IV CSK 236/11

Sygn. akt IV CSK 236/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Szczepana K., Grażyny K.

i Mariusza K.

przeciwko Powiatowi R. - Powiatowemu Urzędowi Pracy

w R.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 grudnia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Powodowie wystąpili przeciwko pozwanemu Powiatowi R. – Powiatowemu

Urzędowi Pracy w R. o pozbawienie wykonalności w całości tytułu wykonawczego

(nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2002 r., w sprawie I Nc 39/02). Powodowie

twierdzili, że należność objęta kwestionowanym tytułem została rozłożona na raty

(w 2003 r.), a ponadto w następstwie takiego założenia pierwotne zobowiązania z

nakazu zapłaty wygasło wskutek odnowienia (art. 506 k.c.).

Sąd Okręgowy oddalił powództwo, dokonując podstawowych ustaleń

faktycznych.

Prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r. Sąd Okręgowy

nakazał trzem pozwanym, aby zapłacili Powiatowi R. – Powiatowemu Urzędowi

Pracy kwotę 756.274,31 zł z odsetkami. Nakaz ten został zaopatrzony w klauzulę

wykonalności. Decyzją z dnia 17 grudnia 2003 r. Starosta R. orzekł rozłożenie na

raty pozostające do spłaty zadłużenie w kwocie 709.879,81 zł, przy czym w decyzji

tej stwierdzono, że niedokonanie którejkolwiek z rat w terminie spowoduje

uchylenie decyzji i sprawa zostanie skierowana do postępowania egzekucyjnego.

Niewywiązanie się dłużników z warunków spłaty pożyczki spowodowało uchylenie

poprzedniej decyzji (decyzji z dnia 26 stycznia 2005 r.) i wymagalność pozostałej

do zapłaty kwoty zadłużenia (562.365,58 zł). Wojewoda decyzją z dnia 21 kwietnia

2005 r. uchylił decyzję Starosty R. z dnia 26 stycznia 2005 r. i orzekł o wygaśnięciu

decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. o rozłożeniu należności na raty. Ostatecznie

Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził nieważność decyzji Wojewody z dnia

21 kwietnia 2005 r.

Wcześniej toczyło się już postępowanie z powództwa powodów przeciwko

temu samemu pozwanemu o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego –

prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2003 r. (I NC 39/02) i powództwo

zostało oddalone; oddalono apelację powodów, a Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia

skargi powodów do rozpoznania.

Sąd Okręgowy stwierdził, że decyzja administracyjna Starosty R. z dnia 17

grudnia 2003 r. o rozłożeniu pożyczki na raty nie tworzyła jako deklaratoryjna nowej

3

sytuacji jawnej, lecz potwierdzała zdarzenia, które nastąpiły z mocy prawa.

Stosownie do art. 18 ust. 4d ustawy dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i

przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm., cyt. dalej jako

„ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r.”) pozostała do spłaty należność z mocy prawa

stawała się natychmiast wymagalna w razie niedotrzymania przez pożyczkobiorców

harmonogramu spłaty pożyczki. Zbędne było zatem wydawanie kolejnej decyzji o

wygaśnięciu poprzedniej decyzji o rozłożeniu pożyczki na raty (art. 162 k.p.a.).

Ponadto decyzja z dnia 17 grudnia 2003 r. została wyeliminowana z obrotu

prawnego. Sąd Okręgowy nie podzielił także stanowiska powodów, że w wyniku

wydania decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. o rozłożeniu pożyczki na raty doszło do

odroczenia zobowiązania na podstawie art. 506 k.c. i wygaśnięcia tym samym

całego zobowiązania objętego nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r.

Apelacja powodów została oddalona. Sąd Apelacyjny uzupełnił ustalenia

Sądu Okręgowego o stwierdzenie, że termin płatności ostatniej raty przypadł na luty

2008 r. (według decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.). W ocenie Sądu, nie doszło

między powodami (pożyczkobiorcami) i pozwanym (pożyczkodawcą) do

odnowienia zobowiązania obejmującego zwrot pożyczki i tym samym do

wygaśnięcia tego zobowiązania, a pozwany nie uzyskał nowego tytułu

wykonawczego w postaci decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. Nie było też podstaw do

przyjęcia, że zobowiązanie nie mogło być egzekwowane z uwagi rozłożenia

powodom należności na raty. W chwili wytoczenia powództwa

przeciwegzekucyjnego i w dacie wyrokowania wszystkie raty ustalone w decyzji

Starosty z dnia 17 grudnia 2003 r. były wymagalne (Sąd ustalił, że termin zapłaty

wszystkich rat upłynął półtora roku przed wytoczeniem powództwa).

Sąd Apelacyjny zauważył, że w apelacji powodowie dodatkowo podnosili

jeszcze fakt częściowego spełnienia świadczenia, jednakże nie powoływali oni tego

faktu w podstawie faktycznej powództwa, nie wykazywali też tego, w jakiej części

zobowiązanie wygasło w następstwie jego spełnienia przez powodów.

