IV KO 103/11

Sygn. akt IV KO 103/11

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy - Izba Karna w Warszawie

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia SN - Przemysław Kalinowski

Sędziowie SN: Piotr Hofmański (sprawozdawca)

Roman Sądej

Protokolant Marta Brylińska

na posiedzeniu bez udziału stron (art. 544 § 3 k.p.k.)

w sprawie B. R.,

po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2012 r. wniosku obrońcy wnioskodawcy o

wznowienie postępowania w przedmiocie zadośćuczynienia za okres internowania,

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r.,

1. wznawia postępowanie w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., i uchyla tenże wyrok w części, w jakiej

utrzymano w mocy wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 grudnia 2009 r.,

sygn. II Ko …/08 w zakresie, w jakim oddalono wniosek B. R. o

zadośćuczynienie (pkt 2. wyroku), a nadto powyższy wyrok Sądu Okręgowego w

C. w części oddalającej wniosek B. R. o zadośćuczynienie (pkt 2 wyroku) i w tym

zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

C.,

2. pozostawia bez rozpoznania wniosek o wznowienie postępowania w pozostałym

zakresie.

2

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. II Ko …/08, Sąd Okręgowy w C., na

podstawie art. 8 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego zasądził na rzecz B. R. kwotę 6000 złotych

tytułem zadośćuczynienia za internowanie go w okresie od dnia 19 grudnia 1981 r. do

dnia 9 marca 1982 r. w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego. Tym

samym wyrokiem, w pozostałym zakresie oddalono wniosek B. R., który domagał się

zasądzenia na jego rzecz kwoty 25000 złotych. Wyrok ten poddany został kontroli

instancyjnej na skutek apelacji pełnomocnika wnioskodawcy. Wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. II AKa …/10, kwota zadośćuczynienia

zasądzonego na rzecz B. R. podwyższona została do 10000 złotych, zaś w pozostałej

części wyrok Sądu pierwszej instancji utrzymany został w mocy.

Obecnie ustanowiony z urzędu pełnomocnik wnioskodawcy B. R. wystąpił z

wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie, jako podstawę wznowienia

wskazując przepis art. 540 § 2 k.p.k. i domagając się uchylenia wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r. i przekazania sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania. Uzasadniając wniosek, pełnomocnik wskazał na wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 r., sygn.. P 21/09, w którym uznano,

że art. 8 ust. 1a oraz art. 8 ust. 1d tzw. ustawy lutowej są niezgodne z powołanymi w

tym wyroku wzorcami konstytucyjnymi w zakresie, w jakim ograniczają osobom

represjonowanym za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

możliwość dochodzenia odszkodowań i zadośćuczynień jedynie na jednej podstawie,

nadto jedynie do łącznej kwoty 25000 złotych. Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie,

podstawą orzeczeń sądów były przepisy uznane za niekonstytucyjne, co prowadzić

powinno do wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 2 k.p.k.

Ustosunkowując się pisemnie do wniosku pełnomocnika i podzielając

przedstawione w nim argumenty, prokurator Prokuratury Generalnej wniosła o

3

wznowienie postępowania w sprawie i uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w C. oraz

utrzymującego go w mocy wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w C.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek o wznowienie postępowania jest zasadny i zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Najwyższy uznał jednak, że jest on dopuszczalny jedynie w takim zakresie, w

jakim jego autor domaga się uchylenia tej części orzeczenia, w której Sąd Apelacyjny

utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w zakresie oddalającym wniosek o

zadośćuczynienie. W pozostałym zakresie wnioskodawca nie ma bowiem wymaganego

do złożenia wniosku interesu prawnego, co wynika z art. 425 § 3 k.p.k., stosowanego w

postępowaniu w przedmiocie wznowienia postępowania odpowiednio na podstawie art.

545 § 1 k.p.k. W takim więc zakresie, w jakim pełnomocnik wnioskodawcy domagał się

uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego także w części podwyższającej zasądzone na

rzecz B. R. zadośćuczynienie, wniosek podlegał pozostawieniu bez rozpoznania na

podstawie art. 429 § 1 k.p.k. w związku z art. 545 § 1 k.p.k. jako niedopuszczalny z

mocy ustawy.

Wniosek jest natomiast zasadny w tej części, w jakiej kwestionuje oddalenie

wniosku o zadośćuczynienie na rzecz B. R. w pozostałym zakresie. Zdaniem Sądu

Najwyższego, po wznowieniu postępowania, dojść musi jednak nie tylko do uchylenia

wyroku Sądu Apelacyjnego w części, w jakiej utrzymano w mocy wyrok Sądu

Okręgowego w C. w zakresie, w jakim Sąd ten oddalił wniosek o zadośćuczynienie, ale

także – w odpowiedniej części – wyroku Sądu pierwszej instancji. Tylko bowiem w

takim wypadku możliwe będzie powtórzenie pełnego postępowania sądowego

zmierzającego do rozstrzygnięcia o zasadności wniosku B. R. ponad zasądzoną na jego

rzecz kwotę 10000 złotych.

Zgodnie z art. 540 § 2 k.p.k., jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o

niezgodności z Konstytucją przepisu prawnego, na podstawie którego zostało wydane

orzeczenie, postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego, przy czym przepis ten

4

odnoszony być musi także do wnioskodawcy w postępowaniu odszkodowawczym,

toczącym się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego. Nie ulega

wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie podstawą orzeczenia w przedmiocie wniosku

był przepis art. 8 ust. 1 ustawy lutowej, zaś podstawą ograniczenia wysokości

zasądzonego zadośćuczynienia był art. 8 ust. 1a tejże ustawy, który utracił moc na

skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 r. Wprawdzie na

rzecz B. R. zasądzono ostatecznie kwotę 10000 zł, a więc nie przekraczającą „limitu”

25000 złotych, niemniej z motywów wyroku Sądu Okręgowego w C., zaakceptowanych

– co do zasady – wyrokiem Sądu Apelacyjnego wynika, że ustalając wysokość

zadośćuczynienia sąd powinien wziąć pod uwagę ową ustawowa limitację jego

wysokości i przyjmować, że kwota maksymalna powinna być zasądzana jedynie na

rzecz osób, które były internowane najdłużej i osób, wobec których stosowano

szczególnie odrażające metody przemocy psychicznej. Argumentacja ta w sposób

oczywisty utraciła aktualność wobec usunięcia niekonstytucyjnego ograniczenia

wysokości zadośćuczynienia (odszkodowania) z porządku prawnego. To rozumowanie

zostało zaakceptowane przez Sąd Apelacyjny, niezależnie od tego, że Sąd ten znalazł

podstawy do podwyższenia kwoty zasądzonego zadośćuczynienia w związku z

nieuwzględnionymi w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji następstwami

internowania.

Ponownie rozpoznając wniosek, Sąd Okręgowy w K. rozważy wszystkie

okoliczność mogące mieć znaczenie dla określenia wysokości kwoty, która powinna

być ostatecznie zasądzona na rzecz wnioskodawcy, pamiętając przy tym, że obecnie, to

jest po utracie mocy przez przepis art. 8 ust. 1a ustawy lutowej, wysokość

odszkodowania (zadośćuczynienia), nie jest już ustawowo limitowana. Pamiętać

powinien Sąd Okręgowy także o tym, że przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania nastąpiło jedynie w takim zakresie, w jakim wniosek B. R. został

uprzednio oddalony, a zatem pozostaje w obrocie prawnym prawomocne i podlegające

5

wykonaniu orzeczenie w takim zakresie, w jakim zasądzono na rzecz B. R. kwotę

10000 złotych,

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w wyroku.