III CZP 92/11

Uchwała z dnia 9 lutego 2012 r., III CZP 92/11

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Joanny Z.-S. przeciwko "B." S.A. w W.

i "F.", sp. z o.o. w G. o uznanie, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 9 lutego 2012 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 października 2011 r.:

„1. Czy art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) w zakresie,

w jakim wyznacza tygodniowy termin do opłacenia pisma wniesionego przez stronę

osobiście, ma również zastosowanie w sytuacji gdy stronę w sprawie reprezentuje

adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy;

2. czy art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych w zakresie, w jakim wyznacza tygodniowy termin do opłacenia

pisma, ma również zastosowanie w sytuacji gdy wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych, złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma, został częściowo

oddalony?"

podjął uchwałę:

Przepis art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594

ze zm.) nie ma zastosowania, jeżeli apelacja zawierająca wniosek o zwolnienie

od kosztów sądowych została wniesiona osobiście przez stronę

reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego;

odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w Warszawie,

powołując się na art. 112 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 549 ze

zm. – dalej: "u.k.s.c."), odrzucił na podstawie art. 370 k.p.c. apelację powódki od

wyroku tego Sądu z dnia 13 grudnia 2010 r. Apelację, a wraz z nią wniosek o

zwolnienie od kosztów sądowych wniosła osobiście powódka. Postanowienie o

częściowym uwzględnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zostało

doręczone reprezentującemu powódkę w sprawie adwokatowi. Sąd Okręgowy

odrzucił apelację bez wezwania do uiszczenia opłaty, gdyż w terminie liczonym od

dnia doręczenia postanowienia o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych nie

wpłynęła należna opłata od apelacji.

Przy rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie zażalenia na to

postanowienie powstały wątpliwości, które zostały ujęte w przedstawionych do

rozstrzygnięcia zagadnieniach prawnych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, z brzmienia

art. 112 ust. 3 u.k.s.c. wynika, że obowiązek sądu wezwania do opłacenia pisma nie

istnieje tylko wtedy, gdy środek zaskarżenia zostanie złożony przez profesjonalnego

pełnomocnika. W tym wypadku termin tygodniowy do wniesienia opłaty rozpoczyna

bieg od doręczenia postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów,

natomiast jeśli środek zaskarżenia pochodzi od strony, to zgodnie z art. 112 ust. 2

u.k.s.c. powstaje obowiązek przewodniczącego wezwania do uiszczenia opłaty od

pisma, nawet gdy postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów doręczono by

pełnomocnikowi tej strony. Sąd Apelacyjny wskazał, że taka interpretacja

pozostawaje w sprzeczności z ogólnymi zasadami procesu, jeżeli bowiem stronę

reprezentuje zawodowy pełnomocnik, to – pomimo aktywności samej strony –

doręczeń dokonuje się pełnomocnikowi (art. 133 § 3 k.p.c.). Sąd Apelacyjny

opowiedział się za jednakowym traktowaniem powinności strony reprezentowanej

przez zawodowego pełnomocnika w wypadku częściowej odmowy zwolnienia od

kosztów sądowych, jak i w wypadku całkowitej odmowy zwolnienia od kosztów

sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 112 ust. 3 u.k.s.c. reguluje skutki oddalenia wniosku o zwolnienie

od kosztów sądowych, gdy wniosek został złożony przed upływem terminu do

opłacenia pisma podlegającego opłacie stałej lub stosunkowej – od wskazanej

przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia – i

pismo to zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika

patentowego. W takim wypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia

stronie postanowienia sądu pierwszej lub drugiej instancji – gdy strona wniosła

zażalenie, a jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym, termin do

opłacenia pisma biegnie od ogłoszenia postanowienia. Zawarte w tym przepisie

wyłączenie stosowania odnosi się do art. 112 ust. 2 u.k.s.c., według którego, jeżeli

wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem terminu do

opłacenia został prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa stronę do

opłacenia złożonego pisma na podstawie art. 130 k.p.c.

