I CSK 187/11

Sygn. akt I CSK 187/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Szpitala

Psychiatrycznego im.[...]. w Ż.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia – P. Oddziałowi Wojewódzkiemu

z udziałem interwenienta ubocznego Skarbu Państwa - Ministra Zdrowia

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 stycznia 2012 r.,

skarg kasacyjnych strony pozwanej i interwenienta ubocznego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 listopada 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powód - Wojewódzki Szpital Psychiatryczny im. [...] w Ż., w pozwie

skierowanym przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia, domagał się

zasądzenia kwoty 153 804,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Podniósł, między

innymi, że odmowa wypłaty przez pozwanego różnicy w koszcie udzielonych

świadczeń wynikającej z obligatoryjnej podwyżki wynagrodzenia oznacza, że

szpital poniesie z tego tytułu stratę. Szpital zmuszony był pokryć ze środków

własnych wysokość różnicy pomiędzy faktycznym kosztem świadczenia a kosztem

uznanym przez pozwanego, co bezpośrednio wywarło wpływ na jego ujemny wynik

finansowy.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 marca 2010 r. zasądził od pozwanego na

rzecz powoda kwotę 153 804,45 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 maja 2009 r.

do dnia zapłaty. Ustalił, że powód w dniu 26 listopada 2006 r. zawarł z pozwanym

umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej - opieka psychiatryczna i leczenie

uzależnień - nr 0901004304200700, której przedmiotem było udzielanie w okresie

od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2007 r. świadczeń opieki zdrowotnej

określonych w załączniku nr 1 do tej umowy. Zobowiązanie oddziału Funduszu

zostało ustalone na kwotę 9 362 232,42 zł, a liczbę i cenę jednostek

rozliczeniowych określono w planie rzeczowo-finansowym, stanowiącym załącznik

do umowy. W § 4 ust. 4 umowy postanowiono, że kwota zobowiązania z ust. 1

zawiera w sobie kwotę stanowiącą realizację art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22

lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost

wynagrodzeń (Dz.U. Nr 149, poz. 1076 ze zm., dalej: „ustawa”), w wysokości 1 605

581,42 zł.

Strony związane były podobną umową także w okresie od 1 stycznia do 31

grudnia 2008 r. W § 5 ust. 1 tej umowy strony ustaliły maksymalną kwotę

zobowiązania Funduszu na 9 532 389,42 zł, określając jednocześnie w ust. 8

umowy, że kwota ta zawiera w sobie kwotę przeznaczoną na wzrost wynagrodzeń

w roku 2008 zgodnie z postanowieniami rozdziału 3 ustawy o przekazaniu środków

finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń, w wysokości

3

1 605 581,42 zł. Analogicznie jak w poprzedniej umowie strony uzgodniły, że środki

na podwyżki będą przekazywane w równych miesięcznych ratach do 5-tego dnia

każdego miesiąca. Do umowy zawierane były aneksy, między innymi aneks nr 2

z dnia 29 lutego 2008 r. na mocy którego zwiększono kwotę zobowiązania

Funduszu, ustaloną w § 5 ust. 1 umowy, do kwoty 9 789 634,42 zł oraz aneks nr 3

z tego samego dnia zwiększający kwotę zobowiązania pozwanego do sumy

11 899 634,42 zł. Kolejnym aneksem z dnia 31 lipca 2008 r. strony zmieniły warunki

finansowania świadczeń w ten sposób, że zwiększyły kwotę zobowiązania

Funduszu do sumy 11 930 166,92 zł. W dniu 2 stycznia 2009 r. strony zawarły

kolejny aneks do umowy celem dostosowania ilości świadczeń określonych

w umowie do rzeczywistego wykonania w okresie od dnia 1 stycznia do

dnia 31 grudnia 2008 r. ustalając ostatecznie kwotę zobowiązania pozwanego na

11 874 103,92 zł.

W ramach zawartej umowy, świadczenia opieki zdrowotnej powód realizował

także na rzecz osób nieubezpieczonych, o jakich mowa w art. 12 pkt 2-4 ustawy

z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych

ze środków publicznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027, dalej:

„ustawa o świadczeniach”). Świadczenia te były realizowane także w 2006 roku.

Powód wystawił pozwanemu faktury za wykonane w listopadzie i grudniu

2007 r. świadczenia na kwotę 61 521,78 zł oraz za wykonane w okresie od dnia

1 stycznia 2008 r. do dnia 31 marca 2008 r. świadczenia na kwotę 92 282,67 zł.

Kwoty te stanowiły różnicę pomiędzy faktycznie poniesionymi kosztami przez

powoda a kwotą uznaną przez pozwanego i następnie wypłaconą. W odpowiedzi

na wezwanie do zapłaty wymienionych faktur pozwany oświadczył, że zawarta

w § 4 ust. 4 umowy kwota na podwyżki wynagrodzeń w wysokości 1 605 581,42 zł

została naliczona przez pozwanego jako realizacja postanowień art. 3 ustawy i stąd

żądanie zapłaty ponad wskazaną tam kwotę nie znajduje podstaw prawnych.

