II KK 206/11

WYROK Z DNIA 25 STYCZNIA 2012 R.

II KK 206/11

Zaświadczenia wydawane przez lekarzy szpitala przy zakładzie karnym

są dowodem na stwierdzenie możliwości stawiennictwa osoby pozbawionej

wolności na rozprawę (art. 115 § 4, art. 115a i art. 209 k.k.w.)

Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski.

Sędziowie: SN J. Sobczak, SA (del. do SN) A. Ryński

(sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Wilkosz-Śliwa.

Sąd Najwyższy w sprawie Stanisława Ł., skazanego z art. 13 § 1 k.k. w

zw. z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 252 § 1 k.k. i art. 12 k.k. i innych, po

rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r., kasacji,

wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł. z

dnia 30 marca 2011 r., zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 11

lutego 2010 r.,

I. u c h y l i ł ust. 3 zaskarżonego wyroku w części utrzymującej w mocy

wyrok Sądu Okręgowego w P. co do skazania za przestępstwa

zarzucane Stanisławowi Ł. w pkt. IV, V, VI, VII aktu oskarżenia (pkt. 4, 5,

6, 7 wyroku Sądu Okręgowego) i w tym zakresie p r z e k a z a ł sprawę

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Ł. w postępowaniu

odwoławczym,

II. u c h y l i ł ust. 4 tegoż wyroku o orzeczeniu kary łącznej,

2

III. w pozostałej części o d d a l i ł kasację (...).

Z u z a s a d n i e n i a :

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 11 lutego 2010 r., uznał Stanisława

Ł. za winnego tego, że: (...).

Jako karę łączną Sąd wymierzył oskarżonemu na mocy art. 85 k.k. i

art.86 § 1 k.k. karę 5 lat pozbawienia wolności (...).

Od powyższego wyroku apelacje wywiedli obrońcy oskarżonego

Stanisława Ł. (...).

W apelacji drugiego obrońcy tj. adw. Elżbiety L. zarzucono obrazę

przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, tj. art. 6 k.p.k. i art.

390 § 1 k.p.k., przez prowadzenie części rozpraw pod nieobecność

oskarżonego, związaną z jego złym stanem zdrowia, bądź też przy udziale

Stanisława Ł., ale w warunkach, gdy był pod wpływem silnych i podawanych

w dużej ilości środków przeciwbólowych, art. 170 § 1 k.p.k., przez niezasadne

oddalenie wniosku dowodowego na okoliczność stanu zdrowia oskarżonego i

sposobu oddziaływania podawanych mu leków, ich wpływu na możliwość

prawidłowego postrzegania i oceny sytuacji, obrazę art. 4, 5, 7 k.p.k., przez

uznanie za pełnowartościowe dowody w postaci kasety magnetofonowej

nagranej przez świadka Andrzeja P., mimo opinii biegłego R. oraz zeznań

świadków: (...).

Sąd Apelacyjny w Ł. wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r., zmienił

zaskarżony wyrok w odniesieniu do Stanisława Ł. (...).

Powyższy wyrok został zaskarżony kasacją przez obrońcę oskarżonego

Stanisława Ł. – adw. Włodzimierza J.

3

Na podstawie art. 526 § 1 i art. 523 § 1 k.p.k. skarżący zarzucił

orzeczeniu Sądu odwoławczego rażące naruszenie przepisów prawa

procesowego mające istotny wpływ na jego treść, a to:

