III CSK 238/11

Sygn. akt III CSK 238/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

w sprawie z powództwa E. N.

przeciwko B. B., P.S. i T. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 25 maja 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Powód E. N. dochodził od pozwanych B. B., P. S. i T. S. kwoty 75 551,84 zł

na podstawie art. 299 k.s.h., ponieważ pozwani ci byli członkami spółki z o.o., nie

zgłosili we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości tej spółki, a egzekucja

należności wobec niej okazała się bezskuteczna.

Sąd Rejonowy uwzględnił żądanie powoda wobec dwóch pierwszych

pozwanych, bowiem bieg przedawnienia roszczenia wobec nich rozpoczął się

w dniu 18 lipca 2003 r., a okres przedawnienia należało określić zgodnie z art. 2

ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz. U. nr 80, poz. 538), gdyż czyn pozwanych

stanowił występek. Powództwo zostało oddalone wobec T. S. z powodu braku

przesłanek roszczenia z art. 299 k.s.h.

Sąd Rejonowy ustalił, że dwaj pierwsi pozwani - jako członkowie zarządu

zadłużonej spółki - nie złożyli wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie

i w związku z tym można im było przypisać występek określony w art. 586 k.s.h,

a także - występek przewidziany w art. 301 § 3 k.k. z 1997 r. Pozwani złożyli

wniosek o wszczęcie postępowania układowego w dniu 16 czerwca 1999 r.

i postępowanie to zakończyło się postanowieniem z dnia 30 marca 2000 r.;

postanowienie to uprawomocniło się po odrzuceniu zażalenia pozwanych z dnia

26 czerwca 2000 r. W chwili zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki

toczyło się już postępowanie w sprawie otwarcia układu. Ostatecznie oddalono

wniosek pozwanych o ogłoszenie upadłości z powodu braku wystarczającego

majątku spółki.

Sąd Okręgowym oddalił apelację powoda, natomiast - uwzględniając

apelację pozwanych B. B. i P. S. - zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.

Przyjmując odszkodowawczy charakter odpowiedzialności pozwanych, Sąd ten

stwierdził, że zarzut przedawnienia roszczenia odszkodowawczego powoda,

podnoszony przez pozwanych, powinien być rozważany przy zastosowaniu art.

4421

§ 2 k.c. Zastosowanie tego przepisu, przewidującego dłuższy termin

przedawnienia, zależy od istnienia po stronie pozwanych członków zarządu

przestępstwa określonego w art. 586 k.s.h. lub w art. 301 § 3 k.k. W ocenie Sądu,

nie było jednak podstaw do przypisywania pozwanym przestępstwa przewidzianego

3

w art. 586 k.s.h. Zgłoszenie nieprawidłowego (nieskutecznego prawnie) wniosku

o upadłość, dokonane w ustawowym terminie, nie może stanowić przestępstwa

przewidzianego w tym przepisie. Nie wykazano tu także winy pozwanych w jego

popełnieniu. Nie było też podstaw do przypisania pozwanym przestępstwa

niegospodarności opisanego w art. 301 § 3 k.k. z 1997 r. Sąd w postępowaniu

cywilnym może samodzielnie określić to, czy strona pozwana popełniła

przestępstwo i - stosownie do tych ustaleń - określić termin przedawnienia

roszczenia o naprawienie szkody (art. 4421

§ 2 k.c.). Nie ma w tym przypadku

znaczenia kwestia tzw. przedawnienia karalności (art. 101 § 1 pkt 4 k.k.).

Niemożność przypisania pozwanym przestępstwa określonego w art. 586 k.s.h.

i art. 301 § 3 k.k. powoduje przedawnienie roszczenia powoda skierowanego

wobec nich na postawie art. 299 § 1 k.s.h. (art. 4421

§ 1 k.c.).

W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzuty naruszenia art.

586 k.s.h., art. 301 kodeksu handlowego z 1934 r., art. 301 § 3 k.k. z 1997 r. i art.

4421

k.c. Wskazywano także ogólnie na „naruszenie przepisów postępowania”.

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa

wobec wszystkich pozwanych, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ogólnie ujęty zarzut „naruszenia przepisów postępowania „ bez wskazania

odpowiednich przepisów (k.p.c.) jako niewłaściwie podniesiony w świetle art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c., nie może być oczywiście brany pod uwagę w postępowaniu

kasacyjnym. Wskazane zatem w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego

mogą być rozpatrywane przy założeniu ustaleń faktycznych dokonanych przez

Sądy meriti (art. 3983

§ 3 k.p.c.).

W rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie art. 299 k.s.h. jako podstawa

prawna roszczenia powoda. Wniosek taki usprawiedliwiają przepisy art. 612 k.s.h.

i art. 620 § 1 k.s.h. Nieskuteczność egzekucji wobec spółki z o.o. pojawiła się

w 2006 r., a powód wystąpił z powództwem na podstawie art. 299 k.s.h. w 2009 r.

Zakładając trafnie odszkodowawczy charakter odpowiedzialności członków

zarządu, Sąd Okręgowy rozważał, czy doszło do przedawnienia się roszczenia

4

powoda w świetle przepisów o przedawnieniu roszczeń deliktowych, tj. art. 4421

k.c., obowiązującego od dnia 10 sierpnia 2007 r.