Sąd Okręgowy wskazał, że wobec nie wypowiedzenia się przez pozwanego

co do prawidłowości wyliczenia przez powoda dochodzonych w pozwie kwot, mając

na względzie wynik całej rozprawy, uznaje tę okoliczność za przyznaną, stosownie

do unormowania zawartego w art. 230 k.p.c.

4

Sąd pierwszej instancji podniósł także, że zgodnie z art. 136 pkt 5 ustawy

o świadczeniach umowa o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej określa między

innymi kwotę zobowiązania Funduszu wobec świadczeniodawcy. Kwota ta zgodnie

z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, w umowach na rok 2006, w okresie od dnia

1 października 2006 r. do 31 grudnia 2006 r., wzrasta, z mocy prawa,

o równowartość 7,5% kosztów pracy w poszczególnych rodzajach świadczeń opieki

zdrowotnej. W 2007 r. wzrasta, z mocy prawa, o równowartość 30 % kosztów pracy

w poszczególnych rodzajach świadczeń opieki zdrowotnej w stosunku do

podwojonej kwoty zobowiązania, o której mowa w art. 136 pkt 5 ustawy

o świadczeniach w umowach zawartych na rok 2006 za okres pierwszego półrocza

2006 r. według stanu na dzień 30 czerwca 2006 r. Ustęp drugi tego przepisu

stanowi, że koszty pracy w poszczególnych rodzajach świadczeń opieki zdrowotnej

stanowią iloczyn kwoty zobowiązania, o której mowa w art. 136 pkt 5 ustawy

o świadczeniach, i odpowiedniego wskaźnika określonego w załączniku do ustawy.

Z kolei zaś ust. 3 ustawy stanowi, że w umowach na rok 2007 zawartych

ze świadczeniodawcami, o których mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 ustawy

o świadczeniach, kapitacyjna stawka roczna określona w przepisach wydanych na

podstawie art. 137 ust. 10 ustawy o świadczeniach, wzrasta, z mocy prawa,

w stosunku do stawki kapitacyjnej obowiązującej w umowie zawartej na rok 2005,

o równowartość iloczynu średniej stawki kapitacyjnej w skali kraju obliczonej na

podstawie umów zawartych przez Fundusz na rok 2005, o której mowa w ust. 4,

oraz 30 % wskaźnika określonego w pkt 1 załącznika do ustawy.

Sąd Okręgowy podkreślił również, że powód w omawianym okresie

wykonywał świadczenia opieki zdrowotnej na rzecz osób nieubezpieczonych,

zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 12 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach.

Przepisy tej ustawy stanowią, że świadczenia opieki zdrowotnej udzielane

świadczeniobiorcom, innym niż ubezpieczeni, są finansowane z budżetu państwa,

chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej, a podmiotami zobowiązanymi

do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych są : właściwi

ministrowie lub Fundusz. Sposób i wysokość finansowania tych świadczeń został

sprecyzowany w aktach wykonawczych. Z uwagi na fakt, że przedmiot żądania

w rozpoznawanej sprawie dotyczy zapłaty za okres od listopada 2007 r. do marca

5

2008 r. sposób finansowania udzielonych świadczeń należało oceniać według

obowiązujących w tym okresie aktów wykonawczych. Okres od listopada 2007 r. do

dnia 28 lutego 2008 r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

20 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa

świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom innym niż

ubezpieczeni (Dz.U. Nr 281, poz. 2789), natomiast okres od 29 lutego 2008 r. do

31 marca 2008 r. na gruncie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego

2008 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń

opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 34, poz. 198). W świetle treści § 3 ust. 4 pkt 7

rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2004 r. i § 6 ust. 4 pkt 11 rozporządzenia z dnia

19 lutego 2008 r. cena za świadczenia udzielone osobom nieubezpieczonym

kształtowała się jednak w sposób identyczny jak cena za świadczenia udzielone

w ramach zawartej umowy z Funduszem i określała ją stawka ustalona w tej

umowie. W związku z tym podniósł, że skoro na cenę świadczenia, zgodnie

z postanowieniami umowy, składały się także środki na podwyżki dla pracowników,

przewidziane ustawą o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na

wzrost wynagrodzeń. to należało przyjąć, że na cenę świadczeń udzielonych

osobom nieubezpieczonym także składają się środki związane z obligatoryjną

podwyżką wynagrodzeń.

