IV CSK 217/11

Sygn. akt IV CSK 217/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. M. i Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej

we W.

przeciwko Krajowej Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo - Kredytowej w S.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 listopada 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa we W. oraz A.

M. w pozwie skierowanym przeciwko Krajowej Spółdzielczej Kasie

Oszczędnościowo-Kredytowej w S. domagali się ustalenia nieważności czynności

nadzorczej pozwanej dokonanej w piśmie z dnia 25 maja 2009 r.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 31 maja 2010 r. uwzględnił powództwo,

przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia i wnioski.

Powodowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo – Kredytowa pozostaje

w konflikcie z pozwaną począwszy od 5 października 2004 r., tj. od chwili kiedy

Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo – Kredytowa wprowadziła u niej

zarząd komisaryczny. Po zakończeniu zawieszenia działalności powodowej Kasy

wdrożyła ona program naprawczy w okresie od 1 kwietnia 2006 r. do 31 maja

2008 r. Kolejne programy naprawcze proponowane przez powódkę były przez

pozwaną odrzucane. Wobec wątpliwości co do prawidłowości tworzenia przez

powódkę kolejnego programu naprawczego, pozwana w piśmie z 25 maja 2009 r.,

L.dz.ZA2/2009, powołując się na art. 39 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia

1995 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz. U. z 1996 r.

Nr 1, poz. 2 ze zm.; dalej: „u.s.k.o.k.”), wezwała członków Rady Nadzorczej

powódki, w tym powoda A. M., do osobistego stawienia się w swojej siedzibie w S.

w dniu 4 lub 5 czerwca 2009 r. o godz. 12.00, w celu złożenia ustnych informacji i

wyjaśnień dotyczących sprawowanej kontroli i nadzoru, w zakresie realizacji

przyjętego programu oraz planowanych działań naprawczych Kasy. Członkowie

Rady Nadzorczej nie stawili się na to wezwanie. Wobec eskalacji konfliktu

powodowie wystąpili przeciwko pozwanej z powództwem o ustalenie nieważności

czynności nadzorczej.

W ocenie Sądu Okręgowego, dopuszczalność wytoczonego powództwa

wynika z art. 189 k.p.c. Powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia

nieważności zaskarżonej czynności prawnej, gdyż zaistniała - istotna z punktu

widzenia praw i obowiązków powodów - niepewność, czy pozwana mogła

wezwać ich do osobistego stawiennictwa w swojej siedzibie. Kasy zrzeszone

3

w Kasie Krajowej są samodzielnymi podmiotami mającymi osobowość prawną.

Ingerencja Kasy Krajowej w ich samodzielność może nastąpić jedynie w zakresie

wskazanym w ustawie o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-rozliczeniowych,

przy czym przepisów dopuszczających taką możliwość nie można interpretować

rozszerzająco. Wykładnia językowa i funkcjonalna art. 39 ust. 2 pkt 2 tej ustawy

prowadzi do wniosku, że przepis ten nie uprawnia pozwanej do wzywania członków

Rady Nadzorczej powódki do osobistego stawiennictwa w swojej siedzibie.

W systemie prawa polskiego obowiązek wezwania do osobistego stawiennictwa

może nałożyć jedynie odpowiedni organ władzy publicznej. Żądanie pozwu jest

zatem w pełni usprawiedliwione.

Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego, aprobując w całej rozciągłości przyjęte za

podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że wezwanie członków Rady Nadzorczej powódki do

osobistego stawiennictwa było oświadczeniem woli, gdyż wyrażało wolę, aby

osoby te wykonały obowiązek wynikający - zdaniem pozwanej - z art. 39 ust. 2 pkt.

2 u.s.k.o.k. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu, który nie

przyznaje kasie Krajowej uprawnienia do podjęcia zaskarżonej czynności.

W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c., pozwana zarzuciła Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 39 ust. 2 pkt 2

ustawy u.s.k.o.k. oraz art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 39 ust. 2 pkt 2 ustawy

u.s.k.o.k. przez ich błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W konkluzji

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny, dokonując oceny żądań powodów przez pryzmat art. 189

k.p.c., miał na uwadze regułę, zgodnie z którą przedmiotem powództwa opartego

na tym przepisie mogą być prawa i stosunki prawne, dla ustalenia których właściwa

jest droga procesu cywilnego, oraz że przesłanką merytoryczną warunkującą jego

uwzględnienie jest interes prawny, rozumiany jako potrzeba ochrony sfery prawnej

powoda, którą może uzyskać przez samo ustalenie stosunku prawnego lub prawa.

4

Wychodząc z tych prawidłowych założeń, wadliwie jednak przyjął,

że zaskarżona przez powodów czynność, polegająca na wezwaniu ich

do osobistego stawiennictwa w siedzibie pozwanej, jest czynnością cywilnoprawną

ingerująca w prawa powodów i jako taka może być przedmiotem kontroli –

w płaszczyźnie art. 58 § 1 k.c. - w drodze powództwa przewidzianego w art. 189

k.p.c.

Zgodnie z art. 39 ust. 2 u.s.k.o.k., Kasa Krajowa – sprawując nadzór nad

kasami w zakresie zgodności ich działalności z przepisami prawa i prawidłowo

prowadzonej gospodarki finansowej – jest uprawniona do żądania pisemnych lub

ustnych informacji i wyjaśnień oraz okazania dokumentów lub innych nośników

informacji, jak również udostępnienia danych związanych z działalnością kasy,

a organy kasy i jej pracownicy obowiązani są do udzielania żądanych wyjaśnień

i wszelkiej pomocy. Trafnie zarzuciła skarżąca, że podjęta przez nią - z powołaniem

się na ten przepis - czynność nadzorcza, będąca przedmiotem zaskarżenia, nie

może być kwalifikowana jako czynność prawna wywołująca skutki cywilnoprawne.

Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia czynności prawnej. W nauce prawa

przyjmuje się, że przez czynność prawną należy rozumieć – najogólniej rzecz

ujmując - stan faktyczny, w skład którego wchodzi co najmniej jedno oświadczenie

woli, uzewnętrzniające zamiar podmiotu prawa cywilnego wywołania określonych

skutków cywilnoprawnych, z którym to stanem faktycznym ustawa wiąże skutki

wyrażone w tym oświadczeniu oraz oświadczeniem tym nie objęte, lecz

wynikające z ustawy.

Sąd Apelacyjny uznał, że dokonane przez pozwaną wezwanie

członków Rady Nadzorczej powódki do osobistego stawiennictwa należy

zakwalifikować jako oświadczenie woli, które stanowi próbę ograniczenia

praw podmiotowych powodów. Formułując taką ocenę, nie wskazał jednak

konkretnych praw podmiotowych powodów zagrożonych działaniem pozwanej.

W tych okolicznościach, wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu Apelacyjnego,

nie można dopatrzyć się interesu prawnego powodów w samym ustaleniu

nieważności wezwania ich przez pozwaną do osobistego stawiennictwa

we wskazanym miejscu i czasie. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że ustalenie

5

takie służy potrzebie ochrony jednoznacznie określonej sfery stosunków prawnych

powodów.

Z tych względów nie można skutecznie odeprzeć zarzutów skarżącej,

że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem wskazanych przepisów prawa

materialnego.

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.