II PK 233/11

Sygn. akt II PK 233/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Romualda Spyt

Protokolant Edyta Jastrzębska

w sprawie z powództwa R. C.

przeciwko 1) Alitalia Włoskie Linie Lotnicze S.A.

2) Alitalia Compagnia Aerea Italiana S.P.A S.A.

o odszkodowanie za wypowiedzenie umowy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej Alitalia Compagnia Aerea Italiana

S.P.A S.A.

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 26 maja 2011 r.,

2

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15

grudnia 2010 r. oddalił powództwo R. C. przeciwko Alitalia Włoskim Liniom

Lotniczym SA (dalej jako pozwany 1) oraz Alitalia – Compagnia Aerea Italiana

S.P.A. SA (dalej jako pozwany 2) o odszkodowanie.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego 1 od 1

września 1997 r. na czas nieokreślony, ostatnio (od 1 kwietnia 2005 r.) na

stanowisku głównego agenta ds. obsługi pasażerskiej, a jego miejscem pracy był

Port Lotniczy /.../. Dnia 7 listopada 2008 r. powód otrzymał wypowiedzenie umowy

o pracę z powodu likwidacji stanowiska oraz redukcji zatrudnienia związanej z

reorganizacją działalności gospodarczej pracodawcy. Na jego miejsce nikogo nie

zatrudniono, bo od drugiej połowy 2008 roku oddział spółki, w którym był

zatrudniony powód, ograniczał działalność operacyjną, a z końcem stycznia 2009 r.

zaprzestał prowadzenia tej działalności, rozwiązał umowy o pracę ze wszystkimi

pracownikami i z firmą outsourcingową. Niektórzy z pracowników oddziału zostali

zatrudnieni przez pozwanego 2, ale ten pracodawca nie przejął zakładu pracy

pozwanego 1 w trybie art. 231

k.p.

W takim stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powoda o

odszkodowanie w związku z niezgodnym z prawem wypowiedzeniem umowy o

pracę jest nieuzasadnione. W ocenie tego Sądu, nietrafny okazał się bowiem zarzut

pracownika co do braku kompetencji po stronie A. F., komisarza nadzwyczajnego

Grupy Alitalia, do złożenia mu oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę

zawartej z pozwanym 1. Nie ma również podstaw do przyjęcia, że pomiędzy

pozwanymi doszło do przejęcia zakładu pracy w trybie art. 231

k.p. Przejście

zakładu pracy na innego pracodawcę polegać bowiem musi na przejęciu całości lub

zorganizowanej, wydzielonej części materialnej zakładu. Okoliczność, że pozwany

2 wykonuje usługi na tym samym rynku oraz w tym samym miejscu co pozwany 1

nie jest zatem wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że do takiego przejścia

3

doszło. Pozwany 1 nie uchybił więc żadnym przepisom o wypowiadaniu umów o

pracę, a że wypowiedzenie było również uzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.,

żądanie powoda nie mogło być uwzględnione.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy, rozpoznając sprawę na skutek apelacji powoda,

wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że

zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz R. C. tytułem odszkodowania kwotę

12.817,20 zł z ustawowymi odsetkami od 1 lutego 2009 r. do dnia zapłaty oraz

kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w pierwszej instancji, a także kwotę

1.830 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął,

że A. F., powołany na stanowisko komisarza nadzwyczajnego Grupy Alitalia

rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów Republiki Włoskiej, był umocowany do

złożenia powodowi oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, bowiem przejął

wszystkie kompetencje organów spółki Alitalia. Sąd Okręgowy uznał jednak, że Sąd

pierwszej instancji nietrafnie stwierdził, że nie doszło do przejścia zakładu pracy

pozwanego 1 na pozwanego 2, zwracając uwagę, iż skutek przewidziany przez art.

231

§ 1 k.p. następuje automatycznie, niezależnie od tego, czy strony przekazująca

i przejmująca umówiły się inaczej i czy działały zgodnie dla osiągnięcia celu

przewidzianego w tym przepisie. Nie jest też konieczne dokonanie między

pracodawcami ściśle określonej czynności prawnej, bo do przejścia zakładu pracy

na innego pracodawcę może dojść także w wyniku kilku czynności faktycznych i

prawnych zdziałanych między tymi podmiotami, które prowadzą do przekazania

zadań dotychczasowego pracodawcy łącznie ze składnikami majątkowymi.