Jego zdaniem bez wpływu na tę ocenę pozostaje fakt, że środki na podwyżki

były przez pozwanego przekazywane jako środki wyodrębnione. Okoliczność ta nie

zmienia faktu, że na ogólny koszt świadczenia składały się koszty wynagrodzeń

osób udzielających tych świadczeń. W szczególności żaden przepis w tym zakresie

nie daje podstaw do przyjęcia odmiennej kalkulacji kosztów świadczeń udzielanych

na podstawie art. 12 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach. Brak takiej podstawy przede

wszystkim także w zapisach rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 października

2005 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki

zdrowotnej (Dz.U. 197, poz. 1643). Paragraf 15 ust. 6 tego aktu odsyła do

przepisów Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 grudnia

1998 r. w sprawie szczególnych zasad rachunku kosztów w publicznych zakładach

opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 164, poz. 1194), zgodnie z którymi, ewidencją kosztów

w zakładzie opieki obejmuje się wszystkie koszty ponoszone przez zakład,

6

z uwzględnieniem rodzajów kosztów oraz ośrodków kosztów w układzie

podmiotowo-przedmiotowym. Ewidencja kosztów według kryterium rodzajowego

obejmuje między innymi zużycie materiałów, zużycie energii, usługi obce, podatki

i opłaty, wynagrodzenia, w tym wynagrodzenia ze stosunku pracy i wynagrodzenia

z umów zleceń i o dzieło, a także świadczenia na rzecz pracowników, w tym składki

na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, fundusz pracy, odpisy na zakładowy

fundusz świadczeń socjalnych. W świetle tych przepisów należało, zdaniem Sądu

Okręgowego, uznać za zasadne powiększenie kwoty zobowiązania pozwanego

przyjętej w zawartych na rok 2007 i 2008 umowach o kwoty podwyżek w wysokości

i na zasadach przewidzianych ustawą o przekazaniu środków finansowych

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń także w odniesieniu do świadczeń

udzielonych na podstawie art. 12 pkt 2-4 ustawy o świadczeniach. Za przyjęciem

takiej koncepcji jego zdaniem przemawiała również okoliczność, że ten wzrost

wynagrodzeń, zwiększał kwoty zobowiązania Funduszu z mocy samego prawa,

a zatem niezależnie od późniejszych porozumień wynikających z aneksowania

umów. W konsekwencji uznał, że skoro źródłem zobowiązania Funduszu

w zakresie środków na wzrost wynagrodzeń była ustawa, a nie stosunek

obligacyjny, to należało uznać pierwszeństwo zapisów ustawy nad postanowieniami

umownymi.

Sąd Okręgowy odwołał się także do stanowiska Ministerstwa Zdrowia,

wyrażonego w komunikacie z dnia 24 stycznia 2008 r. i zamieszczonego

na stronie internetowej, zgodnie z którym zobowiązanym do sfinansowania kosztów

świadczeń udzielonych osobom nieubezpieczonym na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3

i art. 12 pkt 2-4 ustawy oświadczeniach, w okresie do końca 2007 r.

a nie sfinansowanych przez Biuro Rozliczeń Międzynarodowych, jest Narodowy

Fundusz Zdrowia. W komunikacie tym zawarto także instrukcję, stosownie do której

w fakturach świadczeniodawcy powinni wskazywać jako nabywcę Fundusz

i kierować żądanie zapłaty do właściwych oddziałów wojewódzkich Funduszu.

Odnosząc się do zarzutów pozwanego poddających w wątpliwość wysokość

żądanej kwoty, Sąd Okręgowy stwierdził, że pozwany jako wyspecjalizowana

instytucja dysponująca odpowiednimi służbami, miał możliwość zweryfikowania

przedstawionego przez powoda wyliczenia kosztów, a w razie odmiennego zdania,

7

przedstawienia własnych wyliczeń w tym zakresie. Wobec takiego zaniechania Sąd

ten uznał za uprawnione przyjęcie tej okoliczności za przyznaną i nie wymagającą

dalszego badania.

Wyrok ten w całości zaskarżyli pozwany Narodowy Fundusz Zdrowia w W.

oraz interwenient uboczny po stronie pozwanej Skarb Państwa - Minister Zdrowia,

zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 listopada 2010 r. oddalił obie apelacje

i orzekł o kosztach postępowania. Wskazał, że pozwany Narodowy Fundusz

Zdrowia obowiązany jest do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych

świadczeniobiorcom, o których mowa w art. 12 pkt 2 - 4 ustawy o świadczeniach.

Obowiązek ten wynika wprost z przepisu § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 19 lutego 2008 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania

z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 34, poz. 198) i istnieje

od dnia 29 lutego 2008 r. (por. § 13 wymienionego Rozporządzenia). Ocenił, że

z uwagi na treść § 11 tego Rozporządzenia, zgodnie z którym świadczenia opieki

zdrowotnej, o których mowa w § 2 ust. 1, udzielone i niesfinansowane do dnia

wejścia w życie rozporządzenia, są finansowane przez Fundusz z dotacji na rok

2008 na dotychczasowych zasadach a także Komunikat Ministerstwa Zdrowia

z dnia 24 stycznia 2008 r. w sprawie zwrotu kosztów świadczeń udzielonych w roku

2007 i nie sfinansowanych przez Biuro Rozliczeń Międzynarodowych, legitymacja

bierna pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia w odniesieniu do całego okresu

objętego żądaniem pozwu (miesiące listopad i grudzień 2007 r. oraz styczeń, luty

i marzec 2008 r.), nie budzi wątpliwości.

