I UK 203/11

Sygn. akt I UK 203/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSA Maciej Piankowski

w sprawie z odwołania Eugeniusza K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie istnienia obowiązku

ubezpieczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 stycznia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Pozwany wpierw decyzją z 16 marca 2009 r., a po odwołaniu wnioskodawcy

E. K., decyzją z 22 kwietnia 2009 r. stwierdził, że podlegał on obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w

następujących okresach: od 1 listopada 1999 r. do 23 listopada 2004 r., od 22

lutego 2005 r. do 27 listopada 2005 r., od 26 maja 2006 r. do 30 listopada 2006 r.,

od 25 czerwca 2007 r. do 30 listopada 2007 r. i od 1 marca 2008 r. do 31

października 2008 r. Pozwany uznał wnioskodawcy tylko sezonowe przerwy w

działalności gospodarczej dłuższe niż miesięczne. Sąd Okręgowy wyrokiem z 22

kwietnia 2010 r. oddalił jego odwołanie. Ustalił, że wnioskodawca prowadził

działalność gospodarczą w zakresie liternictwa na szkle i kamieniu na podstawie

wpisu do ewidencji od 10 czerwca 1999 r. do 31 października 2008 r. Zgłosił

pozwanemu 81 przerw w tej działalności. Większość przerw nie przekraczała 30

dni. Dłuższe przypadały w okresach: od 28 listopada 2005 r. do 25 maja 2006 r., od

1 grudnia 2006 r. do 24 czerwca 2007 r., od 1 grudnia 2007 r. do 29 lutego 2008 r.

Ubezpieczony zgłaszał przerwy gdy nie miał zleceń, gdy panowały złe warunki

atmosferyczne, a także gdy zdrowie nie pozwalało mu pracować. Zawieszenia

działalności wnioskodawca nie zgłaszał w urzędzie skarbowym. Składał zeznania

PIT-28 za lata 1999-2007. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu oddalenia odwołania

wskazał, że czasowe granice podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym wyznacza rozpoczęcie i zaprzestanie wykonywania działalności

gospodarczej, z wyłączeniem zawieszenia działalności (możliwym dopiero od 20

września 2008 r.) – art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych. Zasadniczym kryterium oceny jest wpis do ewidencji

działalności gospodarczej, który nie przesądza o faktycznym jej prowadzeniu,

jednakże prowadzi do domniemania prawnego, że osoba wpisana do ewidencji,

która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności, nadal ją

prowadzi. Ciężar udowodnienia rzeczywistej przerwy w prowadzeniu działalności

gospodarczej spoczywa na ubezpieczonym (wyroki Sądu Najwyższego: z 19 marca

2007 r., III UK 133/06 i z 6 listopada 2008 r., II UK 85/08 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z 21 lutego 2008 r., II UK 300/07). Za okresowe zaprzestanie

prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy o

3

systemie ubezpieczeń społecznych może być uznana tylko udokumentowana i

usprawiedliwiona faktyczna przerwa w tej działalności (postanowienie Sądu

Najwyższego z 17 lipca 2003 r., II UK 111/02 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 16

maja 2006 r., I UK 289/05). Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

nie uzależniają obowiązku ubezpieczenia od zakresu prowadzenia działalności,

rodzaju dokonywanych czynności, czy wysokości dochodu. Krótkotrwałe przerwy w

działalności, trwające mniej niż 30 dni, spowodowane brakiem zleceń nie

uzasadniają wyłączenia ubezpieczonego z obowiązkowych ubezpieczeń

społecznych i dlatego co do tak krótkich okresów odwołanie uznał za niezasadne.

W apelacji skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego i materialnego.

