IV CSK 309/11

Sygn. akt IV CSK 309/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa P. R., U. W., H. S. i D. W.

przeciwko Skarbowi Państwa – Nadleśnictwu Z.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 19 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 13 stycznia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 9 września 2010 r. Sąd Rejonowy, uwzględniając

powództwo P. R., U. W., H. S. i D. W. przeciwko Skarbowi Państwa – Nadleśnictwu

Z. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

z nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw Nr [...] wydzielił

działki gruntu o numerach ewidencyjnych: 148/1 o powierzchni 8,255 ha, 148/2 o

powierzchni 8,673 ha, 148/3/ o powierzchni 12,112 ha, 149/6 o powierzchni 28,52

ha, 149/4 o powierzchni 0,5327 ha odpowiadające powierzchniom dawnych parcel

o numerach 70, 71,72, 97 oraz 98 ujawnionym w księdze gruntowej G. kolejno na

kartach 148, 149, 258, 161 oraz nakazał założenie nowej księgi wieczystej dla

wydzielonych działek gruntu i dokonanie w dziale II nowo założonej księgi

wieczystej wpisu prawa własności na rzecz powodów.

Jak ustalił Sąd Rejonowy: W. R. – poprzednik prawny powodów – był

właścicielem nieruchomości ziemskiej położonej w G. o łącznej powierzchni 146,9

ha, w skład której wchodziły nieruchomości rolne o powierzchni 89,498 ha oraz

grunty leśne o powierzchni 57,402 ha. W 1945 r. został zmuszony do opuszczenia

nieruchomości, która na podstawie art. 2 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17 ze zm. – dalej jako

dekret o reformie rolnej) została przejęta w zarząd państwowy. Decyzją z dnia 14

października 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody z

dnia 5 lutego 2007 r stwierdzającą, że wymieniona nieruchomość rolna o

powierzchni 146,9 ha podpadała pod działanie art. 2 lit. e dekretu o reformie rolnej,

na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1

marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy

rolnej (Dz. U. Nr 80, poz. 51) stwierdził, że nieruchomość o powierzchni 89,498 ha

nie podpadała pod działanie tego dekretu oraz umorzył postępowanie przed

organem pierwszej instancji w części dotyczącej gruntów leśnych o powierzchni

57,402 ha. Według uwidocznionego w katastrze podziału tej nieruchomości na

parcele powierzchnia każdej z nich nie przekraczała 25 ha. Wątpliwości mogły

istnieć odnośnie parceli numer 97, której łączny obszar przekraczał 25 ha. Z

dołączonej dokumentacji geodezyjnej i opinii biegłego wynikało zdaniem sądu, że ta

dawna parcela jest faktycznie podzielona na gruncie nie istniejącą drogą, na dwie

3

części o obszarach poniżej 25 ha. Pozwany nie wykazał, aby taki stan faktyczny na

gruncie nie istniał już przed dniem 1 września 1939 r. Parcela numer 97 obecnie

odpowiada działce numer 149/6. Dlatego i w tym zakresie Sąd Rejonowy uznał, że

została spełniona przesłanka wyłączająca możliwość przejęcia gruntu leśnego na

rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o

przejściu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82

ze zm. – dalej jako dekret o lasach) przepisy tego dekretu nie odnoszą się do

lasów i gruntów leśnych podzielonych prawnie lub faktycznie przed dniem

1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, a stanowiących własność

osób fizycznych, grunty których nie są objęte przepisami artykułu 2 lit. e dekretu

o reformie rolnej. Według Sądu Rejonowego, jedyną podstawę przejścia własności

nieruchomości leśnych na rzecz Skarbu Państwa mógł być dekret o lasach

a powodowie, jako spadkobiercy po W. R., poprzednim właścicielu nieruchomości,

wykazali istnienie przesłanek wyłączających możliwość przejęcia gruntów leśnych.

Nieruchomość została podzielona na parcele w rozumieniu dekretu o lasach. Poza

tym Sąd Rejonowy odwołał się do stanowiska, jakie zajął Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 8 maja 1998 r. (sygn. akt I CKN 664/97, OSNC 1999/1/7), że pojęcie lasów

i gruntów leśnych „podzielonych faktycznie” przed dniem 1 września 1939 r. na

parcele nie większe niż 25 ha oznacza – w rozumieniu art. 1 ust. 3 lit. b dekretu

o lasach – to samo, co stwierdzenie faktu ich podziału na takie areały. Wobec tego

wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa do w księgi wieczystej nr [...]

w części odnoszącej się do wymienionych działek sąd uznał za niezgodny

z rzeczywistym stanem prawnym.

Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację,

jaką wniósł pozwany Skarb Państwa od wyroku sądu pierwszej instancji. Zdaniem

sądu odwoławczego przeprowadzone w sprawie dowody, w szczególności kopie

matrykuł sporządzonych w latach 30 tych poprzedniego stulecia dla nieruchomości

W. R. świadczą o tym, że nieruchomość ta była podzielona prawnie (według

przepisów katastru czy zgodnie z matrykułą) na parcele, jako podstawowe

elementy katastru i to niezależnie od celu podziału. Odwołując się do tego samego

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r. Sąd Okręgowy podkreślił, że

„wyrażeniu „parcela” przypisać należy znaczenie potoczne, w którym oznacza ono

4

po prostu działkę gruntu wydzieloną z większego obszaru”. Zdaniem tego sądu, nie

ma obecnie racjonalnych względów, które nakazywałoby kwestionowanie

stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 8 maja 1998 r. oraz

późniejszych wyrokach z dnia 4 września 2008 r. (sygn. akt IV CSK 226/08, nie

publ.;) oraz z dnia 6 lutego 2009 r. (sygn. akt IV CSK 404/08, nie publ.).

Ostatecznie w ocenie Sądu Okręgowego „podziałem prawnym” w rozumieniu art. 1

ust. 3 lit. b dekretu o lasach, był także dokonany przed dniem 1 września 1939 r.

podział według przepisów katastru, określających tworzenie i numerowanie parcel –

podstawowych elementów katastru, i to niezależnie od celu podziału. Do takiego

podziału nieruchomości poprzednika prawnego powodów doszło. W odniesieniu do

kwestionowanego przez pozwanego podziału faktycznego działki nr 97 sąd

stwierdził, że podział został dokonany drogą, a nawet dwiema drogami

przebiegającymi przez tę działkę, co zostało uwidocznione na mapie urządzeniowej

dołączonej do opinii biegłego. Z mapki tej wynika, że przez działkę oznaczoną

nr 149 przebiegają dwie drogi wytyczone na mapce linią ciągłą i przerywaną,

oznaczone literami „dr. 1”, które dzielą działkę nr 149 na obszary nie

przekraczające 25 ha. W tej części Sąd Okręgowy przyjął, że doszło do

faktycznego podziału działki nr 149 i jest to widoczne zarówno na mapie i w terenie.

Wniosek, że podział ten niewątpliwie pochodzi sprzed 1 września 1939 r. wynika

zdaniem sądu z „odpowiednich relacji pomiędzy obecną działką 149/6, a dawną

działką 97. Jako bezzasadny został oceniony przez Sąd Okręgowy zawarty

w apelacji zarzut, że ciężar obalenia domniemania wynikającego z wpisu do księgi

wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości spoczywa na stronie

powodowej a nie na pozwanym. Zdaniem sądu, na powodach ciążył obowiązek

wykazania, że rzeczywisty stan prawny jest inny, niż uwidoczniony aktualnie

w księdze wieczystej. Powodowie przedłożyli dowody na okoliczność, że jeżeli

własność gruntu leśnego została przejęta przez Skarb Państwa na podstawie

dekretu o lasach to nastąpiło to bezpodstawnie. Według § 2 Rozporządzenia

Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie

wykonania dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów

na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16 dalej jako rozporządzenie

wykonawcze do dekretu o lasach) z czynności przejęcia powinien być spisany

5

protokół. W podobnym – według Sądu Okręgowego – jak w niniejszej sprawie

stanie faktycznym Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2010 r. (sygn. akt

IV CSK 402/09, nie publ.) zajął stanowisko, że wobec braku protokołu przejęcia

lasu lub gruntu leśnego, ciężar dowodu, że określone lasy lub grunty leśne przeszły

ex lege na własność Skarbu Państwa, spoczywa nie na dotychczasowym

właścicielu, ale na Skarbie Państwa.

Pozwany Skarb Państwa wniósł skargę kasacyjną od wyroku sądu drugiej

instancji.

W ramach podstawy przewidzianej w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. skarżący

zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak

wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, w szczególności niewskazanie

dowodów, na których sąd drugiej instancji oparł ustalenia faktyczne, że parcela

nr 97 jest (była przed dniem 1 września 1939 r.) faktycznie podzielona na gruncie

istniejącą drogą, na dwie części o obszarach poniżej 25 ha, co miało istotny wpływ

na wynik sprawy.

