II PK 91/11

Sygn. akt II PK 91/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa Andrzeja L.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o zapłatę dodatku

wyrównawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 11 sierpnia

2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

2

Powód Andrzej L. żądał od strony pozwanej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego zapłaty dodatku wyrównawczego.

Wyrokiem wstępnym z dnia 10 marca 2010 r. Sąd Rejonowy uznał

roszczenie powoda z tytułu dodatku wyrównawczego za okres od października

2005 r. do października 2008 r. za usprawiedliwione co do zasady.

Istotne dla sprawy fakty przyjęte w podstawie zaskarżonego wyroku

prezentują się następująco. Powód pełnił funkcję członka zarządu organizacji

związkowej NSZZ „Solidarność" Pracowników KRUS Oddziału Regionalnego

KRUS w W. Funkcję tę pełnił nieprzerwanie do chwili wyrokowania przez Sąd

Rejonowy. W okresie pełnienia tej funkcji pracodawca dokonał 27 grudnia 2001 r.

wypowiedzenia warunków pracy i płacy powoda ze skutkiem na 31 marca 2002 r.

W chwili wypowiedzenia powód zajmował stanowisko kierownika wydziału z

wynagrodzeniem zasadniczym w wysokości 1.860 zł, dodatkiem funkcyjnym w

wysokości 620 zł oraz dodatkiem za wysługę lat. Od 1 kwietnia tego roku, w wyniku

wypowiedzenia, powód objął stanowisko specjalisty w wydziale ogólnym. Po

wypowiedzeniu, od 1 kwietnia 2002 r. Andrzej L. otrzymywał wynagrodzenie

zasadnicze w wysokości 1450 zł miesięcznie oraz dodatek wyrównawczy na okres

trwania kadencji członka zarządu organizacji związkowej KRUS i rok po jej

wygaśnięciu w wysokości 1112 zł miesięcznie. Następnie w okresach mniej więcej

rocznych wynagrodzenie zasadnicze powoda na nowo zajmowanym stanowisku

było systematycznie podwyższane osiągając 1 stycznia 2008 r. wysokość 2050 zł.

Jednocześnie pracodawca, stosownie do dokonywanych podwyżek wynagrodzenia,

jednostronnie, bez wypowiedzenia zmieniającego, systematycznie obniżał dodatek

wyrównawczy, który od 1 stycznia 2008 r. wynosił 400 zł.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego od

wyroku wstępnego Sądu Rejonowego przyznającego powodowi prawo do zasiłku

wyrównawczego za okres od października 2005 do października 2008 r. Wysokość

dodatku należnego powodowi w kolejnych okresach nie była przedmiotem badania

Sądów, wobec wydania przez Sąd pierwszej instancji wyroku wstępnego co do

zasady. Kwestia wysokości dodatku pozostaje zatem poza obecnym sporem.

W zakresie podstawy prawnej wyroku Sąd Okręgowy uwzględnił, że

wypowiedzenie powodowi warunków pracy i płacy nastąpiło na podstawie art. 6 ust.

3

1 w związku z art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz.19 ze zm.; powoływanej dalej, jako:

ustawa o zwolnieniach grupowych z 1989 r.). Przepis ten stanowił, że jeżeli z

przyczyn dotyczących zakładu pracy nie było możliwe dalsze zatrudnianie na

dotychczasowych stanowiskach pracy wskazanych w nim pracowników objętych

ochroną stosunku pracy, w tym pracowników będących członkami zarządu

zakładowej organizacji związkowej, - w czasie trwania ich kadencji oraz w okresie

roku po jej upływie - zakład pracy mógł jedynie wypowiedzieć im dotychczasowe

warunki pracy i płacy. Jeżeli powodowało to obniżenie wynagrodzenia,

pracownikowi przysługiwał dodatek wyrównawczy do końca okresu, w którym

pracownik był objęty szczególną ochroną stosunku pracy, obliczony według zasad

ustalonych przepisami wydanymi na podstawie art. 297 Kodeksu pracy. Ustawa z

1989 r. utraciła moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. z 2003 r. Nr 90, poz. 844 ze zm.,

powoływanej dalej, jako: ustawa o zwolnieniach grupowych z 2003 r.), tj. 1 stycznia

