I PK 83/11

Sygn. akt I PK 83/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i

Położnych Międzyzakładowej Organizacji Zawodowej przy Szpitalu

Specjalistycznym

przeciwko Szpitalowi Specjalistycznemu

o przekazanie środków na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 października 2010 r.,

1) oddala skargę kasacyjną,

2) nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 17 maja 2010 r. oddalił

powództwo Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych

Międzyzakładowej Organizacji Związkowej przy Szpitalu Specjalistycznym /.../

skierowane przeciwko pozwanemu temu Szpitalowi Specjalistycznemu o

przekazanie na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych Szpitala kwoty

706.058,80 zł tytułem odpisu podstawowego za rok 2008.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach

faktycznych. W pozwanym Szpitalu obowiązuje Regulamin Wynagradzania

Pracowników z dnia 15 września 2000 r., uzgodniony z zakładowymi organizacjami

związkowymi działającymi na jego terenie. Na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych wprowadzono do tego Regulaminu

art. 33a, mocą którego w 2004 r. utworzono zakładowy fundusz świadczeń

socjalnych, z tym że dyrektor szpitala aneksem z dnia 31 grudnia 2004 r. dodał do

regulaminu art. 33b, zgodnie z którym nie tworzono zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych w latach 2005 – 2007. W pozwanym działa 7 związków

zawodowych. Są to organizacje związkowe reprezentatywne: Ogólnopolski Związek

Zawodowy Pielęgniarek i Położnych Międzyzakładowa Organizacja Związkowa,

Komisja Międzyzakładowa NSZZ „Solidarność” oraz Związek Zawodowy

Pracowników Szpitala Specjalistycznego. Pozostałe organizacje związkowe, to: /.../

W dniu 2 listopada 2007 r. dyrektor pozwanego Szpitala skierował do wszystkich

organizacji związkowych, za wyjątkiem Zakładowej Organizacji Związkowej

Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Techników Medycznych Elektroradiologii,

gdyż od dnia 1 listopada 2005 r. wszyscy pracownicy Zakłady Diagnostyki

Obrazowej, w tym także tworzący ten związek zawodowy, zostali przejęci przez

NZOZ, pismo w sprawie wyrażenia zgody na nietworzenie odpisu na ZFŚS w latach

2008 – 2010. Tylko Oddział Terenowy Ogólnopolskiego Związku Zawodowego

Lekarzy wyraził zgodę na tę propozycję. Ogólnopolski Związek Zawodowy

Pielęgniarek i Położnych Międzyzakładowa Organizacja Związkowa nie wyraziła

natomiast zgody na nietworzenie odpisu na fundusz świadczeń socjalnych w latach

2008 – 2010. Z kolei Komisja Międzyzakładowa NSZZ „Solidarność” nie wyraziła

3

zgody na nietworzenie odpisu na ten fundusz w roku 2008 i nie zajęła stanowiska w

kwestii tworzenia funduszu w latach 2009 – 2010. Zawodowy Pracowników Szpitala

Specjalistycznego także nie wyraził zgody na nietworzenie odpisu na fundusz w

roku 2008, jednakże nie podjął decyzji co do następnych lat. Terenowa Organizacja

Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pracowników Diagnostyki Medycznej i

Fizjoterapii nie wyraziła zgody na nietworzenie odpisu na Fundusz w latach 2008 –

2010. Analogiczne stanowisko zajął Związek Zawodowy Pielęgniarek Szpitala

Specjalistycznego. Z uwagi na rozbieżne stanowiska organizacji związkowych

dyrektor pozwanego podjął decyzję w sprawie wprowadzenia zmian do Regulaminu

Wynagradzania i aneksem z dnia 17 grudnia 2007 r. stanowiącym załącznik nr 1 do

Zarządzenia Dyrektora Szpitala Specjalistycznego z dnia 17 grudnia 2007 r. przed

art. 34 dodał art. 33c w brzmieniu: „w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia

2010 r. nie będzie tworzony odpis podstawowy na Zakładowy Fundusz Świadczeń

Socjalnych”. Aneks ten wszedł w życie z dnia 31 stycznia 2008 r., tj. po upływie

dwóch tygodni od podania go do wiadomości pracowników poprzez wywieszenie na

tablicy ogłoszeń. Związki zawodowe nie zostały pisemnie powiadomione o

powyższej zmianie. W czasie negocjacji ze związkami zawodowymi dyrektor

szpitala nie był świadomy tego, że Związek Zawodowy Lekarzy nie jest związkiem

reprezentatywnym, zaś inne związki także nie podawały w wątpliwość

reprezentatywności Oddziału Terenowego Związku Zawodowego Lekarzy.

