IV CSK 229/11

Sygn. akt IV CSK 229/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa I. G.

przeciwko Gminie Miasta G.

z udziałem Prokuratora Prokuratury Rejonowej

o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 24 marca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powódki na rzecz

pozwanej kwotę 900 (dziewięćset) zł tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 marca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił

apelację powódki I. G. od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego jej

powództwo przeciwko Gminie Miasta G. o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW

nr „x” z rzeczywistym stanem prawnym. Powódka domagała się dokonania

uzgodnienia przez odłączenie z tej księgi działek o nr 13, 14, 15, 24, 38 i

przeniesienie ich do nowo utworzonej księgi wieczystej oraz wpisanie powódki jako

właścicielki tej nieruchomości, alternatywnie poprzez wpisanie powódki w dziale II

księgi wieczystej KW „x” w odniesieniu wskazanych działek w miejsce ujawnionej

jako właściciel Gminy Miasta G. Ponadto powódka wnosiła o uzgodnienie treści

księgi wieczystej nr KW „y” z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wpisanie jej w

miejsce ujawnionej jako właściciel Gminy Miast G. W toku postępowania powódka

rozszerzyła swoje powództwo o żądanie uzgodnienia treści księgi wieczystej KW nr

„x” z rzeczywistym stanem prawnym poprzez nakazanie wykreślenia z niej –

w odniesieniu do działek o nr 13, 14, 15, 24, 38 – wpisanej jako właściciel Gminy

Miasta G. i nakazanie wpisania w to miejsce powódki, ewentualnie poprzez

nakazanie wpisania powódki jako współwłaścicielki w takiej części, jaka wynika

ze stosunku wielkości działek nr 13, 14, 15, 24, 38 do wielkości wszystkich działek

wpisanych w tej księdze oraz nakazanie wpisania Gminy Miasta G. jako

współwłaścicielki, w takiej części co do udziału we współwłasności, jaka wynika

ze stosunku wielkości wszystkich działek wpisanych w tej księdze do wielkości

działek numer 13, 14, 15, 24, 38 lub poprzez nakazanie wykreślenia z tej księgi

wieczystej działek o powyższych numerach. Rozszerzone powództwo wyłączono

do odrębnego rozpoznania, a następnie nową sprawę połączono do wspólnego

rozpoznania ze sprawą, z której wcześniej powództwo to wyłączono. Pozwana

wnosiła o oddalenie powództwa.

Sąd I instancji ustalił, że sporna nieruchomość stanowiła własność powódki

od dnia 4 maja 1961 r., obejmowała wówczas działki nr 21 oraz 36/2 i była

zapisana w księdze wieczystej KW „y”. W 1979 r. powódka podjęła decyzję o

wyjeździe na pobyt stały do Republiki Federalnej Niemiec. W związku z tym zrzekła

się w dniu 27 lutego 1979 r. w formie aktu notarialnego prawa własności

nieruchomości, gdyż było to niezbędne dla uzyskania zezwolenia ówczesnych

3

władz PRL na wyjazd z kraju. Zgoda na zrzeczenie się własności nieruchomości

została wyrażona przez Wiceprezydenta Miasta G. w dniu 19 lutego 1979 r. w

formie decyzji administracyjnej. Działka nr 21 uległa podziałowi na szereg

mniejszych działek o obowiązującej od 1988 r. numeracji 13, 14, 15, 24 i 38.

Decyzjami z dnia 27 grudnia 1993 r. Wojewoda stwierdził nieodpłatne nabycie z

mocy prawa własności tych działek przez Gminę G. W dniu 2 lutego 1994 r. działki

odłączono z księgi wieczystej nr „y” przenosząc je do księgi o numerze „x”.

Powyższe działki uległy dalszym podziałom. Również co do działki nr 36/2

(od 1988 r. noszącej nr 2) Wojewoda stwierdził jej nabycie w drodze komunalizacji

przez Gminę G. Także ta działka była następnie dzielona. Działki o nr 15 i nr 2/9

zostały w dniu 31 grudnia 2004 r. zbyte na rzecz Infrastruktury Wodociągowo-

Kanalizacyjnej Spółki z o.o. w G., a działka nr 2/1 w 1997 r. została oddana w

użytkowanie wieczyste na rzecz K. E. S.A. w G. (aktualnie: E. O. S.A. w G.). Te trzy

działki przeniesiono do innych ksiąg wieczystych.