– art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. w zw. z art. 6 i art. 167

k.p.k., art. 170 § 1 pkt. 1 k.p.k. i art. 193 k.p.k., przez nierozpoznanie sprawy

w granicach apelacji, jeśli chodzi o kontrolę procedowania Sądu Okręgowego,

a skutkujące uznaniem, że Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek

obrońcy oskarżonego z dnia 17 września 2009 r. o dopuszczenie dowodu z

opinii biegłych lekarzy neurologa, urologa i neurochirurga, na okoliczność

stanu zdrowia oskarżonego, możliwości jego prawidłowego funkcjonowania,

poruszania się, uczestnictwa w postępowaniu oraz czy opóźnienie planowanej

operacji może powodować pogorszenie stanu zdrowia w sytuacji, gdy

przeprowadzenie zawnioskowanego dowodu miało istotne znaczenie dla

zapewnienia prawidłowego toku postępowania,

– art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z

art. 170 § 1 k.p.k. oraz art. 193 § 1 k.p.k., przez nierozpoznanie sprawy w

granicach zarzutów apelacji, odnośnie zarzutu obrazy przepisów

postępowania, polegającej na nieuwzględnieniu wniosku obrońcy

oskarżonego Stanisława Ł. złożonego w piśmie procesowym o powołanie

zespołu biegłych, w tym również biegłego toksykologa, celem ustalenia, czy w

aktualnym stanie zdrowia oskarżony Stanisław Ł. jest zdolny do

uczestniczenia w rozprawach sądowych w sposób świadomy i w pełnym

zakresie, a nadto czy może przebywać w warunkach pozbawienia wolności w

sytuacji, gdy przeprowadzenie zawnioskowanego dowodu miało istotne

znaczenie dla zapewnienia prawidłowego toku postępowania z

uwzględnieniem ustawowych praw oskarżonego, który to zarzut Sąd

odwoławczy zupełnie pominął rozpoznając skargę apelacyjną (...).

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy Stanisława Ł. okazała się częściowo zasadna (...).

Nie można podzielić stanowiska autora kasacji, powielającego zarzut 29

i 30 apelacji, że Sąd drugiej instancji dopuścił się obrazy art. 433 § 1 i 2 k.p.k.

w zw. z art. 458 k.p.k. i w zw. z art. 6 k.p.k. oraz art. 167 k.p.k., art. 170 § 1

k.p.k. i art. 193 k.p.k., przez zaniechanie rozpoznania zarzutów apelacji

tyczących prawidłowości procedowania Sądu Okręgowego, w zakresie

rozstrzygania o wnioskach dowodowych złożonych przez obrońców w

postępowaniu odwoławczym. Przede wszystkim, Sąd odwoławczy nie mógł

uchybić przepisom art. 458 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., art. 167 k.p.k., art. 170

§ 1 k.p.k. i art. 193 k.p.k., ponieważ sam nie rozstrzygał o potrzebie

dopuszczenia dowodu z opinii biegłych lekarzy neurologa, urologa,

neurochirurga i toksykologa, a zatem nie wykonywał czynności procesowych

(...). Natomiast za dowolne należy uznać twierdzenie, że Sąd odwoławczy nie

odpowiedział na zarzuty apelacji tyczące potrzeby przeprowadzenia dowodu z

opinii wnioskowanych biegłych, celem zdiagnozowania schorzeń

oskarżonego, ich wpływu na jakość jego obrony materialnej przed Sądem

pierwszej instancji, w tym możliwość świadomego uczestnictwa Stanisława Ł.

w rozprawie głównej, która jest gwarantem realizacji prawa do obrony,

ponieważ przeczy temu argumentacja Sądu odwoławczego zamieszczona na

stronie (...) uzasadnienia, która wprost odnosi się do tych zagadnień.

Stanowisko przedstawione w tym zakresie przez Sąd odwoławczy jest

poprawne i nie uchybia dyspozycji art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.

Trafnie zauważył Sąd odwoławczy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił

wniosek obrońcy oskarżonego Ł., złożony na rozprawie w dniu 17 września

2009 r., o dopuszczenie dowodu ze wskazanych w nim opinii biegłych i swoje

5

stanowisko należycie uzasadnił, słusznie zwracając wnioskodawcy uwagę, że

stan zdrowia oskarżonego Stanisława Ł. jest na bieżąco monitorowany.