W związku z tym, że w art. 112 ust. 2 u.k.s.c. wskazuje się jako podstawę

wezwania do opłacenia pisma art. 130 k.p.c., a przepis ten zawiera nieadekwatną

dla środków zaskarżenia sankcję zwrotu pisma procesowego, w piśmiennictwie

został wyrażony pogląd, że rygor zwrotu pisma może być zastosowany jedynie

przed sądem pierwszej instancji, w stosunku zaś do środków zaskarżenia skutki

nieuiszczenia opłaty regulowane są innymi przepisami, przewidującymi sankcję

odrzucenia środka w razie nieuzupełnienia braku przez opłacenie środka

zaskarżenia w wyznaczonym terminie (w przypadku apelacji art. 370 i 373 k.p.c.).

Przez przedstawienie do rozstrzygnięcia tak sformułowanych zagadnień prawnych

Sąd Apelacyjny niejako założył, że art. 112 ust. 2 u.k.s.c., do którego odnosi się

wyłączenie przewidziane w art. 112 ust. 3 u.k.s.c., ma zastosowanie w

postępowaniu wywołanym wniesieniem środka zaskarżenia. Stanowisko to należy

podzielić.

Nieuzasadnione jest ograniczenie zastosowania art. 112 ust. 3 u.k.s.c. tylko

do nielicznych pism podlegających opłacie, wnoszonych w toku postępowania

przed sądem pierwszej instancji. W judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie

dopuszcza się stosowanie art. 112 ust. 2 i 3 u.k.s.c. do środków zaskarżenia, w tym

do apelacji (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r., V CZ

116/10, nie publ., z dnia 2 czerwca 2011 r., I CZ 51/11, nie publ., z dnia 6 lipca

2011 r., I CZ 72/11, nie publ. oraz z dnia 9 listopada 2011 r., II CZ 88/11, nie publ. i

z dnia 21 lipca 2011 r., V CZ 30/11 nie publ.) jak również do skargi kasacyjnej (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZ 70/10, nie publ.

oraz z dnia 21 czerwca 2011 r., I CZ 45/11, nie publ.).

W stanie prawnym obowiązującym przed dokonaną z dniem 19 kwietnia 2010

r. nowelizacją art. 112 u.k.s.c. (art. 3 pkt 5 oraz art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 2009

r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw, Dz.U. Nr 7, poz. 45) przyjmowano, że także strony reprezentowane przez

profesjonalnych pełnomocników, które za ich pośrednictwem wniosły o zwolnienie

od kosztów sądowych, a takiego zwolnienia nie uzyskały, mają obowiązek

wniesienia wymaganej opłaty dopiero na wezwanie przewodniczącego. Zajmując

takie stanowisko w uchwale z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06 (OSNC 2007,

nr 9, poz. 131), Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na brak szczególnej regulacji

mogącej stanowić podstawę wezwania do uiszczenia opłaty od środka zaskarżenia.

Wprowadzenie z dniem 2 marca 2006 r. do kodeksu postępowania cywilnego art.

1302

§ 3 (art. 126 pkt 12 i 151 u.k.s.c.) nie zmieniło tego stanu rzeczy, ponieważ

przepis ten miał zastosowanie jedynie wtedy, gdy już w chwili złożenia środka

zaskarżenia istniał obowiązek uiszczenia opłaty. Z tego względu odwołując się do

ogólnych zasad rządzących sposobem sanowania braku opłaty od pism, Sąd

Najwyższy przyjął, że taka regulacja przewidziana jest w art. 130 § 1 k.p.c. i ona

właśnie ma zastosowanie, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stałej lub stosunkowej

aktualizuje się po wydaniu prawomocnego orzeczenia oddalającego wniosek o

zwolnienie od kosztów sądowych.

