I UK 202/11

Sygn. akt I UK 202/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSA Maciej Piankowski (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania K. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.

o świadczenie przedemerytalne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 stycznia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 października 2010 r. Sąd Okręgowy Wydział

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie K. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w O. z dnia 16 lipca 2010 r., którą odmówiono wnioskodawcy

prawa do świadczenia przedemerytalnego.

2

Sąd Okręgowy powołał się na art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 kwietnia

2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1252) i wskazał, że

K. S. (urodzony 4 kwietnia 1952 r.) z wnioskiem o świadczenie przedemerytalne

wystąpił w dniu 20 lipca 2009 r., udowodnił 40 lat i 2 dni okresów uprawniających

do emerytury. Wnioskodawca ostatnio pozostawał w zatrudnieniu na terytorium

Islandii, na podstawie umowy o pracę od dnia 10 września 2005 r. do dnia 30

listopada 2008 r., która została rozwiązana z przyczyn dotyczących zakładu.

Islandzka instytucja ubezpieczeniowa potwierdziła okres ubezpieczenia od dnia 11

listopada 2005 r. do dnia 30 listopada 2008 r.

Sąd Okręgowy stwierdził, że stanowisko wnioskodawcy zgodnie, z którym

jego roszczenie powinno być rozpatrywane w oparciu o postanowienia

rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29

kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

(Dz.U.UEL z dnia 30 kwietnia 2004 r.), nie zasługiwało na uwzględnienie. W

sprawie tej mają bowiem zastosowanie regulacje zawarte w rozporządzeniu Rady

(EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów

zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących

działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się

we Wspólnocie (Dz.U.UE L z dnia 5 lipca 1971 r.). Sąd Okręgowy podkreślił, że

wprawdzie zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. i) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i

Rady (WE) nr 883/2004, świadczenia przedemerytalne zostały objęte regulacją

wspólnotową, to art. 90 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia stanowi, że

rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 pozostaje nadal w mocy i wywołuje skutki

prawne do celów stosowania przepisów Porozumienia o Europejskim Obszarze

Gospodarczym, Umowy zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą i

jej Państwami Członkowskimi, z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z

drugiej w sprawie swobodnego przepływu osób oraz innych porozumień

zawierających odniesienia do rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 dopóki

porozumienia te nie zostaną zmienione w świetle przepisów niniejszego

rozporządzenia. Dlatego regulacja zawarta w wyżej wymienionym art. 90 ust. 1 lit.

c) wskazuje, że zgłoszone przez wnioskodawcę roszczenie powinno być

rozpatrywane w oparciu o dotychczasowy art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Rady

3

(EWG) nr 1408/71. Z kolei z art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że

świadczenie przedemerytalne nie podlega koordynacji wspólnotowej. Sąd

Okręgowy stwierdził, że stosowanie wspólnotowej zasady uznawania świadczeń

objętych ochroną nie ma zastosowania do świadczeń przedemerytalnych, co

oznacza brak możliwości zrównania rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem,

przez pracodawcę zagranicznego z przyczyn ekonomicznych w rozumieniu

przepisów prawnych państwa członkowskiego UE, EOG i Szwajcarii, z

rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę polskiego, z przyczyn dotyczących

zakładu pracy, w rozumieniu przepisów prawa polskiego.

Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy i odstąpił od obciążania wnioskodawcy kosztami zastępstwa

procesowego za instancję odwoławczą.