Przejęcia majątku nie należy jednak traktować w sposób bezwzględny, bo do

przejścia części zakładu pracy na innego pracodawcę prowadzi przede wszystkim

przejęcie zadań (kompetencji) dotychczasowego pracodawcy, zwłaszcza gdy jest

połączone z faktycznym objęciem części mienia poprzednika. W tym kontekście

Sąd drugiej instancji zaakcentował, że pozwany 2 przejął zadania pozwanego 1,

skoro po zaprzestaniu przez niego z dniem 12 stycznia 2009 r. działalności dalej

były wykonywane loty, o tych samych godzinach, tymi samymi samolotami, tyle że

przez pozwanego 2. Firma S. Poland spółka z o.o., która współpracowała z

pozwanym 1 w zakresie obsługi biletowej, sprzedaży i rezerwacji biletów,

4

świadczyła od 13 stycznia 2009 r. takie same usługi na rzecz pozwanego 2.

Niektórzy pracownicy pozwanego 1 zostali zatrudnieni przez pozwanego 2. Spółka

macierzysta pozwanego 2 nabyła niektóre składniki majątku stanowiącego

własność spółki macierzystej pozwanego 1 (samoloty i znak towarowy). W ocenie

Sądu odwoławczego te dwa czynniki, tj. zakres zadań i składniki majątkowe

służące ich wykonywaniu, prowadzą do wniosku, że doszło do przejścia zakładu

pracy pozwanego 1 na pozwanego 2. Rozwiązanie umowy o pracę z powodem

stanowiło więc próbę obejścia art. 231

§ 1 k.p., a wypowiedzenie dokonane zostało

z naruszeniem art. 231

§ 6 k.p., według którego przejście zakładu pracy lub jego

części na innego pracodawcę nie może stanowić przyczyny uzasadniającej

wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy. Roszczenie powoda o

odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę

zasługiwało zatem na uwzględnienie. Mając przy tym na uwadze, że pozwany 1

oraz jego spółka macierzysta „formalnie cały czas istnieją jako podmioty prawa

handlowego odszkodowanie należało zasądzić” od obu pozwanych „solidarnie na

podstawie art. 231

§ 2 k.p.”.

Pozwany 2 wywiódł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego, skarżąc

go w całości i zarzucając naruszenie:

1. art. 231

§ 1 k.p. przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że dla przejścia

zakładu pracy o celach gospodarczych na innego pracodawcę zasadnicze

znaczenie ma przejęcie zadań zakładu pracy, podczas gdy w orzecznictwie

ustalono, że przejęcie zadań ma zasadnicze znaczenie dla przejścia zakładu

pracy o celach publicznych, społecznych czy politycznych, a nie zakładu

pracy o celach gospodarczych oraz że nabycie przez spółkę macierzystą

pozwanego 2 niektórych składników majątku spółki macierzystej pozwanego

1 w postaci samolotów oraz jej znaku firmowego wyczerpuje ustawowe

przesłanki uznania, że doszło do przejścia zakładu pracy;

2. art. 231

§ 1 k.p. przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że

pomiędzy pozwanymi doszło do przejęcia zakładu pracy, na co w błędnej

ocenie Sądu Okręgowego miało wskazywać świadczenie przez pozwanego

2 usług tożsamych lub podobnych do świadczonych przez pozwanego 1

oraz nabycie przez spółkę macierzystą pozwanego 2 niektórych składników

5

majątku spółki macierzystej pozwanego 1 w postaci samolotów oraz jej

znaku firmowego;

3. art. 231

§ 1 k.p. przez błędne zastosowanie i przyjęcie, że nabycie przez

spółkę macierzystą pozwanego 2 niektórych składników majątku od spółki

macierzystej pozwanego 1 pozwala na uznanie, że doszło do przejścia

zakładu pracy pozwanego 1 na pozwanego 2, podczas gdy nabyte składniki

majątku nie pozwalają na wykonywanie przez powoda obowiązków

pracowniczych, albowiem nie stanowiły one jego miejsca zatrudnienia;

4. art. 231

§ 6 k.p. i art. 45 § 1 w związku z art. 231

§ 6 k.p. oraz art. 471

k.p.

przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie – wskutek wadliwej wykładni

art. 231

§ 1 i 6 k.p. – że likwidacja stanowiska pracy oraz zmiany

organizacyjne zakładu pracy nie mogły stanowić podstawy wypowiedzenia

stosunku pracy powodowi, albowiem zmierzają do obejścia art. 231

§ 1 k.p.,

podczas gdy przyczyny tego rodzaju mogą stanowić podstawę

wypowiedzenia stosunku pracy, a wypowiedzenie pracownikowi umowy o

pracę z tych przyczyn nie stanowi obejścia art. 231

§ 1 k.p.;

5. art. 231

§ 2 w związku z art. 231

§ 1 k.p. przez niewłaściwe zastosowanie i

przyjęcie, że pozwany 2 ponosi wraz z pozwanym 1 solidarną

odpowiedzialność z tytułu wypowiedzenia powodowi umowy o pracę przez

pozwanego 1 w sytuacji, gdy brak jest podstawy do uznania, że pomiędzy

pozwanymi doszło do przejścia zakładu pracy w rozumieniu art. 231

§ 1 k.p.;

6. art. 382 w związku z art. 233 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c. przez błędne

zastosowanie polegające na pominięciu istotnych dla sprawy zeznań

świadka M. B. w części wykazującej, że nie doszło do przejścia zakładu

pracy pomiędzy pozwanymi, jak również między macierzystymi spółkami obu

pozwanych, co w konsekwencji doprowadziło do pominięcia wyników

postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Sąd pierwszej

instancji w przedmiotowym zakresie;

7. art. 229 w związku z art. 382 i art. 391 § 1 k.p.c. przez ich niezastosowanie i

pominięcie istotnych dla sprawy faktów, wyraźnie przyznanych przez

powoda, dotyczących likwidacji jego stanowiska pracy jako realnej przyczyny

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę przez pozwanego 1 oraz

6

twierdzeń powoda dotyczących braku zapotrzebowania u pozwanego 2 na

pracę świadczoną przez niego u pozwanego 1, a także przyznanego przez

powoda faktu, iż nigdy nie świadczył pracy na rzecz pozwanego 2, co w

konsekwencji doprowadziło do pominięcia wyników postępowania

dowodowego przeprowadzonego przez Sąd pierwszej instancji w

przedmiotowym zakresie i błędnego uznania, że brak było podstaw

uzasadniających wypowiedzenie powodowi stosunku pracy przez

pozwanego 1;

8. art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. przez błędne zastosowanie polegające na

przyjęciu, że pozwany 2 ponosi solidarną odpowiedzialność z tytułu

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę przez pozwanego 1 w sytuacji,

gdy powód nie udowodnił, że pozwany 2 nabył od pozwanego 1 jakąkolwiek

część zakładu pracy, w tym część, która stanowiła miejsce pracy powoda u

pozwanego 1 i z którą był związany, a także daty przejścia zakładu pracy na

pozwanego 2, podczas gdy przepis art. 231

§ 2 k.p. ma zastosowanie

jedynie, gdy dany stosunek pracy trwa w momencie przejęcia w całości lub

części zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym przez innego

pracodawcę;

9. art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie i

pominięcie części materiału dowodowego, a także nieprzedstawienie w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pełnego wywodu wraz z oceną

dowodów, wykazującego odmienną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w

świetle dokonanej przez Sąd w zaskarżonym wyroku zmiany w ustaleniach

faktycznych sprawy;

10.art. 385 k.p.c. w związku z art. 187 § 1 pkt 2 w związku z art. 126 § 1 pkt 3

k.p.c. w związku z art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez ich

niezastosowanie, mimo że apelacja powoda jest w całości bezzasadna z

uwagi na brak uzasadnienia żądania powoda w przytoczonych

okolicznościach faktycznych sprawy oraz przedstawionych przez niego

dowodach.

7

Opierając skargę na takich podstawach, pozwany 2 wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego, a także o orzeczenie o obowiązku zwrotu przez powoda na rzecz

pozwanego 2 spełnionego świadczenia w kwocie 20.450,73 zł, ewentualnie o

uchylenie tego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, zasądzenie od

powoda kosztów procesu za obie instancje oraz postępowanie kasacyjne, a także o

orzeczenie o obowiązku zwrotu przez powoda na rzecz skarżącego spełnionego

świadczenia w kwocie 20. 450,73 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony

w całości jedynie przez pozwanego 2. Biorąc jednak pod uwagę, że zaskarżone

orzeczenie dotyczy solidarnej odpowiedzialności obu pozwanych, Sąd Najwyższy z

urzędu rozpoznał sprawę również na rzecz pozwanego 1, kierując się treścią art.