Powódka argumentowała, że zrzeczenie się przez nią własności

nieruchomości było nieważne, z uwagi na niewyrażenie przez Skarb Państwa

zgody we właściwej formie – to znaczy w formie aktu notarialnego.

Pozwana broniła się wskazując, że od 1962 r., kiedy ustawodawca uzależnił

od zgody Skarbu Państwa, reprezentowanego przez odpowiednią radę narodową,

nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości, której właściciel się zrzekł, aż do

połowy lat 90-tych XX w. przyjmowano, iż zgoda organu, o której mowa w art. 179

k.c. wyrażana była w formie decyzji administracyjnej. Ta forma akceptowana była

przy dokonywaniu wpisów w księgach wieczystych. Późniejsza zmiana interpretacji,

na którą powołuje się powódka, nie może, zdaniem pozwanej, mieć wpływu

na ocenę ważności czynności prawnej dokonywanej w okresie kiedy powyższy

pogląd jeszcze nie funkcjonował.

Niezależnie od tego pozwana wskazała, że w dniu 22 sierpnia 2007 r.

Prezydent Miasta G. wyraził zgodę na zrzeczenie się przez powódkę

nieruchomości w formie aktu notarialnego, a ponadto podniosła zarzut zasiedzenia

nieruchomości.

4

Sąd Rejonowy przyjął, że zgoda organu administracji publicznej

przewidziana w art. 179 k.c., obowiązującym w chwili składania przez powódkę

oświadczenia o zrzeczeniu się własności nieruchomości, stanowi zgodę

osoby trzeciej w rozumieniu art. 63 k.c. i - zgodnie z wymaganiami art. 63 § 2 k.c. -

powinna zostać wyrażona w formie aktu notarialnego. Zwrócił uwagę,

że niezachowanie wymaganej formy udzielenia zgody skutkowało

bezskutecznością zrzeczenia się przez powódkę prawa własności przedmiotowych

nieruchomości do czasu wyrażenia takiej zgody w formie aktu notarialnego, a nie jej

nieważnością. Dopiero odmowa wyrażenia zgody spowodowałaby nieważność

czynności zrzeczenia się własności nieruchomości. Sąd pierwszej instancji uznał,

że zrzeczenie się przez powódkę własności nieruchomości stało się skuteczne

z chwilą notarialnego wyrażenia na nie zgody przez Prezydenta Miasta G. w dniu

22 sierpnia 2007 r. W ocenie Sądu nie wystąpiły okoliczności wyłączające

możliwość następczego udzielenia zgody, Skarb Państwa przez wiele lat był

traktowany jako właściciel nieruchomości podobnie jak jego następczyni – pozwana

Gmina. Zgoda wywarła skutek wsteczny.

W apelacji powódka zakwestionowała pogląd, że złożenie przez pozwaną

oświadczenia o wyrażeniu zgody na zrzeczenie się przez powódkę nieruchomości

było możliwe po usunięciu z systemu prawnego art. 179 k.c., po znacznym upływie

czasu i w zmienionej sytuacji prawnej powódki.

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.

Dodatkowo ustalił, że w dniu 22 stycznia 2010 r. oświadczenie o wyrażeniu zgody

na zrzeczenie się przez powódkę własności nieruchomości złożył w imieniu Skarbu

Państwa Prezydent Miasta G. Sąd odwoławczy zaakceptował w większości poglądy

prawne Sądu Rejonowego, z tym, że zakwestionował skuteczność zgody na

zrzeczenie się przez powódkę własności nieruchomości udzielonej przez

Prezydenta Miasta G. w dniu 22 sierpnia 2007 r., uznając, że była ona złożona

przez Gminę Miasta G., a nie przez Skarb Państwa. Zdaniem Sądu Okręgowego

prawidłowa była zgoda wyrażona w formie aktu notarialnego w dniu 22 stycznia

2010 r., nie zachodziły bowiem wskazywane przez powódkę okoliczności

wyłączające możliwość udzielenia następczej zgody na zrzeczenie się własności

rzeczonej nieruchomości. Dopuszczalność i skutki tego oświadczenia należało

5

oceniać na podstawie stanu prawnego obowiązującego w czasie, kiedy zostało

złożone oświadczenie przez powódkę.

Od powyższego wyroku powódka wniosła skargę kasacyjną opartą na

obydwu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzuciła naruszenie przepisów

postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uchybienie art.