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że spór sprowadzał się do oceny spełnienia

przesłanki prawa do świadczenia przedemerytalnego, dotyczącej rozwiązania

stosunku pracy wnioskodawcy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, na tle

regulacji wspólnotowych. Wnioskodawca został bowiem zwolniony z pracy przez

pracodawcę islandzkiego z przyczyn ekonomicznych w rozumieniu przepisów

prawnych Islandii, gdzie pracował na podstawie umowy o pracę od dnia 10

września 2005 r. do dnia 30 listopada 2008 r.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że

ocena powyższej przesłanki prawa do świadczenia przedemerytalnego nie podlega

koordynacji wspólnotowej, dlatego że to świadczenie nie zostało wymienione we

właściwym w niniejszej sprawie i wiążącym rozporządzeniu Rady (EWG) nr

1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów

zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących

działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się

we Wspólnocie (Dz.U.UE L z dnia 5 lipca 1971 r.). Z kolei rozporządzenie

Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w

sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE L z dnia 7

czerwca 2004 r.), które weszło w życie dnia 1 maja 2010 r. pozwala już na ocenę i

koordynację przesłanek prawa do świadczenia przedemerytalnego w Polsce na

gruncie prawa innych państw Unii Europejskiej, do której Islandia nie należy. Z kolei

4

przepisy przejściowe zawarte w tytule VI tego rozporządzenia ściśle określają w

stosunku do jakich państw spoza Unii Europejskiej ma zastosowanie poprzedni akt

prawny. W szczególności art. 90 ust. 1 lit. c) wskazuje, że rozporządzenie Rady

(EWG) nr 1408/71 pozostaje w mocy i wywołuje skutki prawne do celów stosowania

przepisów: Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym i Umowy

zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą i jej Państwami

Członkowskimi, z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z drugiej w sprawie

swobodnego przepływu osób oraz innych porozumień zawierających odniesienia do

rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 dopóki porozumienia te nie zostaną zmienione w

świetle przepisów niniejszego rozporządzenia. Wbrew stanowisku apelującego

wspomniany art. 90 ust. 1 lit. c) odnosi się nie tylko do porozumień i umów

zawartych pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą i jej Państwami

Członkowskimi a Konfederacją Szwajcarską. Niezależnie bowiem od tego,

wymienia on Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, do którego

należy Republika Islandii, w której pracował wnioskodawca. Porozumienie o

Europejskim Obszarze Gospodarczym zostano bowiem zatwierdzone na mocy

decyzji Rady i Komisji z dnia 13 grudnia 1993 r. między innymi przez Islandię

(Dz.U.UE.L. 94.1.1, Dz.U.UE - sp. 11-19-146), a weszło w życie dnia 1 maja 1995 r.

(Dz.U.UE.L. 94.1.3 i Dz.U.UE - sp. 11-52-3). Islandia nadal jest członkiem

Europejskiego Obszaru Gospodarczego z perspektywą wejścia do Unii Europejskiej

w 2012 r., w zależności od wyników referendum obywatelskiego w tym państwie.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że Porozumienia o Europejskim Obszarze

Gospodarczym nie zostały zmienione w świetle rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. Przepis art. 29

lit. a) Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym wprawdzie

gwarantuje, w ramach swobodnego przepływu pracowników i osób pracujących na

własny rachunek, w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, stosownie do

postanowień załącznika VI, pracownikom oraz uprawnionym osobom od nich

zależnym, zaliczenie wszystkich okresów uwzględnianych w prawie

poszczególnych państw, w celu nabycia i zachowania prawa do świadczenia oraz

naliczenia wysokości świadczenia, jednakże nie dotyczy to ustalania prawa do

świadczenia przedemerytalnego. Nie jest ono bowiem wymienione w art. 5 (10)

5

rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie

stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych,

osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin

przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UEL z dnia 5 lipca 1971 r.), zgodnie

którym rozporządzenie to jest stosowane do wszystkich ustawodawstw

odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą:

świadczeń w razie choroby i macierzyństwa; świadczeń z tytułu inwalidztwa, łącznie

ze świadczeniami służącymi zachowaniu albo zwiększeniu zdolności do

zarobkowania; emerytur; świadczeń dla osób pozostałych przy życiu; świadczeń z

tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej; świadczeń z tytułu śmierci;

zasiłków dla bezrobotnych oraz świadczeń rodzinnych. Jak wynika z wyroku

Trybunału Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2007 r. (C- 396/05, Doris Habelt,

