III KRS 29/11

Sygn. akt III KRS 29/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z odwołania M. M. .

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr …/2011 z dnia 6 lipca 2011 roku

w sprawie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 24 stycznia 2012 r.,

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

Uchwałą nr …/2011 z dnia 6 lipca 2011 r. Krajowa Rada Sądownictwa

postanowiła, że M. M. K. nie zostanie przedstawiona Prezydentowi

Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w R.

2

W uzasadnieniu uchwały podano, że M. M. K. zgłosiła swoją kandydaturę na

jedno wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Rejonowym w R., obwieszczone

przez Ministra Sprawiedliwości w dniu 9 listopada 2010 r., a ogłoszone w Monitorze

Polskim z dnia 19 listopada 2010 r., Nr 87, poz. 1028. Na stanowisko to zgłosiło się

dwudziestu trzech kandydatów.

Kandydatka M. M. K. urodziła się […]. W 2002 roku ukończyła wyższe studia

prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu […], uzyskując tytuł

magistra prawa z oceną bardzo dobrą. Po odbyciu aplikacji sądowej, w dniach 1, 5 i

19 września 2006 roku, złożyła egzamin sędziowski, uzyskując ocenę dobrą plus. Z

dniem 13 marca 2007 roku została mianowana asesorem sądowym z

powierzeniem pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Rejonowym w […] na

okres czterech lat. Z mocy prawa z dniem 5 maja 2009 roku ustało powierzenie

Kandydatce pełnienia czynności sędziowskich i od tej daty pełni ona obowiązki

referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w […]. Faktycznie od czasu utraty

votum do orzekania Kandydatka nie świadczy pracy. Nieobecność w pracy

spowodowana była bądź chorobą bądź też wykorzystywaniem urlopu

wypoczynkowego. Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 lipca 2010 roku

rozwiązano z Kandydatką za wypowiedzeniem stosunku pracy na stanowisku

asesora sądowego. Okres wypowiedzenia upłynął z dniem 30 listopada 2010 roku.

Jak wskazano dalej w uzasadnieniu uchwały, uprzednio ocenie poddano

okres pracy Kandydatki od dnia 13 marca 2007 r. do dnia 28 lutego 2009 r. W tym

okresie efektywny czas jej pracy w zakresie orzekania w sprawach karnych wyniósł

około 20 miesięcy, w tym odpowiednio 14 miesięcy w Zamiejscowym Wydziale

Grodzkim w […] i 6 miesięcy w Wydziale Grodzkim […]. Wyniki tej lustracji były

podstawą dotychczasowych opinii. Sędzia wizytator do spraw karnych wskazał, że

przeprowadzona lustracja nie pozwala na jednoznaczną ocenę pracy M. M. K. W

jego ocenie Kandydatka rozpoznawała sprawy w przeważającej mierze o

nieskomplikowanych stanach faktycznych, a przydzielone do jej referatu sprawy nie

były obszerne i nie opierały się na wielości zgromadzonego materiału dowodowego.

Sędzia wizytator do spraw cywilnych stwierdził, że czynności w poszczególnych

sprawach Kandydatka podejmowała sprawnie, bez zbędnej zwłoki i prawidłowo

koncentrowała materiał dowodowy. Treść wydawanych orzeczeń odpowiadały

3

wymaganiom prawa materialnego i procesowego. Uzasadnienia orzeczeń zawierały

szczegółowe ustalenia faktyczne, w rozważaniach powoływano często

orzecznictwo Sądu Najwyższego. Niemniej uznał on, że analiza akt spraw

cywilnych nie stanowi reprezentatywnego materiału do wypowiedzenia się o

przydatności Kandydatki do zawodu sędziego, gdyż ocenie podlegał krótki czas

efektywnego wykonywania czynności orzeczniczych, a także częste zmiany

zakresu powierzonych Kandydatce obowiązków. Z kolei sędzia wizytator z zakresu

prawa rodzinnego w wydanej opinii wskazał, że Pani asesor posiada właściwą

znajomość przepisów prawa i w większości prawidłowo je stosuje. Natomiast

zdecydowanej zmiany wymaga organizacja pracy i sprawność postępowania, co w

konsekwencji rzutuje negatywnie na ogólne wyniki przeprowadzonej kontroli i nie

uprawnia do wydania jednoznacznej oceny w zakresie przydatności Kandydatki do

objęcia stanowiska sędziego.

Kolegium Sądu Okręgowego w […] na posiedzeniu w dniu 17 marca 2011 r.,

w głosowaniu jawnym, jednogłośnie postanowiło przedstawić Zgromadzeniu

Ogólnemu Sędziów Sądu Okręgowego w […] negatywną opinię o M. M. K. na

stanowisko sędziego sądu rejonowego w Sądzie Rejonowym w R.

Na posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Okręgowego na

Kandydatkę oddano 5 głosów pozytywnych, 24 głosy negatywne, przy 7 głosach

wstrzymujących się i 2 głosach nieważnych.

Nie kwestionując merytorycznego przygotowania Kandydatki, Minister

Sprawiedliwości stwierdził, że od dnia 5 maja 2009 roku M. M. K. praktycznie nie

wykonuje obowiązków na stanowisku referendarza sądowego, a zatem - przy

uwzględnieniu poprzedniej negatywnej oceny - w stanowisku z dnia 11 maja 2011

roku negatywnie ocenił powyższą kandydaturę.

