III CSK 197/11

Sygn. akt III CSK 197/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Spółdzielni Rzemieślniczej Wielobranżowej w T.

przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w D. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 stycznia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 października 2010 r. uchylił nakaz zapłaty

wydany w dniu 11 marca 2009 r. i oddalił powództwo Spółdzielni Rzemieślniczej

Wielobranżowej w T. o zapłatę 510 244 zł z należnościami ubocznymi, wniesione

przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w D. Ustalił, że w dniu 19 grudnia 2007 r.

strony zawarły umowę o roboty budowlane, dotyczącą wykonania przez stronę

powodową termomodernizacji budynków Zespołu Opieki Zdrowotnej w D. Roboty

miały być zakończone do 20 września 2008 r. Po zawarciu umowy strona

powodowa zorientowała się, że nie uzyska upustów na przewidziane w projekcie

technicznym kolektory marki Viessmann i rozpoczęła poszukiwania innego

dostawcy. Projektant wyraził zgodę na zastąpienie kolektorów marki Viessmann

kolektorami Solarpol Max 1 produkowanymi przez firmę Skorut. W piśmie z dnia 11

lutego 2008 r. strona powodowa wystąpiła do zamawiającego o wyrażenie zgody

na zamianę kolektorów przewidzianych do zastosowania w projekcie. Strona

powodowa początkowo odmówiła zgody na zastosowanie kolektorów typu Solarpol.

Ostatecznie, w piśmie z dnia 29 maja 2008 r., wyraziła jednak zgodę na zamianę

kolektorów. We wrześniu 2008 r. inspektor nadzoru strony pozwanej poinformował

stronę powodową o wątpliwościach co do prawidłowego działania instalacji przy

zastosowaniu innych kolektorów niż przewidziane w projekcie. W piśmie z dnia

30 września 2008 r. strona pozwana wezwała stronę powodową do wykonania

instalacji zgodne z postanowieniami umowy i projektem, a następnie w piśmie

z dnia 10 listopada 2008 r. oświadczyła, że uchyla się od skutków oświadczenia

woli zawartego w piśmie z dnia 29 maja 2008 r., powołując się na wprowadzenie jej

w błąd. Strona pozwana poinformowała, że przystępuje do wymiany kolektorów

w ramach wykonania zastępczego. W piśmie z dnia 9 lutego 2009 r. wezwała

stronę powodową do zapłaty 690 743,52 zł z tytułu kosztu tych robót i do odbioru

144 kolektorów słonecznych ze względu na konieczność ich składowania.

Sąd Okręgowy przyjął, że zamiana kolektorów nie była konieczna

i ostatecznie nie była korzystna dla zamawiającego. Uwzględniając, że umowa

o roboty budowlane została zawarta w ramach procedury przetargu publicznego

przyjął, że mimo początkowej zgody zamawiającego na zamianę typu kolektorów

3

zmiany wprowadzone przez wykonawcę robót były nieważne i nie mógł on

domagać się zapłaty za wykonane prace, co spowodowało oddalenie powództwa.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji strony powodowej zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że utrzymał w mocy nakaz zapłaty z dnia 11

marca 2009 r. i obciążył stronę pozwaną kosztami procesu. Sąd drugiej instancji nie

podzielił ustalenia, że zastosowanie kolektorów Solarpol było niekorzystne dla

zamawiającego. Podkreślił, że oceny tej należało dokonać z uwzględnieniem

wiedzy stron i stanu istniejącego w dacie zmiany umowy. W konsekwencji,

w świetle dokonanych ustaleń, wskazujących, że w chwili zmiany umowy

uprawniona była ocena, iż zmiana rodzaju kolektorów jest korzystna dla

zamawiającego za ważną należało uznać zmianę umowy przewidującą

zastosowanie kolektorów Solarpol. Brak było także podstaw by przyjąć, że strona

pozwana wyraziła zgodę na zmianę umowy pod wpływem błędu i mogła skutecznie

uchylić się od skutków oświadczenia o zmianie umowy z dnia 29 maja 2008 r.

Przemawiało to za uwzględnieniem apelacji.