Podniósł, że okolicznością bezsporną było, że Szpital, będąc związany

z pozwanym Funduszem umową o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej

zarówno w 2007 r. jak i w 2008 r., udzielał w okresie od listopada 2007 r. do marca

2008 r., świadczeń opieki zdrowotnej na rzecz świadczeniobiorców o których mowa

w art. 12 pkt 2 - 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach i pozwany

Fundusz pokrył koszty tych świadczeń w ilości wynikającej z zestawień i faktur

złożonych do akt sprawy, jednakże bez kosztów podwyżek wynagrodzeń

przewidzianych ustawą z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych

8

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń, podkreślając, że obowiązek pokrycia

przez pozwanego owej różnicy stanowi w sprawie istotę sporu.

Według oceny Sądu Apelacyjnego, nie naruszało przepisów prawa

materialnego zapatrywanie Sądu Okręgowego, według którego powiększenie kwoty

zobowiązania Funduszu, przyjętej w zawartych na rok 2007 i 2008 umowach

z powodem, o kwoty podwyżek w wysokości i na zasadach przewidzianych ustawą

o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń

odnosi się także do świadczeń udzielonych na podstawie art. 12 pkt 2-4 ustawy

o świadczeniach. Odwołując się do treści przepisów art. 3 ustawy, uznał, że Sąd

Okręgowy zasadnie wywiódł, iż wzrost wynagrodzeń wprowadzony tym

unormowaniem zwiększył kwoty zobowiązania Funduszu z mocy samego prawa,

a zatem niezależnie od późniejszego aneksowania umów o udzielanie świadczeń

opieki zdrowotnej. Innymi słowy, jego zdaniem, owe aneksy miały charakter wtórny

i deklaratywny w stosunku do zapisu ustawowego, zaś źródłem zobowiązania

Funduszu w zakresie powiększenia kwot określanych w umowach o kwoty

określone w art. 3 tej ustawy, zawsze pozostawał zapis ustawy. W tym kontekście

zinterpretował także art. 10 c ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r., określający

w jaki sposób efekty zastosowania mechanizmu podwyżkowego określonego w art.

3 ust. 1 i 2 ustawy znajdą odzwierciedlenie w umowach o udzielanie świadczeń

opieki zdrowotnej. Wskazał, że podobnie rzecz ma się w odniesieniu do przepisu

art. 10 d ust. 5 ustawy, który dotyczyć może tylko tych sytuacji, kiedy kwota

zobowiązania, o której mowa w art. 136 pkt 5 ustawy o świadczeniach,

podwyższona została z naruszeniem zasad przewidzianych w art. 3 ustawy

podwyżkowej. Wyraził zapatrywanie, że to samo dotyczy zarzucanego w apelacji

pozwanego naruszenia § 1 pkt 1 i w apelacji interwenienta ubocznego - § 13, § 22

i § 23 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych

warunków umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 81, poz. 484).

W związku z powyższym, jako bezzasadne ocenił zarzuty strony pozwanej

i interwenienta ubocznego wskazujące, że kwoty zobowiązania Funduszu

określone w aneksach podpisywanych przez strony w związku z realizacją ustawy

z dnia 22 lipca 2006 r., stanowią w każdym wypadku górną granicę zobowiązania

Funduszu.

9

Podkreślił, że krytyka zaskarżonego wyroku zawarta w obu apelacjach

skupiała się na założeniu, które legło u podstaw tego wyroku a mianowicie,

że zwiększona o kwotę podwyżki kwota zobowiązania Funduszu wobec

świadczeniodawcy podwyższa wartość poszczególnych świadczeń zdrowotnych

o kwotę owej podwyżki. W ocenie Sądu Apelacyjnego, krytyka ta nie znajduje

usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim zaakceptował fakt, że koszty pracy

stanowią składnik kształtowania ceny udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej

i co za tym idzie wzrost wynagrodzeń pracowników służby zdrowia musi w sposób

istotny rzutować na cenę poszczególnych świadczeń zdrowotnych. Jego zdaniem

za takim stanowiskiem przemawia wykładnia językowa przepisów art. 3 ust. 1 pkt 1

i 2 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r., gdzie mowa jest o wzroście z mocy prawa kwoty

