SNO 2/12

WYROK Z DNIA 22 LUTEGO 2012 R.,

SNO 2/12

Przewodniczący: sędzia SN Rafał Malarski.

Sędziowie SN: Iwona Koper, Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y na rozprawie z udziałem

Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta po rozpoznaniu w dniu 22lutego

2012 r. sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniem Mi-

nistra Sprawiedliwości i Krajowej Rady Sądownictwa od wyroku Sądu Apelacyjnego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt ASD (...)

u c h y l i ł zaskarżony w y r o k w części dotyczącej orzeczenia o karze i w tym zakre-

sie p r z e k a z a ł sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 26 września 2011 r. w sprawie oznaczonej sygn. akt ASD (...), Sąd

Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał obwinionego – sędziego Sądu Rejonowego za

winnego tego, że w dniu 27 października 2004 r. w miejscowości W., woj. (...), kierując

samochodem marki „Fiat Brava” o numerze rejestracyjnym (...) umyślnie naruszył zasady

bezpieczeństwa w ruchu lądowym i doprowadził do zderzenia czołowego z prawidłowo

poruszającym się innym pojazdem w następstwie czego jego pasażer Z. G. doznał obra-

żeń ciała skutkujących jego zgonem, kierująca pojazdem M. J. doznała obrażeń ciała

skutkujących ciężkim uszczerbkiem na jej zdrowiu w postaci ciężkiej choroby długotrwa-

łej, a nadto pasażer pojazdu D. J. doznał obrażeń ciała z zaburzeniami emocjonalnymi o

charakterze zespołu stresu pourazowego, powodującego rozstrój jego zdrowia trwający

dłużej niż siedem dni.

Uznając obwinionego za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia służ-

bowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech-

nych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i na podstawie art. 109 § 1 pkt 4 powoła-

nej ustawy, Sąd pierwszej instancji wymierzył mu karę dyscyplinarną przeniesienia na

inne miejsce służbowe w okręgu Sądu Apelacyjnego w (...).

Odwołania od powyższego wyroku wnieśli Minister Sprawiedliwości i Krajowa Ra-

da Sądownictwa.

2

Minister Sprawiedliwości zaskarżył orzeczenie, na postawie art. 121 § 1 u.s.p. na

niekorzyść obwinionego, w części dotyczącej orzeczenia o karze i zarzucił rozstrzygnię-

ciu – na postawie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. – rażącą niewspółmierność

orzeczonej kary dyscyplinarnej przeniesienia na inne miejsce służbowe nieuwzględniają-

cą w sposób właściwy wagi popełnionego przez obwinionego przewinienia, wynikającej z

umyślności i rażącego stopnia naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym oraz

tragicznych skutków tego zachowania. W konsekwencji, odwołujący się wniósł o zmianę

wyroku w zaskarżonej części przez wymierzenie obwinionemu na postawie art. 109 § 1

pkt 5 u.s.p. kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu.

Z kolei Krajowa Rada Sądownictwa zaskarżyła, na podstawie art. 121 § 1 u.s.p.,

powołany na wstępie wyrok na niekorzyść obwinionego w części dotyczącej orzeczenia o

karze, zarzucając zaskarżonemu w tej części rozstrzygnięciu – na postawie art. 438 pkt 4

k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. – rażącą niewspółmierność wymierzonej obwinionemu kary

dyscyplinarnej w stosunku do przypisanego przewinienia, nieodzwierciedlającej stopnia

społecznej szkodliwości i nie spełniającej w związku z tym celów, jakie orzeczona kara

ma osiągnąć. W konsekwencji odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez

orzeczenie wobec obwinionego kary dyscyplinarnej złożenia z urzędu, określonej w art.