Wniósł o rozstrzygnięcie uwzględniające wszystkie zgłoszone przezeń przerwy w

działalności gospodarczej.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 4 stycznia 2011 r. w części uwzględnił apelację

skarżącego i zmienił wyrok Sądu Okręgowego oraz poprzedzającą go decyzję

pozwanego tylko w ten sposób, że ustalił, iż nie podlegał on obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym w okresach: od 9 września do 31 października 2002

r., od 14 sierpnia do 24 października 2007 r., od 22 września do 31 października

2008 r., oddalając apelację w pozostałej części. Orzeczeniem na korzyść

skarżącego Sąd Apelacyjny objął – pominięte przez Sąd Okręgowy – przerwy w

działalności gospodarczej trwające dłużej niż 30 dni, wykazane w decyzji

pozwanego z 16 marca 2009 r., a nieuwzględnione w decyzji z 22 kwietnia 2009 r.,

jako okresy faktycznego zaprzestania działalności gospodarczej przez skarżącego.

Co do krótszych okresów przerw, to do 19 września 2008 r. (do czasu nowelizacji

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonanej ustawą z 10 lipca 2008 r. o

zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych

innych ustaw) nie było możliwe zawieszenie działalności gospodarczej. Niemniej

oddziały ZUS nie przeciwstawiały się takiej praktyce. Przyjmowały takie

zawiadomienia, nie informując, że „zawieszenie działalności” nie powoduje ustania

obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenia. Od kliku lat poszczególne oddziały

ZUS zaczęły weryfikować okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym osób

prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Obowiązek ubezpieczenia

osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wynika z faktycznego

4

prowadzenia tej działalności, a zatem o zaprzestaniu prowadzenia działalności

gospodarczej, powodującej wyłączenie z tego ubezpieczenia, decyduje faktyczne

zaprzestanie tej działalności. Kwestie związane z formalnym zarejestrowaniem,

wyrejestrowaniem, czy zgłaszaniem przerw w tej działalności mają ewentualnie

znaczenie w sferze dowodowej i nie przesądzają o podleganiu obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z 11 lutego 2010 r., I UK

221/09). Jednak kilkudniowe faktyczne przerwy w wykonywaniu bieżącej

działalności gospodarczej, na przykład z braku zamówień na świadczone usługi,

bądź też w związku z krótkotrwałą chorobą, nie mogą być traktowane jako okresy

czasowego zaprzestania prowadzenia działalności, skutkujące wyłączeniem z

obowiązku ubezpieczenia społecznego, tak na gruncie art. 13 pkt 4 ustawy z

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu

obowiązującym do 19 września 2008 r., jak w aktualnym brzmieniu tego przepisu.

Od 20 września 2008 r. zawieszenie działalności gospodarczej może następować w

granicach czasowych zakreślonych przez prawo (od 1 miesiąca do 24 miesięcy).

Niedopuszczalne jest zawieszenie działalności gospodarczej na okres krótszy niż

30 dni. Zgłoszenie zawieszenia działalności, a następnie jej podjęcie przed

upływem 30 dni nie może być traktowane jako przerwa w prowadzeniu działalności

gospodarczej w rozumieniu art. 14a ust. 1 ustawy o swobodzie działalności

gospodarczej. Ma to istotne znaczenie dla ustalenia granic czasowych podlegania

obowiązkowym ubezpieczeniom na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Zgłoszenie organowi rentowemu przerwy w prowadzeniu działalności

gospodarczej trwającej krócej niż 30 dni, chociażby ubezpieczony faktycznie w

czasie przerwy nie wykonywał żadnych czynności związanych z prowadzoną

działalnością gospodarczą, nie powoduje wyłączenia z obowiązku ubezpieczenia.