Warto przypomnieć, że Sąd pierwszej instancji mając na uwadze szereg

schorzeń zdiagnozowanych u Stanisława Ł. kontynuował czynności

procesowe, zarówno przy braku sprzeciwu oskarżonego, jak i wtedy, gdy

dysponował zaświadczeniami o możliwości udziału oskarżonego w rozprawie,

wystawionymi przez lekarzy więziennej służby zdrowia z Oddziału

Rehabilitacji Leczniczej ZOZ przy Zakładzie Karnym nr 2 w Ł., w którym

oskarżony pozostawał na leczeniu usprawniającym, ewentualnie lekarzy ZOZ

przy Areszcie Śledczym w P., w którym oskarżony przebywał w ramach

tymczasowego aresztowania, w drugiej fazie postępowania

pierwszoinstancyjnego. Pod nieobecność oskarżonego przeprowadzono

rozprawy w dniach: 17 września 2009 r., 8 października 2009 r., 3 listopada

2009 r., 21 grudnia 2009 r., przy czym, na każdy z tych terminów Sąd

pierwszej instancji dysponował zaświadczeniem lekarza więziennego o

możliwości udziału oskarżonego w rozprawie, trafnie stosując art. 377 § 3

k.p.k., wobec oświadczenia oskarżonego, że nie będzie uczestniczył w

zaplanowanych przez Sąd czynnościach procesowych. Natomiast w

sporadycznych sytuacjach, gdy oskarżony demonstrował na rozprawie swoje

dolegliwości bólowe, dodatkowo przeprowadzano konsultacje telefoniczne z

lekarzami więziennej służby zdrowia. Natomiast w przypadku wystawienia

przez lekarzy zaświadczenia o przeciwskazaniach zdrowotnych do stawienia

się oskarżonego na rozprawę, była ona odraczana. Warto również odnotować,

że na skutek przeszkód medycznych leżących po stronie oskarżonego,

kolejne terminy rozprawy, wyznaczane w końcowej fazie postępowania przed

Sądem pierwszej instancji, poczynając od dnia 5 listopada 2009 r., odbywały

6

się na terenie Aresztu Śledczego w P. Monitorowana była również przez Sąd,

kwestia zapewnienia oskarżonemu właściwej ilości środków przeciwbólowych.

Powyższa analiza prowadzi do wniosku, że Sąd pierwszej instancji, przy

ocenie możliwości uczestnictwa oskarżonego w rozprawie, zawsze kierował

się opiniami lekarzy więziennej służby zdrowia, które formułowane były w

formie zaświadczeń, spełniających wymogi formalne określone przepisami

Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 stycznia 2008 r. (Dz. U. z

2008 r. Nr 14, poz. 87), w sprawie trybu wystawiania zaświadczenia

potwierdzającego zdolność albo niezdolność stawiennictwa osoby

pozbawionej wolności na wezwanie lub zawiadomienie sądu lub organu

prowadzącego postępowanie karne.

Skarżący wydaje się nie dostrzegać, że zaświadczenia wydawane przez

lekarzy szpitala przy zakładzie karnym są dowodem na stwierdzenie

możliwości stawiennictwa osoby pozbawionej wolności na rozprawę, co

wynika z dyspozycji art. 115 § 4 k.k.w., art. 115a k.k.w. i art. 209 k.k.w. W

związku z tym, skoro Sąd pierwszej instancji dysponował takimi

zaświadczeniami wydanymi przez uprawnionych lekarzy, którzy mieli stały

kontakt z oskarżonym oraz pełną orientację co do aktualnego stanu jego

zdrowia, w tym nasilenia dolegliwości bólowych i z tego powodu byli w stanie

ocenić czy Stanisław Ł. może uczestniczyć w rozprawie, to nie było podstaw

faktycznych i prawnych do dopuszczania dowodu z opinii postulowanych

przez obrońców biegłych specjalistów w sytuacji, gdy wnioskodawcy nie

przedstawiali argumentów podważających trafność diagnozy lekarzy

więziennych, którzy konsultowali swoje stanowisko także ze specjalistami z

zakresu neurologii. Sam fakt, iż treść kolejnych zaświadczeń lekarskich nie

była przez obrońców akceptowana, nie stanowił jeszcze wystarczającego

powodu do przeprowadzania dodatkowych badań medycznych oskarżonego.