Pomimo uchylenia art. 1302

§ 3 k.p.c. (z dniem 1 lipca 2009 r. – art. 1 pkt 3 lit.

a ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 234, poz. 1571), nie zostały

wprowadzone żadne regulacje dotyczące skutków sytuacji procesowej polegającej

na wniesieniu przez kwalifikowanych pełnomocników środków odwoławczych lub

środków zaskarżenia bez uiszczenia należnej w chwili wniesienia opłaty stałej lub

stosunkowej. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 czerwca

2010 r. – zasadzie prawnej – II UZP 4/10 (OSNP 2011, nr 3-4, poz. 38) przyjął, że w

razie wniesienia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego

podlegającej opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę

wartości przedmiotu zaskarżenia, odpowiednie zastosowanie ma art. 130 § 1 k.p.c.,

a wobec tego nieopłacona skarga kasacyjna, złożona przez adwokata lub radcę

prawnego po uchyleniu art. 1302

§ 3 k.p.c., podlega odrzuceniu dopiero w razie

niewykonania zarządzenia wzywającego do opłacenia skargi (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2010 r., IV CZ 107/09, OSNC-ZD 2010, nr C,

poz. 90, z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ 91/09, nie publ.; z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ

79/09, nie publ., z dnia 14 września 2010 r., II UZ 20/10, nie publ., z dnia 28

października 2010 r., II UZ 21/10, nie publ.). Wyłączono możliwość zastosowania w

tym wypadku art. 1302

§ 1 i 2 k.p.c., stosowanie bowiem art. 1302

§ 1 k.p.c.

pozostaje w ścisłym związku z możliwością naprawienia uchybienia w drodze

czynności dokonanej przez stronę. Zastosowanie tego przepisu do środka

zaskarżenia nakazywałoby także zastosowanie art. 1302

§ 2 k.p.c., co w wypadku

apelacji oznaczałoby, że powinna ona zostać odrzucona bez wzywania do

uiszczenia opłaty, ale z trudną do zaakceptowania w odniesieniu do środka

odwoławczego możliwością uiszczenia brakującej opłaty w terminie tygodniowym

od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu, co spowodowałoby, że apelacja

wywołałaby skutek od daty pierwotnego jej wniesienia. W ten sposób czynność

sądu dokonana w formie postanowienia zostałaby pozbawiona skuteczności w

wyniku działalności strony.

Z tych względów należy przyjąć, że art. 130 § 1 k.p.c. ma zastosowanie nie

tylko do pism podlegających opłacie wnoszonych w toku postępowania przed

sądem pierwszej instancji, ale także stanowi podstawę wezwania do opłacenia

środków zaskarżenia w sytuacji, w której obowiązek uiszczenia opłaty stałej lub

stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub

wartości przedmiotu zaskarżenia aktualizuje się już z chwilą wniesienia środka

odwoławczego lub środka zaskarżenia, jak również w sytuacji, w której obowiązek

uiszczenia opłaty powstaje w chwili doręczenia prawomocnego postanowienia o

oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis ten ma

zastosowanie w odniesieniu do środków zaskarżenia z odpowiednią modyfikacją

dotyczącą właściwego rygoru, kodeks postępowania cywilnego bowiem nie zna

„zwrotu środków zaskarżenia”, a zatem w wypadku apelacji jest to rygor w postaci

jej odrzucenia na podstawie art. 370 lub art. 373 k.p.c.

Z tego względu wskazanie art. 112 ust 2 u.k.s.c. – jako podstawy wezwania

strony do opłacenia pisma art. 130 k.p.c. – nie może być rozumiane jako wyłączenie

zastosowania art. 112 ust. 3 u.k.s.c. do apelacji podlegającej opłacie stałej lub

stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu

zaskarżenia. Potwierdza to także nawiązanie w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. do „wartości

przedmiotu zaskarżenia” pozostającej z bezpośrednim związku z wniesieniem

środka zaskarżenia. (...)