2004 r. Do sytuacji powoda znalazł zastosowanie art. 5 ust. 6 w związku z art. 10

ust. 1, 2, 3 i w związku z art. 5 ust. 5 pkt 3 ostatnio wymienionej ustawy. Przepis ten

stanowi, że jeżeli wypowiedzenie warunków pracy i płacy powoduje obniżenie

wynagrodzenia, pracownikom, objętym szczególną ochroną przed wypowiedzeniem

lub rozwiązaniem stosunku pracy, w tym pracownikowi będącemu członkiem

zarządu zakładowej organizacji związkowej, to przysługuje im, do końca okresu, w

którym korzystaliby ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem stosunku pracy, dodatek wyrównawczy obliczony według zasad

wynikających z Kodeksu pracy. Dodatek ten zgodnie z art. 297 k.p. oblicza się

według zasad określonych w § 7-10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w

okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę

obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia

oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz. U. Nr 62, poz. 289 ze

zm., powoływanego dalej, jako „rozp. z 1996 r.). Według § 7 rozporządzenia,

4

„Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia stanowi różnicę między

wynagrodzeniem z okresu poprzedzającego przeniesienie a wynagrodzeniem po

przeniesieniu pracownika do innej pracy.” (ust. 1), zaś „Wynagrodzenie do celów

określenia dodatku wyrównawczego oblicza się według zasad obowiązujących przy

ustalaniu wynagrodzenia za urlop.” (ust. 2). Z kolei stosownie do § 8 rozp. z 1996,

„Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia według składników wynagrodzenia

określonych w stawkach miesięcznych w stałej wysokości zmniejsza się za każdy

dzień pracy, za który pracownikowi po powierzeniu innej pracy nie przysługuje

wynagrodzenie za pracę. W tym celu kwotę dodatku wyrównawczego dzieli się

przez współczynnik, o którym mowa w § 13 ust. 2 a w przypadku otrzymania przez

pracownika wynagrodzenia określonego w art. 92 Kodeksu pracy albo zasiłku

przewidzianego w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa - przez 30; otrzymany wynik mnoży

się przez liczbę dni, za które pracownikowi przysługiwałoby to wynagrodzenie lub

zasiłek i otrzymaną kwotę odejmuje się od dodatku wyrównawczego.”

Zdaniem Sądu Rejonowego, kwestią sporną w niniejszej sprawie jest

charakter prawny przyznanego powodowi dodatku wyrównawczego. Sąd uznał, że

w tej kwestii zachowała aktualność uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 marca

1992 r. (wydana w sprawie I PZP 18/92), w której Sąd Najwyższy wskazał, że

dodatek wyrównawczy, przysługujący pracownikowi będącemu członkiem zarządu

zakładowej organizacji związkowej, któremu wypowiedziano warunki pracy i płacy

na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.)

stanowi w zakresie składników wynagrodzenia określonych w stawkach

miesięcznych w stałej wysokości, różnicę między wynagrodzeniem przysługującym

bezpośrednio po przeniesieniu do innej pracy a wynagrodzeniem, które

przysługiwało pracownikowi bezpośrednio przed przeniesieniem i nie podlega

zmianie do końca okresu, w którym pracownik jest objęty szczególną ochroną

stosunku pracy. W ocenie Sądu, zmiany przepisów ustawowych i wykonawczych

regulujących zasady przyznawania i obliczania wysokości dodatku nie wpłynęły na

merytoryczną wartość argumentacji zawartej w uchwale, która może być

5

odpowiednio odniesiona do aktualnego stanu prawnego. Sąd Rejonowy podkreślił

także aktualność późniejszej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1992 r.,

I PZP 17/92, OSNC 1992 nr 11, poz. 191, zgodnie z którą przewidziany w art. 6

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) dodatek

wyrównawczy przysługuje przez cały okres objęty szczególną ochroną stosunku

pracy, niezależnie od tego, czy ochrona ta wynika z pierwszego, czy kolejnego

wyboru do zarządu zakładowej organizacji związkowej.

Po rozważeniu wchodzących w grę przepisów i powołanych wyżej uchwał

Sądu Najwyższego, Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że wypłata dodatku

ma i miała na celu wyrównanie pracownikowi wynagrodzenia za pracę, które utracił

na skutek wystąpienia pewnych okoliczności powodujących zmniejszenie

dotychczas otrzymywanego wynagrodzenia (np. przeniesienie do innej pracy). Z

uwagi na fakt, iż dodatek ten ma spełniać rzeczywistą rolę rekompensującą, jego

obliczenie należy zakwalifikować jako czynność jednorazową, polegającą na

obliczeniu różnicy między wynagrodzeniem przed i po przeniesieniu, stanowiącą

uzupełnienie wynagrodzenia, którego pozbawiono pracownika. Niewątpliwie w

przypadku uznania, że dla jego obliczenia uwzględnia się każdorazową zmianę

wynagrodzenia za pracę na nowym stanowisku, funkcja ta nie byłaby spełniona, a

tak liczony dodatek miałby działanie antybodźcowe, gdyż pracownik nie byłby

zainteresowany awansami na nowym stanowisku, ponieważ podwyższanie mu

wynagrodzenia skutkowałoby obniżaniem dodatku wyrównawczego. W ocenie

Sądu, ustawodawca jednoznacznie zarówno w obecnym jak i poprzednim stanie

prawnym przewidział, że dodatek wyrównawczy przysługuje pracownikowi do

końca okresu, w którym korzysta ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem

lub rozwiązaniem stosunku pracy. Przyjęcie odmiennego stanowiska

spowodowałoby zastosowanie wykładni contra legem, albowiem w sytuacji, gdy

wysokość wynagrodzenia przyznanego po dokonaniu wypowiedzenia

zmieniającego osiągnęłaby poziom wynagrodzenia uprzednio pobieranego przez

pracownika uprawnionego do dodatku wyrównawczego, wypłata tego świadczenia

mogłaby zakończyć się przed końcem okresu, o którym mowa zarówno w art. 6 ust

6

1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie innych ustaw, jak i art. 5 ust 6 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników. W rezultacie, na wysokość należnego

pracownikowi dodatku wyrównawczego nie mają wpływu zmiany w wysokości

wynagrodzenia w stałych składnikach, jakie nastąpiły po przeniesieniu do innej

pracy na stanowisku zajmowanym przed i po przeniesieniu. Mimo że powód

otrzymuje dodatek wyrównawczy od 2002 r., przyznany na podstawie

nieobowiązującej już ustawy z 1989 r., to jednak zasady jego wypłacania w

odniesieniu do pracowników wynagradzanych w stałych miesięcznych stawkach nie

uległy zmianie również w obecnym stanie prawnym. Dlatego bez względu na to, że

od 2002 r. do chwili obecnej nastąpiło podwyższenie wynagrodzeń, pracownik ten

w dalszym ciągu powinien otrzymywać dodatek wyrównawczy wyliczony według

starych wynagrodzeń, tj. w kwocie 1112,00 zł niezmienionej do końca okresu, w

którym będzie objęty ochroną, z zastrzeżeniem wynikającym z § 8 rozporządzenia.

Sąd Rejonowy podkreślił także, iż dodatek wyrównawczy przysługuje przez cały

okres objęty szczególną ochroną stosunku pracy, niezależnie od tego, czy ochrona

ta wynika z pierwszego, czy kolejnego wyboru do zarządu zakładowej organizacji

związkowej.

Wyrok Sądu Rejonowego został zaskarżony przez pełnomocnika

pozwanego, który zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę w całości

przez oddalenie powództwa w całości - przy uwzględnieniu kosztów postępowania

apelacyjnego według norm przepisanych jako części kosztów procesu.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy

oddalił apelację. Zdaniem Sądu, zarzuty naruszenia prawa materialnego i prawa

procesowego okazały się nietrafne. Odnosząc się zaś do zarzutów apelacji Sąd

Okręgowy doszedł do wniosku, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził

prawidłowo postępowanie dowodowe, przyjmując w rezultacie ustalenia stanu

faktycznego oraz dokonane na ich podstawie rozważania prawne za własne. Sąd

drugiej instancji podkreślił, że Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku przedstawił

zasady i sposób obliczania dodatku wyrównawczego, wskazując przy tym

7

odpowiednie normy prawa materialnego w postaci przepisów wykonawczych do art.

297 k.p. Odmiennie od poglądu wyrażonego przez pełnomocnika pozwanego, Sąd

drugiej instancji uznał, że kluczową kwestią w rozpoznawanej sprawie nie jest

ustalenie w drodze matematycznych wyliczeń wysokości dodatku wyrównawczego

powoda, lecz jak trafnie zauważył Sąd Rejonowy, prawny charakter przyznanego

powodowi dodatku wyrównawczego. W konsekwencji, Sąd Okręgowy uznał, że

zarzuty apelacyjne naruszenia prawa materialnego i procesowego nie znalazły

potwierdzenia w ustalonym przez Sąd Rejonowy stanie faktycznym i na podstawie

art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanego.