378 § 1 k.p.c. polegające na nierozpoznaniu zarzutu apelacji dotyczącego

niewłaściwego zastosowania art. 179 § 1 k.c. do oświadczenia złożonego przez

pozwaną w toku sporu (22 sierpnia 2007 r.) pomimo uchylenia przepisu, który

stanowił podstawę uprawnienia do wyrażenia zgody. Ponadto skarżąca podniosła

ewentualny zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczący niewłaściwego

zastosowania art. 179 § 1 oraz art. 179 § 1 i 2 k.c. poprzez przyjęcie, że mimo

uchylenia tego przepisu oraz mimo znacznego upływu czasu i zmiany sytuacji

prawnej powódki oświadczenia Prezydenta Miasta G. z dnia 22 stycznia 2010 r.

stanowiło skuteczne wyrażenie zgody na zrzeczenie się przez powódkę własności

nieruchomości.

We wnioskach powódka domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku

w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji,

a także pozostawienia temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu;

ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy,

poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanej

na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego,

według norm przepisanych.

Pozwana wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jej rzecz od

powódki kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W istocie zarzuty skargi zgłoszone w ramach obydwu podstaw z art. 3983

§ 1

k.p.c. dotyczą tego samego zagadnienia, to znaczy dopuszczalności potraktowania

jako skutecznego oświadczenia o wyrażeniu zgody na zrzeczenie się przez

powódkę własności nieruchomości, złożonego po upływie 30 lat od momentu, kiedy

powódka zrezygnowała z prawa własności i w zupełnie odmiennych realiach

ustrojowych. Zarzut formułowany w ramach podstawy naruszenia przepisów prawa

6

procesowego odnosi się wprawdzie do oświadczenia złożonego przez pozwaną

w 2007 r., natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego – do oświadczenia

złożonego przez Skarb Państwa w 2010 r., jednak istota materialnoprawnych

przesłanek, do których odwołuje się skarżąca jest w obu wypadkach identyczna.

Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. nie może jednak prowadzić do rozważań

związanych z prawidłowością zastosowania art. 179 k.c., opiera się bowiem

na twierdzeniu, że Sąd Okręgowy nie rozważył zgłoszonego w apelacji zarzutu

naruszenia wskazanego przepisu. Jego ocena wymaga więc zbadania, czy Sąd

odwoławczy zarzut ten omówił. Z uzasadnienia wynika, co przyznaje powódka,

że Sąd Okręgowy ocenił oświadczenie wskazywane w apelacji (oświadczenie

z 2007 r.) jako pozbawione znaczenia, ponieważ złożone zostało przez niewłaściwy

podmiot. Tym samym bezprzedmiotowe było rozważanie wpływu uchylenia art. 179

k.c. na skuteczność oświadczenia, skoro problem ten powstawał jedynie

w wypadku, kiedy zgodę wyraziłby podmiot upoważniony w świetle tego przepisu.

Skarżący argumentuje dalej, że - mimo braku skonkretyzowanego zarzutu,

Sąd Okręgowy powinien był poddać ocenie wskazane zagadnienie

materialnoprawne w ramach badania oświadczenia Skarbu Państwa z 2010 r.,

które uznał za skuteczne. Stanowisko skarżącego jest słuszne, jednakże zarzucane

uchybienie procesowe mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonego wyroku tylko

wówczas, gdyby miało wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanym wypadku taki

wpływ nie zachodził, ponieważ żadne z oświadczeń złożonych w formie aktu

notarialnego, które uznawane były przez Sądy orzekające za skuteczne wyrażenie

zgody na zrzeczenie się własności nieruchomości przez powódkę, nie wywołało

skutku w postaci przejścia własności tej nieruchomości na Skarb Państwa.

Problematyka skutków prawnych zrzeczenia się własności nieruchomości

w okresie obowiązywania art. 179 k.c. w brzmieniu wymagającym wyrażenia zgody

na tą czynność przez Skarb Państwa była przedmiotem rozważań Sądu

Najwyższego nie tylko w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 stycznia 2002 r. (IV CKN

1325/00, Lex nr 53149), ale ponadto w uzasadnieniach dwóch późniejszych

wyroków z dnia 28 stycznia 2009 r. (IV CSK 333/08, Lex nr 527128) i z dnia 8 lipca