109 § 1 pkt 5 u.s.p.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Zarówno odwołanie Ministra Sprawiedliwości, jak i Krajowej Rady Sądownictwa

zasługują na uwzględnienie w przedmiocie kwestionowania niewspółmierności orzeczo-

nej kary. Zasadnie bowiem wywiedziono w nich, że orzeczona przez Sąd Apelacyjny –

Sąd Dyscyplinarny kara dyscyplinarna przeniesienia na inne miejsce służbowe w okręgu

Sądu Apelacyjnego w (...) jest niewspółmierna do przypisanego obwinionemu przewinie-

nia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zakresem zaskarżenia nie zostały objęte,

dokonane przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w niniejszej sprawie, ustalenia fak-

tyczne oraz przyjęta kwalifikacja prawna czynu wobec czego te, jako niezakwestionowa-

ne w odwołaniach skarżących, są wiążące dla Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarne-

go.

Minister Sprawiedliwości oraz Krajowa Rada Sądownictwa we wniesionych odwo-

łaniach zakwestionowali jedynie wymierzoną obwinionemu przez Sąd pierwszej instancji

karę dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe w okręgu Sądu Apelacyjnego

w (...), wskazując, na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., na jej rażącą

niewspółmierność do wagi popełnionego przewinienia. W ocenie skarżących orzeczona

kara jest rażąco łagodna w stosunku do wagi popełnionego przez obwinionego czynu

bezprawnego i stopnia jego zawinienia. Natomiast uwzględnione przez Sąd Apelacyjny –

Sąd Dyscyplinarny okoliczności łagodzące w postaci nienagannej postawy obwinionego

w wykonywaniu służby sędziowskiej, przyznania się do popełnienia przestępstwa i nie

3

utrudniania w żaden sposób postępowania, okazania skruchy i żalu oraz podjęcia osobi-

stego starania o rekompensatę wyrządzonej szkody i doznanej przez pokrzywdzonych

krzywdy nie stanowią wystarczającej podstawy wymierzenia kary dyscyplinarnej w

kształcie orzeczonym przez Sąd pierwszej instancji.

Zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego w składzie orzekającym w ni-

niejszej sprawie, przytoczona przez skarżących argumentacja wskazująca na przecenienie

przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wskazanych wyżej okoliczności uznanych za

łagodzące w odniesieniu do rodzaju i wymiaru kary, zasługuje na uwzględnienie.

Trafnie skarżący wskazali, że nie jest uprawnione upatrywanie okoliczności łago-

dzącej w fakcie nienagannego pełnienia przez sędziego służby sędziowskiej. Okoliczność

ta, na co zwrócił uwagę m. in. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w wyroku z dnia 27

sierpnia 2007 r., sygn. akt SNO 47/07 (OSNKW 2007, nr 11, poz. 83), nie wskazuje bo-

wiem na szczególne cechy osobowościowe sędziego warte wyeksponowania w kontekście

doboru rodzaju kary i jej wymiaru za popełnione przewinienie dyscyplinarne, gdyż niena-

ganna służba sędziowska stanowi oczywistą regułę, a nie może stanowić wyjątku wartego

szczególnego traktowania. Podobnie ocenić należy zachowanie obwinionego sędziego po

popełnieniu przestępstwa. Przyznanie się do zarzucanego czynu, nieutrudnianie postępo-

wania karnego, przyznanie się do winy, okazanie skruchy oraz podjęcie działań zmierza-

jących do zrekompensowania wyrządzonej szkody i doznanej przez pokrzywdzonych

krzywdy należy postrzegać jako zachowanie standardowe wymagane od osób piastują-

cych urząd sędziego.

W przedmiotowej sprawie, co należy podkreślić, przedmiotem zarzutu dyscyplinar-

nego jest uchybienie godności urzędu sędziego w związku z popełnieniem przez obwinio-

nego występku będącego przestępstwem nieumyślnym. W odniesieniu do takich czynów

zabronionych Sąd dyscyplinarny, orzekając o karze dyscyplinarnej, powinien przede

wszystkim oceniać jego charakter i wagę oraz sposób i okoliczności jego popełnienia z

punktu widzenia społecznie akceptowanego standardu zawodu sędziego. Przy przestęp-

stwach nieumyślnych, w tym wypadkach komunikacyjnych, należy zatem przypisywać

zasadnicze znaczenie rodzajowi naruszonych reguł ostrożności i stopniowi ich naruszenia