Podstawową przyczyną nietworzenia w pozwanym szpitalu Zakładowego Funduszu

Świadczeń Socjalnych w latach 2008 – 2010 była trudna sytuacja szpitala.

Wskazując na powyższe ustalenia oraz powołując się na treść art. 3 ust. 1 i

2, art. 4 ust. 1 i art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych oraz art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych, sąd pierwszej instancji stwierdził, że wpływ

organizacji związkowych na tworzenie funduszu polega na tym, iż w układzie

zbiorowym strony mogą dowolnie określić wysokość odpisu na fundusz, mogą

również postanowić, że nie będzie on tworzony. Warunkiem skorzystania z tych

możliwości przez zakładową organizację związkową jest obowiązywanie

zakładowego układu zbiorowego pracy lub regulaminu wynagrodzeń. W celu

wydania regulaminu (bądź jego zmian) pracodawca powinien zaś przedstawić

4

projekt organizacjom związkowym do uzgodnienia. Jeżeli u pracodawcy działa kilka

organizacji związkowych powinny one przedstawić pracodawcy w terminie 30 dni

wspólnie uzgodnione stanowisko w sprawie projektu. W razie przedstawienia

wspólnego stanowiska przez zakładowe organizacje związkowe w wymienionym

terminie, projekt wymaga dalszych uzgodnień. Jeśli natomiast w terminie 30 dni

organizacjom związkowym nie uda się wypracować wspólnego stanowiska,

pracodawca ma prawo wprowadzić regulamin w projektowanym brzmieniu.

Zdaniem sądu pierwszej instancji działające w pozwanym związki zawodowe

powinny były wypracować wspólne stanowisko. Wymóg ten dotyczy wszystkich

działających na terenie zakładu pracy organizacji związkowych, a jeżeli nie jest to

możliwe, to co najmniej organizacji reprezentatywnych w rozumieniu art. 24125a

k.p.

Działające w pozwanym związki zawodowe nie wypracowały jednak wspólnego

stanowiska, a zatem nie można było mówić o takim stanowisku także w odniesieniu

do związków reprezentatywnych. Były one bowiem zgodne jedynie co do roku

2008, natomiast brak było ich wspólnego stanowiska w stosunku do pozostałego

okresu. Odrębne stanowiska nie wiążą natomiast pracodawcy, chyba że wśród nich

jest jednolite stanowisko wszystkich reprezentatywnych organizacji związkowych.

Skoro jednak w niniejszej sprawie nie doszło pomiędzy tymi organizacjami do

konsensusu, to pracodawca był uprawniony do wprowadzenia zmian. W ocenie

sądu pierwszej instancji niewyrażenie zgody na nietworzenie odpisu na fundusz

świadczeń socjalnych w całym okresie przypadającym na lata 2008 – 2010 tylko

przez jedną reprezentatywną organizację związkową oraz niewyrażenie zgody

przez pozostałe reprezentatywne organizacje związkowe na nietworzenie funduszu

jedynie w 2008 r., przy równoczesnym braku stanowiska co do lat następnych

(2009 – 2010) powodowało, że nie można było przyjąć, aby reprezentatywne

związki zawodowe zajęły wspólne stanowisko w terminie 30 dni, w rozumieniu art.

30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych. Za błędny uznał przy tym Sąd

Okręgowy zarzut strony powodowej, że oparł się na stanowisku

niereprezentatywnego Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy, ponieważ

przed 2009 r. nie zgłaszano w przedmiocie reprezentatywności tego związku

żadnych zastrzeżeń. Podobna sytuacja miała też miejsce poprzednio. Wówczas

Oddział Terenowego Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy także wyraził

5

zgodę na nieprzekazywalnie środków na fundusz w latach 2004 – 2007 i

reprezentatywne związki zawodowe tego nie kwestionowały. Na koniec sąd

pierwszej instancji uznał, że nie można było przyjąć, iż „działanie pracodawcy było

celowe, aby pozbawić możliwości obrony swoich praw w przedmiocie odpisu na

fundusz”, gdyż podstawową przesłankę nietworzenia funduszu stanowiła trudna

sytuacja finansowa pozwanego.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 26

października 2010 r. oddalił apelację wniesioną od wyżej opisanego wyroku Sądu

Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 17 maja 2010 r. przez powoda Ogólnopolski

Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych Międzyzakładową Organizację

Związkową przy Szpitalu Specjalistycznym.

Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd

Okręgowy, z których wynikało, że organizacje związkowe, w tym organizacje

reprezentatywne, reagując na pismo dyrektora pozwanego szpitala z dnia

2 listopada 2007 r. w sprawie wyrażenia zgody na nietworzenie odpisu na ZFŚS w

latach 2008 – 2010, nie wyraziły wspólnie uzgodnionego stanowiska w tej kwestii.

Zdaniem sądu drugiej instancji zasadnicze znaczenie miał przy tym fakt, iż poza

wspólnym pismem Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i

Położnych Międzyzakładowej Organizacji Związkowej, Terenowej Organizacji

Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pracowników Diagnostyki Medycznej I

Fizjoterapii oraz Związku Zawodowego Pielęgniarek Szpitala Specjalistycznego, z

których jedynie pierwsza organizacja posiadała przymiot reprezentatywności, każda

organizacja związkowa swoje stanowisko w spornej kwestii wyraziła osobno. Nie

dokonano w tym celu wyłonienia wspólnej reprezentacji związkowej dla

przedstawienia wspólnie uzgodnionego stanowiska wszystkich lub tylko

reprezentatywnych organizacji. Z uwagi na brak ustaleń dotyczących sposobu

publikacji Zarządzenia Dyrektora z dnia 17 grudnia 2007 r. i stanowiącego

załącznik do tego zarządzenia aneksu do Regulaminu Wynagradzania

Pracowników Szpitala Specjalistycznego, Sąd Apelacyjny sam uzupełnił te

ustalenia faktyczne i stwierdził, że obowiązującym u strony pozwanej zwyczajem

było, iż wprowadzanie zmian do regulaminu wynagradzania wymagało wywieszenia

porozumień lub zarządzeń wprowadzających owe zmiany na tablicy ogłoszeń na

6

terenie szpitala oraz przesłanie informacji o wprowadzeniu takich zmian do

kierowników poszczególnych jednostek organizacyjnych. Taka procedura została

natomiast zachowana przy wprowadzaniu zmian do Regulaminu Wynagradzania z

2004 r. Sąd drugiej instancji nie przyjął równocześnie tezy apelującego, jakoby do

obowiązującego w pozwanym zwyczaju należało także przesyłanie informacji o

wprowadzanych zmianach do organizacji związkowych. Sąd Apelacyjny uznał przy

tym, że konieczność dostarczenia odpowiedniej liczby egzemplarzy regulaminów

wynagradzania bądź aneksów do takich regulaminów jest ustawowym obowiązkiem

pracodawcy wynikającym z art. 772

§ 1 k.p. w związku z art. 24112

§ 2 k.p., a w toku

postępowania w sprawie nie zostało wykazane przez stronę powodową, aby

przesyłanie we wcześniejszych okresach aneksów do regulaminu wynagradzania

do związków zawodowych stanowiło nie tylko realizację ustawowego obowiązku,

ale też ustalonego zwyczaju.

Przechodząc do rozważań prawnych, Sąd Apelacyjny za trafne uznał

odwołanie się przez sąd pierwszej instancji do treści art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych przy ocenie

możliwości i skuteczności wprowadzania postanowienia o nietworzeniu u strony

pozwanej odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w 2008 r. Podzielił

również stanowisko sądu pierwszej instancji, że procedura dokonywania przez

pracodawcę uzgodnień z organizacjami związkowymi w kwestiach m.in.

zakładowego funduszu świadczeń socjalnych została uregulowana w art. 30 ust. 4 i

5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Zdaniem sądu drugiej

instancji regulacja zawarta w tych przepisach jednoznacznie określa, iż w kwestii

możliwości wprowadzania regulaminu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych

wiążące dla pracodawcy jest jedynie takie stanowisko związków zawodowych, które

zostanie wspólnie uzgodnione przez wyłonioną w tym celu, w sposób określony

porozumieniem tych organizacji, wspólną reprezentację związkową i przedstawione

w imieniu wszystkich działających u niego organizacji związkowych lub tylko

wszystkich organizacji reprezentatywnych w rozumieniu art. 24125a

k.p. w terminie

30 dni. Zatem pojęcie „wspólnie uzgodnione stanowisko” organizacji związkowych

w rozumieniu powołanych przepisów nie jest tożsame z zajęciem i wyrażeniem

odrębnie przez każdą z organizacji związkowych identycznego co do treści

7

stanowiska. Konieczne jest bowiem zachowanie procedury tych uzgodnień

polegającej na wyłonieniu wspólnej reprezentacji, dokonaniu uzgodnień i

przedstawieniu pracodawcy wspólnie uzgodnionego stanowiska. Zaniechanie

przeprowadzenia wspólnych uzgodnień i przedstawienia pracodawcy rezultatu tych

uzgodnień w postaci wspólnie uzgodnionego stanowiska w sposób jednoznacznie

wskazujący, że zostało ono wypracowane w sposób określony w art. 30 ust. 4

ustawy o związkach zawodowych, skutkuje w myśl art. 30 ust. 5 tej ustawy

uprawnieniem pracodawcy do samodzielnego podjęcia decyzji, po rozpatrzeniu

(niekoniecznie uwzględnieniu) odrębnych stanowisk organizacji związkowych. Sąd

Apelacyjny przypomniał także, iż na konieczność przedstawienia przez organizacje

związkowe wspólnie uzgodnionego stanowiska jako wymogu wiążącego dla

pracodawcy charakteru takich uzgodnień zwracał uwagę w swych orzeczeniach

Sąd Najwyższy. Tymczasem, jak wynikało z dokonanych w rozpoznawanej sprawie

ustaleń faktycznych, pomiędzy działającymi w pozwanym organizacjami

związkowymi nie doszło do wyłonienia wspólnej reprezentacji oraz do dokonania

wspólnych uzgodnień i przedstawienia pracodawcy wyniku tych uzgodnień w

postaci wspólnie uzgodnionego stanowiska w przedmiocie braku zgody na

nietworzenie odpisu na ZFŚS w 2008 r. Tym samym, po bezskutecznym upływie 30

dni, dyrektor pozwanego uzyskał możliwość samodzielnego, jednostronnego

wprowadzenia takich zmian do regulaminu wynagradzania poprzez dodanie

art. 33c w brzmieniu: „w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2010 r. nie

będzie tworzony odpis podstawowy na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych”.

Sąd drugiej instancji stanął także na stanowisku, że strona pozwana postąpiła

zgodnie z przyjętym u niej zwyczajem, podając regulamin wynagradzania do

wiadomości pracowników poprzez wywieszenie go na tablicy ogłoszeń szpitala oraz

przesyłając informacje o wprowadzonych zmianach kierownikom poszczególnych

organizacji organizacyjnych. Nieprzesłanie treści aneksu do poszczególnych

organizacji związkowych można było natomiast oceniać wyłącznie w aspekcie

niewypełnienia ustawowego obowiązku określonego w art. 24112

§ 2 k.p., a nie

wpływu na skuteczność wprowadzenia tych zmian. Zdaniem Sądu Apelacyjnego

również art. 772

§ 5 k.p., odwołując się do art. 24112

§ 2 k.p., nie uzależnia mocy

obowiązującej regulaminu od realizacji powyższych obowiązków. Z kolei fakt, iż

8

uprzednio strona pozwana dostarczała tekst wprowadzanych zmian związkom

zawodowym nie może być obecnie utożsamiany z panującym zwyczajem. Kierując

się powyższymi motywami, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia

apelacji powoda.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26

października 2010 r. powód Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i

Położnych Międzyzakładowa Organizacja Związkowa przy szpitalu

Specjalistycznym zaskarżył ten wyrok w części dotyczącej jego punktu I, tj. w

części oddalającej apelację i w tym zakresie – w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej – zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego, a to :

1) art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do

przyjęcia, że działające u strony pozwanej reprezentatywne związku

zawodowe co do nieutworzenia odpisu na zakładowy fundusz świadczeń

socjalnych w 2008 r. nie przedstawiły wspólnie uzgodnionego stanowiska w

rozumieniu wymienionego przepisu, albowiem nie dokonały wyłonienia

wspólnej reprezentacji związkowej celem wyrażenia wspólnie uzgodnionego

stanowiska wszystkich lub jedynie reprezentatywnych organizacji, a pojęcie

„wspólnie uzgodnione stanowisko” organizacji związkowych w świetle tego

przepisu nie jest tożsame z zajęciem i wyrażeniem odrębnie przez każdą z

organizacji związkowych identycznego co do treści stanowiska,

2) art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych przez

jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do przyjęcia,

że dyrektor pozwanego miał prawo samodzielnie, jednostronnie wprowadzić

zmiany w Regulaminie Wynagradzania co do nietworzenia odpisu na

zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w 2008 r., pomimo tego iż

wszystkie reprezentatywne organizacje związkowe wyraziły w formie

pisemnej sprzeciw w tej kwestii z zachowaniem 30 – dniowego terminu,

3) art. 24112

§ 2 k.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

prowadzące do uznania, że niewypełnienie obowiązku wynikającego z tego

przepisu, tj. brak przesłania treści aneksu do poszczególnych organizacji

związkowych, w tym do strony powodowej, pozostaje bez wpływu na

9

skuteczność wprowadzenia spornych zmian, które to uchybienia miały

istotny wpływ na wynik postępowania.