Podejmując zaskarżoną uchwałę Krajowa Rada Sądownictwa zważyła, że

postępowanie nominacyjne ma charakter konkursowy, a jego celem jest wybór

najlepszego kandydata na urząd sędziowski spośród wszystkich osób, które złożyły

zgłoszenie. Kandydatka w osobie M. M. K. spełnia wymagania formalne powołania

do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu rejonowego, jednakże nie

otrzymała poparcia Kolegium właściwego Sądu oraz Zgromadzenia, a wśród osób,

które zgłosiły się na wolne stanowisko sędziowski, są kandydaci o równie dużym

4

doświadczeniu zawodowym i większym poparciu środowiska sędziowskiego. Rada

zdecydowała się przedstawić Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem

o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w R.

kandydaturę D. A. K.

D. A. K. z dniem 2 kwietnia 2008 r. została zatrudniona na stanowisku

asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym […] i przydzielona do wykonywania

czynności w II Wydziale Cywilnym, w pełnym wymiarze czasu pracy. Sędzia

wizytator oceniający pracę Kandydatki stwierdził, że przygotowywane przez nią

projekty orzeczeń i uzasadnień prezentują wysoki poziom pod względem

merytorycznym i formalnym, świadczący o bardzo dobrej znajomości prawa i

bardzo dobrym opanowaniu techniki pracy sędziego. Wskazał na dużą umiejętność

D. A. K. do systematyzowania zagadnień wymagających rozstrzygnięcia i

wychwycenia kwestii w sprawach istotnych, precyzję argumentacji, właściwe

dokonywanie ocen, jasność formułowania myśli, dokładność w ustaleniach i

powoływaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Motywy rozstrzygnięć są

wyczerpujące i zrozumiałe. W konkluzji sędzia wizytator uznał, że asystent

sędziego D. A. K. zasługuje na powołanie na stanowisko sędziego sądu

rejonowego. Z opinii Prezesa Sądu Rejonowego, przewodniczącej wydziału

cywilnego oraz sędziów współpracujących z D. A. K. wynika, że jest ona sumienna i

obowiązkowa. Wyróżnia ją dociekliwość, opanowanie i dobra organizacja pracy.

Wszystkie zlecone czynności wykonuje dokładnie, terminowo i z dużym

zaangażowaniem. Przygotowywane przez D. A. K. projekty orzeczeń i uzasadnień

prezentują wysoki poziom, świadczący o znajomości prawa cywilnego i bardzo

dobrej umiejętności stosowania go w praktyce. Wobec Kandydatki nie stosowano

nigdy żadnych kar porządkowych. Kolegium Sądu Okręgowego w […] jednogłośnie

pozytywnie zaopiniowało kandydaturę Pani asystent na stanowisko sędziego sądu

rejonowego, oddając 6 głosów „za", przy braku głosów „przeciw" i braku głosów

„wstrzymujących się". Zgromadzenie Ogólne Sędziów okręgu Sądu Okręgowego

zaopiniowało jej kandydaturę oddając 28 głosów „za", przy 4 głosach „przeciw", 5

głosach wstrzymujących się" i 1 głosie „nieważnym". Była to najwyżej oceniona

kandydatura w tym postępowaniu konkursowym. Także Minister Sprawiedliwości

pozytywnie zaopiniował kandydaturę D. A. K. W dniu 6 lipca 2011 r., Krajowa Rada

5

Sądownictwa jednogłośnie (16 głosami „za”) wybrała tę kandydatkę do pełnienia

urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w R. z wnioskiem o powołanie

przez Prezydenta RP.

Te okoliczności spowodowały, że w trakcie posiedzenia Krajowej Rady

Sądownictwa w dniu 6 lipca 2011 r. na M. M. K. nie oddano głosów „za", natomiast

oddano 14 głosów „przeciw", przy 2 głosach „wstrzymujących się". Tym samym jej

kandydatura nie uzyskała wymaganej bezwzględnej większości głosów.

M. M. K. złożyła od powyższej uchwały odwołanie, zarzucając naruszenie

prawa materialnego: 1/ art. 57 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. 2001, Nr 98 poz. 1070 ze zm.) poprzez jego

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż kandydatka ubiegająca się o wolne

stanowisko sędziowskie w oparciu o pracę orzeczniczą jako asesora sądowego nie

została oceniona przez sędziów wizytatorów sądu tego okręgu, w którym jest wolne

stanowisko sędziowskie; 2/ art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o

Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. 2009, Nr 26 poz. 157 ze zm.)

