III CSK 140/11

Wyrok z dnia 4 stycznia 2012 r., III CSK 140/11

Postępowanie w sprawie o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego

może się toczyć tylko przeciwko wszystkim współużytkownikom wieczystym

(art. 72 § 2 k.p.c.).

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Anna Kozłowska

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminy Miejskiej K. przeciwko "A.D.",

sp. z o.o. w K. o rozwiązanie umowy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w

Izbie Cywilnej w dniu 4 stycznia 2012 r. skargi kasacyjnej strony powodowej od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2011 r.

oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 28 lipca 2010 r. rozwiązał umowę

użytkowania wieczystego działek 35/6 i 36/6, obręb 8 jednostki ewidencyjnej K.-P.,

objętych księgą wieczystą nr (...) z pozwanym użytkownikiem wieczystym "A.D.",

sp. z o.o. w K. oraz nakazał pozwanej spółce wydanie powódce Gminie Miejskiej K.

przedmiotowej nieruchomości w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku.

Z ustaleń wynika, że Skarb Państwa umową z dnia 28 grudnia 1983 r. oddał

Zofii S. w użytkowanie wieczyste opisaną nieruchomość gruntową o powierzchni

757 m2

. W umowie zamieszczone zostało postanowienie, że oddanie działki w

użytkowanie wieczyste nastąpiło celem wzniesienia domu gospodarczego oraz

stwierdzenie, że użytkownik wybudował już dom gospodarczy i zobowiązuje się

utrzymywać wzniesiony budynek w należytym stanie, a w razie zniszczenia lub

rozbiórki odbudować go w terminie ustalonym przez właściwy organ

administracyjny. Umową użytkowania wieczystego z dnia 17 maja 1988 r. Skarb

Państwa oddał Zofii S. w użytkowanie wieczyste ponadto nieruchomość gruntową

stanowiącą działkę nr 35/6 o powierzchni 24 m2

celem uzupełnienia wcześniej

nabytej w użytkowanie wieczyste działki. Z umów wynikało uprawnienie właściwego

organu administracji terenowej do rozwiązania umowy i odebrania działki m.in. w

razie użytkowania terenu wyraźnie niezgodnie z jego przeznaczeniem

Decyzją w sprawie przekazania mienia ogólnonarodowego Gminie z dnia 23

kwietnia 1993 r. Wojewoda K. stwierdził przejście nieruchomości gruntowej

obejmującej działki ewidencyjne nr 35/6 i 36/3 na rzecz Gminy Miejskiej K.

Zofia S. sprzedała nieruchomość pozwanej "A.D.", która po uzyskaniu

pozwoleń prawno-budowlanych wydanych przez Prezydenta Miasta K. m.in. na tej

działce wybudowała budynek wielomieszkaniowy. Począwszy od listopada 2009 r.

pozwana rozpoczęła zawieranie umów ustanowienia odrębnej własności lokali

mieszkalnych i ich sprzedaży, przy czym do dnia 30 czerwca 2010 r., tj. do dnia

zamknięcia rozprawy, wyodrębnionych i zbytych zostało jedenaście mieszkań wraz

z udziałem w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości, na których

posadowiony został budynek mieszkalny.

Sąd pierwszej instancji uznał, że zachodzi przesłanka rozwiązania umowy

użytkowania wieczystego określona w art. 240 k.c., polegająca na korzystaniu z

gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w

umowie. Wybudowanie przez pozwaną budynku wielomieszkaniowego, podczas

gdy umowa o ustanowieniu użytkowania wieczystego stanowiła, że oddanie gruntu

następuje w celu wzniesienia budynku gospodarczego, musi być zakwalifikowane

jako korzystanie z nieruchomości w sposób sprzeczny z jej przeznaczeniem

wynikającym z umowy.