7

Trafne jest również stanowisko Sądu odwoławczego, które akceptowało

sposób procedowania Sądu pierwszej instancji, w kontekście realizacji prawa

do obrony oskarżonego, polegający na stałym monitorowaniu stanu zdrowia

oskarżonego, dla potrzeb planowania kolejnych czynności procesowych.

Rozpoznając zarzut naruszenia prawa do obrony oskarżonego Sąd drugiej

instancji dostrzegał aktywność procesową Stanisława Ł. na kolejnych

terminach rozprawy, trafnie dochodząc do wniosku, że jego choroba i

konieczność korzystania z leczenia farmakologicznego, nie miały wpływu na

realizację przyjętej linii obrony.

Analiza akt sprawy wskazuje, że oskarżony Stanisław Ł. w trakcie

postępowania jurysdykcyjnego przed Sądem pierwszej instancji składał

szereg oświadczeń procesowych, zadawał pytania pokrzywdzonym, w tym

Anecie K., Patrycji F., Urszuli K., innym świadkom oraz biegłym, zaś w

końcowej fazie procesu składał obszerne wyjaśnienia. Aktywność procesowa

oskarżonego była w sposób logiczny związana z przebiegiem procesu i

ukierunkowana na zagadnienia analizowane przez Sąd. Z tych względów, nie

można skutecznie twierdzić, że sposób procedowania Sądu pierwszej

instancji, zaakceptowany przez Sąd drugiej instancji, uniemożliwiał

oskarżonemu świadome uczestnictwo w rozprawie, a tym samym naruszał

jego prawo do obrony w sytuacji, gdy mógł je realizować przez osobisty udział

w czynnościach procesowych oraz korzystanie z pomocy obrońców. Dlatego

zarzut naruszenia art. 6 k.p.k. w zakresie realizacji przez oskarżonego prawa

do obrony formalnej jak i materialnej jest niezasadny.

Sąd odwoławczy nie odniósł się do argumentacji zawartej w piśmie

uzupełniającym uzasadnienie zarzutów apelacji sygnalizującej, że w sprawie II

K 1065/09 Sądu Rejonowego w T. wydano opinię lekarską z której wynika, iż

Stanisław Ł. z przyczyn zdrowotnych nie może brać udziału w postępowaniu

8

karnym. Na opinię tą powoływał się również w uzasadnieniu autor kasacji,

jednak nie może ona przesądzać, iż oskarżony nie mógł uczestniczyć w

rozprawie przed Sądem pierwszej instancji, który dysponował aktualnymi

badaniami lekarskimi oskarżonego, prowadzącymi do odmiennego wniosku.

Nadto, powołana w kasacji opinia, została wydana po dacie wyrokowania

przez Sąd pierwszej instancji w sprawie niniejszej i miała charakter wstępny,

zaś skarżący nie dostrzega, że w aktach znajduje się kolejna, tym razem

kompleksowa opinia biegłych neurologów z dnia 25 lutego 2011 r.,

sporządzona do sprawy II K 1065/09 stwierdzająca, że oskarżony Stanisław Ł.

może uczestniczyć w rozprawie. Niezależnie od tego, na etapie postępowania

odwoławczego, biegli z zakresu medycyny sądowej wydali w dniu 17 marca

2011 r. opinię nr 178/11, w której dopuszczali możliwość uczestnictwa

oskarżonego w czynnościach procesowych przed Sądem odwoławczym, przy

zapewnieniu określonych warunków ułatwiających jego stawiennictwo. W

związku z tym, również na podstawie opinii wydanych po zakończeniu sprawy

przed Sądem pierwszej instancji, brak było podstaw do kwestionowania tezy,

że dolegliwości zdrowotne oskarżonego nie stanowiły przeszkody do jego

uczestnictwa w rozprawie, zaś odmienna argumentacja skarżącego ma

charakter wybiórczy i dowolny (...).