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i rozpatrywanie kandydatury M. K. jako

referendarza sądowego, pomimo iż w takim charakterze nigdy nie była zatrudniona,

a o stanowisko sędziego ubiega się w oparciu o ponad 2-letnią niezawisłą pracę

orzeczniczą asesora sądowego, któremu powierzono czynności sędziowskie,

podczas gdy kontrkandydatami, w tym wybranym, są urzędnicy sądowi, którzy nie

wykonywali czynności sędziowskich i nie posiadają praktyki niezawisłego

orzekania; 3/ art. 60 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędną

wykładnię i preferowanie w dostępie do służby sędziowskiej asystentów sędziego w

odróżnieniu od kandydatki, która będąc ponad 2 lata asesorem sądowym

wykonywała własne czynności sędziowskie i orzekała we wszystkich

podstawowych dziedzinach prawa, tj. w sprawach karnych, cywilnych oraz

rodzinnych i nieletnich; jak również naruszenie przepisów postępowania w sposób

mogący mieć wpływ na wynik sprawy, tj. 1/ art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewskazanie

podstawy prawnej zaskarżonej uchwały i w zakresie podstawy faktycznej

niewskazanie przyczyn, dla których Krajowa Rada Sądownictwa odmówiła

wiarygodności i mocy dowodowej dowodom istotnym oraz korzystnym dla

kandydatki, tj. opiniom sędziów o kandydatce z okresu aplikacji sądowej odbywanej

6

w okręgu […], oświadczeniom innych osób współpracujących z kandydatką w

sądzie (pracowników sekretariatu, adwokatów, prokuratorów, ławnika),

dokumentom sądowym ze wszystkich wydziałów, w których pracowała kandydatka

w okresie asesury sądowej, które w sposób obiektywny wskazują na wysoką

wydajność pracy kandydatki w stosunku do innych sędziów i asesorów sądu (ponad

100 spraw załatwianych miesięcznie), bardzo niski wskaźnik odroczeń (znaczna

większość spraw załatwianych na pierwszym terminie), brak spraw starych w

referacie kandydatki, sporządzanie wszystkich uzasadnień w terminie, stabilność

orzecznictwa, bardzo wysoki poziom prowadzenia spraw (protokoły, orzeczenia

wpadkowe), a także prawomocnym orzeczeniom dotyczącym pracy kandydatki,

takim jak wyrok Sądu Apelacyjnego […] w sprawie sygn. akt […] z dnia 07 kwietnia

2008 r. uchylający pierwszą uwagę Prezesa Sądu Rejonowego w […] w zakresie

niesprawności postępowania, zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego w […] nr

…/08 z dnia 28 listopada 2008 r. uchylające drugą uwagę w zakresie niesprawności

postępowania, co ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż czyni niemożliwym

kontrolę przedmiotowej uchwały pod względem jej legalności; 2/ art. 227 k.p.c.

poprzez pominięcie faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

a wynikających z uwag kandydatki do opinii sędziów wizytatorów z okręgu

sieradzkiego i z prawomocnych rozstrzygnięć w zakresie sprawności postępowania,

a także z faktycznymi okoliczności i okresu pracy kandydatki, nie zweryfikowanych

przez Radę i nie porównanych z materiałem źródłowym, co miało istotny wpływ w

zakresie oceny M. K. jako kandydata na sędziego i na wynik sprawy; 3/ art. 252

k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie za w pełni wiarygodne opinie

sędziów wizytatorów z okręgu […], pomimo udowodnienia przez kandydatkę ich

nieprawdziwości, a zasadności swych uwag dowodami w postaci akt konkretnych

spraw sądowych i dowodami w postaci prawomocnych orzeczeń uchylających

wystosowane wobec kandydatki uwagi w zakresie niesprawności postępowania, co

miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w oparciu o te opinie zarówno organy

samorządu sędziowskiego (Kolegium i Zgromadzenie Ogólne Sędziów), jak i

Minister Sprawiedliwości sporządzają negatywne opinie o kandydatce, będące

podstawą negatywnej oceny i uchwały Krajowej Rady Sądownictwa; 4/ art. 233 § 1

k.p.c. poprzez jednostronne rozważenie zebranego materiału w oparciu o

7

kwestionowane opinie sędziów wizytatorów i oparte na tych opiniach stanowiska

Kolegium i Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Okręgowego w […] oraz

Ministra Sprawiedliwości w miejsce wszechstronnego rozważenia zebranego

materiału poprzez ustosunkowanie się do uwag kandydatki i prawomocnych

orzeczeń uchylających uwagi w zakresie niesprawności postępowania oraz do

okoliczności pracy kandydatów, co miało istotny wpływ na procedurę oceny

przydatności kandydatki w zawodzie sędziego w porównaniu z innymi kandydatami,

a w konsekwencji na wynik sprawy; 5/ art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa w zw. z art. 12 ust. 1-4 tej ustawy poprzez niepodjęcie odrębnej

uchwały w przedmiocie rozpatrzenia i oceny kandydatury odwołującej się, co miało

istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż powoduje nieważność uchwały w przedmiocie

nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego Prezydentowi

Rzeczypospolitej Polskiej; 6/ art. 2 ust. 2 pkt 8 ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa poprzez brak jakiejkolwiek reakcji Rady dotyczącej nieprzestrzegania

zasad etyki zawodowej przez sędziów wizytatorów ds. karnych, cywilnych i

rodzinnych sporządzających nierzetelne opinie o kandydatce oraz wobec Prezesa

Sądu Rejonowego w […] , który w toku asesury sądowej M . K. wystosował wobec

kandydatki dwie niezasadne uwagi w zakresie niesprawności postępowania oraz

zainicjował niezasadne i pozbawione podstaw prawnych postępowanie służbowe

po złożeniu przez kandydatkę wniosku o nominację sędziowską, co miało istotny

wpływ na wynik sprawy w zakresie przygotowania zawodowego i cech osobistych

kandydatki. Skarżąca wniosła o uchylenie uchwały i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Krajowej Radzie Sądownictwa.