Natomiast dłuższe przerwy, zgłoszone po 19 września 2008 r. w trybie art. 14a

ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, mogą być wyłączone z obowiązku

podlegania ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy

systemowej w brzmieniu obowiązującym od 20 września 2008 r., a przerwy

zgłaszane przed tą datą – w razie stwierdzenia faktycznego w danym okresie

czasowego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Oceny tej nie

zmienia regulacja z art. 13 ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie

5

działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw, gdyż organ

rentowy ma prawo skontrolować prawidłowość zgłoszenia zawieszenia działalności

gospodarczej i w przypadku ustalenia, że ubezpieczony płatnik składek mimo

zgłoszenia zawieszenia działalności nadal ją prowadzi, ma prawo wydać stosowną

decyzję stwierdzającą obowiązek ubezpieczenia i zapłaty składek. Z ustaleń

faktycznych nie wynika, aby skarżący w okresach zgłaszanych przerw w

prowadzeniu pozarolniczej działalności, a trwających dłużej niż 30 dni prowadził

działalność gospodarczą, a zatem wszystkie przerwy powyżej 30 dni należało

wyłączyć z obowiązku ubezpieczenia. Natomiast co do krótszych przerw nie ma

podstaw do ustalenia, że w tych okresach skarżący zaprzestał wykonywania

pozarolniczej działalności, gdyż takie przerwy nie mogą być traktowane jako

zawieszenie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 14a ustawy o swobodzie

działalności gospodarczej. Z tych motywów Sąd Apelacyjny wyłączył z

ubezpieczenia okresy zawieszenia działalności trwające dłużej niż 30 dni i oddalił

apelację skarżącego w pozostałym zakresie.

Skarga kasacyjna została skierowana do całości wyroku Sądu Apelacyjnego

i zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, art. 233 k.p.c. przez przyjęcie

dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w szczególności w zakresie

nieuwzględnienia wszystkich przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej

trwających dłużej niż 30 dni, które zostały wskazane w decyzji pozwanego z

16 marca 2009 r. oraz nieuwzględnienie całości dokumentacji znajdującej się w

aktach sprawy precyzyjnie wskazującej okresy prowadzenia działalności, druków

ZWUA, ZCZA, ZWPA, ZUA, ZFA, DRA, także dokonywanych płatności składek,

dokumentów finansowych które wskazują, jak przyznaje Sąd Apelacyjny, iż w

okresie zawieszenia działalności ubezpieczony nie osiągał żadnego dochodu;

2) naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 13 pkt 4 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych w związku z art. 36a tej ustawy w związku z art. 14a

ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w związku z art. 13 ustawy z

10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz

zmian niektórych innych ustaw poprzez błędną wykładnię wskazanych przepisów,

tj. przez przyjęcie, iż zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej, które

trwało krócej niż 30 dni nie jest okresem wyłączonym z obowiązku ubezpieczenia.

6

We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał, iż jest oczywiście

uzasadniona, albowiem Sąd Apelacyjny ustalając okresy, w których nie podlegał

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym błędnie odczytał decyzję pozwanego

z 16 marca 2009 r. i przyjął, iż nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym w okresach prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, za

które to okresy skarżący odprowadził już wszystkie składki na ubezpieczenia

społeczne. Ponadto występuje istotne zagadnienie prawne co do kwestii uznania

kilkudniowych przerw w działalności gospodarczej jako okresów wyłączonych

z obowiązku ubezpieczenia, w sytuacji gdy nie były wykonywane żadne czynności

związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ustawodawca dopiero

wprowadzając do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przepis art. 14a

określił zakres czasowy zawieszenia działalności gospodarczej i w związku z tym

okresy zawieszenia działalności gospodarczej zgłoszone przed 20 września

2008 r., które trwały krócej niż 30 dni również powinny być wyłączone z okresów

obowiązkowego ubezpieczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny w części zmieniającej wyrok Sądu pierwszej instancji orzekł

o przedmiocie, który był poza zakresem sporu. Okresy od 9 września do 31

października 2002 r., od 14 sierpnia do 24 października 2007 r. i od 22 września do