zobowiązania Funduszu o określony procent kosztów pracy w poszczególnych

rodzajach świadczeń opieki zdrowotnej. Wskazał, że ten kierunek wykładni wspiera

również wykładnia systemowa i funkcjonalna (celowościowa). Podkreślił,

że podwyżka wynagrodzeń wprowadzona ustawą o przekazaniu środków

finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń w latach 2006 - 2007

na stałe stała się częścią wynagrodzenia objętych nią pracowników służby zdrowia

i od tego czasu wycena poszczególnych świadczeń opieki zdrowotnej nie mogła

tego faktu pomijać. Realnie więc, kwota podwyższona, mimo że przekazywana była

jako kwota wyodrębniona i odrębnie rozliczana, stała się częścią ceny

poszczególnych świadczeń zdrowotnych. Jeżeli zatem jednym z zasadniczych

celów trwającej od szeregu lat reformy służby zdrowia, w tym sposobu jej

finansowania, jest budowa sprawnie działającego i przejrzystego finansowo rynku

świadczeń zdrowotnych, to interpretacja poszczególnych aktów prawnych

realizujących tę reformę, nie może abstrahować również od jej celu.

Wskazując, że pozwany odwoływał się do wykładni autentycznej,

przypomniał, że ustawa o przekazaniu środków finansowych na wzrost

wynagrodzeń została uchwalona w wyniku łącznego procedowania nad projektem

poselskim (druk nr 673) oraz rządowym (druk nr 671). W związku z tym jego

zdaniem nie wystarczyło, odwołanie się do Zarządzenia Prezesa Funduszu z dnia

24 sierpnia 2006 r. w sprawie wykonania wymienionej ustawy, pisma Ministra

Zdrowia z dnia 5 września 2006 r., decyzji Ministra Zdrowia z dnia 7 września

10

2006 r. oraz do uzasadnienia projektu rządowego ustawy (druk nr 671), gdzie

istotnie daje się zauważyć intencja, aby uwzględnienie przez Narodowy Fundusz

Zdrowia środków finansowych na pokrycie wzrostu wynagrodzeń osób

zatrudnionych w publicznych zakładach opieki zdrowotnej nie wpłynęło na cenę

świadczeń opieki zdrowotnej i ich liczbę ustalonych w umowach o udzielenie

świadczeń opieki zdrowotnej (por. str. 5 uzasadnienia projektu rządowego).

Długofalowo jednak (a więc bez ograniczenia perspektywy tylko do lat w których

wprowadzano przedmiotową podwyżkę), nie oznaczało to, aby ustalony w projekcie

udział kosztów pracy nie znalazł odzwierciedlenia w cenie poszczególnego

świadczenia zdrowotnego. Wskazał także, że w uzasadnieniu projektu sejmowego

znajdujemy informację jak kalkulowano wskaźniki wzrostu kosztów pracy przyjęte

następnie w ustawie. Uwzględnienie wyników wszystkich zastosowanych powyżej

rodzajów wykładni prowadzi do zaakceptowania wskazanej na wstępie tego

fragmentu rozważań tezy, że zwiększona o kwotę podwyżki kwota zobowiązania

Funduszu wobec świadczeniodawców podwyższa wartość poszczególnych

świadczeń zdrowotnych o kwotę owej podwyżki.

Pozwany w skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie wyroku i jego zmianę

przez uwzględnienie apelacji, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Oparł ją na podstawie określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.

zarzucając obrazę art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 10c ust. 1 ustawy w zw. z art. 136 pkt 5

ustawy o świadczeniach, § 1 pkt 1 i 2 załącznika do rozporządzenia Ministra

Zdrowia z dnia 6 października 2005 r. w sprawie ogólnych warunków umów

o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 197, poz. 1643); § 13, 17 ust. 2

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 października 2005 r. w sprawie ogólnych

warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej; § 3 ust. 4 pkt 7

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu

finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych

świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni (Dz.U. Nr 281, poz. 2789 – dalej

rozporządzenie nr 1) oraz § 6 ust. 4 pkt 11 rozporządzenia RM z dnia 19 marca

2008 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń

opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni (Dz.U.

Nr 34, poz. 198 – dalej rozporządzenie nr 2) w zw. z § 1 pkt 1 i pkt 2 załącznika do

11

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 października 2005 r. w sprawie ogólnych

warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej oraz naruszenie § 2 ust.

1 pkt 2 oraz § 11 rozporządzenia nr 2 w zw. z § 3 ust. 4 pkt 7 rozporządzenia nr 1

oraz § 6 ust. 4 pkt 11 rozporządzenia nr 2.