W uzasadnieniu podniesiono, że odwołująca się wnosiła o ocenę jej

orzecznictwa, jako asesora sądowego pełniącego czynności sędziowskie, przez

sędziów wizytatorów okręgu […] jako sędziów wizytatorów sądu właściwego ze

względu na przedmiotowe zgłoszenie. Z art. 57 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2001, Nr 98 poz. 1070 ze zm.)

wynika, iż postępowanie przednominacyjne, dotyczące zgłoszonych kandydatów,

toczy się przed organami właściwego sądu. Jest związane z oceną prezesa sądu

(sędziego wizytatora), kolegium i zgromadzenia ogólnego tego sądu, w którym jest

wolne stanowisko sędziowskie, a nie jakiegokolwiek sądu okręgowego. Sędziowie

8

wizytatorzy okręgu […], właściwego dla sądu zgłoszenia, opinii takich nie

sporządzili. Żaden z sędziów tego okręgu nie miał możliwości własnej i

jednoznacznej oceny pracy kandydatki. Nikt z sędziów, którzy opiniowali

kandydatkę na Kolegium czy Zgromadzeniu, nie lustrował akt i nie miał żadnych

źródłowych informacji o orzecznictwie kandydatki.

Odnosząc się do oceny kontrkandydatki skarżąca zauważyła, iż czynności

asystentów sądowych są istotnie odmienne od czynności asesorów sądowych,

którym powierzono expressis verbis w akcie mianowania oraz w pracy czynności

sędziowskie. Wybrany kontrkandydat w wydziałach sądu pełnił jedynie czynności

asystenta sędziego, który nie podejmuje żadnych własnych czynności i nie ma

opanowanej metodyki pracy sędziego, ale metodykę pracy asystenta sędziego.

Tymczasem Kandydatka przez cały okres pracy w Sądzie Rejonowym w […]

zatrudniona była w charakterze asesora sądowego, któremu powierzono czynności

orzecznicze (sędziowskie) z uwagi na pomyślny przebieg aplikacji sądowej i

uzyskanie wysokiej oceny na egzaminie sędziowskim. Nigdy nie była zatrudniona

na stanowisku referendarza sądowego, a właśnie niewykonywanie obowiązków na

tym stanowisku wskazuje się w uzasadnieniu przedmiotowej uchwały jako

podstawę negatywnej oceny przydatności do zawodu. Odwołująca się jako jedyna z

kandydatów pracowała de facto jak sędzia i posiadała, co jest okolicznością

bezsporną, najwyższe oceny zarówno ze studiów, jak i z egzaminu sędziowskiego

w okręgu, podczas gdy w uchwale Rady nie ma nawet wzmianki o studiach i

egzaminie sędziowskim asystenta sędziego, kontrkandydatki w tym właśnie okręgu.

Odwołująca się podała, iż od maja 2009 r. powierzono jej wykonywanie

czynności referendarskich wobec ustania możliwości orzekania przez asesorów

sądowych, przy czym wykonywanie przez nią tych czynności zostało pozytywnie

ocenione przez sędziego wizytatora Sądu Okręgowego w […], który to fakt został

pominięty w uzasadnieniu przedmiotowej uchwały, a pojawiło się niezgodne z

prawdą twierdzenie, iż kandydatka praktycznie tych czynności nie wykonywała.

Skarżąca wywiodła nadto, iż uzasadnienie uchwały powinno odpowiadać

standardom proceduralnym, czego nie czyni.

Podniosła też, iż KRS nie zweryfikowała prawdziwości wskazywanych

danych o kandydatach w niniejszym postępowaniu nominacyjnym. W uzasadnieniu

9

uchwały podano bowiem, iż Minister Sprawiedliwości wypowiedział kandydatce

stosunek pracy asesora sądowego, pomijając jednocześnie fakt, że także

prawomocnym orzeczeniem sądowym stwierdzono niezgodność z prawem tegoż

wypowiedzenia.

Wątpliwości budzi wreszcie procedura oceny kontrkandydata. Sędzia

wizytator wskazuje, iż oceniał projekty orzeczeń i uzasadnień asystenta sędziego.

Podnieść należy, iż projekty asystenta sędziego nie mogą znajdować się w aktach

spraw pod rygorem odpowiedzialności zawodowej. Natomiast materiał zawarty w

aktach spraw sądowych, w tym poziom orzeczeń i ich uzasadnień, są wyrazem

pracy orzeczniczej sędziego, a nie asystenta sędziego.