Poza naruszeniem przepisów postępowania skarżący na podstawie

wymienionej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie:

- art. 6 k.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece przez przerzucenie ciężaru dowodu i przyjęcie, że to pozwany ma

udowodnić, ze stan faktyczny przed dniem 1 września 1939 r. był inny niż

obecnie, podczas gdy ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która

z faktu tego wywodzi skutki prawne oraz

- art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o lasach, raz przez błędną wykładnię i uznania

podziału nieruchomości dokonanego zgodnie z niemieckim prawem

podatkowym i uwidocznionego w niemieckich księgach katastralnych

prowadzonych dla celów podatkowych (niem. Parcellen) za wchodzący

w zakres pojęcia „podział prawny na parcele, a także przez niewłaściwe

zastosowanie i uznanie, że parcela nr 97 była „podzielona faktycznie” przed

dniem 1 września 1939 r. na obszary nie większe niż 25 ha, podczas gdy

z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby parcela ta

była podzielone faktycznie przed dniem 1 września 1999 r.

6

Na tych podstawach skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i jego

zmianę przez uwzględnienie apelacji pozwanego ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty dotyczące naruszenia

przepisów postępowania. O prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego można

bowiem mówić dopiero wówczas, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania

zaskarżonego wyroku pozwalają na ocenę tego zastosowania.

W skardze kasacyjnej zarzuca się naruszenie wymagań dotyczących

sporządzania pisemnych motywów orzeczenia wydanego przez sąd drugiej

instancji. W związku z tym należy stwierdzić, że według ugruntowanego

w judykaturze Sądu Najwyższego stanowiska, zarzut taki może stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, gdy uzasadnienie zaskarżonego

wyroku nie obejmuje wszystkich koniecznych elementów konstrukcyjnych bądź

zawiera oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. np.

orzeczenia Sądu Najwyższego: z 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999

nr 4, poz. 83, z 19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00, LEX nr 54362, z 20 lutego

2003 r., I CKN 65/01, LEX nr 78271, z 22 maja 2003 r., II CKN 121/01, LEX

nr 137611, z 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, LEX nr 190753, LEX nr 180193).

Według art. 328 § 2 k.p.c., uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia – a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd

uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których

innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jeżeli jednak sąd

odwoławczy, oddalając apelację, orzeka na podstawie materiału zgromadzonego

w postępowaniu w pierwszej instancji, nie musi powtarzać dokonanych ustaleń.

Wystarczy jedynie jednoznaczne stwierdzenie, że przyjmuje je za własne

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, LEX nr 190753).

Ten wymóg został w rozpoznawanej sprawie spełniony jedynie pozornie, albowiem

Sąd Apelacyjny wskazał wprawdzie, iż przyjmuje za własne ustalenia faktyczne

poczynione w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jednak zarówno

7

w uzasadnieniu wyroku tego sądu, jak również w uzasadnieniu wyroku sądu

drugiej instancji nie wskazano na jakich dowodach zostały oparte ustalenia co do

stanu dawnej parceli oznaczonej numerem 97 przed dniem 1 września 1939 r.

Jest to istotna okoliczność albowiem przewidziane w art. 1 ust. 3 lit. b dekretu

o lasach wyłączenie nacjonalizacji lasów uzależnione jest od stanu gruntów leśnych

przed dniem 1 września 1939 r. Aktualny stan tych gruntów nie ma żadnego

znaczenia dla zastosowanie art. 1 ust. 1 i 2 tego dekretu o lasach. Sąd pierwszej

instancji ograniczył się jedynie do ustalenia aktualnego stanu faktycznego, który

miały ilustrować zdjęcia dołączone do sporządzonej współcześnie opinii biegłego.

Sąd ten stwierdził jednocześnie, że pozwany nie przeprowadził dowodu, że taki

sam stan nie istniał przed 1 września 1939 r. Dlatego uznanie przez sąd

odwoławczy tych ustaleń za własne nie wyczerpało przewidzianego w art. 328 § 2

k.p.c. obowiązku zawarcia w pisemnych motywach wyroku wskazania podstawy

faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującego ustalenie faktów sprzed 1 września

1939 r., które zostały uznane za udowodnione oraz wskazanie dowodów, na

których sąd się oparł. Obowiązku tego nie wypełnia także odwołanie się przez sąd

drugiej instancji do bliżej nieokreślonych relacji pomiędzy obecną działką 149/6

a dawną działką 97, zwłaszcza wobec znacznych różnic powierzchni obu działek.