Zakres zastosowania art. 112 ust. 3 u.k.s.c. ograniczony został do tych pism

podlegających opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej

przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia, które

zostały wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego.

Należy wobec tego rozważyć, czy posłużenie się sformułowaniem „wniesienie”

pisma przez pełnomocnika oznacza ograniczenie jego zastosowania wyłącznie do

przypadków, w których pismo wniósł osobiście pełnomocnik, czy też przepis ten

odnosi się do samej reprezentacji strony przez kwalifikowanego pełnomocnika

także wówczas, gdy samo pismo podlegające opłacie wniosła strona osobiście.

Za przyjęciem pierwszego rozwiązania przemawia przede wszystkim

jednoznaczny wynik wykładni językowej. W ustawie zostało użyte określenie „pismo

wniesione przez adwokata”. Pod tym pojęciem rozumie się „przedstawienie,

przedłożenie komuś coś do rozpatrzenia, załatwienia” (Słownik języka polskiego,

red. S. Dubisz, t. V, Warszawa 2003, s. 153). Wniesienie pisma do sądu jest

czynnością procesową, a dokonuje jej ten podmiot, który podpisuje pismo bez

względu na to, przez kogo zostało sporządzone. Uzależnienie zastosowania art.

112 ust. 3 u.k.s.c. od wniesienia pisma przez wyraźnie oznaczone podmioty

prowadzi do jednoznacznego wniosku, że wyłączenie zastosowania art. 112 ust. 2

u.k.s.c. odnosi się tylko do tych podlegających opłacie pism, które wniósł

którykolwiek z wymienionych w ustawie kwalifikowanych pełnomocników.

Ograniczenie dotkliwych dla strony skutków zaniechania opłacenia pisma, a

zwłaszcza środka odwoławczego, tylko do czynności dokonanych przez

pełnomocników odpowiada przyjętym rozwiązaniom pozwalającym także stronom

osobiście dokonywać wszelkich czynności procesowych, niezależnie od czynności

podejmowanych przez ustanowionych pełnomocników procesowych (art. 86 k.p.c.),

przy czym strona jako mocodawca może mieć wpływ na czynności pełnomocnika

m.in. przez prostowanie lub odwoływanie oświadczeń pełnomocnika (art. 93 k.p.c.).

Wniesienie osobiście przez stronę środka odwoławczego jest wyrazem realizacji

przysługujących stronie uprawnień procesowych, których nie ogranicza

ustanowienie pełnomocnika. Poza wypadkami, w których ustawa przewiduje

obowiązkowe zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych (art. 871

§ 1

k.p.c.), pełnomocnik procesowy nie musi dokonywać wszystkich czynności

procesowych. Skoro w ustawie jednoznacznie przewiduje się surową sankcję tylko

w odniesieniu do pism wnoszonych przez pełnomocnika, nie ma podstaw do

uznania, że tą samą sankcją objęte są pisma wniesione osobiście przez stronę,

nawet jeśli strona ta jest reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego

pełnomocnika.

W uchwale z dnia 13 kwietnia 2007 r., III CZP 158/06 (OSNC 2008, nr 3, poz.

33) podjętej na tle art. 1302

§ 3 k.p.c., według którego, sąd odrzucał bez wezwania

o uiszczenie opłaty pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub

rzecznika patentowego środki odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające

opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę

wartości przedmiotu zaskarżenia, Sąd Najwyższy przyjął, że określony w tym

przepisie rygor nie ma zastosowania w sytuacji, w której apelację wnosi sama

strona, chociażby była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W

uzasadnieniu uchwały wywiedziono, że dla wyjaśnienia kto wnosi pismo nie jest

istotne jego autorstwo, lecz określone podpisem oznaczenie osoby wnoszącej

pismo. Daje temu wyraz także art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c., przewidujący wymaganie

podpisywania pism procesowych, brak zatem podstaw do przyjęcia, że np. apelacja

podpisana przez samą stronę może być traktowana jako wniesiona przez

pełnomocnika strony tylko z tego powodu, iż pełnomocnik został przez nią

ustanowiony.