Skarga kasacyjna interwenienta ubocznego została oparta na obu

podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa

procesowego skarżący podniósł obrazę art. 230 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.;

art. 217 § 2 k.p.c. w zw. z art. 380 k.p.c.; art. 227 k.p.c. w zw. z art. 217 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 380 k.p.c. Z kolei naruszenie prawa materialnego obejmowało art. 3

ust. 1, art. 10c ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 10d ust. 5 ustawy; § 13 i 17 ust. 2, § 22

i § 23 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 października 2005 r.

w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej; § 3

ust. 4 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 grudnia 2004 r. w sprawie

sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej

udzielanych świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni; § 2 ust. 1 i § 3 ust. 1

Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2008 r w sprawie sposobu i trybu

finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej; § 7 rozporządzenia

Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie

szczególnych zasad rachunku kosztów w publicznych zakładach opieki zdrowotnej

(Dz.U. Nr 164, poz. 1194).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Szpital oparł swe roszczenie na pisemnym zestawieniu wzrostu funduszu

wynagrodzeń wyliczonym w odniesieniu do udzielonych świadczeń zdrowotnych

w listopadzie oraz grudniu 2007 r. i w okresie od dnia 1 stycznia 2008 r. do dnia

31 marca 2008 r. Na pierwszej rozprawie pełnomocnik pozwanego podniósł,

że „sposób przedstawienia wyliczeń dochodzonej kwoty jak i zestawienia faktur

nie dają podstawy stronie pozwanej do ustalenia prawidłowości dokonanych

wyliczeń”. Interwenient uboczny po stronie pozwanej Skarb Państwa - Minister

Zdrowia zastępowany przez Prokuratorię Skarbu Państwa w pierwszym piśmie

procesowym wniósł o przeprowadzenie dowodu z faktur wystawionych przez

powoda Narodowemu Funduszowi Zdrowia za sporne okresy na okoliczność

12

sposobu, w jaki powód wykazywał na fakturach wysokość środków

przekazywanych na wynagrodzenia oraz braku wzrostu ceny jednostki

rozliczeniowej (punktu) w związku z wykonywaniem ustawy z dnia 22 lipca 2006 r.,

o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń.

Wniósł także o zobowiązanie powoda do przedłożenia zawartego w wykonaniu

zarządzenia nr 77/2006 prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia aneksu do

umowy o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie opieka psychiatryczna

i leczenie uzależnień za rok 2006 i za rok 2007 i przeprowadzenie dowodu z tych

dokumentów na okoliczność braku wzrostu ceny jednostki rozliczeniowej (punktu)

w związku z wykonaniem ustawy o przekazaniu środków finansowych

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń.

Na ostatniej rozprawie Sąd pierwszej instancji postanowił oddalić

wniosek Prokuratorii Skarbu Państwa o nakazanie powodowi przedłożenia

zawnioskowanych dokumentów, ze względu na to, że to na powodzie spoczywa

ciężar udowodnienia faktów, z których wywodzi on skutki prawne. Stwierdził także,

że wobec niewypowiedzenia się przez pozwanego co do prawidłowości wyliczenia

przez powoda dochodzonych kwot, Sąd mając na względzie wynik całej rozprawy,

uznał tę okoliczność za przyznaną, stosownie do unormowania zawartego w art.

230 k.p.c.

Interwenient uboczny w apelacji w ramach obrazy prawa procesowego

podniósł naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 230, 217 § 2 i 227 k.p.c.,

przez bezpodstawne przyjęcie, że pozwany nie wypowiedział się co do twierdzeń

powoda w przedmiocie wysokości dochodzonego roszczenia pomimo wyraźnego

zaprzeczenia, a ustalenie wysokości środków uzyskanych przez powoda

i przeznaczonych przez niego na wzrost wynagrodzeń ma istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Apelacyjny w tej kwestii podniósł, że w apelacji interwenient uboczny nie

wykazał, że wskazane uchybienia wywarły wpływ na treść zaskarżonego

rozstrzygnięcia. Stanowisko to odniósł do pisma Ministra Zdrowia z dnia 7 września

2006 r., uzasadnienia projektu ustawy podwyżkowej oraz nieprzeprowadzenia

dowodu z aneksów do umów o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej.

13

Wyraził zapatrywanie, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 230 k.p.c.,

choć zarówno pozwany, jak i interwenient uboczny kwestionowali powództwo co do

zasady i wysokości. Wskazał, że powód przedstawił własne wyliczenie wysokości

dochodzonej kwoty oraz dowody na jego poparcie w postaci właściwych faktur

i zestawień, a tymczasem pozwany i interwenient uboczny, nie dokonali

jakiejkolwiek weryfikacji wyliczeń powoda i nie przedstawili własnych rozliczeń

w tym zakresie. Podkreślił przy tym, że pozwany nie kwestionował, iż za okres

objęty pozwem pokrył koszty świadczeń zdrowotnych, udzielonych przez powoda

osobom nieubezpieczonym, a „przedmiot sporu stanowiła tylko różnica w stosunku

do tych kosztów plus koszty wynikające z ustawy podwyżkowej”.

W tym stanie rzeczy należy zauważyć, że art. 230 k.p.c. mógłby mieć

w sprawie zastosowanie tylko wtedy, gdyby pozwany i interwenient uboczny

nie wypowiedzieli się w przedmiocie wyliczenia dochodzonego roszczenia.