Martha Möser i Peter Wachter v. Deutsche Rentenversicherung Bund, orzeczenie

wstępne, Lex nr 354385) świadczenie można uznać za świadczenie z tytułu

zabezpieczenia społecznego, jeżeli jest przyznawane uprawnionym bez

jakiejkolwiek indywidualnej i uznaniowej oceny potrzeb osobistych, w oparciu o

sytuację określoną prawnie, oraz jeżeli dotyczy ono jednego z ryzyk wyraźnie

wymienionych w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71. Z kolei w wyroku z dnia 27

marca 1985 r. Trybunał stwierdził, że różnica pomiędzy świadczeniami, które są

wyłączone z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1408/71, a świadczeniami,

które w ten zakres wchodzą, opiera się w całości na czynnikach związanych z

poszczególnym świadczeniem, zwłaszcza na celu świadczenia oraz na warunkach

jego przyznania, a nie na tym, czy legislacja krajowa określa takie świadczenie jako

świadczenie z zakresu zabezpieczenia społecznego, czy nie. Ażeby dana legislacja

mogła wejść w ramy zabezpieczenia społecznego objętego rozporządzeniem nr

1408/71, musi ona przynajmniej spełniać, w szczególności, warunek w postaci

zabezpieczania jednego z ryzyk określonych w art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia.

Stąd wynika, że katalog ryzyk zawarty w tym ustępie jest zamknięty i że skutkiem

tego dziedzina zabezpieczenia społecznego nie wymieniona w tymże katalogu nie

wchodzi do tej grupy, nawet jeżeli przyznaje jednostkom prawnie określoną pozycję

uprawniającą je do świadczeń (122/84, Kenneth Scrivner i Carol Cole v. Centre

public d'aide sociale de Chastre, orzeczenie wstępne, Lex nr 130620). Zdaniem

6

Sądu Apelacyjnego świadczenie przedemerytalne nie zostało wymienione w art. 4

(10) ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, zatem w niniejszej sprawie w ramach

rozważań prawa do tego świadczenia nie można było skoordynować przesłanki

zwolnienia z pracy wnioskodawcy z przyczyn dotyczących pracodawcy, o której

mowa w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2005 r. o świadczeniach

przedemerytalnych (Dz.U. z 2004 r., nr 120, poz. 1252) z jego zwolnieniem przez

pracodawcę islandzkiego z przyczyn ekonomicznych na tle ustawodawstwa

islandzkiego. Stąd prawo do świadczenia przedemerytalnego na mocy ustawy z

dnia 30 kwietnia 2005 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. z 2004 r., nr

120, poz. 1252) nie przysługiwało wnioskodawcy.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżył punkt I

powyższego wyroku, zarzucając oczywiste naruszenie prawa materialnego – to jest

art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach

przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1252 z późniejszymi zmianami) w związku z

art. 90 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr

883/04 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia

społecznego (Dz.Urz.UE z 30 kwietnia 2004 r., L 166/1) przez przyjęcie, że

koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w rozumieniu rozporządzenia

883/04 nie obejmuje świadczeń przedemerytalnych w szczególności przyczyn

rozwiązania umów o pracę mających znaczenie dla uzyskania uprawnień do tych

świadczeń według powołanej ustawy o świadczeniach przedemerytalnych.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania. W ocenie skarżącego w sprawie zachodziła potrzeba

wykładni rozporządzenia nr 883/2004 w zakresie „stosowania go przy

świadczeniach społecznych (świadczenia przedemerytalne)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Na wstępie należy wyjaśnić, że według art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw;