39821

w związku z art. 378 § 2 k.p.c., zgodnie z którym w granicach zaskarżenia

sąd może z urzędu rozpoznać sprawę także na rzecz współuczestników, którzy

wyroku nie zaskarżyli, gdy będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub obowiązki

są dla nich wspólne (zdanie pierwsze).

Zasygnalizować też trzeba, że wbrew poglądowi skarżącego, uznaniu, że

doszło do przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę nie stoi na przeszkodzie

okoliczność, że pozwany 2 dysponuje mieniem nabytym nie od pozwanego 1, lecz

od spółki macierzystej tego pozwanego przez swoją spółkę macierzystą. W

orzecznictwie prezentowane jest bowiem stanowisko, że przejście zakładu pracy ze

skutkiem określonym w art. 231

k.p. następuje także, gdy nowy pracodawca

przejmuje zadania i składniki majątkowe zakładu dotychczasowego pracodawcy na

podstawie umowy z podmiotem trzecim, do którego należało dysponowanie tymi

zadaniami i składnikami (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 18 września 2008

r., II PK 18/08, OSNP 2010 nr 3 - 4, poz. 40 i 4 lutego 2010 r., III PK 49/09, LEX nr

578145).

8

Skarga kasacyjna jest jednak oparta na usprawiedliwionych podstawach,

albowiem nie jest możliwe prawidłowe zastosowanie prawa materialnego

(dokonanie prawidłowej subsumcji) bez zgodnego z prawem (procesowym)

ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Z sentencji zaskarżonego wyroku

wyraźnie wynika, że Sąd drugiej instancji przyjął solidarną odpowiedzialność

pozwanych za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę powodowi, a z

uzasadnienia tego orzeczenia, że rozstrzygnięcie w tym zakresie oparte zostało na

przepisie art. 231

§ 2 k.p., zgodnie z którym za zobowiązania wynikające ze

stosunku pracy, powstałe przed przejściem części zakładu pracy na innego

pracodawcę, dotychczasowy i nowy pracodawca odpowiadają solidarnie. Wnosić

należy zatem, że Sąd odwoławczy przyjął, iż do doszło do przejęcia części zakładu

pracy pozwanego 1 przez pozwanego 2, choć wyraźnie takiego stanowisko nie

wyartykułowano w motywach wyroku.

W myśl art. 231

§ 1 k.p., w razie przejścia części zakładu pracy na innego

pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach

pracy. Przejście części zakładu pracy na innego pracodawcę nie może stanowić

przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy (art.

231

§ 6 k.p.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie podejmowano próbę

wykładni pojęcia „część zakładu pracy" użytego w treści powołanych przepisów (w

literaturze por. np. A. Tomanek: Przejście zakładu pracy na innego pracodawcę,

Wrocław 2002, s. 35-40; Ł. Pisarczyk: Zmiana pracodawcy wskutek przejścia

zakładu pracy, PiZS 2001 nr 7, s. 22; Z. Hajn: Przejście zakładu pracy na innego

pracodawcę w prawie polskim a prawo pracy UE, Monitor Prawa Pracy 2004 nr 5,

s. 121; Ł. Pisarczyk: Przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę

- wybrane problemy, PiZS 2007 nr 5, s. 15; R. Sadlik: Kiedy następuje przejście

zakładu pracy na nowego pracodawcę, Monitor Prawa Pracy 2007 nr 6, s. 297).

Między innymi w wyroku z dnia 20 listopada 1996 r., I PKN 21/96 (LEX nr 192324)

wskazano, że poszczególne składniki mienia dotychczasowego pracodawcy staną

się częścią zakładu pracy dopiero wówczas, gdy będą tworzyć zespół składników.