W skardze kasacyjnej powodów podnoszono zarzuty naruszenia przepisów

prawa procesowego, tj. art. 840 § 2 pkt 2 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. oraz przepisów

prawa procesowego, tj. art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 18 ust. 4c i 4d ustawy z dnia

4

14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Skarżący wnosił

o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt II i III i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Na podstawie umowy zawartej przez dłużnika i wierzyciela mogłoby dojść

do odnowienia w zasadzie każdego zobowiązania łączącego strony stosunku

zobowiązaniowego (art. 506 § 1 k.c.). Nowacją może być objęte zobowiązanie ujęte

także w tytule wykonawczym. Nowacja może być także zastosowana w stosunku

do zobowiązania pożyczkobiorcy wynikającego z umowy pożyczki udzielonej

z Funduszu Pracy przez odpowiednie powiatowe urzędy pracy (art. 720 k.c.) przy

uwzględnieniu postanowień ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnianiu

i bezrobociu (do ustawy tej odesłano w umowie pożyczki z dnia 15 marca 2001 r.;

§ 5 umowy). Obecnie obowiązuje ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 49, poz. 1011 ze z.), która uchyliła

ustawę z 14 grudnia 1994 r. Zgodnie z art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia

2004 r., pożyczki z Funduszu Pracy udzielone na podstawie umów zawartych przed

dniem wejścia w życie tej ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty,

odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach

dotychczasowych, tj. m. in. w art. 18 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.

Należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny właściwie ocenił skutki prawne decyzji

deklaratoryjnej z dnia 17 grudnia 2003 r. w zakresie łączącego strony stosunku

pożyczki pieniężnej, uzyskanej z Funduszu Pracy. Decyzja ta spowodowała jedynie

modyfikację prawną treści tego stosunku poprzez rozłożenie na raty świadczenia

powodów obejmujących zwrot pożyczki (zob. harmonogram spłaty pożyczki

dołączony do decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.; k. 6-7 akt sprawy). Decyzja ta jako

wyraz oświadczenia woli pożyczkodawcy nie wywołała natomiast skutku prawnego

w postaci umorzenia dotychczasowego zobowiązania wynikającego z umowy

pożyczki i kreowania nowego jurydyczne zobowiązania, mającego swoje źródło we

wspomnianej decyzji administracyjnej (art. 506 k.c.). W ustawie z dnia 14 grudnia

1994 r. przewidziano formę decyzji administracyjnej m.in. dla rozstrzygnięcia

kwestii ewentualnego odroczenia terminu spłaty kwoty pożyczki (por. art. 18

5

ust. 4a), co nie znaczy, że między stronami doszło do przekształcenia istniejącego

stosunku obligacyjnego pożyczki w stosunek publicznoprawny wynikający z decyzji

administracyjnej. Chodzi tu raczej o wybór przez ustawodawcę odpowiednio

sprawnego (i kontrolowanego) modelu dystrybucji środków z Funduszu Pracy

i dochodzenia ich zwrotu od pożyczkobiorców. Z ustaleń faktycznych wynika,

że powodowie nie zwrócili pożyczki w całości w terminach przewidzianych

w harmonogramie spłat dołączonych do decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.,

co spowodowało ex lege wymagalność pozostałej do spłaty należności wraz

z odsetkami za opóźnienie (art. 18 ust. 4d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.).

Roszczenie o zwrot sumy ujętej w kwestionowanym nakazie zapłaty wynika zatem

z umowy pożyczki zawartej między stronami w dniu 14 marca 2001 r. (k. 6-7 akt

sprawy).

W tej sytuacji za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 18 ust. 4c

i 4d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. oraz zarzut naruszenia art. 506 k.c.

2. W skardze kasacyjnej wskazywano także na to, że powodowie uiścili

część należności objętej nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r., przy czym fakt

takiej zapłaty (kwoty 305.940 zł) wynika z treści kolejnych decyzji

administracyjnych. W pozwie powodowie wprawdzie stwierdzali, że uiścili kwotę

305.940 zł (co znalazło odbicie w kolejnych decyzjach administracyjnych), ale

bronili przede wszystkim stanowiska, iż tytułem egzekucyjnym nowym była decyzja

administracyjna rozkładająca świadczenie pożyczkobiorców na raty (k. 3-4 akt

sprawy; zob. też pisma procesowe powodów – k. 153-157 akt i uzasadnienie

wyroku Sądu pierwszej instancji, k. 173 akt sprawy). Dopiero w uzasadnieniu

apelacji powodowie dodatkowo podnosili, że powództwo powinno zostać

uwzględnione przynajmniej częściowo w zakresie spełnionego świadczenia,

odsyłając w tym zakresie do treści odpowiednich decyzji administracyjnych

określających poziom ich zadłużenia. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny miał

uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że powodowie nie wskazywali w podstawie

faktycznej powództwa faktu spełnienia jako odrębnego zdarzenia uzasadniającego

zastosowanie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i okoliczność ta nie była istotnie przedmiotem

badań i ustaleń w toku postępowania. Skarżący zwalczali tytuł wykonawczy

(prawomocny nakaz zapłaty z dnia 23 maja 2002 r.) dlatego, ponieważ - ich

6

zdaniem - egzekucja ma być prowadzona jedynie na podstawie nowego,

administracyjnego tytułu wykonawczego. Tymczasem - jak wyjaśniono - decyzje

administracyjne zapadały jedynie w związku z kwestią zasadności rozłożenia na

raty istniejącego zadłużenia powodów, wynikającego z umowy pożyczki i nie mogły

wprost przesądzać o tym, kiedy i w jakiej części zobowiązanie powodów wygasło,

zarówno w odniesieniu do długu głównego, jak i odsetek za opóźnienie. Broniąc się

przed egzekucją sądową, powodowie nie wykazali także i tego, że na podstawie

nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2002 r. strona pozwana prowadzi wobec nich

egzekucję jako pożyczkobiorców w zakresie większym niż wynikało to z dokonanej

już częściowo spłaty. W tej sytuacji nie mógł być uznany za uzasadniony także

zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną

(art. 39814

k.p.c.).