W danej sprawie spór koncentrował się na prawnej kwalifikacji

zachowania się pozwanych członków zarządu (ich czynu), polegającego na

niezgłoszeniu w czasie właściwym wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu

art. 299 § 2 k.s.h. Chodziło mianowicie o to, czy takie zachowanie się miało cechy

występku określonego w art. 301 § 3 k.k. z 1997 r. lub w art. 586 k.s.h.

(jego odpowiedniku - art. 301 kodeksu handlowego z 1934 r.), a więc tzw. deliktu

kwalifikowanego, przesądzającego odpowiednio dłuższy okres przedawnienia

roszczenia wynikającego z art. 299 k.s.h. (art. 4421

§ 2 k.c.). W skardze kasacyjnej

powód - zarzucając naruszenie art. 586 k.s.h i art. 301 § 3 k.k. z 1997 r. -

podtrzymuje swoje stanowisko o popełnieniu przez pozwanych występku

przewidzianego w art. 301 § 3 k.k. (w 1999 r.) i określonego w art. 301 kodeksu

handlowego z 1934 r. (odpowiednika obecnego art. 586 k.s.h.).

Rzecz jasna, niezgłoszenie przez zobowiązanych członków zarządu

wniosku o upadłość zadłużonej spółki w czasie właściwym w rozumieniu art. 299

§ 2 k.s.h. może być niekiedy kwalifikowane jako występek określony w art. 586

k.s.h. (art. 301 kodeksu handlowego z 1934 r.) lub w art. 301 § 3 k.k. (por. np.

wyrok SN z dnia 22 czerwca 2005 r., III CK 678/04, nie publ.; wyrok SN z dnia

14 września 2007 r., II UK 24/07, OSNP 2008, z. 21-22, poz. 324; postanowienie

SN z dnia 25 marca 2010 r., IV KK 315/09, OSNKU 2010, z. 8, poz. 67; tamże

wywód o charakterze i czasie popełnienia przestępstwa z art. 586 k.s.h.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zdecydowanie dominuje stanowisko, że sąd

rozpoznający sprawę może na podstawie zebranego materiału faktycznego ocenić

zachowanie się pozwanego w omawianym zakresie jako zachowanie się noszące

znamiona przestępstwa, gdy powstaje kwestia prawnej kwalifikacji takiego

zachowania się jako zdarzenia istotnego dla określenia biegu przedawnienia

roszczenia o naprawienie szkody (art. 442 k.c., art. 4421

§ 2 k.c; zob. np. wyrok SN

z dnia 18 grudnia 2008 r., III CSK 193/08 nie publ.; uchwała 7 sędziów SN z dnia

21 listopada 1967 r., III PZP 34/67, OSNC 1968, z. 6, poz. 94; wyrok SN z dnia

5 maja 2009 r., I PK 13/09, OSNP 2011, z.1-2, poz. 4).

5

Należy stwierdzić, że wbrew stanowisku skarżącego, szeroko

motywowanym w skardze, w świetle ustaleń faktycznych obu Sądów meriti

(art. 3983

§ 3 k.p.c.) nie było jednak podstaw do przyjętej przez Sąd Okręgowy

oceny, iż niezgłoszenie przez pozwanych wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie

właściwym w rozumieniu art. 299 § 2 k.s.h. powinno być kwalifikowane jako

przestępstwo, opisane w art. 301 kodeksu handlowego z 1934 r. lub w art. 301 § 3

k.k. Nie było zatem podstaw do przyjmowania dłuższego terminu przedawnienia

roszczenia powoda o naprawienie szkody (art. 299 § 1 k.s.h. w zw. z art. 4421

§ 2

k.c.). Zarzuty naruszenia art. 586 k.s.h., art. 301 kodeksu handlowego z 1934 r.,

art. 301 § 3 z 1997 r. oraz art. 4421

§ 2 k.c. należy zatem uznać za chybione.

Sąd Rejonowy oddalił powództwo wobec pozwanego T. S. dlatego,

ponieważ nie zachodziły wobec tego pozwanego przesłanki odpowiedzialności

na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. (został on wykreślony z rejestru jako członek

zarządu we wrześniu 1999 r.; s. 2 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Oddalenie

apelacji powoda przez Sąd Okręgowy (pkt III zaskarżonego wyroku) nastąpiło

właśnie w zakresie dotyczącym wspomnianego pozwanego. Jeżeli doszło do

zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenia powództwa wobec pozostałych

obojga pozwanych, to stało się tak w wyniku uwzględnienia zarzutu przedawnienia

roszczenia podniesionego przez tych pozwanych. Kwestionowanie zatem

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w skardze kasacyjnej także w odniesieniu do

pozwanego T. S. (powód zaskarżył cały wyrok) z powołaniem się na zarzuty

naruszenia przepisów dotyczących przedawnienia (art. 4421

k.c.) nie mogło również

odnieść skutku prawnego.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę jako

nieuzasadnioną (art. 39814

k.p.c.).

jw