Uzasadniając zarzut nieważności uchwały Kandydatka wskazała, iż każda

czynność Rady w granicach jej ustawowych kompetencji określonych w

szczególności w art. 2 i 3 ustawy wymaga podjęcia uchwały, co oznacza

konieczność przeprowadzenia głosowania i uzyskania bezwzględnej większości

głosów. Przyjęcie rozstrzygnięcia w drodze uzgodnienia może dotyczyć tylko

czynności porządkowych, wewnętrznych. Tym bardziej w przypadku wielości

kandydatów na 1 miejsce odrębne uchwały w przedmiocie oceny i rozpatrzenia

kandydatury muszą poprzedzać uchwały co do przedstawienia bądź

nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego Prezydentowi

Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż właśnie ten pierwszy etap winien wyłonić

najlepszego kandydata w drodze głosowania. Dopiero w zależności od wyników

głosowania w sprawie uchwały dotyczącej rozpatrzenia i oceny każdej z kandydatur

możliwe było podjęcie drugiej uchwały w przedmiocie przedstawienia bądź

nieprzedstawienia wniosku Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Analizę prawidłowości zaskarżonej uchwały rozpocząć wypada od

zacytowania treści obowiązujących w dacie jej podjęcia art. 2 ust. 1 pkt 3 , art. 12

oraz art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

(jednolity tekst: Dz. U. z 2010 r. Nr 11, poz. 67 ze zm., dalej zwanej „ustawą o

KRS”), zgodnie z którymi do zadań Krajowej Rady Sądownictwa należy

10

przedstawianie Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosków o powołanie

sędziów m.in. w sądach powszechnych, a decyzje w tym zakresie zapadają w

formie uchwał podjętych na posiedzeniach plenarnych. Sędzia albo osoba, której

praw lub obowiązków dotyczy uchwała wydana w indywidualnej sprawie, może

odwołać się od tej uchwały do Sądu Najwyższego z powodu sprzeczności uchwały

z prawem. W sprawach indywidualnych, w których przysługuje odwołanie, uchwały

Rady wymagają uzasadnienia i doręczenia zainteresowanemu.

Szczegółowe zasady postępowania przed Radą w indywidualnych sprawach

regulowały przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia

13 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego trybu działania Krajowej Rady

Sądownictwa oraz postępowania przed Radą (Dz. U. Nr 219, poz. 1623 ze zm.),

wydane na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Przepisy te nie obowiązywały

jednak w dniu podjęcia przez Radę zaskarżonej uchwały. Rozporządzenie w części

dotyczącej trybu postępowania przed Radą utraciło bowiem moc obowiązującą

z dniem 2 grudnia 2010 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

19 listopada 2009 r., K 62/07 (Dz. U. Nr 202, poz. 1657). Wyrok ten - z

odroczeniem o 12 miesięcy - pozbawił rozporządzenie podstawy prawnej, jaką był

art. 12 ust. 6 ustawy o KRS w części uprawniającej Prezydenta RP do określenia, w

drodze rozporządzenia, trybu postępowania przed Radą. Zdaniem Trybunału

Konstytucyjnego, tryb postępowania przed Radą nie mógł być uregulowany w

rozporządzeniu, gdyż sprawa ta należy do materii ustawowej. Wobec

nieuchwalenia stosownej ustawy w okresie 12 miesięcy od ogłoszenia wyroku

Trybunału w Dzienniku Ustaw powstała luka prawna. Jak jednak wyjaśnił Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 maja 2011 r., III KRS 5/11

(niepublikowanym), brak przepisów regulujących szczegółowo tryb postępowania

przed Radą nie zwalniał tego organu z obowiązku wykonywania konstytucyjnych i

ustawowych zadań. Rada jest obowiązana do działania na podstawie i granicach

prawa (art. 7 Konstytucji). W razie braku szczegółowych przepisów, Rada powinna

kierować się zasadami ogólnie przyjętymi w działaniu organów państwa w

demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji). Obliguje ją to do

wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy. Przy podejmowaniu uchwał w kwestii obsady stanowisk sędziowskich

11

Rada powinna uwzględniać zarówno interes publiczny (potrzeby wymiaru

sprawiedliwości), jak i słuszny interes osób, których uchwały te dotyczą (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2005 r., III KRS 2/05, ZNSA 2005, nr 2 – 3,

poz. 74).

Wbrew zarzutom odwołującej się, zarówno pod rządami wspomnianego

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jak i po utracie przez niego

mocy obowiązującej, w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa nie miały

zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Zakres unormowania

tego aktu określony został w jego art. 1. Z treści powołanego przepisu

jednoznacznie wynika, iż Kodeks postępowania cywilnego reguluje postępowanie

sądowe w wymienionych w nim kategoriach spraw, a nie postępowanie przed

innymi organami władzy państwowej, w dodatku mającymi – jak Krajowa Rada

Sądownictwa – charakter publiczny. Z brzmienia art. 1 k.p.c. oraz z przytaczanego

przez skarżącą art. 12 ust. 5 ustawy o KRS (zgodnie z którym w postępowaniu

przed Krajową Radą Sądownictwa nie stosuje się przepisów Kodeksu

postępowania administracyjnego) nie można wyprowadzić wniosku, że lukę w

postaci braku ustawowo sprecyzowanych szczegółowych zasad procedowania

przez tenże organ wypełniają przepisu Kodeksu postępowania cywilnego. Do takiej

konkluzji skłania również regulacja art. 13 ust. 6 ustawy o KRS, która wprawdzie

przewiduje stosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ale tylko

przepisów o skardze kasacyjnej i to w postępowaniu przed Sądem Najwyższym

toczącym się z odwołania od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa w zakresie, w

jakim postępowanie to nie zostało unormowane w ustawie o KRS (uzasadnienia

wyroków Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., III KRS 3/06, OSNP 2007, nr

11 – 12, poz. 177 i z dnia 18 lutego 2010 r., III KRS 29/09, LEX nr 564900).