Musi to być zatem pewna zorganizowana całość, na którą składają się określone

elementy materialne i majątkowe, system organizacyjny i struktura zarządzania,

9

które będą dawały możliwość dalszego wykonywania pracy przez zatrudnionych w

niej pracowników. W tym znaczeniu Sąd Najwyższy uznał za część zakładu pracy

przejętą przez nowego pracodawcę hurtownię-magazyn nabiałowy wniesiony jako

aport do nowoutworzonej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez

dotychczasowego pracodawcę - spółdzielnię mleczarską. W wyroku z dnia 2

października 1996 r., I PRN 72/96 (OSNAPiUS 1997 nr 7, poz. 115) uznano, że

częścią zakładu pracy w rozumieniu art. 231

§ 1 k.p. są te składniki majątku

pracodawcy, które ze względu na funkcjonalne powiązanie stanowią samoistną

całość i które mogą być rzeczowym substratem samodzielnego zakładu pracy

(placówką zatrudnienia). W tym znaczeniu częścią zakładu pracy był warsztat

mechaniczny, funkcjonujący pierwotnie w ramach elektrociepłowni, którego część

wyposażenia sprzedano, a jego pomieszczenia oddano w dzierżawę. W wyroku z

dnia 29 listopada 2005 r., II PK 391/04 (OSNP 2006 nr 19-20, poz. 297; OSP 2008

nr 1, poz. 2 z glosą Ł. Pisarczyka) wyrażono pogląd, że częścią zakładu pracy w

rozumieniu art. 231

k.p. jest taka jego część, która może być potraktowana jako

placówka zatrudnienia pracownika, a więc zespół składników umożliwiający

wykonywanie w niej pracy. Chociaż część zakładu pracy (podobnie jak zakład

pracy) jest zorganizowanym kompleksem składników materialnych i

niematerialnych, przeznaczonych do realizacji określonych celów pracodawcy, to w

przypadku części zakładu pracy określone przez pracodawcę cele najczęściej nie

są tożsame z ogólnym celem całego zakładu, lecz mają charakter pomocniczy lub

cząstkowy. Dlatego częścią zakładu pracy w powołanym znaczeniu jest nie tylko

budynek, w którym pracownik wykonywał swoją pracę, lecz również związane z nim

zadanie ochrony i obsługi portierskiej tego obiektu. Skoro przejęcie obiektu i zadań

przez nowy podmiot pozwalało na dalsze zatrudnianie związanych z tą częścią

zakładu pracy pracowników, to taka okoliczność świadczy o przejęciu części

zakładu pracy na nowego pracodawcę bez względu na to, czy wykonywanie przez

dotychczasowego i nowego pracodawcę zadań z zakresu ochrony i obsługi

portierskiej budynku stanowiło zadanie uboczne w stosunku do ich zasadniczej

funkcji. Pogląd o tym, że przejście części zakładu pracy na nowego pracodawcę

należy wiązać nie tylko z materialnymi elementami środowiska pracy, lecz także z

zadaniami, których wykonywanie stanowi treść stosunku pracy, był prezentowany

10

również w wielu innych, późniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego

(przykładowo w wyrokach: z dnia 15 września 2006 r., I PK 75/06, OSNP 2007 nr

17-18, poz. 250; z dnia 7 lutego 2007 r., I PK 212/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 66

oraz z dnia 23 sierpnia 2007 r., I PK 80/07, OSNP 2008 nr 23-24, poz. 346).

Sąd Najwyższy w zakresie wykładni użytego w art. 231

k.p. pojęcia „część

zakładu pracy" odwołuje się do prawa Unii Europejskiej, w szczególności do

dyrektywy Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania

ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ochrony praw

pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części

przedsiębiorstw lub zakładów oraz jego wykładni przyjmowanej w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS; obecnie Trybunał Sprawiedliwości

Unii Europejskiej; por. I. Twardowska-Mędrek: Najnowsze orzecznictwo ETS w

sprawach dotyczących ochrony praw pracowniczych w razie przejścia

przedsiębiorstwa na innego pracodawcę, Europejski Przegląd Sądowy 2008 nr 5, s.

42). W myśl art. 1 pkt 1 litera b tej dyrektywy, „przejęcie" następuje wtedy, kiedy

przejmowana jest jednostka gospodarcza, która zachowuje swoją tożsamość,

oznaczającą zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie

działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa

czy pomocnicza.

