II UK 18/12

Wyrok z dnia 7 marca 2012 r.

II UK 18/12

Komandytariusz przystępujący do spółki komandytowej podlega ubez-

pieczeniom społecznym od dnia przystąpienia do tej spółki, a nie z dniem wpi-

sania do rejestru przedsiębiorców.

Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska, Sędziowie SN Roman

Kuczyński, Romualda Spyt (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2012 r. sprawy

z wniosku P. Spółki z o.o. - Spółki komandytowej w W. przeciwko Zakład Ubezpie-

czeń Społecznych -Oddziałowi w W. z udziałem Jacka T. o podleganie ubezpiecze-

niu społecznemu, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2011 r. […]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia

13 stycznia 2011 r. oddalił odwołanie „P.” Spółki z o.o. - Spółki komandytowej w W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. z dnia 30 czerwca

2010 r. ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu,rentowym i

wypadkowemu przez wspólnika Jacka T. od 22 maja 2006 r. do 12 sierpnia 2007 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że wspólnik-komandytariusz Spółki Jacek T. został

zgłoszony do ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i wypadkowego od 3 lipca 2006

r. do 12 sierpnia 2007 r. Przystąpił on do Spółki jako komandytariusz na podstawie

aktu notarialnego sporządzonego w dniu 22 maja 2006 r. i został wpisany do rejestru

przedsiębiorców w dniu 3 lipca 2006 r. Spór dotyczy okresu pomiędzy wstąpieniem

do Spółki a dniem dokonania wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym.

2

Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie Spółki jest bezzasadne, gdyż Jacek T.

powinien podlegać ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od 22

maja 2006 r., czyli od daty przystąpienia do Spółki w charakterze komandytariusza.

Przystępujący do istniejącej już spółki komandytowej komandytariusz jest objęty

ubezpieczeniem społecznym od daty zawarcia stosownej umowy w formie aktu nota-

rialnego, która jest gwarantem ważności tej umowy. Nie jest istotna data rejestracji

spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, na sku-

tek apelacji odwołującej się Spółki, wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. zmienił za-

skarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziału w W. z dnia 30 czerwca 2010 r. i ustalił, że „Jacek T. podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom społecznym z tytułu bycia komandytariuszem P. Spółki z o.o. -

Spółki komandytowej w W. w okresie od 3 lipca 2006 r. do 12 sierpnia 2007 r.”.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd drugiej instancji wskazał, że ustawa z dnia

17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) nie wskazuje, z jaką chwilą osoba przystępująca

do istniejącej spółki komandytowej (na podstawie zaprotokołowanego notarialnie

oświadczenia o przystąpieniu) nabywa status wspólnika spółki komandytowej. Kwe-

stię te reguluje natomiast art. 114 k.s.h. Sąd podkreślił, że wpis zmiany umowy

spółki, na podstawie której dana osoba staje się wspólnikiem spółki komandytowej,

ma charakter wpisu konstytutywnego. W okresie między przystąpieniem komandyta-

riusza a jego zarejestrowaniem komandytariusz nie odpowiada za zobowiązania

spółki, gdyż wobec osób trzecich nie jest jeszcze wspólnikiem. Natomiast od mo-

mentu zarejestrowania odpowiedzialność komandytariusza obejmuje również zobo-

wiązania spółki powstałe przed tym faktem. Ponieważ Jacek T. przystąpił do istnieją-

cej Spółki komandytowej na podstawie aktu notarialnego z dnia 22 maja 2006 r.,

zmieniającego umowę Spółki, a rejestracja owej zmiany umowy Spółki w rejestrze

przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nastąpiła w dniu 3 lipca 2006 r., to z

taką datą Jacek T. - jako wspólnik, jest objęty ubezpieczeniem.