Tylko w takim wypadku, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, Sąd pierwszej

mogłyby uznać te fakty za przyznane. Sam Sąd drugiej instancji stwierdził, że to nie

nastąpiło i odwołał się do zestawień i wystawionych faktur przez powoda,

tj. do dokumentów prywatnych. Przy zaprzeczeniu odnoszącym do treści

dokumentu prywatnego złożonego przez jedną ze stron procesu, przenosi ono na

stronę zaprzeczającą ciężar wykazania jego prawdziwości. Skoro dokonał tego

pozwany, to na nim w tej materii spoczywał ciężar dowodu (art. 253 k.p.c.; por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2007 r., I PK 112/07, OSNP 2008,

nr 19-20, poz. 288). Istniała więc podstawa do przyjęcia, ze wskazane uchybienie

nie miało wpływu na wynik sprawy.

Charakterystyczne było to, że Sąd pierwszej instancji, uznawał

zawnioskowane przez interwenienta ubocznego aneksy do umów jako istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy, niemniej wskazał, że okoliczność, na które zostały

zgłoszone, powinien wykazać powód. Z kolei Sąd drugiej instancji odwołując się do

charakteru tych umów wskazał, że ich treść w zakresie odnoszącym się do braku

uwzględnienia w nich wzrostu ceny jednostki rozliczeniowej (punktu), „nie mogła

przesądzić o bezzasadności powództwa”. Takie ogólne stwierdzenie jest

niewystarczające, gdyż przyjęta przez Sądy meriti konstrukcja prawna

14

rozstrzygnięcia nie uwzględniała w procesie wykładni wszystkich założeń systemu

opieki zdrowotnej.

Zgodnie z art. 132 ustawy o świadczeniach, podstawą udzielania świadczeń

opieki zdrowotnej ze środków publicznych przez Fundusz jest umowa o udzielenie

tych świadczeń zawarta pomiędzy świadczeniodawcą, a dyrektorem oddziału

wojewódzkiego Funduszu. W doktrynie stosunek między ubezpieczonym

(uprawnionym) określa się jako stosunek ubezpieczenia, stosunek pomiędzy

świadczeniodawcą a Funduszem stosunkiem „organizacji świadczeń”, natomiast

stosunek między ubezpieczonym i świadczeniodawcą stosunkiem „opieki

zdrowotnej”. W piśmiennictwie i orzecznictwie, jeszcze na gruncie kas chorych,

trafnie przyjęto zobowiązaniową naturę stosunku pomiędzy Funduszem

a świadczeniodawcą (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2003 r.,

IV CKN 393/01, BSN 2004 r., nr 1, s. 11 i z dnia 16 lutego 2005 r., IV CK 541/04,

OSP 2006 nr 1, poz. 3). Jeżeli zatem w ustawie o przekazywaniu środków

finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń brak wyraźniej podstawy

do stwierdzenia, że ta podwyżka skutkuje podwyższeniem cen jednostkowych

świadczeń opieki zdrowotnej, objętych umową świadczeniodawcy z Narodowym

Funduszem Zdrowia, to już z tego względu przedmiotowe aneksy mogły mieć

znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Istniały więc podstawy do przyjęcia, że Sąd drugiej instancji, nie

uwzględniając zarzutu apelacyjnego naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 217 § 2

k.p.c. i art. 380 k.p.c., dopuścił się istotnego uchybienia procesowego, które mogło

mieć wpływ na wynik sprawy, co czyniło uzasadnioną podstawę kasacyjną,

określoną w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., i zwalniało Sąd Najwyższy od szczegółowego

rozważenia zarzutów dotyczących obrazy prawa materialnego.

Mając jednak na uwadze skomplikowany charakter sprawy (por. odmienne

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r., I CSK 470/10 i z dnia

14 czerwca 2011 r., I CSK 587/10 niepublikowane), celowym było odniesienie się

jednak do kilku kwestii materialnych.

Wymieniona w art. 136 pkt 5 ustawy o świadczeniach kwota zobowiązania

stanowi tzw. limit, tj. określa maksymalną wielkość którą Fundusz zapłaci

15

za świadczenia opieki zdrowotnej udzielone przez danego świadczeniodawcę.

Innymi słowy Fundusz jest zobowiązany, poza niewchodzącymi w sprawie

w rachubę wyjątkami, np. dotyczącymi świadczeń ratujących życie, do

sfinansowania świadczeń udzielonych w okresie rozliczeniowym tylko do wysokości

tej kwoty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 18/05, OSP

2006, nr 6, poz. 70). Limity umowne są więc wiążące w zakresie udzielanych

świadczeń poza sytuacjami nagłymi.