Z orzecznictwa ETS (obecnie TSUE) wynika generalny wniosek, że

kryterium decydującym o uznaniu za rzeczywiste przeniesienia przedsiębiorstwa

lub jego części jest zachowanie tożsamości jednostki gospodarczej, które wynika

przede wszystkim z rzeczywistego kontynuowania lub przejęcia przez nowego

pracodawcę tej samej działalności gospodarczej lub działalności podobnej (por.

wyroki z dnia 18 marca 1986 r. w sprawie 24/85, Josef Maria Antonius Spijkers

przeciwko Gebroeders Benedik Abattoir CV and Alfred Benedik en Zonen BV, ECR

1986, s. 1119; z dnia 14 kwietnia 1994 r. w sprawie C-392/92, Christel Schmidt

przeciwko Spar und Leihkasse Der Fruheren Aemter Bordeesholm, Kiel und

Cronshagen, ECR 1994, s. I-1311; z dnia 26 września 2000 r. w sprawie C-175/99,

Didier Mayeur przeciwko Association Promotion de l § 1nformation Messine

(APIM), ECR 2000, s. I-7755). Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku

z dnia 13 kwietnia 2010 r., I PK 210/09 (OSNP 2011 nr 19 – 20, poz. 249), aby

11

jednak możliwe było zastosowanie powołanej dyrektywy, przejęcie części zakładu

pracy powinno obejmować jednostkę gospodarczą zorganizowaną w sposób stały,

której działalność nie ogranicza się do wykonania określonego zadania. Dla

stwierdzenia, czy przesłanki przejęcia jednostki gospodarczej zorganizowanej w

sposób stały zostały spełnione, należy wziąć pod rozwagę wszystkie okoliczności

faktyczne, które charakteryzują dane zachowanie, do których zalicza się w

szczególności rodzaj przedsiębiorstwa lub zakładu, o który chodzi, przejęcie lub

brak przejęcia składników majątkowych takich jak budynki i ruchomości, wartość

składników niematerialnych w chwili przejęcia, przejęcie lub brak przejęcia

większości pracowników przez nowego pracodawcę, przejęcie lub brak przejęcia

klientów, a także stopień podobieństwa działalności prowadzonej przed i po

przejęciu oraz czas ewentualnego zawieszenia tej działalności (wyrok ETS z dnia

15 grudnia 2005 r. w sprawie C-232/04 i C-233/04, Nurten Guney-Gorres i Gul

Demir przeciwko Securicor Aviation (Germany) Ltd i Kotter Aviation Security GmbH

& Co. KG, ECR 2005, s. I-11237; Europejski Przegląd Sądowy 2006 nr 8, s. 46 z

glosą I. Twardowskiej-Mędrek oraz wyrok ETS z dnia 13 września 2007 r. w

sprawie C-458/05, Mohamed Jouini i inni przeciwko Princess Personal Service

GmbH (PPS), Monitor Prawa Pracy 2007 nr 1, s. 54). W najnowszym orzecznictwie

ETS (wyrok z dnia 12 lutego 2009 r. w sprawie C-466/07, Dietmar Klarenberg

przeciwko Ferrotron Technologies GmbH, LEX nr 485097) wyrażany jest pogląd, że

przepisy dyrektywy mogą być stosowane także w sytuacji, gdy część

przejmowanego przedsiębiorstwa lub zakładu nie zachowuje niezależności

organizacyjnej, pod warunkiem, że funkcjonalne więzi pomiędzy poszczególnymi

przejmowanymi czynnikami produkcji zostaną zachowane, co będzie pozwalało

przejmującemu na ich wykorzystywanie do celu prowadzenia identycznej lub

analogicznej działalności gospodarczej. Stąd też koncepcja tożsamości jednostki

gospodarczej oparta na tylko jednym czynniku, odnoszącym się do niezależności

organizacyjnej, nie może zostać przyjęta. Funkcjonalne więzi pomiędzy różnymi

przejmowanymi czynnikami pozwalają przejmującemu na wykorzystywanie ich w

celu prowadzenia identycznej lub analogicznej działalności gospodarczej, nawet

jeśli, po dokonaniu przejęcia, są one włączone w ramy odmiennej struktury

organizacyjnej.