7

w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność

postępowania. Ujęcie podstaw kasacyjnych w art. 3983

k.p.c. ma charakter

abstrakcyjny, toteż w każdej sprawie muszą być one przez wnoszącego skargę

kasacją ściśle skonkretyzowane przez wskazanie, które przepisy - oznaczone

numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy - zostały naruszone, na czym to

naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSNC

1997, nr 8, poz. 114). Sąd Najwyższy - działając jako sąd kasacyjny - nie może

bowiem wyręczać stron ani nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania

konkretyzacji zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego aktu prawnego

(przepisu) dotyczy podstawa kasacji. Jest tak również dlatego, że ustawodawca,

wprowadzając przymus adwokacko-radcowski (art. 871

§ 1 k.p.c.), postawił skardze

kasacyjnej wysokie wymagania profesjonalne; wśród tych wymagań jest

prawidłowe przytoczenie podstaw oraz ich uzasadnienie (por. postanowienie Sąd

Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., IV CKN 1518/00, OSNC 2001, nr 3, poz.

39). Podobnie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 maja 2009 r., II

CSK 18/09 (LEX nr 519335). Sąd Najwyższy nie ma obowiązku poszukiwania w

treści skargi kasacyjnej właściwego przepisu prawa, którego naruszenie zarzuca jej

autor. Właściwe skonstruowanie podstaw kasacyjnych należy do profesjonalnego

pełnomocnika strony, a Sąd Najwyższy, będąc związany tymi podstawami nie

może poza nie wykraczać (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2009 r., II

PK 230/08, LEX nr 503201; por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego

2008 r., II PK 165/07, LEX nr 448851).

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego - art. 2 ust.

1 pkt 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych

(Dz.U. Nr 120, poz. 1252 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 90 ust. 1 lit. c)

rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/04 z dnia 29

kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

(Dz.Urz.UE z 30 kwietnia 2004 r., L 166/1). Ponadto w ocenie skarżącego w

sprawie zachodziła potrzeba wykładni rozporządzenia nr 883/2004 w zakresie

„stosowania do przy świadczeniach społecznych (świadczenia przedemerytalne)”.

8

Zakres powyższych zarzutów powoduje, że konieczne jest wyjaśnienie, iż na

mocy postanowień Traktatu akcesyjnego Polska stała się z dniem 1 maja 2004 r.

członkiem Unii Europejskiej i stroną Traktatów stanowiących podstawę Unii. W

związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej dokonywana przez sądy

kontrola stosowania prawa obejmuje również kontrolę pod względem zgodności z

prawem wspólnotowym, które od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią

obowiązującego w Polsce porządku prawnego, w tym także z aktami normatywnymi

wydawanymi przez organy Unii Europejskiej w randze rozporządzeń.

Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską w art. 10 nakłada na państwa

członkowskie – w tym na funkcjonujące w nich organy wymiaru sprawiedliwości –

obowiązek podejmowania wszelkich działań w celu zapewnienia realizacji

zobowiązań wynikających z Traktatu i postanowień wspólnotowego prawa

pochodnego o skutku bezpośrednim. Obowiązkiem sądu krajowego jest

zapewnienie środków umożliwiających dochodzenie przed nim praw przyznanych

przez prawo wspólnotowe.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut jakoby Sąd drugiej instancji przyjął,

że koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w rozumieniu

rozporządzenia nr 883/04 nie obejmuje świadczeń przedemerytalnych jest

niezrozumiały i błędny, gdyż Sądy obu instancji takiej konstatacji nie poczyniły, lecz

wyjaśniły, że rozpoznanie wniosku ubezpieczonego musiało nastąpić na podstawie

rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71.