Dla istoty występującego w sprawie zagadnienia nie ma

zasadniczego znaczenia fakt, że w sprawie chodzi o roszczenie związane

ze świadczeniami wobec nieubezpieczonych finansowanymi z budżetu państwa,

skoro Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie

sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej

udzielonych świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni (Dz.U. Nr 281, poz.

27890) stanowiło w § 3 ust. 4 pkt 7, że cena za świadczenia udzielone

nieubezpieczonym finansowane z budżetu państwa jest równa cenie ustalonej

w umowie z Funduszem i identyczne rozwiązanie zostało przyjęte w § 2 ust. 1

i w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie

sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej

(Dz.U. nr 137, poz. 858). Trafnie więc interwenient uboczny podniósł, że wycena

w jednostkach rozliczeniowych (punktach) poszczególnych świadczeń

finansowanych z budżetu oraz cena jednostki rozliczeniowej (punktu)

ustalona w umowie pomiędzy powodem a Funduszem obowiązywała także Skarb

Państwa, tj. płatnika za pośrednictwem pozwanego świadczeń udzielonych

nieubezpieczonym.

Ustawa o przekazaniu środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost

wynagrodzeń dotyczy środków tylko na wynagrodzenia; gdyby bezpośrednio swym

zakresem obejmowała świadczenia, to wchodziłby w rachubę albo wzrost ich

liczby przy niezmienionej cenie, albo wzrost ceny świadczeń przy niezmienionej ich

liczbie. Trafnie interwenient uboczny podniósł, że obydwie te ewentualności

prowadzić by mogły do niezrealizowania zasadniczego celu tej ustawy, jakim było

dokonanie podwyższenia wynagrodzeń pracowników ochrony zdrowia, np.

w wypadku, gdy świadczeniodawca nie zrealizowałby świadczeń w ilości

16

przewidzianej w umowie z Funduszem. Z kolei przy powstaniu tzw. nadwykonań

świadczeniodawca uzyskiwałby środki większe niż przewidziane w art. 3 ust. 1 i art.

10c ust. 1 ustawy. Prowadziłoby to do wzruszenia równowagi finansowej

Narodowego Funduszu Zdrowia. Tymczasem z art. 5 ust. 1 i art. 10d ust. 5 ustawy

zdaje się wynikać, że na wynagrodzenia są przekazywane tylko środki uzyskiwane

zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 3 ust. 1 i art. 10c ust. 1 ustawy

i wyodrębnione z kwoty zobowiązania stanowiącej tzw. limit.

Trafnie skarżący zwrócił uwagę na to, że wobec naturalnego wahania

w poziomie realizacji świadczeń w poszczególnych miesiącach, przyjęcie

interpretacji dokonanej przez Sądy meriti mogłoby oznaczać, że pracownicy

otrzymywaliby różne wynagrodzenia za poszczególne okresy płatności, a po za

tym wystąpiłyby trudności z realizacją art. 6, 7 i 10d ust. 4 ustawy. Z unormowań

tych pośrednio wynika, że wzrost wynagrodzeń odbywał się tylko w ramach

przekazanych środków, natomiast wzrost dokonany z przekroczeniem puli środków

przekazanych na ten cel, na podstawie ustawy o przekazaniu środków finansowych

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń stanowił działania na własne ryzyko

zakładu opieki zdrowotnej.

Nie bez znaczenia jest także argument pozwanego, że ustawodawca w art. 3

ust. 1 pkt 2 i w art. 10c ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy dokładnie

zdefiniował, jak należy rozumieć koszt pracy w poszczególnych rodzajach

świadczeń opieki zdrowotnej, nie posiłkując się pojęciem ceny, ani nie unormował,

że zwiększenie zobowiązania Funduszu wobec świadczeniodawców skutkuje

automatycznie wzrostem ceny jednostkowej świadczenia. Poza za tym za

prezentowanym przez pozwanego mechanizmem podwyżek niewątpliwie może

przemawiać uzasadnienie projektu rządowego. Względy te mogą wskazywać,

że ustawodawca tworząc wzór matematyczny w art. 3 ust.1 i 2 ustawy zrezygnował

ze ścisłego powiązania kwoty podwyżki z ceną jednostkową wykonanego

świadczenia oraz również z ilością udzielanych świadczeń. Niewątpliwie więc

intencją ustawodawcy było określenie podwyżki wynagrodzeń w odniesieniu do

zakontraktowanych, a nie wykonanych świadczeń. Argumenty te mogą pośrednio

uzasadniać pogląd, że realizacją ustawy o przekazaniu środków finansowych

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń było podniesienie kwot zobowiązań

17

funduszu zawartych w poszczególnych umowach o udzielenie świadczeń opieki

zdrowotnej, a nie podniesienie ceny świadczeń, czy zwiększenie jednostek

rozliczeniowych.

Mając na uwadze powyższe względy, należało orzec jak w sentencji

(art. 39815

§ 1 k.p.c.).