2011 r. (IV CSK 532/10, Lex nr 897953). O ile w pierwszej z wymienionych spraw

okoliczności faktyczne znacznie odbiegały od rozważanych obecnie (zrzeczenie

7

dotyczyło prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków,

a dokonała go państwowa osoba prawna w 1993 r., kiedy w doktrynie

prezentowany był już pogląd o konieczności wyrażenia zgody na zrzeczenie

w formie aktu notarialnego), o tyle w obydwu późniejszych sprawach okoliczności

zrzeczenia były bliźniaczo podobne do tych, jakie wystąpiły w sprawie

rozpatrywanej obecnie – oświadczenia składane były przez osoby fizyczne

w związku z zamiarem wyjazdu do Republiki Federalnej Niemiec na przełomie

lat 70-tych i 80-tych XX w., kiedy za prawidłową formę wyrażenia zgody na

tę czynność uważano powszechnie decyzję administracyjną. Argumentacja

przytoczona w obydwu sprawach uwzględniała i akceptowała stanowisko przyjęte

w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 stycznia 2002 r., zwracała jednak uwagę

na odmienny kontekst prawny zdarzeń, które miały miejsce ponad 10 lat wcześniej.

Sąd Najwyższy wskazał, że art. 179 k.c., który utracił moc obowiązującą z dniem

15 lipca 2006 r. na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca

2005 r. (K 9/04, OTK-A 2005/3/24), w brzmieniu obowiązującym do dnia 27 grudnia

1996 r. uzależniał skuteczność zrzeczenia się własności nieruchomości

od wyrażenia zgody na tę czynność przez właściwy organ prezydium powiatowej

(miejskiej) rady narodowej. Według podstawowych zasad międzyczasowego prawa

cywilnego zdarzenie prawne należy oceniać na podstawie stanu prawnego,

który obowiązywał w chwili, kiedy zdarzenie to miało miejsce. Wobec tego

przesłanki, ważność i skuteczność zrzeczenia się własności nieruchomości

podlegają badaniu według prawa wiążącego w chwili złożenia przez właściciela

nieruchomości oświadczenia woli o zrzeczeniu się jej własności. Artykuł 179 § 1

k.c., ustanawiając obowiązek uzyskania zgody organu administracji na zrzeczenie

nie wskazywał formy, w jakiej zgoda ta powinna być wyrażona. Reguły stosowania

tego przepisu wykształciły się w drodze jego wykładni i praktyki stosowania i miały

oparcie w poglądach doktrynalnych. W okresie, kiedy powódka składała

oświadczenie jednolite i powszechne było stanowisko, że zgoda organu

państwowego, o której stanowił art. 179 § 1 k.c. wyrażana była w formie decyzji

administracyjnej, a więc w takiej formie, w jakiej wyraził ją Wiceprezydent Miasta G.

w dniu 19 lutego 1979 r. Pogląd taki prezentowały autorytety: J. Majorowicz -

Kodeks cywilny, Komentarz tom 1, Warszawa 1972 r., s. 484; S. Breyer -

8

Przeniesienie własności nieruchomości, Warszawa 1966, s. 171; Z. K. Nowakowski

- Prawo rzeczowe. Zarys wykładu Warszawa 1969 r. s. 95; J. S. Piątkowski -

System prawa cywilnego t. II Ossolineum 1977 s. 359; Z. Radwański - System

prawa cywilnego tom I Ossolineum 1985 s. 582; E. Skowrońska - Kodeks cywilny.

Komentarz t. I Warszawa 1997 s. 344. Takie też stanowisko przyjmował Sąd

Najwyższy (por. uchwała z 8.09.1992 r. III CZP 89/92, OSNC 1993, nr 4, poz. 53)

oraz autorzy „Wzorów aktów i innych dokumentów notarialnych” pod redakcją

W. Chojnowskiego i A. Janeckiego, wydanie II, Warszawa 1975 r. Akceptował

je Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 23 marca 1988 r. II SA

1517/87, ONSA 1988/1/43).

Zmiana koncepcji nastąpiła dopiero w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego

wieku, kiedy - w wyniku przekształceń ustrojowych - zaczęto inaczej postrzegać

charakter działalności administracji państwowej, co doprowadziło do konkluzji,

że organ administracji rządowej wyrażając zgodę na zrzeczenie się własności

nieruchomości, nie działa w sferze imperium lecz występuje w sferze dominium,

jako podmiot prawa cywilnego, a jego zgoda jest w rozumieniu art. 63 k.c., zgodą

osoby trzeciej, a więc powinna zostać wyrażona w formie aktu notarialnego.

Zmieniona interpretacja znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu powoływanego

przez Sądy orzekające wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2002 r.