Strona pozwana zaskarżyła w całości wyrok Sądu Okręgowego. W zakresie

podstawy naruszenia prawa materialnego, skarżąca zarzuciła: (1) Błędną wykładnię

art. 5 ust. 6 ustawy o zwolnieniach grupowych z 2003 r. w związku z art. 297 k.p.,

przez przyjęcie, że dodatek wyrównawczy dla pracowników szczególnie

chronionych, którym wypowiedzenie warunków pracy i płacy spowodowało

obniżenie wynagrodzenia ma w istocie charakter ryczałtowy, czyli jest wielkością

stałą, niepodlegającą żadnym modyfikacjom, w szczególności w przypadku

podwyższenia wynagrodzenia na stanowisku pracy zajmowanym po zmianie

warunków pracy i płacy; (2) Błędną wykładnię § 7 ust. 1 rozp. z 1996 r., przez: (i)

błędne przyjęcie, że przepis ten stanowi podstawę prawną wypłaty dodatku

wyrównawczego w stałej kwocie przez cały okres szczególnej ochrony pracownika,

któremu obniżono wynagrodzenie wskutek zmiany warunków pracy i płacy, zamiast

przyjęcia, że jest to jedynie przepis wskazujący sposób wyliczenia takiego dodatku,

oraz (ii) w konsekwencji błędne przyjęcie, że dodatek ten, stanowiący różnicę

między wynagrodzeniem z okresu poprzedzającego zmianę warunków pracy i płacy

pracownika szczególnie chronionego a wynagrodzeniem po zmianie warunków

pracy i płacy, ma charakter ryczałtowy i jest wielkością stałą w całym okresie

ochronnym niezależnie od późniejszych wahań wynagrodzenia na nowym

stanowisku; (3) Błędną wykładnię § 7 ust. 2 rozp. z 1996 r. w związku z § 7 rozp. z

1997 r. w sprawie urlopu wypoczynkowego, przez przyjęcie, że zmiana

wynagrodzenia zasadniczego pracownika szczególnie chronionego w miesiącu, za

który przysługuje mu dodatek wyrównawczy, pozostaje bez wpływu na wysokość

tego dodatku; (4) Niewłaściwe zastosowanie art. 6 k.c., przez przyjęcie, że powód

8

wykazał, iż okres, w którym korzystał on ze szczególnej ochrony przed

wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy (o którym mowa w art. 5 ust. 6

ustawy o zwolnieniach grupowych) jest tym samym okresem, który rozpoczął się w

2001 r. i trwa do 2008 r.; (5) Błędną wykładnię art. 5 ust. 6 ustawy o zwolnieniach

grupowych z 2003 r., przez przyjęcie założenia, że dodatek wyrównawczy

przysługuje przez cały okres pozostawania przez pracownika w sytuacji pracownika

szczególnie chronionego, zamiast przyjęcia, że dodatek obliczany jako różnica

między wynagrodzeniem przed zmianą warunków pracy i płacy - a

wynagrodzeniem po takiej zmianie - przysługuje jedynie do końca okresu, w którym

pracownik ten korzystałby ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem stosunku pracy, czyli do końca pierwszego okresu określonego

uchwałą zarządu (okresu, w którym dokonano wypowiedzenia zmieniającego) oraz

dodatkowo przez okres połowy tego okresu, nie dłużej jednak niż rok po jego

upływie.

W zakresie podstawy naruszenia przepisów postępowania, skarżąca

zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 382 w związku z art. 328 § 2 k.p.c., przez

brak oceny dowodu w sprawie, którym są akta postępowania kontrolnego

Państwowej Inspekcji Pracy a szczególności okoliczność, iż postępowanie to nie

wykazało żadnych nieprawidłowości (w zakresie będącym przedmiotem

postępowania przed sądem I II instancji), a także nielogiczną argumentację

dotyczącą niezmienności dodatku wyrównawczego, wskazując, że naruszenie to

mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego oraz uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i orzeczenie

co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w

sprawie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Bezpodstawne są, powołane w zakresie

podstawy naruszenia przepisów postępowania, zarzuty naruszenia art. 382 w

9

związku z art. 328 § 2 k.p.c. Na ich uzasadnienie pełnomocnik skarżącego

ogranicza się do stwierdzenia, że „w zaskarżonym wyroku brak szczegółowego

ustosunkowania się do dowodu jakim w sprawie był protokół kontroli PiP”, a Sąd nie

dokonał analizy zebranego w tej sprawie przez PIP materiału ani nie dokonał oceny

ustaleń faktycznych i prawnych poczynionych przez ten „organ powołany do

sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy". Ponadto podnosi, że

uzasadnienie tego wyroku zawiera sprzeczne logicznie stwierdzenia, że kwota

dodatku wyrównawczego jest niezmienna i jednocześnie może być zmniejszana.