31 października 2008 r., to okresy w których skarżący nie zgłaszał u pozwanego

wyrejestrowania z podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zestawienie okresów,

w których zgłaszał prowadzenie pozarolniczej działalności przedstawia

uzasadnienie decyzji pozwanego z 16 marca 2009 r. W sprawie skarżący nie

twierdził, że nie podlegał ubezpieczeniem społecznym w okresach, w których nie

zgłaszał wyrejestrowania z podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zatem

orzeczenie w pkt 1 zaskarżonego wyroku wychodzi również poza zakres

zaskarżenia (apelacji). Skarżący zarzuca, iż wynikło to zapewne z błędnego w tej

części ustalenia, które okresy są sporne. Orzeczenie z pkt 1 zaskarżonego wyroku

7

nie może być uznane za orzeczenie na korzyść skarżącego, gdyż w ogóle nie było

w tym zakresie konieczne. Konsekwentnie należy stwierdzić, że skarżący może

skarżyć tę część wyroku Sądu Apelacyjnego, skoro orzeczono poza granicami

apelacji. Okresy wymienione w pkt 1 wyroku Sądu Apelacyjnego nie zostały

wskazane w apelacji jako sporne. Orzeczenie zawarte w pkt 1 zaskarżonego

wyroku zastało więc wydane poza zakresem zaskarżenia i z tej przyczyny

podlegało uchyleniu.

Wyrokiem kasatoryjnym należy objąć także orzeczenie z pkt 2 zaskarżonego

wyroku. Skoro Sąd Apelacyjny za uprawnioną przyjął normę, że okresy przerwy w

działalności dłuższe niż 30 dni mogły być wyłączone z podlegania ubezpieczeniom

społecznym, to konsekwentnie powinien uwzględnić również okresy wskazane w

skardze: od 24 października do 27 listopada 2006 r., od 10 lipca do 13 sierpnia

2007 r., od 25 października do 27 listopada 2007 r. i od 29 kwietnia do 22 czerwca

2008 r. W przeciwnym razie zachodzi kolizja (sprzeczność) pomiędzy przyjętą

wykładnią prawa i jego zastosowaniem do stanu faktycznego, czyli do okresów

dłuższych niż 30 dni, traktowanych jako okresy nieprowadzenia działalności

gospodarczej i niepodlegania ubezpieczeniom społecznym. Rozstrzygnięcie

powinno być jednakie, gdyż z zaskarżonego wyroku nie wynika aby Sąd różnicował

argumentację co do poszczególnych okresów przerw dłuższych niż 30 dni. Dalsze

zatem okresy, wskazane w skardze, nie powinny być w nim pominięte. Sąd

Najwyższy nie ocenia zasadności przyjętej interpretacji, tj. że skoro w nowej

regulacji, wynikającej z wprowadzenia instytucji zawieszenia działalności, okres

zawieszenia dłuższy niż 30 dni nie podlega ubezpieczeniom społecznym, to taką

samą normę należy stosować do stanów faktycznych sprzed zmiany prawa, gdyż

skargę kasacyjną rozpoznaje się tylko w granicach jej zarzutów (art. 39813

§ 1

k.p.c.). Jeżeli Sąd Apelacyjny taką normę ustalił, to nie można nie przyznać

skarżącemu racji, że Sąd nie uwzględnił wskazanych w skardze okresów dłuższych

niż 30 dni.

Jednak całkiem inaczej jest w odniesieniu do okresów krótszych niż 30 dni,

tu z kolei Sąd Apelacyjny przyjął, iż skoro według nowej regulacji nie można

zawiesić działalności na okres krótszy niż 30 dni, to taka norma ma również

odpowiednie zastosowanie do okresów sprzed zmiany prawa (20 września 2008),

8

stąd apelacja (odwołanie) skarżącego nie mogła być uwzględniona w odniesieniu

do tych okresów. Rzecz jednak w tym, iż czym innym jest instytucja zawieszenia

działalności gospodarczej i związane z nią okresy niepodlegania ubezpieczeniom

społecznym i czym innym jest poprzednia regulacja określająca dotychczasowy

reżim podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności.