Dnia 29 kwietnia 2004 r. uchwalono rozporządzenie nr 883/2004

(Parlamentu Europejskiego i Rady) w sprawie koordynacji systemów

zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L. Nr 166, poz. 1), które weszło w życie z

dniem 1 maja 2010 r. W pkt 33 rozporządzenia przyjęto, że niezbędne jest ujęcie w

zakresie niniejszego rozporządzenia ustawowych systemów przedemerytalnych i

zagwarantowanie w ten sposób zarówno równego traktowania i możliwości

eksportowania świadczeń przedemerytalnych, ale zastrzeżono, że zasada

sumowania okresów nie powinna być włączona, jako że ustawowe systemy

przedemerytalne występują tylko w bardzo ograniczonej liczbie Państw

Członkowskich. Ponadto - w art. 1 pod poz. x – rozporządzenie zawiera definicję

„świadczenia przedemerytalnego”, przez które rozumie wszystkie świadczenia

9

pieniężne inne niż zasiłek dla bezrobotnych lub wcześniejsze świadczenie z tytułu

starości, a emerytura udzielane od określonego wieku pracownikom, którzy

ograniczyli, zaprzestali lub zawiesili swą dającą wynagrodzenie pracę do wieku, w

którym kwalifikują się do emerytury lub do wcześniejszej emerytury, a których

otrzymywanie nie jest uzależnione od tego, czy zainteresowana osoba pozostaje w

dyspozycji służb zatrudnienia właściwego państwa. Ponadto rozporządzenie Rady

(WE) nr 883/2004 określając zakres przedmiotowy koordynacji /art. 3 ust. 1 lit. i)

rozporządzenia/ stanowi, że stosuje się je do całego ustawodawstwa odnoszącego

się do działów zabezpieczenia społecznego obejmującego także świadczenia

przedemerytalne. Należy też zauważyć, że zgodnie z art. 66 cytowanego

rozporządzenia, w przypadkach, w których stosujące się ustawodawstwo uzależnia

prawo do świadczeń przedemerytalnych od spełnienia okresów ubezpieczenia,

zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, nie mają zastosowania przepisy art. 6

rozporządzenia.

Skarżący całkowicie pomija wskazany przez Sądy obu instancji przepis art.

90 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 883/2004, który stanowi, że rozporządzenie Rady

(EWG) nr 1408/71 pozostaje w mocy i wywołuje skutki prawne do celów stosowania

przepisów Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym i Umowy

zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą i jej Państwami

Członkowskimi, z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z drugiej w sprawie

swobodnego przepływu osób oraz innych porozumień zawierających odniesienia do

rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 dopóki porozumienia te nie zostaną zmienione w

świetle przepisów rozporządzenia (WE) nr 883/2004.

Również w decyzji nr H1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej zasad

przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) nr 1408/71 i (EWG) nr 574/72 do

rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i (WE) nr

987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds.

Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego (Dz.U.UE.C. z 2010 r., nr 106,

poz. 13) – w punkcie 1 – stwierdzono, że rozporządzenie (WE) nr 883/2004

wchodzi w życie z dniem 1 maja 2010 r., a rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 traci

moc z tym samym dniem, jednak z wyjątkiem sytuacji uregulowanych w art. 90 ust.

1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 i dalej – w części stanowiącej (w punkcie 1) –

10

decyzja powyższa wyjaśniła, że decyzja i zalecenia odnoszące się do

rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 mają nadal zastosowanie w przypadkach, w

których rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 pozostaje w mocy i nadal wywołuje

skutki prawne, w szczególności w sytuacjach określonych w art. 90 ust. 1 akapit

drugi rozporządzenia (WE) nr 883/2004.

Należy zatem wyjaśnić, że Republika Islandii nie jest członkiem Unii

Europejskiej, jest natomiast stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze

Gospodarczym.

Skarżący nie podniósł zarzutu błędnego przyjęcia przez Sąd drugiej instancji,

że do dnia wydania zaskarżonego wyroku powyższe Porozumienie nie zostało

zmienione w świetle przepisów rozporządzenia (WE) nr 883/2004.

W sprawie nie miało więc zastosowania rozporządzenie (WE) nr 883/2004, a

ocena czy wnioskodawca spełnił warunki nabycia prawa do świadczenia

przedemerytalnego w Republice Islandii lub też nabył prawo do tego świadczenia

według prawa Republiki Islandii i posiadał je pomimo zmiany miejsca pobytu,

musiała być przeprowadzona w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr

1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów

zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących

działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się

we Wspólnocie (Dz.U.UE.L. nr 149, poz. 2 z późniejszymi zmianami).