Autor skargi nie wskazuje, w jaki sposób powyższe stwierdzenia wiążą się z treścią

poszczególnych przepisów wskazanych w rozpatrywanej podstawie skargi i w jaki

sposób Sąd Okręgowy naruszył zawarte w nich dyspozycje. W tej sytuacji zarzuty

te nie mają charakteru prawnego, a zważywszy na to, że Sąd Najwyższy może

dokonywać kontroli wyroku sądu drugiej instancji jedynie w granicach podstaw

skargi (art. 39813

§ 1 k.p.c.), prawna ocena ich zasadności nie jest możliwa. Poza

tym uwagi Autora skargi, odnoszące się do logiki wywodu Sądu Okręgowego, nie

mieszczą się w zakresie zarzutów wiążących się z normami art. 228 § 2 i 382

k.p.c., lecz nawiązują wyraźnie do materialnoprawnej podstawy wyroku, przy czym

Sąd Najwyższy podziela pogląd Sądu drugiej instancji uznany przez Autora skargi

za nielogiczny (zob. niżej). Na marginesie, warto też wskazać, że zarzut wadliwego

sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia może okazać się zasadny,

wówczas gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wymienionych w art. 328

§ 2 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Tymczasem z

uzasadnienia Sądu Okręgowego jasno wynika, jakie fakty Sąd uznał za

udowodnione, na których dowodach się oparł, dlaczego innym dowodom odmówił

wiarygodności i mocy dowodowej. Dotyczy to w szczególności protokołu PIP,

któremu Sąd Okręgowy poświęcił znaczny fragment uzasadnienia. Powody, dla

których Sąd nie uwzględnił wniosków i ustaleń protokołu (skarżący nie wskazuje o

jakie wnioski i ustalenia chodzi) w oczekiwany przez Autora skargi sposób, nie

mogą być natomiast kwestionowane przez zarzut naruszenia art. 328 § 1 k.p.c.,

lecz zarzut naruszenia stosownych przepisów postępowania dotyczących

dokumentów urzędowych, czego w skardze nie podniesiono. Nie ulega też

wątpliwości, że Sąd drugiej instancji orzekając w sprawie uwzględnił przedmiotowy

10

protokół PIP, jakkolwiek nie w sposób żądany przez skarżącego, wobec czego nie

można uznać, że nie orzekł „na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w

pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym”, jak tego wymaga art. 382

k.p.c. Na koniec wypada zauważyć, że Autor skargi, oświadczając, że podniesione

w skardze zarzuty procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania,

nie podjął próby uzasadnienia tego twierdzenia, przez co jest ono gołosłowne i nie

spełnia wymagania określonego w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

Wobec tego, skoro podstawa naruszenia przepisów postępowania okazała

się nieuzasadniona, rozpoznanie skargi należy ograniczyć do oceny zasadności

podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), a

przy tej ocenie Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego

wyroku (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Na wstępie należy wyjaśnić, że jakkolwiek prawo do dodatku

wyrównawczego powód uzyskał na podstawie art. 6 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 4

ustawy o zwolnieniach grupowych z 1989 r., to jednak trafnie w podstawie prawnej

zaskarżonego wyroku wskazano przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych z

2003 r. Przedmiotem sporu objętym skargą kasacyjną jest bowiem dalsze

przysługiwanie powodowi prawa do dodatku wyrównawczego (nabytego pod

rządami ustawy z 1989 r.) w okresie od października 2005 r. do października

2008 r. W tym czasie obowiązywała już wymieniona ustawa z 2003 r., która weszła

w życie 1 stycznia 2004 r. Zgodnie zaś z jej art. 28, wcześniejsze przepisy stosuje

się wyłącznie w przypadkach wskazanych w tym przepisie, zaś w pozostałych

sytuacjach, do których należy przypadek powoda, ma zastosowanie zasada

bezpośredniego stosowania ustawy nowej. W związku z tym należy zaznaczyć, że

kwestią istotną w niniejszej sprawie jest ustalenie treści prawa do dodatku na

gruncie nowej ustawy i związanych z nią przepisów rozp. z 1996 r.

W ocenie Sądu Najwyższego pomimo wskazanej zmiany przepisów, warunki

nabycia prawa do dodatku i prawa korzystania z niego nie uległy zmianie, która

mogła by mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu załatwionego zaskarżonym

wyrokiem. Rysując ogólniejsze tło prawne tych regulacji należy wskazać, że w razie

dokonywania zwolnień w warunkach określonych w przepisach o zwolnieniach

grupowych, art. 5 ust. 5 ustawy z 2003 r. (podobnie jak wcześniej art. 6 ust. 1

11

ustawy z 1989 r.) ogranicza w stosunku do pracowników wskazanych w tym

przepisie, w tym członków zarządu zakładowej organizacji związkowej, ochronę

szczególną przed wypowiedzeniem, rozwiązaniem i niekorzystną zmianą treści

stosunku pracy, w ten sposób, że zezwala na zmianę ich warunków pracy i płacy,

gwarantując za to w art. 5 ust. 6 dodatek wyrównawczy. Jak wynika z porównania

art. 6 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych z 1989 r. z art. 5 ust. 6 ustawy o