Kwestia ta była też przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w czasie

obowiązywania art. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.) W

uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2002 r., I CKN 73/01 (nie publ.) Sąd

Najwyższy stwierdził, że apelacja podlegająca opłacie w wysokości stałej,

wniesiona osobiście przez stronę reprezentowaną przez adwokata, nie może być

odrzucona na podstawie tego przepisu, gdyż określony w nim rygor ma

zastosowanie do pism wnoszonych przez adwokatów lub radców prawnych.

Podkreślił też, że stosowanie art. 17 nie jest uzależnione od tego, czy strona jest

reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, ale od tego, czy pismo zostało

wniesione przez adwokata lub radcę prawnego, a osobiste wniesienie apelacji

przez stronę nie może być utożsamiane z wniesieniem środka przez zawodowego

pełnomocnika.

Według utrwalonych w orzecznictwie zasad interpretacji przepisów prawa,

podstawowe znaczenie ma wykładnia językowa. Normie należy przypisywać takie

znaczenie, jakie ma ona w języku potocznym, a dopiero wtedy, gdy wykładnia ta

zawodzi, prowadząc do wyników niedających się pogodzić z racjonalnym

działaniem ustawodawcy i celem, jaki ma realizować dana norma, należy sięgać do

dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej.

Przewidziane w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. odstępstwo od zasady wyrażonej w art.

112 ust. 2 u.k.s.c. miało, według zamierzeń ustawodawcy wyrażonych w projekcie

ustawy zmieniającej art. 112 u.k.s.c., harmonizować z zawartymi w art. 1302

k.p.c.

konsekwencjami wniesienia przez profesjonalnych pełnomocników pism

podlegających opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wartości przedmiotu

sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Nałożenie na przewodniczącego

obowiązku wezwania do uiszczenia opłaty po prawomocnym oddaleniu wniosku o

zwolnienie od kosztów nie odpowiadałoby wyrażonej w tym przepisie zasadzie

samodzielnego uiszczania opłat przez strony reprezentowane przez

kwalifikowanych pełnomocników (Sejm VI kadencji, druk nr 1925). Z uzasadnienia

projektu ustawy zmieniającej ustawę o kosztach sądowych wynika, że użycie w art.

112 ust. 3 u.k.s.c. sformułowania, „pismo wniesione przez adwokata, radcę

prawnego lub rzecznika patentowego” było zamierzone i wiązało się z użyciem go

dwukrotnie w art. 1302

§ 1 i 3 k.p.c. Wprowadzone do art. 112 ust. 3 u.k.s.c.

sformułowanie zostało utrzymane w art. 1302

§ 1 k.p.c. przy jednoczesnym

uchyleniu art. 1302

§ 3 k.p.c. Chociaż wymienione przepisy znajdują lub znajdowały

się różnych aktach, ze względu na to, że regulują zbliżoną materię procesową i

pełnią zbliżoną funkcję procesową, użyte w nich te same określenia powinny być co

do zasady jednakowo interpretowane.

Dla wyjaśnienia sensu użytego w art. 112 ust. 3 u.k.s.c. sformułowania istotna

jest także analiza innych postanowień ustawy. W art. 102 ust. 4 u.k.s.c. przewiduje

się sankcję w postaci zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych złożonego

bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c.

Zastosowanie tej sankcji odnosi się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, bez względu na to,

czy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wniosła sama strona, czy też

reprezentujący ją adwokat lub radca prawny. W tej sytuacji nie można uznać, że

wniesienie pisma przez adwokata lub radcę prawnego oznacza to samo co

wniesienie pisma przez stronę przez nich reprezentowaną w sprawie. Akceptowanie

odmiennego poglądu stanowiłoby nieuzasadnione odstępstwo od reguły zakazu

wykładni synonimicznej, która zabrania przyjmowania, że ustawodawca nadaje

różnym zwrotom w tym samym akcie prawnym to samo znaczenie.