Skarga kasacyjna strony pozwanej została oparta na obu podstawach

określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 139 § 2 Prawa

zamówień publicznych( dalej – p.z.p.) w zw. z art. 77 § 1 k.c., art. 144 § 1 i § 2

p.z.p., art. 84 § 1 k.c., art. 382 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c., art. 485 k.p.c., art. 47912

§ 1

k.p.c., art. 495 § 3 k.p.c. oraz art. 328 § 1 k.p.c. W oparciu o te zarzuty skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji strony powodowej,

ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej, w ramach podstawy naruszenia przepisów

postępowania, mogą być podnoszone skutecznie jedynie zarzuty dotyczące

naruszenia przepisów postępowania przez sąd drugiej instancji. Nie mogły zatem

stanowić podstawy uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzuty, w których strona

pozwana kwestionowała istnienie podstaw do wydania przeciwko niej nakazu

zapłaty w postępowaniu nakazowym. Niezasadny był również zarzut naruszenia

art. 47912

§ 1 k.p.c. i art. 495 § 3 k.p.c. w wyniku dopuszczenia przez sąd dowodów

4

wnioskowanych przez stronę powodową, mimo że uległy one prekluzji. Strona

pozwana nie zgłosiła w tym zakresie zarzutu opartego o art. 162 k.p.c. i pozbawiła

się tym samym możliwości powoływania zarzutu naruszenia przepisów

postępowania w tym zakresie. Z kolei dopuszczenie przez sąd z urzędu dowodu

z opinii biegłego nie mogło być podważane przez podniesienie zarzutu naruszenia

art. 47912

§ 1 k.p.c. i art. 495 § 3 k.p.c., gdyż reguły prekluzji wynikające z tych

przepisów obejmują wyłącznie strony postępowania i nie odnoszą się do czynności

sądu.

Częściowo nieuzasadnione były również zarzuty naruszenia prawa

materialnego. Skarżący zarzucił niezasadnie dokonanie przez Sąd Apelacyjny

błędnej wykładni art. 84 § 1 k.c., polegającej rzekomo na odrzuceniu możliwości

uchylenia się od skutków oświadczenia strony pozwanej z dnia 29 maja 2008 r.

w związku z błędem wywołanym przez powoda. W rzeczywistości Sąd Apelacyjny

stwierdził, że strona pozwana składając to oświadczenie nie działała pod wpływem

błędu. Stanowisko Sądu Apelacyjnego o braku podstaw do skutecznego uchylenia

się przez stronę pozwaną od skutków oświadczenia woli nie było zatem wynikiem

błędnej wykładni art. 84 § 1 k.c.

Sąd Apelacyjny przyjął trafnie, że uzgodnienie przez strony zamiany

kolektorów przewidzianych w projekcie na kolektory zastosowane przez stronę

powodową stanowiło zmianę warunków umowy o roboty budowlane, co czyniło

niezasadnym zarzut błędnej wykładni art. 139 § 2 p.z.p. Uzasadniony był natomiast

zarzut naruszenia art. 144 p.z.p. Sąd Apelacyjne niezasadnie uznał bowiem, że

ocena w zakresie czy dokonana zmiana umowy była korzystna dla zamawiającego

powinna uwzględniać wyłącznie stan wiedzy stron i okoliczności z daty dokonania

zmiany umowy. Pogląd ten niezasadnie pomija obiektywne kryteria oceny skutków

dokonanej zmiany umowy, pozwalające stwierdzić, jaki był rzeczywisty skutek

zmian wprowadzonych do umowy. Nieuwzględnienie takich okoliczności mogłoby

zaś prowadzić do ominięcia celu towarzyszącego zawieraniu umów w ramach

procedury przetargu publicznego. Nakazywało to przyjąć, że ocena prawna Sądu

Apelacyjnego opierająca się o założenie, że zamiana kolektorów dokonana przez

stronę powodową nie była niekorzystna dla zamawiającego była wadliwa. Skarżący

podniósł przy tym zasadnie, że poza oceną skuteczności umowy łączącej strony

5

Sąd Apelacyjny nie uzasadnił należycie podstawy prawnej wyroku. Nie wskazał

bowiem jakie przepisy prawa materialnego stanowiły podstawę uwzględnienia

roszczenia strony powodowej w całości. Sąd Apelacyjny utrzymując nakaz zapłaty

w całości nie odniósł się równocześnie należycie do własnego ustalenia

wskazującego, że faktura obejmująca zasądzoną kwotę 510 244 zł była fakturą

końcową. Nie jest zatem jasne, czy obejmowała ona wyłącznie wynagrodzenie za

wykonanie instalacji solarnej, której dotyczyły ustalenia i rozważania sądu drugiej

instancji oraz stwierdzenie Sądu, że strona pozwana nie kwestionowała wysokości

wynagrodzenia za te prace.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu na podstawie

art. 39815

k.p.c.