(por. wyrok Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt

SNO 37/09, OSNSD 2009 r., poz. 6). Nie można również pomijać, że orzekana kara dys-

cyplinarna powinna pełnić jednocześnie funkcję ochronną, sprowadzającą się do zapew-

nienia ochrony wymiaru sprawiedliwości w ujęciu szerokim, tj. zarówno w aspekcie jego

prawidłowego funkcjonowania oraz dobrego imienia sędziów oraz sądownictwa jako ca-

łości. Orzekana kara dyscyplinarna powinna także kreować w społeczeństwie przekona-

nie, że sędziowie, sprawujący przecież wymiar sprawiedliwości, podlegają szczególnie

surowemu traktowaniu w sytuacji, gdy ich zachowanie polega na popełnieniu przestęp-

stwa, także nieumyślnego. Godność sprawowanej funkcji sędziego zostaje bowiem naru-

szona, gdy sędzia jest sprawcą naruszenia porządku prawnego, polegającego na popeł-

4

nieniu każdego przestępstwa, w tym także nieumyślnego, za które został prawomocnie

skazany.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że stosownie do art. 128 u.s.p. w sprawach

nieuregulowanych w rozdziale 3 przywołanej ustawy, obejmującym przepisy dotyczące

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu

postępowania karnego. Następstwem odesłania z mocy art. 128 u.s.p. do odpowiedniego

stosowania przepisów k.p.k. jest przyjęcie, że do postępowania dyscyplinarnego prowa-

dzonego wobec sędziów znajduje z modyfikacjami zastosowanie art. 454 k.p.k. statuujący

reguły ne peius. W konsekwencji Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, orzekający w po-

stępowaniu dyscyplinarnym jako sąd drugiej instancji (sąd odwoławczy), tylko w szcze-

gólnie wyjątkowych wypadkach może zaostrzyć karę poprzez wymierzenie kary najsu-

rowszej w katalogu kar przewidzianym dla postępowania dyscyplinarnego, to jest kary

złożenia sędziego z urzędu (art. 454 § 3 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.) (por. wyrok Sądu

Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 27 sierpnia 2007 r., sygn. akt SNO 47/07,

OSNKW 2007, nr 11, poz. 83). Taki szczególnie wyjątkowy wypadek w niniejszej spra-

wie nie zaistniał.

W sprawie zarówno Minister Sprawiedliwości, jak i Krajowa Rada Sądownictwa,

wskazując we wniesionych odwołaniach na rażącą niewspółmierność kary dyscyplinarnej

orzeczonej przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny (art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art.

128 u.s.p.), wnieśli o orzeczenie względem obwinionego sędziego Sądu Rejonowego naj-

surowszej z kar przewidzianych przez przepisy u.s.p., tj. kary złożenia sędziego z urzędu

(art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p.).

Pomimo uznania, za zasadny, zarzutu rażącej niewspółmierności kary w kształcie

orzeczonym w zaskarżonym wyroku, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, kierując się

odpowiednio zmienioną regułą ne peius, nie orzekł zgodnie z wnioskiem skarżących. Z

tych też względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uchylił zaskarżony wyrok i prze-

kazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpo-

znania i orzeczenia w przedmiocie kary dyscyplinarnej z uwzględnieniem naruszonych

przez obwinionego reguł ostrożności i stopnia ich naruszenia. Sąd Najwyższy – Sąd Dys-

cyplinarny zaznacza przy tym, że orzeczenie surowszej kary dyscyplinarnej oznacza nie

tylko wymierzenie kolejnego „surowszego” rodzaju spośród kar przewidzianych przez

art. 109 § 1 u.s.p., lecz także ewentualne orzeczenie kary bardziej dolegliwej w ramach

rodzaju kary orzeczonej w sentencji zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w

sentencji.