Zawieszenie działalności gospodarczej jest nową instytucją, która nie może być

stosowana do wcześniejszego okresu. Jest to instytucja prawa materialnego,

dokonująca wyłomu w zasadzie prowadzenia działalności w sposób ciągły i

odpowiednio ciągłości ubezpieczenia społecznego od rozpoczęcia do zaprzestania

działalności. Innymi słowy dopiero od wejścia w życie ustawy z 10 lipca 2008 r. o

zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych

ustaw przedsiębiorca może okresowo zawiesić wykonywanie działalności (art. 14a

ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej). Instytucję tę

równolegle uwzględniła ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych stanowiąc, że obowiązkowy okres ubezpieczenia osoby prowadzącej

pozarolniczą działalność, to okres od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności

do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który

wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o

swobodzie działalności gospodarczej (art. 13 pkt 4). Jednak nowa regulacja nie

zmienia poprzedniej, dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu

prowadzenia działalności gospodarczej. Wynika to z wykładni (a contrario) art. 13

ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej

oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która nie zmienia poprzedniego prawa

materialnego, a pozwala umorzyć jedynie postępowania prowadzone przez ZUS w

sprawach wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej, które w dniu wejścia w życie tej ustawy toczyły się w

związku ze zgłoszeniem przez przedsiębiorcę czasowego zaprzestania

wykonywania działalności. Jednak przepisu tego nie stosuje się, w sytuacji gdy

przedsiębiorca, który zgłosił czasowe zaprzestanie wykonywania działalności

gospodarczej, faktycznie ją wykonywał (art. 13 ust. 2 tej ustawy). Z samego

zawieszenia działalności nie wynika więc bezwzględne niepodleganie

ubezpieczeniom społecznym, wszak zawieszenie działalności jest wadliwe, gdy

9

przedsiębiorca mimo to wykonuje działalność gospodarczą i nie ma wówczas

znaczenia na jaki okres działalność zostanie zawieszona (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 19 lutego 2010 r., II UK 186/09, LEX nr 590235).

Przepis art. 14a ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej określa

tylko długość okresu niewadliwego zawieszenia wykonywania działalności, a

ponadto jego regulacji nie stosuje się do faktycznego nieprowadzenia działalności

gospodarczej w okresie krótszym niż 1 miesiąc, czyli nawet bez zgłoszenia

zawieszenia działalności gospodarczej. Z przepisu tego nie wynikają też żadne

reguły dowodowe, w szczególności, iżby okres zawieszenia działalności krótszy niż

1 miesiąc (lub 30 dni) w ogóle nie wymagał ustaleń co do faktycznego jej

zaprzestania.

Wcześniej (czyli przed zmianą regulacji) mogły występować okresy

nieprowadzenia działalności gospodarczej krótsze niż 30 dni, ujmowane jako

przerwy czy nawet zawieszenie działalności, łączone nawet z wyrejestrowaniem z

ubezpieczenia społecznego – co Sąd Apelacyjny sam zauważył jako określoną

„praktykę” znaną również pozwanemu. Obowiązek ubezpieczenia osoby

prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wynika jednak z faktycznego

prowadzenia tej działalności, a zatem o zaprzestaniu prowadzenia działalności

gospodarczej, powodującej wyłączenie z tego ubezpieczenia decyduje faktyczne

zaprzestanie tej działalności. Natomiast kwestie związane z formalnym

zarejestrowaniem, wyrejestrowaniem, czy zgłaszaniem przerw w tej działalności

mają ewentualnie znaczenie w sferze dowodowej, nie przesądzają same w sobie o

podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (por. wyroki Sąd

Najwyższego: z 14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z 19 marca

2007 r., III UK 133/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 114; z 15 marca 2007 r., I UK

300/06, LEX nr 338807; z 27 czerwca 2006 r., I UK 340/05, LEX nr 376431; z 30

listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311; z 11 stycznia 2005 r.,

I UK 105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198). Generalnie ujmując okresy te miały

różne uzasadnienie i przyczyny, zawsze jednak znaczenie miało to czy była

prowadzona działalność, gdyż wówczas nie można było przyjąć, że prowadzący

działalność nie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Orzecznictwo Sądu