W konsekwencji chybione są zarzuty odwołującej się odnośnie do naruszenia przez

Krajową Radę Sądownictwa konkretnych przepisów Kodeksu postępowania

cywilnego, skoro przepisy te nie znajdowały zastosowania w postępowaniu przed

tym organem przy rozpatrywaniu kandydatur do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego.

Niesłuszny jest także zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 12

ust. 1 – 4 ustawy o KRS poprzez niepodjęcie przez Radę odrębnej uchwały w

12

przedmiocie rozpatrzenia i oceny kandydatury skarżącej. Zdaniem odwołującej się,

wynikająca w treści tychże przepisów kompetencja Krajowej Rady Sądownictwa do

rozpatrzenia i oceny kandydatów do pełnienia urzędu sędziowskiego i do

podejmowania uchwał bezwzględną większością głosów oznacza, iż w razie

udziału wielu osób w konkursie na wolne stanowisko w pierwszej kolejności

powinna zastać podjęta uchwała w przedmiocie rozpatrzenia i oceny

poszczególnych kandydatur, a następnie kolejna uchwała w kwestii przedstawiania

lub nieprzedstawiania tych osób Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej z

wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu. Tymczasem wbrew sugestiom

skarżącej, wszystkie kandydatury na wolne stanowisko sędziego, uczestniczące w

niniejszej procedurze konkursowej, zostały przez Krajową Radę Sądownictwa

odrębnie rozpatrzone i ocenione, a wyniki tego etapu postępowania stały się

przesłanką podjęcia przez ten organ uchwał rozstrzygających o indywidualnej

sprawie każdego kandydata, jaką był jego start w zmaganiach o to stanowisko.

Nietrafne jest także powoływanie się skarżącej na przepis art. 2 ust. 1 pkt 8

ustawy o KRS, zgodnie z którym Krajowa Rada Sądownictwa wykonuje zadania

określone w ustawach, m.in. czuwa nad przestrzeganiem zasad etyki zawodowej i

w przypadku uzyskania wiarygodnej informacji o przewinieniu służbowym, w tym o

oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa i uchybieniu godności urzędu,

występuje z żądaniem podjęcia czynności dyscyplinarnych wobec sędziego.

Unormowanie to dotyczy bowiem zagadnień niebędących przedmiotem

postępowania przed Radą zakończonego zaskarżoną uchwałą i wykracza poza

granice kognicji Sądu Najwyższego rozpoznającego niniejsze odwołanie.

Nie można również podzielić zarzutu naruszenia art. 57 ustawy z dnia

27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2001, Nr 98 poz.

1070 ze zm.), skoro żadna z sześciu jednostek redakcyjnych tego przepisu nie jest

adresowana do Krajowej Rady Sądownictwa i w związku z tym nie znajduje

zastosowania w postępowaniu przed tym organem przy rozpatrywaniu i ocenie

kandydatów do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego w sądzie powszechnym.

Norma art. 60 powołanej ustawy jednoznacznie odsyła w tym zakresie do

odrębnych przepisów. W kontekście uzasadnienia odwołania można wysnuć

wniosek, że skarżąca dopatruje się nieprawidłowości w postępowaniu prezesa sądu

13

okręgowego, do którego wpłynęło jej zgłoszenie, w sposobie przeprowadzenia

procedury przednominacyjnej, polegających na odstąpieniu od zlecenia dokonania

oceny jej kandydatury przez sędziów wizytatorów tego właśnie okręgu. Tymczasem

z brzmienia przepisu art. 57 § 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych wynika

jedynie, że prezes sądu, po stwierdzeniu spełnienia warunków przez kandydata,

przedstawia jego kandydaturę właściwemu kolegium sądu, wraz z oceną jego

kwalifikacji, oraz określa termin zgromadzenia ogólnego sędziów, na którym będzie

prezentowana kandydatura, wraz z opinią kolegium o kandydacie. Unormowanie to

nie nakłada więc na prezesa sądu obowiązku zwrócenia się o ocenę kwalifikacji

kandydata do sędziów wizytatorów tego okręgu, w którym rozpisano konkurs na

wolne stanowisko sędziowskie.