Stwierdzony brak koniecznego elementu konstrukcyjnego uzasadnienia

wyroku sądu drugiej instancji uniemożliwia kontrolę kasacyjną w tym zakresie

i prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku. Jednocześnie, uchybienie to

uzasadnia zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie

art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o lasach i uznanie, że parcela nr 97 była „podzielona

faktycznie” przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha.

Wobec braku niezbędnych ustaleń dotyczących stanu dawnej parceli oznaczonej

numerem 97 przed dniem 1 września 1939 r. przedwczesne jest podejmowanie

oceny co do tego, czy doszło do dalszego podziału faktycznego tej działki

w rozumieniu dekretu o lasach podziału, zwłaszcza przy braku ustaleń, co do

istnienia i charakteru drogi, która miała rozdzielać parcelę oraz - w związku

z treścią art. 1 ust. lit. d dekretu o lasach – celu i sposobu korzystania z tej drogi.

Słusznie zarzuca się w skardze kasacyjnej przyjęty w zaskarżonym wyroku

rozkład ciężaru dowodu. Jest to zagadnienie tradycyjnie zaliczane do problematyki

8

prawa materialnego, które zostało uregulowane w art. 6 k.c. Zgodnie z jego

brzmieniem ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego

wywodzi skutki prawne. W związku z tym, niezależnie od wyjaśnienia charakteru

powództwa przewidzianego w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. dalej

u.k.w.h.; zob. m. in. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

15 marca 2006 r., III CZP 106/05, OSNC 2006, Nr 10, poz. 160; postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2011 r., II CSK 493/10, nie publ.), trzeba

podnieść, że przy jego rozpoznaniu przedmiotem postępowania dowodowego jest

ustalenie, czy istotnie zachodzi niezgodność między stanem prawnym

nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym,

uzasadniająca jej usunięcie przez dokonanie prawidłowych wpisów. Powództwo

z art. 10 u.k.w.h. służy jednocześnie obaleniu domniemania ustanowionego

w art. 3 u.k.w.h., iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie

z rzeczywistym stanem prawnym a prawo wykreślone nie istnieje. Ciężar dowodu,

że rzeczywisty stan prawny nieruchomości jest odmienny od ujawnionego

w księdze wieczystej spoczywa zatem na stronie powodowej (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 września 2006 r., III CSK 119/06, nie publ.). Nie ulega

wątpliwości, że w związku z wymienioną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 14 października 2008 r. tytułem prawnym Skarbu Państwa do całej

nieruchomości należącej do poprzednika prawnego powodów, w tym także do

gruntów leśnych będącym podstawą wpisu prawa własności, nie jest już

dekret o reformie rolnej. W związku z tym, że tytuł prawny do nieruchomości, której

dotyczy pozew, pozwany wywodzi z zastosowania dekretu o lasach, trzeba

podnieść, że w procesie opartym na treści art. 10 u.k.w.h. dopuszczalne jest

badanie, czy Skarb stał się z mocy prawa właścicielem lasów i gruntów leśnych na

tej podstawie ( zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP

54/94, OSNC 1994/11/215). Z art. 1 dekretu o lasach wynika, że przejście na

własność Skarbu Państwa lasów i gruntów leśnych należących do osób fizycznych

i przekraczających określone normy obszarowe następuje z mocy samego prawa

i to niezależnie od tego, czy został sporządzony protokół przejęcia, o którym mowa

w § 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o lasach. Protokół ten stanowił

9

jedynie dowód, że w stosunku do określonej nieruchomości zastosowane zostały

przepisy dekretu o lasach (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia

1994 r., III CZP 50/94, OSNC 1994/11/212). Brak tego dowodu nie zmienia

rozkładu ciężaru dowodu w sytuacji, kiedy bezspornie ogólny obszar lasów

i gruntów leśnych stanowiących własność W. R. przekraczał 25 ha, a to zgodnie z

art. 1 ust. 1 dekretu o lasach stanowiło podstawę ich przejścia na własność Skarbu