zwolnieniach grupowych z 2003 r., warunkiem nabycia tego prawa było i jest

obniżenie wynagrodzenia wskutek wypowiedzenia warunków pracy i płacy

pracownikowi korzystającemu z wyżej opisanej szczególnej ochrony. Warunkiem

korzystania z dodatku jest zaś (dalsze i nieprzerwane) podleganie tej ochronie. W

związku z tym, w pierwszej kolejności, należy wskazać, że nieuzasadnione są

zarzuty błędnej wykładni art. 5 ust. 6 ustawy z 2003 r. oraz § 7 ust. 1 i 2 rozp. z

1996 r. oraz § 7 rozp. urlopowego, prowadzącej do uznania, że przedmiotowy

dodatek wyrównawczy przysługuje powodowi w stałej wysokości przez cały okres

ochrony, pomimo wzrostu wynagrodzenia zasadniczego w tym okresie. Przeciwnie,

w pełni trafny jest pogląd przyjęty w zaskarżonym orzeczeniu, zgodnie z którym na

wysokość należnego pracownikowi dodatku wyrównawczego nie mają wpływu

zmiany w wysokości wynagrodzenia w stałych składnikach, jakie nastąpiły po

przeniesieniu do innej pracy na stanowisku zajmowanym przed i po przeniesieniu.

Wniosek ten wynika z dwóch zasadniczych względów. Po pierwsze, z funkcji

rozważanego dodatku, która, jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

cytowanej uchwały z 20 marca 1992 r. (I PZP 18/92), polega na tym, że „ma on

rekompensować pracownikowi szczególnie chronionemu, przenoszonemu do innej

pracy wskutek wypowiedzenia zmieniającego, utratę zarobków. Dodatek ten ma

więc spełniać rzeczywistą rolę rekompensującą. W przypadku uznania, że dla jego

obliczenia uwzględnia się każdorazową zmianę wynagrodzenia za pracę na nowym

stanowisku, funkcja ta nie byłaby spełniona.” Istotnie, co do zasady, rozważany

dodatek wyrównawczy ma przez okres trwania ochrony szczególnej równać się

pierwotnej różnicy między wynagrodzeniem uzyskiwanym przez pracownika przed

dokonaniem wypowiedzenia zmieniającego a wynagrodzeniem, które otrzymuje po

wypowiedzeniu. Tylko przy takim rozumieniu funkcji dodatku, co podkreślił z kolei

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 7 kwietnia 1992 r. (I PZP 17/92), dodatek

12

ten może być uznany za ekwiwalent (rekompensatę) ograniczenia ochrony

szczególnej. Innymi słowy, dodatek wyrównuje pierwotną stratę wynagrodzenia, a

na jego wysokość nie mogą wpływać zmiany wynagrodzenia po wypowiedzeniu

(z reguły na nowym stanowisku). Gdyby tak było, to dodatek byłby stopniowo

zastępowany wypłatami uzyskiwanymi z tytułu pracy na nowym stanowiskiem,

tracąc funkcję rzeczywiście rekompensującą różnicę w zarobkach powstałą

bezpośrednio po zmianie warunków pracy i płacy. Dodatkowo, co podkreślił Sąd

Najwyższy w uchwale z 20 marca 1992 r. (I PZP 18/92), uzależnianie wysokości

dodatku od zmian wynagrodzenia na nowym stanowisku, miałoby skutek

antymotywacyjny, bowiem pracownik nie byłby zainteresowany awansami, skoro

podwyższanie mu wynagrodzenia na nim powodowałoby obniżanie dodatku.

Wnioski wyprowadzone z opisanej powyżej funkcji omawianego dodatku znajdują

potwierdzenie w zasadach jego obliczania określonych, stosownie do odesłania z

art. 5 ust. 6 in fine ustawy z 2003 r., w przepisach rozp. z 1996 r., wydanego na

podstawie art. 297 pkt 2 k.p. Jak wynika z § 7 ust. 1 tego rozporządzenia, dodatek

wyrównawczy do wynagrodzenia stanowi różnicę między wynagrodzeniem z okresu

poprzedzającego przeniesienie a wynagrodzeniem po przeniesieniu pracownika do

innej pracy. W odniesieniu do składników wynagrodzenia ustalanych w stałych

stawkach miesięcznych, co jest przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie,

jedyne odstępstwo od wskazanej reguły dopuszcza przytoczony wcześniej § 8

rozporządzenia, stanowiący, że dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia według

tego rodzaju składników zmniejsza się za każdy dzień pracy, za który pracownikowi

po powierzeniu innej pracy nie przysługuje wynagrodzenie za pracę. Wbrew

zarzutowi pełnomocnika skarżącego, że przyjęcie przez Sąd Okręgowy

dopuszczalności takiego zmniejszenia, przy jednoczesnym uznaniu niezmienności

dodatku, jest nielogiczne, możliwość i konieczność takiej redukcji wynika (pomijając

nakaz wynikający z § 8 rozp. z 1996 r.) z samej istoty wynagrodzenia za pracę,

które przysługuje zasadniczo za pracę wykonaną (art. 80 zdanie pierwsze k.p.).