12

Mając na względzie przedstawione wyżej rozważania, stwierdzić trzeba, że

ocena, czy nastąpiło przejęcie musi być odniesiona do konkretnych okoliczności

faktycznych rozpoznawanej sprawy. Należy więc przeprowadzić test porównawczy

istotnych okoliczności przemawiających za uznaniem, że doszło do przejęcia części

zakładu pracy z konkretnymi ustaleniami faktycznymi w sprawie i przeprowadzić ich

kompleksową ocenę. Istotne okoliczności, które należy ocenić to (według katalogu

sformułowanego w wyroku ETS z dnia 18 marca 1986 r. w sprawie 24/85, Josef

Maria Antonius Spijkers przeciwko Gebroeders Benedik Abattoir CV and Alfred

Benedik en Zonen BV):

1) typ przedsiębiorstwa lub zakładu;

2) czy zbyte zostały składniki materialne, takie jak budynki i ruchomości;

3) wartość składników niematerialnych w chwili transferu;

4) czy większość pracowników została przejęta przez nowego pracodawcę;

5) czy przejęta została obsługa klientów przedsiębiorstwa;

6) stopień podobieństwa między działalnością prowadzoną przed i po zbyciu

przedsiębiorstwa;

7) ewentualna przerwa w działalności przedsiębiorstwa.

W razie wątpliwości, czy nastąpiło przejęcie części zakładu pracy w

rozumieniu art. 231

k.p., istotną okolicznością jest także to, że w wyniku

dokonanych zmian organizacyjnych nie ma zapotrzebowania na pracę danego

pracownika w jego dotychczasowym miejscu i rozmiarze (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 1 października 1997 r., I PKN 301/97, OSNP 1998 nr 14, poz.

425), bo w przypadku, gdy ustalenie związania pracownika z przejętą częścią

zakładu pracy jest niemożliwe, to zmiana pracodawcy nie dotyczy tego pracownika

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2007 r., III PK 245/06, OSNP 2008

nr 11 – 12, poz. 162). Podstawowym celem regulacji przewidzianej w art. 231

k.p.

jest bowiem zapewnienie pracownikowi kontynuacji zatrudnienia wówczas, gdy

nadal prowadzona jest działalność oparta na tych składnikach zakładu pracy, które

decydują o możliwości jego zatrudniania.

Podkreślić też należy, że jak wskazał ETS w wyroku z dnia 15 czerwca 1988

r., C-101/87, w sprawie P. Bork International A/S and others przeciwko Forenigen

13

af Arbejdsledere (ECR 1988, s. 3057 - patrz: L. Florek: Orzecznictwo Europejskiego

Trybunału Sprawiedliwości w sprawach dotyczących stosunku pracy [w:]

Europejskie prawo pracy i prawo socjalne a prawo polskie, pod red. H. Szurgacza,

Wrocław 1998, s. 42 i 145), na dyrektywę 77/187 odnoszącą się do zabezpieczenia

praw pracowniczych na wypadek przejęcia przedsiębiorstwa istotnie mogą się

powoływać jedynie pracownicy, których umowa o pracę lub stosunek pracy trwa w

chwili przejęcia, oraz iż istnienie lub nieistnienie takiej umowy lub stosunku musi

zostać ocenione na podstawie prawa krajowego, to w dalszym ciągu koniecznym

jest przestrzeganie bezwzględnie obowiązujących przepisów tej dyrektywy

dotyczących ochrony pracowników przed zwolnieniem w wyniku przejęcia. W

związku z tym pracownicy, których umowa o pracę lub stosunek pracy zostały

rozwiązane ze skutkiem wcześniejszym niż dzień przejęcia, sprzecznie z art. 4 ust.

1 dyrektywy (przejęcie przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa lub

zakładu nie stanowi samo w sobie podstawy do zwolnienia, czy to przez

zbywającego czy przejmującego; postanowienie to nie stoi na przeszkodzie

zwolnieniom z powodów ekonomicznych, technicznych lub organizacyjnych,

powodujących zmiany w stanie zatrudnienia), muszą zostać uznani za w dalszym

ciągu zatrudnionych przez przedsiębiorstwo w chwili przejęcia z tym skutkiem, w

szczególności, iż zobowiązania pracodawcy w stosunku do nich zostają

automatycznie przeniesione ze zbywającego na przejmującego. Aby ocenić, czy

pracownicy zostali zwolnieni jedynie w wyniku przejęcia przedsiębiorstwa,

koniecznym jest wzięcie pod uwagę obiektywnych okoliczności, w jakich zwolnienie

miało miejsce, takich jak w szczególności fakt, iż miało ono miejsce w dacie

zbliżonej do przejęcia przedsiębiorstwa, oraz iż zainteresowani pracownicy zostali

ponownie zatrudnieni przez przejmującego.