Najwyższego jest w tym zakresie niemałe i oczywiście za aktualne należy uznać

10

stanowisko, że nie każde zgłoszenie przerwy uzasadniało przerwę w ubezpieczeniu

społecznym. Działalność gospodarcza obejmuje również okresy faktycznego

przestoju w jej wykonywaniu, nawet z powodu braku płynności finansowej czy

choroby (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 lipca 2003 r., II UK 111/03,

M.P.Pr. -wkł. 2004 nr 7, poz. 16, LEX nr 79921; wyrok Sądu Najwyższego z

16 maja 2006 r., I UK 289/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 168). Natomiast przerwy

w działalności mogą zwalniać z ubezpieczenia (składek) gdy są należycie

usprawiedliwione i udokumentowane. Różne są przy tym rodzaje działalności, które

w niektórych okresach nie są wykonywane. Mogły być też uznane za przerwy

okresy, w których ubezpieczony z przyczyn obiektywnych działalności gospodarczej

nie mógł wykonywać (przykładowo dłuższa nieobecność z powodu wyjazdu za

granicę lub choroby). Reasumując, chodzi więc o to, że określony obecnie w

ustawie o swobodzie działalności gospodarczej minimalny okres zawieszenia

działalności (30 dni) nie może stanowić podstawy prawnej dla wyinterpretowania

normy obowiązującej w poprzednim okresie. Oczywiste jest, że wcześniej nie było

możliwe zawieszenie działalności gospodarczej i w przypadku sporu z pozwanym o

podleganie ubezpieczeniom społecznym znaczenie przesądzające miało ustalenie

czy ubezpieczony nie zaprzestał prowadzenia działalności po jej rozpoczęciu, co

nie wykluczało faktycznych przerw w tej działalności, jednak nie tych, które

świadczyły o instrumentalnym wykorzystywaniu prawa dla unikania składek, a więc

mimo prowadzenia działalności gospodarczej, której wszak nie warunkowało

uzyskiwanie przychodu lub zysku w każdym okresie. Innymi słowy chodzi o to, czy

ubezpieczony wcześniej nie prowadził działalności gospodarczej, a tu nie są

wykluczone okresy krótsze niż 30 dni.

O ile z zaskarżonego wyroku wnika ustalenie, że w okresach

wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych dłuższych niż 30 dni skarżący nie

prowadził działalności (co wiąże w ocenie prawa materialnego Sąd Najwyższy

zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c.), to takiego ustalenia nie ma co do okresów krótszych

niż 30 dni. Same więc przepisy wynikające z nowej regulacji nie mogły stanowić

podstawy prawnej odmowy wyłączenia z ubezpieczenia społecznego przed 20

września 2008 r. okresów krótszych niż 30 dni.

11

Inną natomiast kwestią jest poszukiwanie podstawy prawnej dla tak krótkich

przerw w działalności gospodarczej jako niepodlegających ubezpieczeniom

społecznym w ówczesnym stanie prawnym. Jak zasadnie zauważył Sąd Apelacyjny

orzecznictwo Sądu Najwyższego jest w tym zakresie bogate, jednak nie przyjmuje

jako kategorycznej tezy (normy), iż przerwy w działalności krótsze niż 30 dni

bezwzględnie nigdy nie powodowały wyłączenia z podlegania ubezpieczeniom

społecznym.

Natomiast co do kwestii dowodowych, to na tle poprzedniego stanu

prawnego (czyli przed obecną regulacją wynikającą z art. 14a ustawy o swobodzie

działalności gospodarczej i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych) uprawniona jest teza, iż w sprawie o podleganie obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego ciężar dowodu wykazania istnienia rzeczywistej

przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej (art. 6 k.c.) spoczywa na

ubezpieczonym (por. wyroki Sądu Najwyższego z 19 marca 2007 r., III UK 133/06,

OSNP 2008 nr 7-8, poz. 114; z 4 kwietnia 2008 r., I UK 293/07, M.P.Pr. 2008 nr 9,

poz. 495).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39815

§ 1 k.p.c.

i art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.