Skoro więc dodatek wyrównawczy odzwierciedla zarobek utracony wskutek

wypowiedzenia zmieniającego, to nie może obejmować części takiego

wynagrodzenia, której pracownik by nie uzyskał w okolicznościach, w których

wynagrodzenie nie przysługuje (np. w razie nieobecności w pracy uzasadniającej

13

wypłatę zasiłku chorobowego). Nie ma też podstaw do uznania, jak stwierdzono w

uzasadnieniu skargi, że do odmiennego wniosku prowadzi § 7 rozp. urlopowego,

stosowany do obliczenia dodatku wyrównawczego zgodnie z § 7 ust. 2 rozp. z

1996 r. Przepis ten stanowi, że „Składniki wynagrodzenia określone w stawce

miesięcznej w stałej wysokości uwzględnia się w wynagrodzeniu urlopowym w

wysokości należnej pracownikowi w miesiącu wykorzystywania urlopu.” Pomijając

to, że Autor skargi nie uzasadnia swojego twierdzenia, należy wskazać, że przepis

ten potwierdza jedynie powyższe wnioski. Wynika z niego, po uwzględnieniu

wskazanej wyżej, podstawowej zasady określonej w § 7 ust. rozp. z 1996 r., że od

wynagrodzenia ustalonego jak wynagrodzenie urlopowe od podstawy w stawce

miesięcznej w stałej wysokości obowiązującej przed wypowiedzeniem

zmieniającym odejmuje się tak samo obliczone wynagrodzenie przysługujące od

podstawy obowiązującej po zmianie stanowiska.

Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że dodatek wyrównawczy,

przysługujący na podstawie art. 5 ust. 6 ustawy z 2003 r. pracownikowi będącemu

członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej, któremu wypowiedziano

warunki pracy i płacy, stanowi w zakresie składników wynagrodzenia określonych w

stawkach miesięcznych w stałej wysokości, różnicę między wynagrodzeniem

przysługującym bezpośrednio po przeniesieniu do innej pracy a wynagrodzeniem,

które przysługiwało pracownikowi bezpośrednio przed przeniesieniem i nie podlega

zmianie do końca okresu, w którym pracownik jest objęty szczególną ochroną

stosunku pracy.

Nieuzasadniony okazał się także zarzut naruszenia art. 5 ust. 6 ustawy z

2003 r., przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu założenia, że dodatek

wyrównawczy przysługuje przez cały okres pozostawania przez pracownika w

sytuacji pracownika szczególnie chronionego, a nie jedynie do końca pierwszego

okresu określonego uchwałą zarządu uzupełnionego o połowę tego okresu w

wymiarze nieprzekraczającym jednego roku. Zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 6

ustawy z 2003 r. (podobnie jak według art. 6 ust. 1 ustawy z 1989 r.) dodatek

przysługuje do końca okresu korzystania z ochrony. Wynika stąd, jak trafnie

przyjęto w zaskarżonym wyroku za cytowaną wcześniej uchwałą Sądu

Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1992 r. (I PZP 17/92), że dodatek wyrównawczy

14

przysługuje przez cały okres objęty szczególną ochroną stosunku pracy,

niezależnie od tego, czy ochrona ta wynika z pierwszego, czy kolejnego wyboru do

zarządu zakładowej organizacji związkowej. W pełni aktualne jest nadal

wyjaśnienie ratio legis takiego unormowania, wskazane w powołanej uchwale,

zgodnie z którym, dodatek wyrównawczy stanowi rekompensatę wyłączenia przez

przepisy o zwolnieniach grupowych wynikającej z art. 32 ustawy o związkach

zawodowych ochrony przed wypowiedzeniem zmieniającym i nie ma podstaw do

pozbawienia pracownika tego dodatku przed upływem czasu, w którym mógłby

korzystać z pełnej ochrony ustanowionej tym przepisem. Literalne brzmienie art. 5

ust. 6 ustawy z 2003 r., jak również art. 5 ust. 5 tej ustawy, który zezwala na

dokonanie wypowiedzenia zmieniającego członkom zarządu zakładowej organizacji

związkowej „w okresie objęcia szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem stosunku pracy”, nie uzasadnia ograniczenia czasu wypłacania