Zakres przedmiotowy świadczeń podlegających koordynacji określono w art.

4 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 i znacząco różni się on od zakresu

świadczeń przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 883/2004.

Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 stosuje się do wszystkich ustawodawstw

odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą świadczeń

w razie choroby i macierzyństwa; świadczeń z tytułu inwalidztwa, łącznie ze

świadczeniami służącymi zachowaniu albo zwiększeniu zdolności do

zarobkowania; emerytur; świadczeń dla osób pozostałych przy życiu; świadczeń z

tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej; świadczeń z tytułu śmierci;

zasiłków dla bezrobotnych; świadczeń rodzinnych.

Poza granicami wspólnotowej koordynacji określonej w rozporządzeniu

(EWG) nr 1408/71 znalazły się różne formy świadczeń przedemerytalnych. Mając

11

na uwadze ustalone orzecznictwo wspólnotowe przedmiotem koordynacji – według

rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 - nie są objęte świadczenia przedemerytalne,

które przysługują osobom niespełniającym warunków do nabycia prawa do

emerytury. Świadczenia te, finansowane z budżetu państwa, nie są przeznaczone

na zabezpieczenie typowego ryzyka starości, ponieważ prawo do tych świadczeń

ustaje wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego, ani także ryzyka bezrobocia,

bowiem osoba je pobierająca nie ma obowiązku zgłaszania się w urzędzie pracy w

celu potwierdzenia gotowości do pracy.

W wyrokach Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (wyrok z dnia 5 lipca

1983 r., Nr 171/82 w sprawie Valentini c. ASSEDIC de Lyon (Francja), Rec. 1983,

s. 2157; wyrok z dnia 16 stycznia 1992 r., Nr C -57/90 w sprawie Commission c.

République française, Rec. 1992, s. I-93; wyrok z dnia 6 lutego 1992 r., Nr C-

253/90 w sprawie Commission c. Belgique, Rec. 1992, s. I-541; por. też wyrok z

dnia 11 lipca 1996 r., Nr C-25/95 w sprawie Otte c. Bundesrepublik Deutschland,

Rec. 1996, s. I-3745) Trybunał podkreślił, że zasadniczą cechą świadczeń

emerytalnych, o których mowa w art. 4 § 1 lit. c) jest to, że są one przeznaczone na

zabezpieczenie środków utrzymania dla osób, które po osiągnięciu określonego

wieku zaprzestają wykonywania pracy zawodowej i nie mają obowiązku zgłoszenia

swej gotowości do pracy w biurze zatrudnienia. Ponadto, system sumowania

przebytych okresów zatrudnienia i proratyzacji świadczeń, o którym mowa w art. 46

rozporządzenia (EWG) nr 1408/71, jest oparty na założeniu, że świadczeniobiorca

ma prawo do emerytury dlatego, że jest ona finansowana i nabywana na podstawie

opłaconych uprzednio składek, a jej wymiar zależy od długości podlegania przez

uprawnionego systemowi zabezpieczenia społecznego. Natomiast świadczenia

takie, jak wypłacane na podstawie systemu przewidującego gwarantowany dochód

dla osób, które ukończyły określony wiek, chociaż są do pewnego stopnia zbliżone

do świadczeń z tytułu podeszłego wieku, biorąc pod uwagę cel tych świadczeń i ich

przedmiot, to jednak różnią się one wyraźnie od typowych świadczeń emerytalnych,

zwłaszcza gdy chodzi o podstawę obliczania wymiaru i warunki, pod jakimi są one

udzielane. Chodzi tu w szczególności o przewidziany przez rozporządzenie (EWG)

nr 1408/71 mechanizm sumowania koniecznych okresów i rozdział ciężaru wypłaty

emerytury według zasady pro rata temporis. Z tych powodów świadczenia

12

przedemerytalne związane z polityką zatrudnienia nie mogą być uznane za

świadczenia przysługujące z tytułu wieku starczego, o których mowa w art. 4 § 1 lit.

c) rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (tak również T. Bińczycka – Majewska,

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej,

Zakamycze 1999, LEX oraz A. Szybkie, Koordynacja systemów zabezpieczenia

społecznego we Wspólnocie Europejskiej, Polityka Społeczna 2007, nr 11-12).

Ponieważ ubezpieczony wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa do

świadczenia przedemerytalnego w Polsce należało przyjąć, że prawa do tego

świadczenia nie uzyskał w Republice Islandii. Nie występował zatem problem

transferu prawa do świadczenia. Powyższe wynika także wprost z treści

uzasadnienia skargi kasacyjnej, gdzie stwierdzono, że spór nie dotyczy transferu

przedmiotowego świadczenia.

Skarżący jako argument przemawiający za uwzględnieniem jego wniosku o

przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego wskazał, że Wojewoda X. na

skutek odwołania ubezpieczonego w związku z odmową przyznania zasiłku dla

bezrobotnych taki zasiłek mu przyznał, zaliczył okres pracy i ubezpieczenia w

Islandii bez okresu wyczekiwania.

Pomijając, że powyższej okoliczności ubezpieczony nie wykazał w toku

postępowania należy wyjaśnić, że w odróżnieniu od świadczenia

przedemerytalnego świadczenia dla bezrobotnych zostały objęte koordynacją przez

rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 (art. 4 ust. 1 lit. g). Tym samym nawet ustalenie,

że ostatecznie ubezpieczonemu zostało przyznane prawo do zasiłku dla

bezrobotnych bez konieczności „wyczekiwania”, a zatem, że został uwzględniony

okres pracy ubezpieczonego w Republice Islandii pozostaje bez znaczenia dla

ustalenia prawa do świadczenia przedemerytalnego, które – co należy powtórnie

zaakcentować – nie zostało objęte koordynacją przez rozporządzenie (EWG) nr

1408/71.

Wbrew zarzutom zawartym skardze kasacyjnej wniosek ubezpieczonego

musiał zostać rozpoznany w oparciu o rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71,

zaś rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/04 z dnia 29

kwietnia 2004 r. nie mogło zostać zastosowane.

13

Należy też podkreślić, że skarga kasacyjna nie wskazała konkretnej

podstawy prawnej w oparciu o którą możliwe byłoby objęcie zasadami koordynacji

świadczenia przedemerytalnego. Warunku z art. 39813

§ 1 k.p.c. nie spełnia

stwierdzenie skargi zawarte we wniosku o jej przyjęcie, że zachodziła potrzeba

„wykładni rozporządzenia nr. 883/2004 w zakresie stosowania go przy

świadczeniach społecznych (świadczenia przedemerytalne)”. Powtórzyć wypada,

że pod pojęciem podstawy skargi kasacyjnej rozumie się konkretne przepisy prawa,

które zostały w niej wskazane z jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku

nastąpiło z ich obrazą (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia: 16 czerwca 2011 r.,

III UK 213/10, LEX nr 950436 oraz 24 marca 2011 r., I UK 317/10, LEX nr 811823;

4 lutego 2011 r., II UK 225/10, LEX nr 829131).

Skarżący zarzucił także naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30

kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1225 z

późniejszymi zmianami). Skarga kasacyjna nie precyzuje jednak na czym polega

owo naruszenie prawa materialnego, a zatem trudno odnieść się do tak

określonego zarzutu. Nie sposób w szczególności ustalić, czy skarżący zarzuca

błędną wykładnię wskazanego przepisu czy też jego niewłaściwe zastosowanie.