Wskazując na powyższe zarzuty, powód domagał się uchylenia zaskarżonej

części wyroku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie uchylenia zaskarżonej części wyroku i nakazania

pozwanemu przekazania kwoty 706.058,80 zł na Zakładowy Fundusz Świadczeń

Socjalnych Szpitala Specjalistycznego Gorlicach, a także zasądzenia od

pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję

oraz za postępowanie przed Sądem Najwyższym.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powód

wskazał na potrzebę wykładni art. 30 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych budzących poważne wątpliwości. Zdaniem powoda

wyjaśnienia wymaga bowiem między innymi to, czy art. 30 ust. 4 powołanej ustawy

ma charakter bezwzględnie obowiązujący oraz jakie warunki muszą być spełnione,

aby można było uznać, że organizacje związkowe przedstawiły wspólnie

uzgodnione stanowisko, w szczególności zaś czy dla uznania, że organizacje

związkowe przedstawiły wspólnie uzgodnione stanowisko jest konieczne, aby

wyłoniły one wspólną reprezentację związkową, czy też wystarczy, że każda z

organizacji związkowych wyrazi w odrębnym piśmie swoje stanowisko, które jest

tożsame ze stanowiskiem wszystkich pozostałych organizacji związkowych.

Pozwany Szpital Specjalistyczny, w pisemnej odpowiedzi na skargę

kasacyjną powoda wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna powoda nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Nie jest zasadny sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia

art. 30 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (j.t. Dz. U.

z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). Podkreślenia wymaga fakt, iż drugi z

wymienionych przepisów (art. 30 ust. 5) nawiązuje do art. 772

§ 4 k.p., zgodnie z

którym regulamin wynagradzania ustala pracodawca, przy czym jeżeli u danego

10

pracodawcy działa zakładowa organizacja związkowa, pracodawca uzgadnia z nią

regulamin wynagradzania. Art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych dotyczy

zaś sytuacji, w której u danego pracodawcy działa więcej niż jedna zakładowa

organizacja związkowa. Stosownie do treści tego przepisu, jeżeli w sprawie

ustalenia regulaminu wynagradzania, regulaminów nagród i premiowania,

regulaminu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, planu urlopów lub

regulaminu pracy, okresów rozliczeniowych, o których mowa w art. 129 § 2 k.p. i w

art. 135 § 2 i 3 k.p., wykazu prac, o którym mowa w art. 1517

§ 4 k.p. lub

indywidualnego rozkładu czasu pracy, o którym mowa w art. 8 ust. 2-4 ustawy z

dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879, z późn.

zm.) organizacje związkowe albo organizacje związkowe reprezentatywne w

rozumieniu art. 24125a

k.p., nie przedstawią wspólnie uzgodnionego stanowiska w

terminie 30 dni, decyzje w tych sprawach podejmuje pracodawca, po rozpatrzeniu

odrębnych stanowisk organizacji związkowych. Można zatem przyjąć, iż cytowany

przepis stanowi doprecyzowanie przewidzianej w art. 772

§ 4 k.p. zasady

uzgadniania przez pracodawcę regulaminu wynagradzania z zakładową

organizacją związkową, gdy działa u niego więcej zakładowych organizacji

związkowych. Równocześnie jednak przewiduje on odstępstwo od tej zasady

wówczas, gdy działające u danego pracodawcy organizacje związkowe albo

przynajmniej organizacje związkowe reprezentatywne w rozumieniu art. 24125a

k.p.

nie przedstawią wspólnie uzgodnionego stanowiska w terminie 30 dni od

wystąpienia do nich przez pracodawcę z propozycją uzgodnienia treści

zakładowego aktu prawa pracy. Wtedy bowiem decyzję o wprowadzeniu

regulaminu podejmuje pracodawca, po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk

organizacji związkowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2004 r.,

I PK 380/03, niepublikowany oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego

2010 r., II PK 296/09, LEX nr 602255). Z kolei regulamin wynagradzania wydany

przez pracodawcę bez wymaganego uzgodnienia z zakładową organizacją

związkową bądź z zakładowymi organizacjami związkowymi nie ma mocy wiążącej

i nie może wejść w życie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 marca 2001 r.,

I PKN 320/00, OSNP 2002, nr 24, poz. 599 oraz z dnia 12 lutego 2004 r., I PK

349/03, OSNP 2005, nr 1, poz. 4).

11

Podstawową kwestię sporną w rozpoznawanej sprawie stanowiła ocena

skuteczności uzgodnienia treści zmian w regulaminie wynagradzania

przeprowadzonych przez dyrektora pozwanego z działającymi w pozwanym

organizacjami związkowymi. Wyjaśnienia wymaga więc użyte w omawianym art.