dodatku do okresu wynikającego z pierwszego wyboru do zarządu. Przeciwnie,

zgodne z tym brzmieniem jest uznanie, że ponowny wybór powoduje jedynie

przedłużenie okresu ochrony, natomiast jej ograniczenie do okresu wynikającego z

pierwszego wyboru byłoby sprzecznym z literą tego przepisu zawężeniem ochrony

do części okresu, o którym przepis ten stanowi. Powyższego wniosku nie podważa

zmiana art. 32 ustawy z dnia 31 maja 1991 r. o związkach zawodowych,

wprowadzona ustawą z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 135, poz. 1146), która weszła w życie

1 lipca 2003 r. Jak twierdzi pełnomocnik skarżącego, zmiana ta wprowadziła inne

określenie okresu ochrony, polegające na wskazywaniu pracowników chronionych i

okresu ochrony uchwałą zarządu oraz na odwołaniu się w art. 5 ust. 6 ustawy z

2003 r. do okresu, w którym pracownicy mający prawo do dodatku „korzystaliby” z

ochrony. Wbrew przekonaniu wyrażonemu w uzasadnieniu skargi, zmiany te nie

mają wpływu na przedstawiony wyżej wniosek o przysługiwaniu członkowi zarządu

dodatku wyrównawczego przez cały okres objęty szczególną ochroną stosunku

pracy. Wynikające z art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych uzależnienie

okresu ochrony od jego określenia w uchwale zarządu organizacji związkowej

zastępuje jedynie stosowane w poprzednim stanie prawnym wyznaczanie jego

długości przez czas trwania mandatu (który wynikał ze statutu, czyli również z

15

uchwały związkowej), co nie zmienia przyjętego wcześniej wniosku, że okres ten

jest częścią okresu „w którym korzystaliby ze szczególnej ochrony przed

wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy” w rozumieniu art. 5 ust. 6

ustawy z 2003 r. Natomiast zastosowanie w przytoczonym zwrocie ustawowym

określenia „w którym korzystaliby ze szczególnej ochrony” w miejsce poprzedniego

„w którym jest objęty szczególną ochroną” nie ogranicza, jak twierdzi skarżący,

okresu przysługiwania dodatku. Jest on bowiem nadal wyznaczany, jak poprzednio,

przez czas trwającej nadal, choć zmodyfikowanej, ochrony przed wypowiedzeniem

lub rozwiązaniem stosunku pracy.

Powyższa konkluzja odnosi się do sytuacji objętej stanem faktycznym

sprawy, w którym, jak wynika z ustaleń Sądów, powód przez cały okres objęty

sporem korzystał nieprzerwanie, w wyniku kolejnych wyborów, ze szczególnej

ochrony trwałości stosunku pracy jako członek zarządu, a po kolejnych wyborach

pracodawca nie korzystał z możliwości dokonania wypowiedzenia zmieniającego,

dopuszczonej przez art. 5 ust. 5 ustawy z 2003 r. Rozważanie szczególnej sytuacji

wynikającej ze skorzystania przez pracodawcę z prawa wypowiedzenia warunków

pracy i płacy po ponownym wyborze (w razie wystąpienia warunków określonych

ustawą) wykraczałoby poza podstawę faktyczną sporu.

W rezultacie należy uznać, że dodatek wyrównawczy, o którym stanowi art. 5

ust. 6 ustawy z 2003 r., przysługuje członkowi zarządu zakładowej organizacji

związkowej przez cały okres objęty nieprzerwanie szczególną ochroną stosunku

pracy, niezależnie od tego, czy ochrona ta wynika z pierwszego, czy kolejnego

wyboru do zarządu. Dodatek w niezmienionej wysokości przysługuje także po

kolejnych wyborach. Ewentualność zmiany jego wysokości można by rozważać

wyłącznie w razie dokonania przez pracodawcę ponownego wypowiedzenia

zmieniającego na warunkach określonych w art. 5 ust. 5 i 6 ustawy z 2003 r., co w

okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie miało miejsca.

Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia art. 6 k.c. Przepis ten, co jasno

wynika z jego treści dotyczy rozkładu ciężaru udowodnienia faktu. Tymczasem

strona skarżąca dopatruje się jego naruszenia w braku wykazania przez powoda

prawnego uzasadnienia dla wypłaty dodatku wyrównawczego przez cały okres

16

ochronny od 2002 do 2008 r. Taki kierunek zarzutów w oczywisty sposób nie mieści

w zakresie unormowania wskazanego przepisu.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.