Organ rentowy zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną, zarzucając mu narusze-

nie prawa materialnego: art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt

5 ustawy z dnia 17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przez

błędną wykładnię i przyjęcie, że zainteresowany Jacek T., który w dniu 22 maja 2006

r. złożył notarialne oświadczenie o przystąpieniu do prowadzącej działalność gospo-

3

darczą Spółki, status jej wspólnika, powodujący powstanie obowiązku ubezpieczenia

emerytalnego, rentowego i wypadkowego, nabył 3 lipca 2006r., tj. z dniem wpisania

zmian umowy Spółki do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego i z

tym dniem nabył też status osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodar-

czą; art. 13 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wsku-

tek błędnej wykładni i nieobjęcia zainteresowanego obowiązkowymi ubezpieczeniami

emerytalnym, rentowymi i chorobowym w okresie od 22 maja 2006 r. do 2 lipca 2006

r.; art. 9 k.s.h., przez niezastosowanie tego przepisu i nieuwzględnienie określonych

w nim zasad dokonywania zmian umowy spółki i skutków, jakie w zakresie ubezpie-

czeń społecznych wywołało przystąpienie zainteresowanego do umowy spółki; oraz

art. 114 k.s.h., przez błędną wykładnię i przyjęcie, że wpis do rejestru przedsiębior-

ców osoby, która przystępuje do prowadzącej działalność gospodarczą spółki ko-

mandytowej oraz dokonanej tym przystąpieniem zmiany umowy spółki ma charakter

wpisu konstytutywnego i powoduje nabycie przez zainteresowanego statusu wspólni-

ka dopiero z dniem dokonania tego wpisu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie z uwagi na bezzasadność podniesio-

nych zarzutów i zasądzenie od strony przeciwnej na swoją rzecz kosztów procesu, w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Członkostwo w spółce komandytowej uważane jest w systemie ubezpieczeń

społecznych za prowadzenie pozarolniczej działalności objętej obowiązkiem ubez-

pieczenia społecznego (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych). Spółka komandytowa powstaje z chwilą wpisu

do rejestru (art. 109 k.s.h.). Zgłoszenie spółki komandytowej do rejestru wymaga

wskazania imienia i nazwiska bądź firmy (nazwy) komandytariuszy (art. 110 § 1 pkt 3

k.s.h.). W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że podmioty zawiązujące

spółkę komandytową status jej wspólników (komplementariuszy i komandytariuszy)

uzyskują dopiero z momentem wpisania spółki do rejestru, bowiem wcześniej spółka

nie istnieje. Bardziej problematyczna jest sytuacja prawna komandytariusza przystę-

pującego w formie aktu notarialnego do istniejącej spółki komandytowej. Rozważenia

wymaga to, kiedy uzyskuje on status jej wspólnika, prowadzący do objęcia go ubez-

4

pieczeniami społecznymi z mocy ustawy, a więc czy następuje to z chwilą przystą-

pienia do spółki, czy też w chwilą wpisania go do rejestru przedsiębiorców.

W doktrynie prezentowane są dwa poglądy, pierwszy, że wpis do rejestru ko-

mandytariusza przystępującego do spółki ma charakter wyłącznie deklaratoryjny (np.

J. Szwaja [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A Szumański, J. Szwaja, M. Tarska: Ko-

deks spółek handlowych, Komentarz 2006 t. I, s.760) i drugi, który opowiada się za

jego konstytutywnym charakterem (np. M. Litwińska-Werner: Kodeks spółek handlo-

wych. Komentarz 2007, s. 369; J.P. Naworski [w:] R. Potrzeszcz, T. Siemiątkowski,

J.P. Naworski, K. Strzelczyk: Komentarz do Kodeksu spółek handlowych. Spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością 2001, s. 299; J.A. Strzępka (red.): Kodeks spółek

handlowych, Komentarz 2009, s. 191). Drugi z tych poglądów uzasadniany jest tre-

ścią art. 114 k.s.h., stosownie do którego, kto przystępuje do spółki w charakterze

komandytariusza, odpowiada także za zobowiązania spółki istniejące w chwili wpisa-

nia go do rejestru. Podkreśla się w nim, że wpis komandytariusza do rejestru ma cha-

rakter konstytutywny dlatego, iż od tej chwili odpowiedzialność tego wspólnika obej-