Należy zatem jedynie wyjaśnić, że według art. 2 ust. 1 pkt 5 wskazanej wyżej

ustawy, prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która do

dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w

rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, w którym była zatrudniona

przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury,

wynoszący co najmniej 40 lat dla mężczyzn.

Z materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca został zwolniony z pracy

przez pracodawcę islandzkiego z przyczyn ekonomicznych w rozumieniu przepisów

prawnych obowiązujących w Islandii.

Tymczasem prawo do świadczenia przedemerytalnego (na podstawie

wskazanego w skardze art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych) wymaga, aby do rozwiązania stosunku pracy doszło z przyczyn

dotyczących zakładu pracy w rozumieniu przepisów ustawy o promocji

zatrudnienia, a nie według innych przepisów, w tym także obowiązujących w innym

państwie zwłaszcza, gdy państwo to nie jest członkiem Unii Europejskiej.

14

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach

rynku pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 z późniejszymi

zmianami) w art. 2 ust. 1 pkt 29 wyjaśnia, że gdy w ustawie jest mowa o

przyczynach dotyczących zakładu pracy - oznacza to:

a) rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn niedotyczących

pracowników, zgodnie z przepisami o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników lub

zgodnie z przepisami ustawy Kodeks pracy, w przypadku rozwiązania stosunku

pracy lub stosunku służbowego z tych przyczyn u pracodawcy zatrudniającego

mniej niż 20 pracowników,

b) rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego z powodu ogłoszenia

upadłości pracodawcy, jego likwidacji lub likwidacji stanowiska pracy z przyczyn

ekonomicznych, organizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych,

c) wygaśnięcie stosunku pracy lub stosunku służbowego w przypadku śmierci

pracodawcy lub gdy odrębne przepisy przewidują wygaśnięcie stosunku pracy lub

stosunku służbowego w wyniku przejścia zakładu pracy lub jego części na innego

pracodawcę i niezaproponowania przez tego pracodawcę nowych warunków pracy

i płacy,

d) rozwiązanie stosunku pracy przez pracownika na podstawie art. 55 § 11

ustawy

Kodeks pracy z uwagi na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków wobec

pracownika.

W skardze kasacyjnej nie zawarto zarzutów dotyczących naruszenia

powyższych przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Jedynie więc na marginesie rozważań należy wyjaśnić, że wprawdzie ustawa

o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (zgodnie z art. 1 ust. 3 pkt 1) ma

zastosowanie również do obywateli polskich podejmujących zatrudnienie za granicą

u pracodawców zagranicznych, to jednak z przepisów tej ustawy nie można

wyprowadzić wniosku, że warunki nabycia prawa do świadczenia

przedemerytalnego, w tym rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić u

zagranicznego pracodawcy w związku z zatrudnieniem zagranicą w kraju nie

będącym członkiem Unii Europejskiej. W pierwszej kolejności należy bowiem

stosować ustawę o świadczeniach przedemerytalnych, która tylko w wąskim

15

zakresie zawiera odesłanie do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku

pracy. Dotyczy to jedynie wyjaśnienia pojęcia „rozwiązania stosunku pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy”. Zakres powyższego odesłania nie

upoważnia do szerszego stosowania ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach

rynku pracy.

Skarga kasacyjna nie zarzuca naruszenia przepisów ustawy o promocji

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a jedyny zarzut dotyczący naruszenia prawa

polskiego ogranicza się do przepisu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach

przedemerytalnych, przy czym skarżący nie precyzuje nawet w czym upatruje

naruszenie powyższego przepisu. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ograniczyło się

jedynie do kwestii zastosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady

(WE) nr 883/04 z dnia 29 kwietnia 2004 r., przy czym i w tym zakresie nie

wskazano, który z przepisów tego rozporządzenia został naruszony.

Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd Najwyższy skargę kasacyjną

oddalił, o czym orzekł, na podstawie art. 39814

k.p.c.