30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych sformułowanie: „wspólnie uzgodnionego

stanowiska”. Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym niniejszą

sprawę wykładnia językowa (gramatyczna) tego sformułowania nie może nasuwać

żadnych wątpliwości, iż chodzi w nim o takie stanowisko, które zostało wspólnie

wypracowane przez wszystkie zakładowe organizacje związkowe lub co najmniej

przez organizacje związkowe reprezentatywne w rozumieniu art. 24125a

k.p., to

znaczy takie, które powstało po wcześniejszym uzgodnieniu go przez owe

organizacje związkowe. Określenie „wspólnie” oznacza bowiem „wraz z kimś

drugim, razem, łącznie z innymi”, zaś określenie „uzgadniać”, to nic innego, jak

„czynić zgodnym z czymś, doprowadzać do braku rozbieżności, obopólnie wyrażać

na co coś zgodę, ujednolicać, koordynować, harmonizować” (por. Słownik języka

polskiego pod red. prof. dr Mieczysława Szymczaka, PWN W-wa 1989, s. 642 oraz

s. 767). Dlatego też należy uznać, iż przed wyartykułowaniem takiego „wspólnie

uzgodnionego stanowiska” przedstawiciele wszystkich zakładowych organizacji

związkowych albo przynamniej organizacji reprezentatywnych, np. ich

przewodniczący, dokonują stosowanych ustaleń i formułują stanowisko, które

następnie przedstawiają pracodawcy, przy czym użyte dla tego stanowiska

określenie: „wspólnie uzgodnione” oznacza też, że jest ono tożsame co do treści, a

więc jednolite. Z kolei użycie przez ustawodawcę liczby pojedynczej w odniesieniu

do „wspólnie uzgodnionego stanowiska”, w odróżnieniu od wskazanych w końcowej

części tego samego przepisu „odrębnych stanowisk”, należy rozumieć w ten

sposób, że jest ono przedstawione we jednym wspólnym piśmie adresowanym do

pracodawcy. Przedstawiona wyżej interpretacja art. 30 ust. 5 ustawy o związkach

zawodowych oparta na regułach gramatycznych zyskuje potwierdzenie również w

wykładni systemowej. Zestawienie treści tego przepisu z art. 30 ust. 4 tejże ustawy,

który dotyczy wszak spraw wymagających między innymi „uzgodnienia stanowiska

z organizacjami związkowymi”, a taką jest bez wątpienia wprowadzenie bądź

zmiana regulaminu wynagradzania (art. 772

§ 4 k.p.), wyraźnie wskazuje bowiem

12

na konieczność przedstawienia przez te organizacje wspólnie uzgodnionego

stanowiska, które powstaje w określonym trybie, w wyniku jego ustalenia przez

reprezentację związkową każdorazowo wyłanianą do tych spraw w drodze

porozumienia zawartego przez organizacje związkowe. O ile można przy tym

zgodzić się ze skarżącym, iż powołany przepis nie ma charakteru bezwzględnie

obowiązującego w tym znaczeniu, że jego bezwzględne przestrzeganie w zakresie

trybu wyłaniania wspólnej reprezentacji związkowej w sprawie dotyczącej

uzgadniania treści regulaminu wynagradzania oznaczałoby nadmierny rygoryzm,

zwłaszcza jeśli uwzględnić krótki, bo zaledwie 30 – dniowy, termin do uzgodnienia

przez organizacje związkowe wspólnego stanowiska i do jego przedstawienia

pracodawcy, to jednak należy uznać, iż przepis ten stanowi przynajmniej

wskazówkę w ramach interpretacji art. 30 ust. 5, a w szczególności użytego w tym

przepisie sformułowania: „wspólnie uzgodnionego stanowiska”. Dlatego wykładnia

art. 30 ust. 5 przy uwzględnieniu regulacji zawartej w art. 30 ust. 4 powinna

prowadzić do wniosku, że ustalenie i przedstawienie wspólnego stanowiska przez

działające u danego pracodawcy organizacje związkowe muszą poprzedzać co

najmniej uzgodnienia dokonywane przez przedstawicieli tych organizacji

związkowych, np. ich przewodniczących. Także wykładnia funkcjonalna

(celowościowa) art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych przemawia za

przyjęciem, iż „wspólnie uzgodnione stanowisko” wszystkich organizacji

związkowych albo organizacji reprezentatywnych winno być rozumiane jako

stanowisko jednolite, przedstawione w jednym (wspólnym) piśmie adresowanym do

pracodawcy. Ten musi mieć bowiem pewność co do stosunku poszczególnych

organizacji związkowych do prezentowanych im do uzgodnienia regulacji

zakładowego prawa pracy. Pewności takiej nie dadzą mu natomiast stanowiska

zawarte w odrębnych pismach poszczególnych zakładowych organizacji

związkowych, nawet gdyby treść owych pism sugerowała zbliżone stanowiska tych

organizacji. Tymczasem od tego, jakie jest rzeczywiste (wspólne) stanowisko

organizacji związkowych, zależy dalszy tok procedowania przez pracodawcę owych

regulacji. Jeśli bowiem, co już wyżej zostało podkreślone, organizacje związkowe

przedstawią pracodawcy wspólnie uzgodnione (czyli wspólne, jednolite) negatywne

stanowisko, to pracodawca nie ma możliwości samodzielnego wydania regulaminu

13

wynagradzania bądź przeprowadzenia zmian w tym regulaminie i musi prowadzić

dalsze uzgodnienia z organizacjami związkowymi. Z kolei odrębne stanowiska tych

organizacji, upoważniają pracodawcę do samodzielnego i legalnego podjęcia

przezeń decyzji w przedmiocie wydania regulaminu lub dokonania w nim zmian.

Reasumując Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że użyte w art. 30 ust. 5 ustawy o

związkach zawodowych sformułowanie: „wspólnie uzgodnionego stanowiska”

oznacza, iż chodzi w nim o zgodne stanowisko ustalone uprzednio przez

przedstawicieli wszystkich zakładowych organizacji związkowych albo przynajmniej

organizacji reprezentatywnych, tożsame co do treści i zawarte w jednym piśmie

adresowanym do pracodawcy, a nie o stanowiska odrębnie i samodzielnie zajęte

przez poszczególne organizacje związkowe. W stanie faktycznym stanowiącym

podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, którym Sąd

Najwyższy jest związany w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813

§ 2 k.p.c.), tak

rozumiane „wspólnie uzgodnione stanowisko” nie zostało przedstawione

dyrektorowi pozwanego. Otrzymał on bowiem od organizacji związkowych

reprezentatywnych odrębne pisma, zawierające co prawda częściowo zbliżone

stanowiska tych organizacji, jednakże stanowiska te nie powstały w wyniku ich

uzgodnienia, lecz były samodzielnymi stanowiskami poszczególnych organizacji, a

więc stanowiskami odrębnie zajętymi. Jeśli natomiast brać pod uwagę stanowiska

wszystkich działających w pozwanym organizacji związkowych (także

niereprezentatywnych), to były one odmienne. Przynajmniej jedna organizacja

związkowa wyraziła bowiem w pełnym zakresie zgodę na proponowane przez

pracodawcę zmiany w regulaminie wynagradzania. Miał zatem rację sąd drugiej

instancji, uznając że pomiędzy działającymi w pozwanym organizacjami

związkowymi nie doszło do dokonania wspólnych uzgodnień i przedstawienia

pracodawcy ich wyniku w postaci wspólnie uzgodnionego stanowiska w

przedmiocie braku zgody na nietworzenie odpisu na ZFŚS w 2008 r. Tym samym

dyrektor pozwanego, zgodnie z art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych,

uzyskał możliwość samodzielnego, jednostronnego wprowadzenia takich zmian w

regulaminie wynagradzania.

Oczywiście nieuzasadniony jest z kolei zarzut naruszenia art. 24112

§ 2 k.p.

Zgodnie z treścią tego przepisu, znajdującego w rozpoznawanej sprawie

14

odpowiednie zastosowanie z mocy art. 772

§ 5 k.p., jako że w sprawie tej nie

chodziło o układ zbiorowy pracy, lecz o regulamin wynagradzania, a konkretnie o

jego zmianę, pracodawca jest obowiązany: 1) zawiadomić pracowników o wejściu

w życie regulaminu wynagradzania oraz o jego zmianach; 2) dostarczyć zakładowej

organizacji związkowej niezbędną liczbę egzemplarzy regulaminu wynagradzania;

3) na żądanie pracownika udostępnić do wglądu tekst regulaminu wynagradzania i

wyjaśnić jego treść. Zarówno w doktrynie prawa pracy jak i orzecznictwie sądowym

zgodnie przyjmuje się, iż wymienione w cytowanym przepisie obowiązki

pracodawcy mają różnorodny charakter. Z jednej strony są to bowiem obowiązki o

charakterze formalnym i do takich należy obowiązek zawiadomienia pracowników o

wejściu w życie układu czy też regulaminu wynagradzania w życie. Z drugiej strony

wyjaśnienie treści układu bądź regulaminu wynagradzania ma charakter

merytoryczny. Z kolei dostarczenie zakładowej organizacji związkowej niezbędnej

liczby egzemplarzy lub udostępnienie do wglądu tekstów wymienionych aktów

zakładowego prawa pracy jest jedynie obowiązkiem czysto technicznym,

pozostającym bez wpływu na skuteczność wejścia w życie wymienionych

przepisów (por. Ludwik Florek, Komentarz do Kodeksu pracy oraz wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 21 lipca 1999 r., I PKN 165/99, OSNAPiUS 2000, nr 20, poz.