Na skutek apelacji pozwanej Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28

stycznia 2011 r. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił. Ustalił, że w dniu 30

kwietnia 2010 r., po zbyciu lokali, pozwanej przysługiwał udział w użytkowaniu

wieczystym nieruchomości w wysokości 145008/179338 części. Przedmiotem

roszczenia strony powodowej jest rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego,

zatem po stronie pozwanej powinien występować użytkownik wieczysty, a w razie

wielości osób uprawnionych z tytułu użytkowania wieczystego, wszystkie osoby,

którym przysługuje udział w tym prawie. Po stronie pozwanej, tj.

współużytkowników wieczystych, zachodzi współuczestnictwo konieczne (art. 72 §

2 k.p.c.), gdyż rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego ma dotknąć

wszystkich, którym przedmiotowe prawo przysługuje. Za niedopuszczalne uznał

rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego w ułamkowej części w stosunku do

jednego ze współużytkowników wieczystych. Użytkowanie wieczyste nie może być

ustanowione na ułamkowej części prawa własności nieruchomości, ponieważ taki

sposób władania nie odpowiada ani pojęciu współwłasności, ani użytkowania

wieczystego. Prawo rzeczowe może obciążać jedynie całą rzecz. Brak

któregokolwiek ze współuczestników koniecznych stanowi brak legitymacji

procesowej łącznej. Skoro po stronie pozwanej nie zachodziła pełna legitymacja

procesowa, to stan taki musi skutkować oddaleniem powództwa. W postępowaniu

apelacyjnym nie są dopuszczalne przekształcenia podmiotowe (art. 391 § 1 zdanie

drugie k.p.c.), zatem nie mógł znaleźć zastosowania art. 195 k.p.c.

Skargę kasacyjną wniosła powódka, zarzucając naruszenie art. 240 k.c. przez

błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie ma podstaw do rozwiązania

umowy użytkowania wieczystego tylko z tym podmiotem, z którym została zawarta

umowa i należy pozywać wszystkie osoby, którym przysługuje udział w tym prawie,

oraz naruszenie art. 72 § 2 k.p.c. przez bezzasadne zastosowanie i błędne

przyjęcie, że w sprawie zachodzi współuczestnictwo konieczne, co skutkowało

oddaleniem powództwa i tym samym pozbawieniem Gminy jej praw właścicielskich.

Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty

sprawy przez oddalenie apelacji, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Nie może być wątpliwości co do tego, że w sprawie o ukształtowanie stosunku

prawnego lub prawa, a taką jest sprawa o rozwiązanie umowy użytkowania

wieczystego, zachodzi tożsamość podstawy faktycznej i prawnej, gdyż wynika ona

ze spornego stosunku prawnego (art. 72 § 1 pkt 1 k.c.), łączna zaś legitymacja

procesowa wynika z samej istoty stosunku prawnego (art. 72 § 2 k.c.). Należy

podkreślić, że do przeniesienia użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio

przepisy o przeniesieniu własności nieruchomości (art. 237 k.c.), a w wyniku

przeniesienia udziału w użytkowaniu wieczystym powstaje stan prawny podobny do

przeniesienia udziału we własności. Powództwo dotyczące współwłasności może

być wytoczone jedynie przeciwko wszystkim współwłaścicielom łącznie, zatem

także powództwo dotyczące współużytkowania wieczystego należy wytoczyć

przeciwko wszystkim współużytkownikom łącznie.

Nie można się zgodzić z zarzutem, że powództwo o rozwiązanie umowy

użytkowania wieczystego może być wytoczone tylko przeciwko osobie, z którą

umowa ustanowienia takiego prawa została zawarta. Skarżący jest zresztą

niekonsekwentna, przyjęcie bowiem tej tezy za prawdziwą prowadziłoby do

wniosku, że powództwo mogło być wniesione jedynie przeciwko Zofii S., gdyż

poprzednik prawny skarżącego z nią zawierał umowę. Wobec tego jednak, że

przeniosła ona swoje prawo na rzecz pozwanej spółki, a ta przeniosła udziały w tym

prawie na rzecz nabywców wyodrębnionych w nieruchomości budynkowej lokali,

nastąpił skutek prawny w postaci wielości podmiotów prawa użytkowania

wieczystego. Konsekwencją takiego stanu jest konieczność pozwania łącznie

wszystkich współużytkowników wieczystych. Sąd Apelacyjny nie naruszył zatem art.

72 § 2 k.c. (...)

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).