zgodne z poziomem posiadanych kwalifikacji (tak np. Sąd Najwyższy w wyrokach z

dnia 1 grudnia 2000 r., II UKN 113/00, OSNAPiUS 2002 nr 14, poz. 343; z dnia

12 marca 2007 r., I UK 299/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 112). Przez kwalifikacje

zawodowe należy rozumieć zarówno kwalifikacje formalne czyli przygotowanie

zawodowe udokumentowane świadectwami ukończenia nauki, dyplomami,

zaświadczeniami a także kwalifikacje rzeczywiste w postaci doświadczenia i

praktyki zawodowej, które bez potrzeby przekwalifikowania zawodowego pozwalają

podjąć prace w innych warunkach i na innym stanowisku niż zajmowanym przed

uzyskaniem świadczeń rentowych, ale zgodnym z poziomem posiadanych

kwalifikacji zawodowych. Praca w mleczarni na stanowisku „klasyfikator odbioru

mleka” nie była związana z posiadaniem „szczególnych kwalifikacji zawodowych” i

była jedną z odmian prostych prac fizycznych, niewymagających specjalistycznego

przygotowania zawodowego. Ponadto podkreślenia wymaga, że skarżąca posiada

5

wykształcenie zawodowe, a praca w mleczarni nie była jedynym jej zatrudnieniem

w czasie aktywności zawodowej.

Istota sprawy zamyka się więc w kwestii czy choroba zawodowa w postaci

choroby skóry powoduje częściową niezdolność do pracy na stanowiskach pracy

zgodnych z poziomem kwalifikacji zawodowych skarżącej. Obecnie - jak wynika z

ustaleń poczynionych przez Sąd drugiej instancji - skarżąca może pracować na

stanowiskach pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji. Sąd Apelacyjny

uzupełnił postępowanie dowodowe i przeprowadził dowód z ustnych,

uzupełniających opinii biegłej dermatolog prof. Anny W. i biegłej alergolog dr Anny

L. Z opinii tych jednoznacznie wynika, że u ubezpieczonej występują zmiany

skórne o niewielkim nasileniu, zlokalizowane głównie na podudziach,

przedramionach i stopach. Choroba skóry nie ma u wnioskodawczyni przebiegu

dynamicznego. Ubezpieczona prowadzi gospodarstwo domowe wykonując

wszystkie codzienne prace, przez co narażona jest na szeroko rozpowszechnione

alergeny kontaktowe. Obecnie choroba ubezpieczonej ma przebieg łagodny, bez

zaostrzeń zmian skórnych. Może ona wykonywać każdą pracę biurową, pracę

konduktora na kolei. Tylko ze względów profilaktycznych nie powinna pracować w

bezpośrednim kontakcie z chromem i niklem, na które jest uczulona. Opinie tych

biegłych stanowiły podstawę ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie. Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2009 roku, I UK 200/08, Lex nr 738337

przyjął, że zmiany w organizmie powodujące przeciwwskazania zdrowotne do

wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku nie przesądzają o niezdolności

do pracy, nawet częściowej, jeżeli zdolność do wykonywania pracy zgodnej z

kwalifikacjami została zachowana. W przypadku skarżącej posiadającej

wykształcenie zasadnicze zawodowe i doświadczenie w pracy pracownika w

mleczarni na stanowisku „klasyfikator odbioru mleka” można mówić, mając na

uwadze to ostatnie stanowisko pracy, do którego ocenę niezdolności do pracy chce

odnieść wyłącznie skarżąca, o kwalifikacjach do wykonywania prostej pracy

fizycznej. Skoro aktualny stan schorzenia zawodowego (remisja istniejącej

poprzednio choroby zawodowej skóry) nie ogranicza w stopniu znacznym zdolności

do pracy fizycznej, to nie ma niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1

ustawy o emeryturach i rentach. Wypada także w tym miejscu nadmienić, że

6

niezdolność do wykonywania pracy dotychczasowej nie jest wystarczająca do

nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli wiek, poziom

wykształcenia i predyspozycje psychofizyczne usprawiedliwiają rokowania, że

mimo upośledzenia organizmu możliwe jest podjęcie innej pracy w tym samym

zawodzie albo po przekwalifikowaniu zawodowym (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 29 czerwca 2005 r., I UK 299/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 93). W przypadku

skarżącej z uwagi na remisję choroby zawodowej nie ma obecnie przeszkód do

wykonywania pracy na otwartym rynku pracy zgodnie z poziomem posiadanych

kwalifikacji zawodowych mimo, iż z przyczyn profilaktycznych nie powinna

podejmować zatrudnienia na ostatnio zajmowanym stanowisku pracy. Ponadto w

myśl art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach obiektywna możliwość podjęcia

dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z poziomem kwalifikacji,

wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych może być brana pod uwagę

tylko wówczas, gdy pobierający rentę jest nadal niezdolny do pracy z medycznego

punktu widzenia, gdyż te aspekty muszą występować łącznie (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98, OSNAP i US 2000 nr 16,

poz. 624; z dnia 26 maja 2010 r. II UK 353/09 Lex nr 604226; z dnia 8 czerwca

2010 r. II UK 399/09, Lex nr 611421; z dnia 24 sierpnia 2010 r. I UK 64/10, Lex nr

653663). Ustawodawca dał temu wyraz w powiązaniu prawa do renty z rzeczywistą

utratą zdolności do pracy lub znacznym jej ograniczeniem przy uwzględnieniu

możliwości i sprawności niezbędnych do dalszego zaangażowania w procesie

pracy. Wbrew odmiennemu przekonaniu skarżącej o niezdolności do pracy nie

decyduje niemożność podjęcia innej pracy warunkowana wiekiem, poziomem

wykształcenia i predyspozycjami psychofizycznymi, lecz koniunkcja niezdolności do

pracy z niezdolnością do przekwalifikowania się do innego zawodu.

Konkludując stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej w odniesieniu do

naruszenia zaskarżonym wyrokiem prawa materialnego są bezzasadne.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł jak w

sentencji.