Przechodząc do treści samej zaskarżonej uchwały warto zauważyć, że w

świetle art. 13 ust. 2 ustawy o KRS kognicja Sądu Najwyższego do oceny uchwał

Krajowej Rady Sądownictwa obejmuje wyłącznie badanie, czy uchwała nie

pozostaje w sprzeczności z prawem. Oznacza to, że Sąd Najwyższy nie ma

kompetencji do merytorycznego rozpatrywania kwalifikacji kandydata na sędziego

(a tym bardziej jego kontrkandydatów). Przedmiotem badania ze strony Sądu

Najwyższego pozostaje zatem procedura podejmowania uchwały przez Krajową

Radę Sądownictwa, a nie przesłanki, które zadecydowały o jej treści (wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 15 lipca 2009 r., III KRS 7/09 i III KRS 11/09, niepublikowane,

oraz z dnia 20 października 2009 r., III KRS 13/09, ZNSA 2011, nr 11, poz. 93). Jak

zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2008 r.,

SK 57/06 (OTK – A 2008, nr 4, poz. 63), ani szczególna, konstytucyjna pozycja

ustrojowa Rady, ani fakt, że w myśl art. 12 ust. 5 ustawy o KRS w postępowaniu

przed Radą nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego,

nie odbierają postępowaniu przed Radą w sprawach indywidualnych, dotyczących

powołania na stanowiska sędziowskie, charakteru postępowania

administracyjnego. Przedmiot postępowania w kwestii oceny kandydata i

przedstawienia wniosku o jego powołanie na stanowisko sędziego ma charakter

sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. I jako taka powinna podlegać

kontroli sądowej w zakresie właściwym tego rodzaju sprawom, tj. pod kątem

legalności i przestrzegania stosownych procedur prawnych. Zgodzić się natomiast

14

należy ze stanowiskiem, że merytoryczna ingerencja sądu w rozstrzygnięcia Rady

byłaby niedopuszczalna, wkraczałaby bowiem w sferę szczególnego władztwa

Rady, wynikającego z samych norm konstytucyjnych. Jednakże kontrola sądowa

przestrzegania praw obywateli, w rozważanym wypadku praw wynikających z art.

60 Konstytucji, tj. prawa równego dostępu do służby publicznej, a zatem w

sprawach prowadzenia naboru na podstawie przejrzystych kryteriów selekcji

kandydatów i obsadzania poszczególnych stanowisk w służbie publicznej, jest, w

myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji, konieczna.

W konsekwencji takiego ukształtowania kognicji Sądu Najwyższego w

zakresie kontroli nad postępowaniem dotyczącym przedstawienia Prezydentowi

Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o powołanie sędziego, kontrola sądowa

obejmuje w szczególności badanie, czy Rada przestrzegała w danym

postępowaniu jednolitych kryteriów oceny kandydata oraz procedur postępowania

związanych z oceną kandydatury i przedstawiania wniosku Prezydentowi. Analiza

tego, czy uchwała nie pozostaje w sprzeczności z prawem, obejmuje także kontrolę

przestrzegania przez Radę innych wymagań prawnych, w tym np. ustawowych

warunków powoływania na stanowisko sędziego, sprecyzowanych w ustawie z dnia

27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070

ze zm.) oraz ogólnych reguł proceduralnych obowiązujących w postępowania przed

tym organem, określonych zwłaszcza w art. 12 i art. 13 ust. 1 ustawy o KRS

(odnośnie do trybu podejmowania uchwał przez Radę i konieczności uzasadnienia

przez Radę na piśmie stanowiska w sprawie).

Wracając do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że uzasadnienie

zaskarżonej uchwały pozwala na kontrolę postępowania Krajowej Rady

Sądownictwa pod kątem dochowania przez nią wymagania wszechstronnego

rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle

prezentowanego w judykaturze poglądu, w przypadku ubiegania się kilku osób o

jedno stanowisko sędziowskie wskazane jest wyjaśnienie w uzasadnieniu uchwały

sytuacji poszczególnych kandydatów w aspekcie zastosowanych przez Radę

kryteriów oceny. Zakres rozważań dotyczących poszczególnych kandydatów może

być zróżnicowany w zależności od potrzeb, przy czym powinien on być szerszy w

stosunku do kandydatów mających zbliżoną sytuację, lokujących się przy granicy

15

rozdzielającej uchwały pozytywne dla kandydatów od uchwał negatywnych. Żadne

ze stosowanych przez Radę kryteriów oceny kandydata nie ma jednak charakteru

wiodącego, ani nie jest konieczne uszeregowanie kandydatów w oparciu o każde z

nich. Decyduje ocena całościowa, wynikająca z łącznego zastosowania tych

kryteriów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2010 r., III KRS 10/10, LEX

nr 678015). Sam dobór przez Radę kryteriów oceny kandydatów na stanowiska

sędziowskie zasadniczo pozostaje poza scharakteryzowanym wcześniej zakresem

kompetencji Sądu Najwyższego do kontroli legalności uchwał Rady, za wyjątkiem

sytuacji, gdy kryteria te naruszają podstawowe zasady prawne, w tym szczególnie

konstytucyjne zasady jednakowego dostępu do stanowisk w sferze publicznej oraz

równego traktowania i niedyskryminacji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20

października 2009 r., III KRS 13/09, ZNSA 2011, nr 1, poz. 93 i z dnia 14 stycznia

2010 r., III KRS 24/09, LEX nr 737271).