745 oraz dnia 5 grudnia 2006 r., II PK 124/06, OSNP 2008, nr 1-2, poz. 13). Dla

skuteczności wejścia w życie regulaminu wynagradzania bądź jego zmian, które

powodują, iż regulamin ten staje się źródłem prawa pracy, zgodnie z art. 9 § 1 k.p.,

decydujące znaczenie ma zatem zachowanie przez pracodawcę trybu

wymaganego w art. 772

§ 6 k.p., polegającego na podaniu regulaminu do

wiadomości pracowników w sposób przyjęty u niego (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 4 sierpnia 2004 r., II PK 5/05, LexPolonica nr 383940). Dlatego też, wbrew

odmiennemu poglądowi zaprezentowanemu w skardze kasacyjnej, wejście w życie

regulaminu wynagradzania bądź jego zmian nie zależy od tego, czy pracodawca

dostarczył zakładowym organizacjom związkowym niezbędną liczbę egzemplarzy

tego regulaminu, a spośród wymienionych w art. 24112

§ 2 k.p. obowiązków

pracodawcy związanych z wprowadzeniem regulaminu wynagradzania lub jego

zmian istotne znaczenie ma w tym zakresie wyłącznie zawiadomienie pracowników

o wejściu w życie regulaminu rozumiane jako podanie jego treści do wiadomości

15

pracowników (art. 24112

§ 2 pkt 1 k.p. w związku z art. 772

§ 6 k.p.). Ma ono na celu

poinformowanie ich o sytuacji prawnej, w tym zwłaszcza o ich uprawnieniach

wynikających z wprowadzanego lub zmienianego regulaminu. Omawiany

obowiązek pracodawcy koresponduje również z obowiązkiem, o którym mowa w

art. 2 ust. 2 lit. j dyrektywy Rady 91/533/EWG z dnia 14 października 1991 r. w

sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o

warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (Dz. Urz. WE L 288 z dnia

18 października 1991 r., s. 32; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t.

2, s. 3). Przepis ten zobowiązuje państwa członkowskie do nałożenia na

pracodawców obowiązku informowania pracowników o układzie zbiorowym

regulującym warunki pracy. O ile przy tym prawo nie określa, w jaki sposób

pracodawca powinien zawiadomić pracowników o wejściu w życie układu

zbiorowego pracy, którego wymieniony przepis dyrektywy bezpośrednio dotyczy, o

tyle w odniesieniu do regulaminu wynagradzania kwestia ta została uregulowana

właśnie we wspomnianym już art. 772

§ 6 k.p., który stanowi, że regulamin (a więc

również jego zmiana) wchodzi w życie po upływie dwóch tygodni od dnia podania

go do wiadomości pracowników, w sposób przyjęty u danego pracodawcy. Z

ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonego wyroku,

wynikało natomiast jednoznacznie, iż przyjętym w pozwanym szpitalu sposobem

podawania przez pracodawcę do wiadomości pracowników treści regulaminu było

wywieszenie jego tekstu na tablicy ogłoszeń oraz przesłanie odpowiednich

informacji do kierowników jednostek organizacyjnych. Sądy meriti ustaliły ponadto,

że taki właśnie tryb został zastosowany w stosunku do zmian Regulaminu

Wynagradzania wprowadzonych Zarządzeniem Dyrektora Szpitala

Specjalistycznego z dnia 17 grudnia 2007 r.

Kierując się przedstawionymi wyżej motywami, Sąd Najwyższy doszedł do

przekonania, że sformułowane w skardze kasacyjnej powoda zarzuty naruszenia

zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego nie zasłużyły na

uwzględnienie. Dlatego, opierając się na treści art. 39814

k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Biorąc zaś pod uwagę fakt, iż stroną skarżącą

była organizacja związkowa i uznając tym samym, że w sprawie zachodzi wypadek

16

szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 102 k.p.c., Sąd Najwyższy nie obciążył

strony powodowej kosztami postępowania kasacyjnego.