Podjęcie przez Sąd odwoławczy decyzji co do istoty sprawy powinno być

poprzedzone kontrolą przeprowadzoną przez ten Sąd, obejmującą zebrany materiał

dowodowy, o którym mowa w art. 382 k.p.c. Kontrola ta obejmuje także zgodność

rozstrzygnięcia sądu z dokonanymi ustaleniami faktycznymi oraz powinna być

dokonana w aspekcie adekwatności zakwestionowanych w apelacji ustaleń do

zebranego w sprawie materiału dowodowego. Do konstrukcji uzasadnienia

orzeczenia sądu drugiej instancji, orzekającego co do istoty sprawy (w tym wyroku

14

reformatoryjnego) ma, na podstawie art. 391 k.p.c., odpowiednie zastosowanie art.

328 § 2 k.p.c., w szczególności w zakresie zrekonstruowania podstawy faktycznej

tego orzeczenia oraz wyjaśnienia jego podstawy prawnej i wzajemnych powiązań

tych elementów. Zgodnie z art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno

zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie

faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn,

dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz

wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu Okręgowego nie

spełnia przytoczonych wymagań ustawowych. Nie wynika bowiem z niego w

sposób jasny i niebudzący wątpliwości, jakie fakty zostały ustalone, jakim dowodom

dano wiarę, a jakim jej odmówiono. Z ujęcia redakcyjnego art. 328 § 2 k.p.c.

wynika, że punktem wyjścia dla przedstawienia w pisemnych motywach wyroku

materialnoprawnej koncepcji rozstrzygnięcia sprawy powinny być prawidłowo

poczynione ustalenia faktyczne. Ustalenia muszą zaś odpowiadać postulatowi

jasności i kategoryczności. W uzasadnieniu wyroku musi znaleźć odzwierciedlenie

dokonany wybór dowodów, które stanowiły podstawę zrekonstruowanych faktów

(podstawę faktyczną rozstrzygnięcia), a także wybór określonych przepisów,

będących jego podstawą prawną, ustalenie w drodze wykładni ich znaczenia oraz

zastosowanie norm prawnych w związku z poczynionymi ustaleniami faktycznymi

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja 2002 r., I CKN 105/00, LEX nr 55169).

Uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego nie spełnia przedstawionych wyżej

kryteriów, jest bowiem lakoniczne, a nawet całkowicie arbitralne, gdy chodzi o

stwierdzenie, że doszło do przejścia zakładu pracy pozwanego 1 na pozwanego 2,

jeśli wziąć pod uwagę brak wystarczających ustaleń faktycznych odnośnie do tych

okoliczności, które umożliwiają przeprowadzenie testu porównawczego, o którym

mowa wyżej, daty ewentualnego przejścia zakładu pracy oraz związania powoda z

przejętą częścią zakładu pracy (w kontekście twierdzeń pozwanego 2 o braku

zapotrzebowania na jego pracę z uwagi na to, że ten pozwany nie prowadzi obsługi

naziemnej i bezpośredniej sprzedaży biletów). Rację ma zatem skarżący, że treść

uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego uniemożliwia kontrolę kasacyjną

zaskarżonego orzeczenia, co uzasadnia wniosek skargi o jego uchylenie i

15

przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

W takiej sytuacji wniosek restytucyjny skarżącego nie podlegał rozpoznaniu

przez Sąd Najwyższy, bo jak już wyjaśniono w judykaturze art. 39815

§ 1 zdanie

drugie dotyczy orzekania restytucyjnego zgodnie z zasadami określonymi w art.

415 k.p.c. przez sąd ponownie rozpoznający sprawę, a nie przez Sąd Najwyższy.

Orzeczenie Sądu Najwyższego wydane zgodnie z art. 39815

§ 1 zdanie pierwsze

k.p.c. nie kończy bowiem postępowania w sprawie w rozumieniu tego przepisu.

Tymczasem dyspozycja art. 415 k.p.c. odnosi się do orzeczeń kończących

postępowanie w sprawie i jest to istotą tej regulacji. Sąd Najwyższy ma obowiązek

odpowiedniego stosowania art. 415 k.p.c. tylko w orzeczeniach kończących

postępowanie w sprawie, co jasno wynika z art. 39816

k.p.c. i art. 39819

k.p.c. oraz z

porównania tych przepisów z art. 39815

§ 1 k.p.c. (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 8 października 2010 r., II PK 37/10, LEX nr 687015).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.