I UK 248/11

Sygn. akt I UK 248/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSA Maciej Piankowski

w sprawie z odwołania J. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę socjalną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 lutego 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z 26 stycznia 2010 r. oddalił odwołanie J. B. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 kwietnia 2009 r. odmawiającej mu

prawa do renty socjalnej.

2

Sąd Okręgowy ustalił, z wnioskodawca J. B. urodzony w 1990 r. mieszka z

rodzicami. Nie ukończył gimnazjum. W roku szkolnym 2005/2006 orzeczono wobec

niego potrzebę indywidualnego nauczania. Wnioskodawca pobierał rentę socjalną

od 1 lutego 2008 r. do 31 marca 2009 r. a 13 lutego 2009 r. złożył wniosek o

ponowne przyznanie renty. Lekarz orzecznik ZUS uznał, że nie jest on całkowicie

niezdolny do pracy. Komisja lekarska ZUS również stwierdziła, że nie jest on

całkowicie niezdolny do pracy. Sąd Okręgowy ustalił (powołując się na opinie

biegłych), że sprawność intelektualna wnioskodawcy jest w granicach normy.

Cechy osłabienia procesów poznawczych wynikają u niego głównie z małej

stymulacji w okresie rozwojowym. Wykazuje on strukturę osobowości

nieprawidłowej z dominacją cech histrionicznych, z tendencjami do zachowań

impulsywnych, nieprzestrzegania norm społecznych oraz okresowymi

rozważaniami autoagresywnymi. Wnioskodawca cierpi na zaburzenia lękowe i

zburzenia osobowości. Od dwóch lat jest pod opieką poradni zdrowia

psychicznego. Nie ujawnia objawów psychotycznych w sensie omamów i urojeń.

Jest osobą zdolną do pracy. Sąd zaznaczył, ze biegły psycholog stwierdził, że

ewentualne uznanie wnioskodawcy za całkowicie niezdolnego do pracy

utwierdziłoby go jedynie w poczuciu choroby somatycznej i dalszej bierności w

życiu codziennym. Ponieważ – w ocenie Sądu Okręgowego - wnioskodawca nie

jest całkowicie niezdolny do pracy, odwołanie zostało oddalone.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawcy od tego wyroku.

Sąd drugiej instancji uznał, ze Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie a

oceniając materiał dowodowy nie naruszył zasad z art. 233 § 1 k.p.c. Zdaniem

Sądu Apelacyjnego, wnioskodawca nie spełnia przesłanki wskazanej w art. 4

ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.),

gdyż nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Był całkowicie niezdolny do

pracy w okresie, kiedy pobierał rentę socjalną. Niezdolność ta miała charakter

okresowy. Cechy osobowości nieprawidłowej nie powodują niezdolności do pracy.

Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uzupełnienia z urzędu postępowania

dowodowego przez przeprowadzenie dowodu z ustnej opinii biegłej specjalistki

psychiatry, gdyż przy wydawaniu opinii w toku postępowania przed Sądem

Okręgowym dysponowała ona tą samą dokumentacją, która na wniosek

3

odwołującego się została dołączona do akt w toku postępowania apelacyjnego.

Złożone inne dokumenty w postępowaniu apelacyjnym zostały ocenione jako

niewnoszące nowych okoliczności i pozbawione istotnego „znaczenia

orzeczniczego”. Sąd podniósł też, ze okoliczność, że wnioskodawca został uznany

za niezdolnego do służby wojskowej nie jest równoznaczna ze stwierdzeniem

całkowitej niezdolności do pracy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w sprawie zostało

ustalone (na podstawie przeprowadzonych dowodów), że wnioskodawca z powodu

naruszenia sprawności organizmu nie utracił zdolności do pracy ani w sensie

biologicznym ani ekonomicznym.

Wnioskodawca zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną, opierając ją na

podstawie naruszenia prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy –

przepisów art. 235 § 1 w związku z art. 278 § 1 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. w

związku z art. 278 § 1 k.p.c. przez zaniechanie przez Sąd przeprowadzenia i

dokonania oceny dowodów w zakresie tego, czy wnioskodawca jest niezdolny do

pracy i pozostawienie tej oceny prawnej biegłym. Zarzucił ponadto naruszenie

(które miało istotny wpływ na wynika sprawy) art. 316 § 1 k.p.c. przez ustalenie, iż

wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy w aspekcie ekonomicznym pomimo tego,

że nie zostały przeprowadzone w tym zakresie żadne dowody. Podniósł też zarzut

naruszenia przepisów postępowania (które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy) przez sprzeczne z art. 328 § 2 k.p.c. sporządzenie uzasadnienia

niezawierającego wskazania dowodów lub faktów, na których oparł się Sąd

stwierdzając, iż wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy w aspekcie

ekonomicznym.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku do ponownego

rozpoznania przez Sąd Apelacyjny.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest pozbawiona uzasadnionych podstaw.

