II CSK 203/11

Sygn. akt II CSK 203/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. O. i B. O.

przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 26 października 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną; zasądza solidarnie od powodów na

rzecz pozwanej kwotę 1.800zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 26 października 2010 r. oddalił apelację

powodów od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 16 marca 2010 r. którym oddalił

powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu egzekucyjnego. U podstaw tego

rozstrzygnięcia legło stanowisko, że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności

przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.)., a ponadto, że nastąpiło

uznanie niewłaściwe przez obu powodów długu przerywającego bieg

przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.).

Skarga kasacyjna powodów od wyroku Sądu Okręgowego – oparta na obu

podstawach z art. 3983

k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 123, 60, 65 k.p.c.,

a także art. 233 k.p.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zważywszy na treść art. 123 § 1 pkt 1 k.c., rozstrzygnięcie zarzutu

naruszenia tego przepisu zależy od ustalenia, czy wniosek o nadanie klauzuli

wykonalności prawomocnemu nakazowi zapłaty, jest czynnością przedsięwziętą

bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia. Najistotniejsza jest ocena prawna

sformułowania „przedsięwziąć bezpośrednio w celu”, budzącego zarówno

w piśmiennictwie, jak i w judykaturze najwięcej kontrowersji.

Godzi się zauważyć, że w orzeczeniu z dnia 28 stycznia 1970 r., I PZ 2/70,

(niepubl.), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wniosek o nadanie tytułowi

egzekucyjnemu klauzuli wykonalności należy uznać za czynność odpowiadającą

wymaganiom art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Natomiast w orzeczeniach z dnia 24 września

1971 r., II CR 358/71 (niepubl.), z dnia 22 lutego 1973 r., III PRN 111/72, OSNCP

1974/1/12, uchwale z dnia 20 lutego 1974 r., III CZP 2/74, OSNCP 1975/2/18

i z dnia 4 sierpnia 1977 r., IV PR 160/77 (niepubl.), Sąd Najwyższy zajął

stanowisko odmienne, przyjmując że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności nie

przerywa biegu przedawnienia. Zasadniczym argumentem na rzecz tego poglądu

było odwołanie się do zawartego w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. wymagania

bezpośredniości. Podkreślono przy tym, że wniosek o nadanie klauzuli

3

wykonalności jest wprawdzie konieczny do wszczęcia egzekucji, jednak jej nie

wszczyna, a ponadto, że wierzyciel po uzyskaniu tytułu wykonawczego może

w ogóle nie złożyć wniosku o wszczęcie egzekucji.

Od tego stanowiska odstąpił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 stycznia

2004 r., III CZP 101/03 (OSNC 2005/4/58) stwierdzając, że wniosek o nadanie

klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg

przedawnienia. Zaakcentował jednocześnie, że teza ta odnosi się do każdego

wniosku o nadanie klauzuli wykonalności bez względu na to, czy dotyczy on

sądowego czy pozasądowego tytułu egzekucyjnego. W uzasadnieniu przyjął, że

wcześniejsze stanowisko, nawiązujące do wymagania „bezpośredniości czynności”,

oparte zostało na jego znaczeniu wskazanym w słownikach języka polskiego,

z pominięciem celu jego wprowadzenia oraz funkcji, jakie spełnia możliwość

przerwania przedawnienia. Odniósł się do przyjętej w orzecznictwie liberalnej

wykładni art. 111 p.o.p.c., uznającej że czynnością „przedsięwziętą w celu

dochodzenia roszczenia” jest nawet wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

złożony przed wytoczeniem powództwa. Uznał, że wprowadzenie do art. 123 § 1

pkt 1 k.c. wymagania bezpośredniości było reakcją na krytykę zaliczania do kręgu

czynności przerywających bieg przedawnienia aktów niekoniecznych z punktu

widzenia właściwych przepisów proceduralnych do dochodzenia roszczenia, a nie

zamierzeniem ustawodawcy wyeliminowania z hipotezy tego przepisu wniosku

o nadanie klauzuli wykonalności. Stanowi on przecież – poza przypadkami

nadawania takiej klauzuli z urzędu – conditio sine qua non zaspokojenia

roszczenia. Podkreślił też, że do czasu ukończenia postępowania wywołanego tym

wnioskiem, uprawniony nie może podjąć innej czynności mogącej też przerwać

bieg przedawnienia. Stąd złożenie tego wniosku nie tylko powoduje przerwanie

biegu przedawnienia, ale też jego zawieszenie aż do czasu ukończenia

postępowania wywołanego tym wnioskiem (art. 124 § 2 k.c.). Uregulowanie to

odpowiada fundamentalnemu założeniu instytucji przedawnienia, według którego

termin przedawnienia nie może biec, jeżeli uprawniony nie ma możliwości

realizowania roszczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja

2003 r., V CK 13/03 i V CK 24/03 (niepubl.), oraz uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2002 r., III CZP 72/01, OSNC 2002/9/107).

4

Do stanowiska wyrażonego w uchwale z dnia 16 stycznia 2004 r. przychylił

się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 2004 r., II CK 276/04 (niepubl.)

wskazując, że podane na jego uzasadnienie argumenty są przekonujące

i prowadzą do nadania normie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. pożądanej treści, zgodnej

z założeniami instytucji przedawnienia. Przyjętej w tej uchwale wykładni art. 123

§ 1 pkt 1 k.c. nie sprzeciwiają się przytoczone w powołanym na wstępie

orzecznictwie argumenty dla uzasadnienia odmiennego stanowiska. Należy przede

wszystkim podkreślić, że literalna wykładnia tego przepisu, od której Sąd

Najwyższy w tej uchwale odstąpił, prowadziłaby do przypisania ustawodawcy

nieracjonalnego działania. Niepodobna bowiem przyjąć, by jego wolą było

dopuszczenie do przedawnienia roszczenia w czasie postępowania klauzulowego,

na czas trwania którego wierzyciel nie ma wpływu. Postępowanie to może ulegać

wydłużeniu, zwłaszcza w razie wniesienia środka odwoławczego. Wykładnia

literalna stanowiłaby też wyłom od zasady, według której przedawnienie nie może

biec, jeżeli uprawniony nie ma możliwości realizowania roszczenia.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie przychyla się do stanowiska

wyrażonego w uchwale z dnia 16 stycznia 2004 r., jak i w ostatnio przytoczonym

wyroku z dnia 17 grudnia 2004r., i celem uniknięcia zbędnych powtórzeń odwołuje

się do przytoczonych motywów, którymi kierował się Sąd Najwyższy orzekając

w tych sprawach.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 123 § 1 pkt 2 k.c., to trzeba zauważyć,

że we wniosku skierowanym do Prezesa pozwanej Agencji o umorzenie

zadłużenia, w tym orzeczonego nakazem zapłaty, chodziło o zwolnienie obu

małżonków O. z długu wobec pozwanej. W ocenie Sądu Najwyższego wykładnia

treści tego wniosku, wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżących, uprawniała Sąd

Okręgowy do ustalenia istnienia upoważnienia udzielonego przez B. O. do

wystąpienia małżonka J. O. o zwolnienie również jej z długu. W konsekwencji

zasadnie tenże Sąd przyjął, że dług wynikający z nakazu zapłaty został uznany

przez obu małżonków.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.