muje również zobowiązania spółki powstałe przed wpisem, jak również z tym mo-

mentem staje się on wspólnikiem spółki wobec osób trzecich. Prawnokształtujący

aspekt wpisu do rejestru przedsiębiorców odnoszony jest zatem do odpowiedzialno-

ści komandytariusza wobec osób trzecich. Pogląd ten nie budzi wątpliwości wobec

treści przytoczonego przepisu. Jednakże stosunek przystępującego komandytariusza

do osób trzecich nie jest jedynym wyznacznikiem jego statusu w spółce, bowiem

istotne z tego punktu widzenia są również jego prawa i obowiązki wynikające ze sto-

sunków wewnętrznych spółki (art. 120 i następne k.s.h.), które powstają od przystą-

pienia do spółki. Spółka komandytowa ma na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod

własną firmą (art. 102 k.s.h.), zaś przez umowę spółki komandytowej wspólnicy zo-

bowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz -

jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi - przez współdziałanie w inny określony

sposób (art. 3 k.s.h.). Przyjęcie na siebie tego zobowiązania następuje w dniu przy-

stąpienia do spółki, w której określa się wkład wnoszony przez nowego komandyta-

riusza i jego wartość (art. 105 pkt 4 k.s.h.), co ma z kolei bezpośredni wpływ na jego

udział w zyskach (art. 123 § 1 k.s.h.). Od tego momentu komandytariusz uczestniczy

w przedsięwzięciu gospodarczym, jakim jest prowadzenie przedsiębiorstwa w formie

spółki komandytowej i staje się podmiotem praw i obowiązków w stosunkach we-

wnętrznych spółki. Stąd też za trafny uznać należy pogląd, że komandytariusz staje

5

się wspólnikiem już od chwili przystąpienia do spółki komandytowej, natomiast od-

powiada za jej zobowiązania istniejące w chwili wpisania go do rejestru i od dnia wpi-

sania. Wpis do rejestru nie kreuje zatem statusu przystępującego do spółki wspólni-

ka, ale go potwierdza i ujawnia wobec osób trzecich.

Dodać należy, że z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpie-

czeń społecznych wynika, że przymus ubezpieczenia wiąże się z każdym rodzajem

aktywności przynoszącej osobie fizycznej określone dochody. Stanowi ona więc

istotę prowadzenia pozarolniczej działalności i to ona ma kluczowe znaczenie dla

obowiązku ubezpieczenia społecznego. Skoro działalność komandytariusza (wspól-

nika pasywnego) przejawia się w uczestnictwie w spółce komandytowej poprzez

wniesienie wkładów i udział w zyskach spółki, to jej początek wiąże się z aktem przy-

stąpienia do spółki, a nie ze wpisem do rejestru przedsiębiorców. To z uprzedniego

nabycia statusu wspólnika wynika jego odpowiedzialność za zobowiązania spółki, a

nie odwrotnie. Kształtuje się ona zresztą różnorodnie. Przykładowo, wniesienie

wkładu przez komandytariusza w wysokości równej sumie komandytowej zwalnia go

od tej odpowiedzialności (art. 111 k.s.h. w związku z art. 112 §1 k.s.h.). W takim zaś

przypadku wpis do rejestru nie spełnia roli prawotwórczej. Zauważyć również należy,

że odpowiedzialność komandytariusza obejmuje (po wpisaniu do rejestru) także

zobowiązania spółki powstałe przed jego przystąpieniem do spółki, a więc przed

podjęciem przez komandytariusza pozarolniczej działalności. Także więc z tego

punktu widzenia reguły wynikające z art. 114 k.s.h. nie mogą przesądzać o dacie

powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego. Podkreślić w tym miejscu należy,

że zasady odpowiedzialności wobec osób trzecich za zobowiązania wynikające z

działalności stanowiącej tytuł ubezpieczeń społecznych nie kształtują w żaden spo-

sób warunków podlegania tym ubezpieczeniom przez osoby fizyczne.

W związku z powyższym stanowiskiem uzasadniony okazał się zarzut naru-

szenia art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o syste-

mie ubezpieczeń społecznych.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono po myśli

art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

========================================