Nie został naruszony przepis art. 235 § 1 k.p.c. W tym przepisie została

wyrażona zasada bezpośredniości, zgodnie z którą postępowanie dowodowe

odbywa się przed sądem orzekającym. Dopuszcza się wyjątki od tej zasady przez

4

powierzenie przeprowadzenia dowodu – w uzasadnionych przypadkach- przez

sędziego wyznaczonego lub sąd wezwany. W tej sprawie Sąd Apelacyjny nie

prowadził w ogóle postępowania dowodowego a zaznaczyć trzeba, ze zarzuty

stanowiące podstawy skargi kasacyjnej mają odnosić się do orzeczenia sądu

drugiej instancji, skoro skarga przysługuje od orzeczenia tego sądu. Zarzuty

odnoszące się do postępowania przed sądem pierwszej instancji wyjątkowo mogą

stanowić uzasadnioną podstawę skargi jeżeli zostaną powiązane ze stosownymi

przepisami regulującymi postępowanie apelacyjne. Niezależnie od tego, można

zauważyć, że w tej sprawie Sąd Okręgowy prowadził postępowanie dowodowe

bezpośrednio. Z uzasadnienia zarzutu nie wynika zresztą, by skarżący twierdził, że

Sądy prowadziły postępowanie dowodowe niebezpośrednio. Utrzymuje natomiast,

że opinie biegłych w tej sprawie zyskały nadmierną rolę a Sąd uchylił się od

dokonania oceny prawnej. Taki opis zrzutu nie przystaje do podstaw skargi. Nie ma

on niczego wspólnego z przestrzeganiem zasady bezpośredniości ani z normą

ujętą w art. 278 § 1 k.p.c., według którego w wypadkach wymagających

wiadomości specjalnych sąd wezwie jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia

opinii. Przepis ten nie został naruszony ani samodzielnie ani w powiązaniu z

zasadą bezpośredniości wyrażoną w art. 235 § 1 k.p.c., gdyż Sąd nie dokonał

samodzielnie ustaleń faktycznych w wypadku wymagającym wiadomości

specjalnych ani nie wezwał biegłych w wypadku niewymagającym wiadomości

specjalnych, w szczególności nie wezwał biegłych do dokonania oceny prawnej.

Sąd Apelacyjny nie uchylił się od oceny prawnej rozpatrywanego żądania.

Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie może stanowić uzasadnionej podstawy skargi

kasacyjnej (ani samodzielnie ani w powiązaniu z art. 278 § 1 k.p.c.). Podstawą

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Przepis art. 233 § 1 k.p.c. wprost dotyczy oceny

dowodów. Zarzut naruszenia tego przepisu dotyczy zatem oceny dowodów, co

sprawia, że ta podstawa skargi nie mogła być uznana za uzasadnioną.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem, po zamknięciu rozprawy sad wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan

rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu

roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w

5

toku sprawy. Skarżący opierając skargę na zarzucie naruszenia tego przepisu nie

twierdzi, że Sąd Apelacyjny wziął za podstawę swego rozstrzygnięcia stan rzeczy

inny niż istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Zarzut nieprzeprowadzenia

dowodów na okoliczność objętą ustaleniami faktycznymi nie odpowiada treści

przepisu art. 316 § 1 k.p.c. stanowiącego podstawę skargi.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Przepis ten jedynie

w zupełnie wyjątkowych sytuacjach może stanowić uzasadnioną podstawę skargi

kasacyjnej. W odniesieniu do podstaw skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia

przepisów postępowania dla ich skuteczności konieczny jest potencjalny wpływ

zarzucanych uchybień na wynik sprawy. Przepis art. 328 § 2 k.p.c. zawiera

wymienienie koniecznych elementów uzasadnienia wyroku. Mankamenty

uzasadnienia wyroku, sporządzanego przecież po jego wydaniu z reguły nie mogą

mieć wpływu na wynik sprawy czyli treść orzeczenia. Wyjątkowo tylko – zgodnie z

utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem – można oprzeć skargę

kasacyjną na zarzucie naruszenia tego przepisu w sytuacji, gdy uzasadnienie nie

zawiera treści koniecznej do przeprowadzenia kontroli orzeczenia w postępowaniu

kasacyjnym. Z nowszych orzeczeń tytułem przykładu można wymienić wyroki: z 6

lipca 2011 r. I CSK 67/11 LEX 970061, z 15 lipca 2011 r. I UK 325/10 LEX 949020 i

z 18 października 2011 r. II UK 51/11 LEX 1110977. Uzasadnienie zaskarżonego

wyroku nie zawiera takich wad.

Ponieważ żadna z podstaw skargi kasacyjnej nie okazała się uzasadniona,

skarga podlegała oddaleniu (art. 39814

k.p.c.).