Wbrew zarzutom odwołującej się, Krajowa Rada Sądownictwa dokonała

oceny wniosku M. M. K. o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Rejonowego w R. z zastosowaniem właściwych kryteriów i uznała, że inna

kandydatka zasługuje na przedstawienie jej Prezydentowi RP, a swoje stanowisko

obszernie umotywowała w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Należy podkreślić, że Krajowa Rada Sądownictwa w toku analizowanego

postępowania miała za zadanie wskazać i przedstawić Prezydentowi RP z

wnioskami o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu

Rejonowego w R. tylko jednej spośród dwudziestu trzech konkurujących osób, z

których każda posiadała przymioty świadczące o tym, iż nie tylko spełnia formalne

przesłanki awansu zawodowego, ale również – przy uwzględnieniu określonych

kryteriów oceny – jest merytorycznie przygotowana do tego awansu. Rada

rozpatrzyła poszczególne kandydatury, a o ostatecznym wyborze zadecydowała

całościowa ich ocena wynikająca z łącznego zastosowania przyjętych przez Radę

kryteriów.

Jednym z elementów owej oceny było poparcie organów samorządy

sędziowskiego. Warto zauważyć, że aczkolwiek wyniki głosowania przed tymi

organami, jak również opinia Ministra Sprawiedliwości nie wiążą Krajowej Rady

Sądownictwa w ocenie kandydata na wolne stanowisko sędziowskie, to jednak są

16

one istotne, skoro Rada powinna umotywować swój wybór, gdyby dotyczył on

osoby, która uzyskała mniejsze poparcie środowiska zawodowego (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 r., III KRS 24/09, LEX nr 737271).

W rozpoznawanej sprawie o wyborze przez Krajową Radę Sądownictwa do

przedstawienia Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie na wolne stanowisko

sędziowskie innej kandydatki zadecydowały zaś nie tylko wyniki głosowania przed

organami samorządu sędziowskiego. Wbrew zarzutom odwołującej się, Krajowa

Rada Sądownictwa wzięła pod uwagę wszystkie okoliczności związane z

kwalifikacjami zawodowymi skarżącej, jak wynik studiów i egzaminu sędziowskiego

oraz przebieg dotychczasowej pracy i oceny wystawione przez przełożonych.

Okoliczności te zostały przez Radę dostrzeżone i uwzględnione w uzasadnieniu

uchwały. Przeciwstawiono im jednak wyższe oceny i rekomendacje uzyskane w

procedurze przednominacyjnej przez inne osoby uczestniczące w konkursie.

Niezasadny jest przy tym zarzut naruszenia przez Krajową Radę

Sądownictwa art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole

Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. 2009, Nr 26 poz. 157 ze zm.) poprzez jego

niewłaściwe zastosowanie i rozpatrywanie kandydatury M. K. jako referendarza

sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały jednoznacznie wynika, że

rozpatrując i oceniając kandydaturę odwołującej się Rada brała pod uwagę fakt

zatrudnienia skarżącej wyłącznie na stanowisku asesora sądowego. Podkreślono

bowiem, iż po wygaśnięciu z mocy prawa powierzenia odwołującej się pełnienia

czynności sędziowskich zostały jej powierzone od dnia 5 maja 2009 r. obowiązki

referendarza sądowego (na podstawie art. 68 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole

Sądownictwa i Prokuratury), których skarżąca praktycznie nie wykonywała z uwagi

na nieobecność w pracy spowodowaną niezdolnością do pracy i urlopami

wypoczynkowymi. Okres zatrudnienia odwołującej się w tym charakterze od 5 maja

2009 r. do 30 listopada 2010 r. nie mógł więc być i nie był poddany ocenie w

ramach postępowania zakończonego zaskarżoną uchwałą.

Reasumując; w analizowanym przypadku tryb postępowania przez Krajową

Radą Sądownictwa czynił zadość obowiązkowi wszechstronnego rozważenia

wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na rozstrzygnięcie sprawy. Nie

naruszał też konstytucyjnych zasad dostępu do służby publicznej (art. 60

17

Konstytucji RP) oraz równego traktowania i niedyskryminacji (art. 32 Konstytucji

RP). Pierwsza w tychże zasad porusza formalny aspekt dostępu do służby

publicznej i chociaż nie gwarantuje ona obywatelom przyjęcia do niej, to stawia

przed organami decydującymi o tym wymaganie zapewnienia równych szans w

dostępie do owej służby przez stosowanie jasnych i jednolitych kryteriów oceny

kandydatów oraz procedur postępowania. Z kolei druga zasada zakazuje

kierowania się dyskryminującymi elementami tej oceny. Takie zaś jednakowe dla

wszystkich wnioskodawców, przejrzyste i niezawierające znamion dyskryminacji z

uwagi na niedozwolone przez prawo kryteria (wiek, płeć, rasę itp.) przesłanki

wyboru kandydatów na stanowisko sędziego przyjęto w toku postępowania przed

Krajową Radą Sadownictwa. Sugerowane przez odwołującą się pierwszeństwo w

powoływaniu na stanowisko sędziego sądu rejonowego osób, które – podobnie jak

skarżąca – posiadają staż pracy w charakterze asesora sądowego, nie ma oparcia

w żadnych przepisach prawa. Stosowanie przez Krajową Radę Sądownictwa (bez

jakiejkolwiek podstawy prawnej) proponowanej przez skarżącą hierarchizacji osób

ubiegających się o powołanie na stanowisko sędziego w sądzie rejonowym i

spełniających kryteria kwalifikacyjne z art. 61 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych byłoby właśnie naruszeniem powyższych konstytucyjnych zasad

dostępu do służby i równego traktowania.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 13 ust. 5 ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa należało orzec jak w sentencji.