Państwa. Skoro powodowie opierają swoje żądanie na zarzucie, że wymieniona

nieruchomość podlega wyłączeniu przewidzianemu w art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o

lasach ze względu na prawny lub faktyczny podział lasów i gruntów leśnych przed

dniem 1-go września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, a stanowiących

własność osób fizycznych, grunty których nie są objęte przepisami art. 2 lit. e

dekretu o reformie rolnej – muszą ten fakt udowodnić. Wniosek ten nie pozostaje w

sprzeczności z przytoczonym przez Sąd Okręgowy stanowiskiem wyrażonym przez

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2010 r. (sygn. akt IV CSK 402/09, nie

publ.) w sprawie, w której brak było dowodu świadczącego o tym, że obszar lasów i

gruntów leśnych stanowiących własność osoby fizycznej przekraczał 25 ha. W tej

sytuacji, gdy nie został sporządzony protokół przejęcia lasu i gruntu leśnego, w

ocenie Sądu Najwyższego, ciężar dowodu, że określone lasy i grunty leśne

przeszły ex lege na własność Skarbu Państwa, spoczywa nie na dotychczasowym

właścicielu, ale na Skarbie Państwa.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 1 ust. 3 lit. b

dekretu o lasach przez błędną wykładnię i uznanie podziału nieruchomości

w niemieckich księgach katastralnych prowadzonych dla celów podatkowych

za wchodzący w zakres pojęcia „podział prawny” w rozumieniu tego przepisu.

Kwestia ta była dotychczas wielokrotnie rozważana w orzecznictwie Sąd

Najwyższego (poza wymienionymi przez Sąd Okręgowy wyrokami z dnia 8 maja

1998 r., z dnia 4 września 2008 r. oraz z dnia 6 lutego 2009 r., zob. też

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt III CSK

27/11, nie publ.). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną

pozwanego Skarbu Państwa podziela dotychczasowy, jednolity kierunek wykładni

art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o lasach, co w odniesieniu do użytego w tym przepisie

pojęcia „podział prawny” oznacza akceptację stanowiska, że odpowiada temu

10

pojęciu także podział lasów i gruntów leśnych według przepisów katastru

(w tym przypadku pruskiego), określających tworzenie i numerowanie parcel -

podstawowych elementów katastru. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 maja 1998 r.

trafnie wywiódł, że przez podział prawny należy rozumieć podział dokonany

na podstawie prawa, w sposób w nim przewidziany i to niezależnie od celu

podziału. Wnoszący skargę kasacyjną, odwołując się do poglądów doktryny

wyrażanych w powojennym piśmiennictwie podnosi konieczność uwzględnienia

przy wykładni pojęcia „podziału prawnego i faktycznego” także celu dekretu

o lasach jako aktu prawnego o charakterze nacjonalizacyjnym. Kwestie tę rozważył

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 maja 1998 r. słusznie uznając,

że wykładnia subiektywna odgrywa istotną rolę w odniesieniu do przepisów

prawnych stosunkowo niedawno wprowadzonych; jej znaczenie natomiast maleje,

a nawet ulega marginalizacji, w odniesieniu do starszych aktów normatywnych,

zwłaszcza gdy uchwalone one zostały w innych warunkach społecznych,

ekonomicznych i politycznych. Dlatego wykładnia celowościowa tych przepisów

powinna uwzględniać aktualny kontekst społeczny, ekonomiczny i aksjologiczny

a nie wolę historycznego ustawodawcy. Zważyć zatem należy, że przejęcie lasów

i gruntów leśnych bez odszkodowania powoduje konieczność ścisłej interpretacji

dekretu o lasach będącego aktem nacjonalizacyjnym, zawierającego szczególne

przepisy, które ze względu na ówczesne warunki ustrojowe, polityczne i społeczne

stanowią rażące ograniczenie prawa własności. W orzecznictwie sądowym

podkreśla się, że brak jest podstaw do tego, żeby przepisy nacjonalizacyjne

wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku pozbawienia prawa własności i to w drodze

wykładni rozszerzającej (zob. m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 września

1991 r., sygn. akt III CZP 90/91, OSNC 1992, z. 5, poz. 72 oraz wyrok tego Sądu

z dnia 8 maja 1992 r., III ARN 23/92, nie publ. a także wyrok Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2008 r. I OSK 1116/07, nie publ.).

Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności należy uznać, że brak jest

uzasadnionych podstaw do odstąpienia od stanowiska wyrażonego

w wymienionych orzeczeniach Sądu Najwyższego.

Z tych względów wobec częściowo uzasadnionych zarzutów skargi

kasacyjnej, które odnoszą się rozkładu ciężaru dowodu oraz do stanu faktycznego

11

dotyczącego dawnej parceli numer 97 przed dniem 1 września 1939 r.

przylegającej do innych działek objętych roszczeniem, Sąd Najwyższy na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. uchylił w całości zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji.