III PO 5/11

Sygn. akt III PO 5/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z odwołania A. P.

od decyzji Prokuratora Generalnego z dnia 8 lipca 2011 roku, nr PG IX K …/11 w

przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska

prokuratora po ukończeniu 65 roku życia,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 24 stycznia 2012 r.,

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 lipca 2011 r. Prokurator Generalny – powołując się na art.

62a ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2008 r.

Nr 7, poz. 39 ze zm.) w związku z art. 69 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo

2

o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – nie wyraził

zgody na dalsze zajmowanie stanowiska po ukończeniu 65 roku życia przez A. P.

Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w […].

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek A. P. z dnia 14 marca 2011 r.

o wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska prokuratora powyżej 65 roku

życia na okres 1 roku, 2 miesięcy i 25 dni (do 31 grudnia 2012 r.) poparł Prokurator

Apelacyjny w […]. Przełożony wnioskodawcy stwierdził, że prokurator A. P. w

czasie całego okresu zatrudnienia ze swoich obowiązków wywiązuje się bardzo

dobrze, sprawnie organizuje pracę własną, dbając o jej wysoki poziom. Ponadto

posiada bogate doświadczenie zawodowe oraz ugruntowaną wiedzę prawniczą.

Jest osobą cieszącą się autorytetem w swoim środowisku zawodowym. Prokurator

Apelacyjny w […] podkreślił również, że prokurator A. P. cieszy się dobrym

zdrowiem, a jego doskonała kondycja fizyczna i psychiczna gwarantują

wykonywanie obowiązków na dotychczasowym bardzo wysokim poziomie.

Prokurator Generalny powołał się również na opinię Krajowej Rady

Prokuratury, która uchwałą nr …/2011 z dnia 11 maja 2011 r. wyraziła pozytywne

stanowisko co do dalszego zatrudnienia skarżącego.

Zdaniem Prokuratora Generalnego, jako regułę należy traktować przejście

prokuratora w stan spoczynku z dniem ukończenia przez niego 65 roku życia.

Możliwość dalszego pozostawania na stanowisku prokuratora stanowi wyjątek,

uzasadniony szczególnymi okolicznościami dotyczącymi służby lub

zainteresowanego prokuratora. Spełnienie wskazanych w art. 62 a ust. 2 ustawy o

prokuraturze warunków pozytywnych nie jest równoznaczne z obowiązkiem

wyrażenia zgody na dalsze pozostawanie przez prokuratora w służbie. Decyzja

Prokuratora Generalnego o braku zgody nie musi mieć oparcia w przyczynach

uniemożliwiających dalsze zajmowanie stanowiska prokuratora (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 grudnia 2006 roku, sygn. akt III PO 7/06 – OSNP 2007/23-

24/362). Wysokie kwalifikacje, doświadczenie i profesjonalizm zawodowy, a także

zaangażowanie w obowiązki prokuratora oraz bardzo dobry stan zdrowia

niewątpliwie zasługują na uznanie, lecz nie można ich traktować jako szczególnych

okoliczności, wystarczających do odstępstwa od ustawowej reguły przechodzenia w

stan spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia.

3

Prokurator Generalny stwierdził, że brak jest okoliczności, które

wskazywałyby na istnienie po stronie Prokuratury Apelacyjnej w […] szczególnego

interesu uzasadniającego dalsze wykonywanie obowiązków służbowych przez

prokuratora A. P. Przeniesienie wnioskodawcy w stan spoczynku nie zdestabilizuje

pracy tej prokuratury. Przejęcie obowiązków wnioskującego prokuratora, będzie

mogło nastąpić bez ryzyka zaburzenia prawidłowego funkcjonowania tej jednostki

prokuratury. W chwili obecnej w Prokuraturze Apelacyjnej w […] w ramach

delegacji czynności służbowe wykonuje 4 prokuratorów prokuratury okręgowej,

oczekujących na awans zawodowy.

Uzasadnionym kierunkiem prowadzenia polityki kadrowej jednostek

organizacyjnych prokuratury – według Prokuratora Generalnego - jest

„pokoleniowa” wymiana kadr prokuratorskich, związana z jednej strony z

osiąganiem przez prokuratorów wieku umożliwiającego im skorzystanie z przywileju

prokuratorskiego stanu spoczynku, z drugiej zaś z potrzebą umożliwienia przejęcia

służby przez innych doświadczonych prokuratorów, a także zapewnienie etatów dla

nowych kadr prokuratorskich. Z analizy sytuacji kadrowej wynika, że aktualnie

Prokuratura Okręgowa w […] dysponuje limitem 52 etatów, z czego wszystkie są

obsadzone. Aktualnie na delegacji w tej jednostce pozostaje 4 prokuratorów

prokuratury okręgowej z całego okręgu […], a 2 z nich potencjalnie posiada

możliwość uzyskania tytułu prokuratora prokuratury apelacyjnej. Ponadto w całym

okręgu apelacji […] w bieżącym roku negatywnie rozpoznane zostały 74 podania

egzaminowanych aplikantów ubiegających się o mianowanie na stanowisko

asesora, a w chwili obecnej 41 podań oczekuje na rozpatrzenie.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prokuratora Generalnego Prokurator A.

P. zarzucił:

1. naruszenie art. 62a ust. 2 i ust. 3 ustawy o prokuraturze oraz naruszenie

zakazu dyskryminacji, wynikającego z art. 32 Konstytucji RP oraz Dyrektywy nr

2000/78/WE Rady Unii Europejskiej z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej

ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudniania i pracy

(Dz. U. UE L z dnia 2 grudnia 2000 r.) przez błędne przyjęcie, że podstawę

zaskarżonej decyzji mogą stanowić pozaustawowe przesłanki, przy pogwałceniu

zasady niedyskryminacji w zatrudnieniu i pracy przez zastosowanie

4

niedozwolonego kryterium wieku i prowadzenia własnej polityki kadrowej –

“pokoleniowej wymiany kadr”;

2. dowolne, bezzasadne i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego

przyjęcie, że po stronie skarżącego nie zostały spełnione przesłanki subiektywne

uzasadniające jego dalszą pracę na stanowisku prokuratora przy spełnieniu przez

niego wszystkich wymaganych przepisami ustawowymi przesłanek;

3. całkowite pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji korzystnej dla

skarżącego uchwały Krajowej Rady Prokuratury nr …/2011 z 11 maja 2011 r. i

wniosku Prokuratora Apelacyjnego w […] z 17 marca 2011 r. Odwołujący się wniósł

o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Prokuratorowi Generalnemu

do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono w szczególności, że zaskarżona

decyzja została wydana w sposób arbitralny z przekroczeniem granic uznania

określonych w art. 62a ust. 2 i ust. 3 ustawy o prokuraturze, bez uwzględnienia

konkretnej sytuacji Prokuratury Apelacyjnej, w której zainteresowany zajmuje

stanowisko wizytatora, które opiera się na specjalnych kwalifikacjach.

W ocenie skarżącego polityka kadrowa nie może służyć abstrakcyjnej idei

„pokoleniowej wymiany kadr”, ale musi stanowić środek do celu, jakim jest

efektywne działanie, rozumiane jako najbardziej wydajna realizacja zadań do

których prokuratura jest powołana. „Polityka kadrowa opierająca się na

pokoleniowej wymianie kadr prokuratorskich” oznacza politykę wymiany kadr

wyłącznie ze względu na wiek, co jest „zawoalowaną” formą dyskryminacji

pośredniej, zdefiniowanej w art. 2 ust. 2 pkt b Dyrektywy nr 2000/78/WE Rady Unii

Europejskiej z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe

równego traktowania w zakresie zatrudniania i pracy (Dz. U. UE L z dnia 2 grudnia

2000 r.). O ile bowiem samo ustalenie granicy wieku dla przejścia w stan

spoczynku nie stanowi dyskryminacji, to już używanie argumentu wieku – w

realiach przedmiotowej sprawy – taką dyskryminacją jest.

Według odwołującego się: wydłużanie okresu zatrudnienia jest obecnie w

pełni społecznie uzasadnione i akceptowane przez większość krajów europejskich

oraz „stanowi przedmiot troski i zabiegów Rządu RP”; w każdym innym zawodzie

przejście na emeryturę po osiągnięciu odpowiedniego wieku jest prawem, a nie

5

obowiązkiem pracownika i nie może stanowić samodzielnej podstawy rozwiązania

stosunku pracy; stan spoczynku jest niewątpliwie przywilejem prokuratora, ale – w

odróżnieniu od emerytury – łączy się z niemożnością podejmowania jakiejkolwiek

innej pracy, a więc może stanowić dyskryminację tych, którzy mogą i chcą

pracować oraz są przydatni dla realizacji określonych zadań.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według ustawowo (art. 62a ust. 1 ustawy o prokuraturze w związku z art. 69

ust. 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych) ukształtowanego statusu prawnego,

prokuratorów, przechodzą oni w stan spoczynku (kończą wykonywanie służby) z

dniem ukończenia 65 roku życia.

Na tle powyższej zasadniczej regulacji statusu prokuratora ustawowe

(art. 62a ust. 2 ustawy o prokuraturze) zezwolenie na dalsze zajmowanie

stanowiska przez prokuratora, który ukończył 65 rok życia, ma charakter wyjątkowy,

Wymagana jest w tym przedmiocie zgoda Prokuratora Generalnego którą może on

podjąć w przewidzianym do tego trybie. Zgodnie z art. 62a ust. 2 ustawy o

prokuraturze, prokurator może dalej zajmować stanowisko jeżeli Prokurator

Generalny na wniosek prokuratora po przedstawieniu zaświadczenia

stwierdzającego, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia

obowiązków prokuratora, oraz po zasięgnięciu opinii właściwego prokuratora

przełożonego, wyrazi prokuratorowi zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska.

Prokurator Generalny uwzględnia również – w zakresie wyrażenia zgody na dalsze

zajmowanie stanowiska prokuratora po ukończeniu przez prokuratora 65 roku życia

– opinię Krajowej Rady Prokuratury, stosownie do jej kompetencji określonej w art.

24 pkt 11 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2011 r. Nr 270,

poz. 1599 ze zm.). Ustalone orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmuje, że

Prokurator Generalny podejmuje decyzję na podstawie swobodnego uznania, a jej

kontrola przez Sąd Najwyższy ograniczona jest do oceny zachowania wymaganych

warunków proceduralnych oraz poprawności przesłanek uznaniowego

rozstrzygnięcia. Sąd Najwyższy nie może wkraczać w ustawowe kompetencje

Prokuratora Generalnego dotyczące jego odpowiedzialności za stan prokuratury,

6

lecz jedynie bada, czy decyzja Prokuratora Generalnego nie jest arbitralna lub

podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów.

W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowana interpretacja przepisów

art. 62a ust. 1 i ust. 2 ustawy o prokuraturze, - że jak to wyraża zaskarżona

decyzja – zachowanie przez kończącego 65 rok życia prokuratora zdolności

pełnienia obowiązków prokuratora nie stwarza uprawnienia (prawa podmiotowego)

do dalszego zajmowania stanowiska; konieczną bowiem do tego przesłanką jest

wyrażenie zgody przez Prokuratora Generalnego.

Odwołujący się zarzucił – jak to szerzej przedstawiono we wstępnej części

niniejszego uzasadnienia – arbitralność decyzji Prokuratora Generalnego z

dyskryminującym odwołującego się, akcentowaniem jego wieku i pominięcie

korzystnej dla skarżącego opinii Krajowej Rady Prokuratury wyrażonej w uchwale z

11 maja 2011 r. oraz pozytywnej opinii Prokuratora Apelacyjnego w […] wyrażonej

w stanowisku z 17 marca 2011 r.

Zaskarżona decyzja nie narusza wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP zasady

równości ani też nie narusza art. 2 ust. 2 pkt b Dyrektywy nr 2000/78/WE Rady Unii

Europejskiej z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe

równego traktowania w zakresie zatrudniania i pracy określającej pojęcie

dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i pracy przede wszystkim dlatego, że status

prokuratora (w tym uprawnienie prokuratora do przejścia w stan spoczynku z

dniem ukończenia 65 roku życia) – w odróżnieniu do innych pracowników

podlegających powszechnemu systemowi ubezpieczeń społecznych – jest

uregulowany odrębną ustawą. Nie ma racji odwołujący się w przedstawionym

swoistym dopatrywaniu się aspektów dyskryminacji ze względu na wiek w tym, że

Prokurator Generalny uwzględnił w swojej decyzji przede wszystkim sytuację

kadrową jednostek prokuratury w zakresie Prokuratury Apelacyjnej w […] pod

kątem „pokoleniowej wymiany kadr prokuratorskich”. W wypadku rozpoznawania

wniosku o zezwolenie na dalsze zajmowanie stanowiska, ustawowo w tym

przedmiocie ukształtowana kompetencja Prokuratora Generalnego odnosi się na

pierwszym planie do wieku właśnie. Chodzi przecież o zrealizowanie kompetencji

Prokuratora Generalnego do „zgodzenia się” na wyjątkowe niezastosowanie

7

ustawowej zasady, że prokurator przechodzi w stan spoczynku z chwilą ukończenia

65 roku życia.

Prokurator Generalny nie naruszył prawa, skoro powierzoną mu przez

ustawę kompetencję, wykorzystał z zachowaniem przewidzianego do tego trybu i

po rozpatrzeniu wszystkich przemawiających na rzecz wniosku okoliczności.

Sąd Najwyższy właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji Prokuratora

Generalnego (art. 62a ust. 3a ustawy o prokuraturze) nie przejmuje w ten sposób

kompetencji należącej wyłącznie do Prokuratora Generalnego; kontroluje jedynie

jej zgodność z prawem. Przedstawiona przez Prokuratora Generalnego zasadnicza

przesłanka jego decyzji dotycząca analizy sytuacji kadrowej i wynikającej z niej

koncepcji „pokoleniowej wymiany kadr prokuratorskich” nie wykracza poza

należącą do Prokuratora Generalnego odpowiedzialność za sprawowanie jego

urzędu w szczególności kierowanie działalnością prokuratury (art. 10 ust. 1 ustawy

o prokuraturze).

Nie ma też racji odwołujący się, że Prokurator Generalny “całkowicie“

pominął korzystne dla odwołującego opinie Krajowej Rady Prokuratury i

Prokuratora Apelacyjnego w […]. Z zaskarżonej rozpatrywanym odwołaniem

decyzji wynika bowiem, że Prokurator Generalny wziął pod uwagę zarówno opinię

przełożonego odwołującego się – Prokuratora Apelacyjnego w […], jak i opinię

Krajowej Rady Prokuratury wyrażoną w uchwale z dnia 11 maja 2011 r. nr …/2011.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutów

odwołania.