Przy wykładni art. 112 ust. 3 u.k.s.c należy także uwzględnić, że stanowi on

wyjątek od zasady wzywania do uiszczenia brakujących opłat sądowych,

obowiązującej po uchyleniu art. 1302

§ 3 k.p.c. i jako taki podlega ścisłej

interpretacji. Wprowadza on restrykcyjny mechanizm odrzucania nieopłaconych

środków zaskarżenia wniesionych przez profesjonalnych pełnomocników, które nie

zostały opłacone w terminach liczonych od dnia wydania lub doręczenia

postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych.

Należy również mieć na względzie, że przedstawione zagadnienie ma

doniosłe znaczenie dla realizacji uprawnień procesowych stron, gdyż dotyczy

wymagania, którego niespełnienie zagrożone jest surową sankcją w postaci

odrzucenia środka odwoławczego lub innego środka zaskarżenia. Z tej przyczyny

zastosowania tej sankcji muszą znajdować wyraźną podstawę ustawową; nie

można ich domniemywać ani też „wprowadzać” w wyniku zabiegów

interpretacyjnych.

Prezentowanej wykładni nie podważa zasada dokonywania doręczeń w toku

sprawy ustanowionemu pełnomocnikowi (art. 133 § 3 k.p.c.) i wynikający z niej

obowiązek doręczenia pełnomocnikowi strony, także wydanego na posiedzeniu

niejawnym postanowienia o odmowie zwolnienia strony od kosztów sądowych.

Faktem jest, że w chwili doręczenia wymienionego postanowienia sytuacja w

zakresie zwolnienia strony od kosztów sądowych i wysokości obciążenia z tytułu

opłaty od pisma jest jasna i nie jest skomplikowane ustalenie oraz wniesienie opłaty

w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości

przedmiotu zaskarżenia przez kwalifikowanego pełnomocnika, jednak problem

sprowadza się do stwierdzenia, czy taki prawny obowiązek istnieje pomimo braku

wezwania do uiszczenia opłaty i czy wobec tego istnieje dostatecznie wyraźna

podstawa do pogorszenia sytuacji procesowej strony przez odmówienie jej

możliwości usunięcia skutków uchybienia, zwłaszcza że taką możliwość dopuszcza

się przez zastosowanie art. 130 § 1 k.p.c. w podobnej sytuacji, wobec

nieopłaconego środka zaskarżenia, gdy został on wniesiony przez kwalifikowanego

pełnomocnika, a obowiązek opłacenia aktualizuje się w chwili wniesienia tego

środka. Także wtedy, gdy strona nie ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych,

nie jest skomplikowane dla kwalifikowanego pełnomocnika ustalenie i wniesienie

opłaty w wysokości stałej lub stosunkowo obliczonej od wskazanej wartości

przedmiotu zaskarżenia.

Odstępstwa od wyniku wykładni uzyskanego po zastosowaniu dyrektyw

językowych i systemowych nie mogą usprawiedliwiać tylko względy celowościowe,

o których była mowa, związane z nowelizacją ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych, która w założeniu miała służyć przyspieszeniu i usprawnieniu

toku spraw rozpoznawanych z udziałem kwalifikowanych pełnomocników.

Przedstawiona wykładnia nie niweczy tych założeń; prowadzi co najwyżej do

usprawiedliwionego wynikami wykładni ograniczenia zastosowania określonego

rozwiązania, które ma służyć przyspieszeniu postępowania z udziałem

kwalifikowanych pełnomocników.

Wskazane okoliczności przemawiają za przyjęciem zastosowania art. 112 ust.

3 u.k.s.c., jak w uchwale. Podjęcie uchwały tej treści czyni zbędnym rozstrzygnięcie

drugiego zagadnienia.