(IV CKN 1325/00) oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

5 maja 1995 r. I SA 2052/94 (ONSA 1997/2/61). Rozpatrując problem wpływu

zmiany wykładni na ocenę czynności zdziałanych w okresie, kiedy przyjmowane

było inne rozumienie danego przepisu i czynność dokonana została z zachowaniem

reguł wówczas ocenianych jako prawidłowe i gwarantujące skuteczność,

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lipca 2011 r. (IV CSK 532/10)

zwrócił uwagę, że na funkcjonującą normę prawną składa się zarówno treść

przepisu, jak i jego rozumienie w praktyce stosowania prawa.

Zmiana dotychczasowej wykładni przepisu i jego nowe rozumienie podlega

zasadzie lex retro non agit, ponieważ tworzy w istocie nową treść normy prawnej.

Zmieniona interpretacja nie powinna prowadzić do nieważności lub

bezskuteczności czynności prawnych dokonanych w czasie, gdy obowiązywało

inne rozumienie przepisu, a czynność zdziałana została z jego poszanowaniem.

9

Sąd Najwyższy wskazał, że reguła przyjmująca działanie nowej wykładni

na przyszłość dominuje w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości

i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Swoją ocenę wsparł przykładowo

przytoczonymi judykatami obydwu Trybunałów. Odwołał się także do analogicznych

poglądów wyrażanych przez Trybunał Konstytucyjny i przytaczanej przezeń

argumentacji, że nadawanie mocy wstecznej nowej wykładni przepisu prawa,

na podstawie którego doszło do nabycia określonego prawa, godzi w zasadę

pewności prawa, zaufania w stosunkach między obywatelem a państwem oraz

w zasadę ochrony praw nabytych (przede wszystkim wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2000 r. P 3/00, OTK 2000/5/138, zawierający

także omówienie wcześniejszego orzecznictwa Trybunału). Wprawdzie powołana

argumentacja odnosi się głównie do zmiany treści prawa wynikających z interwencji

legislacyjnych, jednakże opiera się na poszanowaniu wartości, które zagrożone

zostają również wówczas, kiedy zmiana treści prawa jest wynikiem przyjęcia

odmiennych koncepcji interpretacyjnych.

Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa stanowisko,

że pewność prawa wymaga, by w razie późniejszej zmiany przepisu prawa lub jego

rozumienia, respektowane były czynności prawne podejmowane pod rządami

poprzednio obowiązującego prawa i jego wykładni (np. wyrok z dnia 26 lipca

1991 r., I PRN 34/91, uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 19 maja 2009 r.,

III CZP 139/08, OSNC 2009/11/144 oraz wyrok z dnia 12 lutego 2010 r. I CSK

328/09, OSNC 2010/9/130 i cytowane tam orzecznictwo).

Powyższe wywody podziela także Sąd Najwyższy w składzie orzekającym

w niniejszej sprawie. Ocenę skuteczności prawnej zrzeczenia się własności

nieruchomości dokonanego przez powódkę w 1979 r. należy przeprowadzić

z uwzględnieniem obowiązującej wówczas wykładni art. 179 k.c., przyjmowanej

przez doktrynę i orzecznictwo. Zastąpienie tej wykładni, jak uczyniły to obydwa

Sądy orzekające w niniejszej sprawie, interpretacją tego przepisu

pochodzącą z okresu o 10 lat późniejszego, stanowiłoby zagrożenie dla

bezpieczeństwa obrotu prawnego nieruchomościami i stabilności stosunków

własnościowych. Zrzeczenie się przez powódkę prawa własności nieruchomości

uznać więc należało za skuteczne już w chwili złożenia przez nią oświadczenia,

10

ponieważ zgoda na tę czynność wyrażona została w uznawanej wówczas

za właściwą formie decyzji administracyjnej przez właściwy organ zanim powódka

złożyła swoje oświadczenie.

W tym stanie rzeczy bezprzedmiotowe stało się rozważanie skuteczności

następczej zgody udzielonej przez organ administracji w formie aktu notarialnego.

Omawiane oświadczenia nie mogły już w żaden sposób wpłynąć na ukształtowany

w 1979 r. stan prawny nieruchomości.

Z tych względów na podstawie art. 39814

k.p.c., uprawniającego do oddalenia

skargi kasacyjnej również wówczas, kiedy – pomimo błędnego uzasadnienia –

zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 98 § 1

i 3 w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. Wysokość zasądzonego

wynagrodzenia wynika z § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 7 pkt 8 i § 12 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).